Quản trị nợ có vấn đề hoạt động cho vay tại ngân hàng TMCP xuất nhập khẩu Việt Nam - chi nhánh Hùng Vương

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG VÕ THỊ THÚY HẰNG QUẢN TRỊ NỢ CÓ VẤN ĐỀ TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG TMCP XUẤT NHẬP KHẨU VIỆT NAM – CHI NHÁNH HÙNG VƯƠNG Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

VÕ THỊ THÚY HẰNG

QUẢN TRỊ NỢ CÓ VẤN ĐỀ TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG TMCP XUẤT NHẬP KHẨU VIỆT NAM – CHI NHÁNH HÙNG VƯƠNG

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng

Mã số: 60.34.20

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Đà Nẵng – Năm 2015

Công trình được hoàn thành tại

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN TRƯỜNG SƠN

Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Hòa Nhân

Phản biện 2: TS Trịnh Thị Thúy Hồng

Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Quản trị kinh doanh họp tại Đại Học Đà Nẵng vào ngày 26 tháng 01 năm 2015

Có thể tìm hiểu Luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, ngân hàng là một loại hình tổ chức kinh doanh có vai trò vô cùng quan trọng – là mạch máu của nền kinh tế Có thể xem đây là một ngành kinh tế tổng hợp,

là trung tâm thanh toán, tín dụng và đặc biệt là một trong những ngành huyết mạch quyết định đến sự phát triển của một quốc gia, có ảnh hưởng mạnh mẽ đến các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, tâm lý của người dân và các chủ thể khác trong nền kinh tế

Do hoạt động kinh doanh của ngân hàng rất nhạy cảm, liên quan đến nhiều đối tượng khách hàng khác nhau, đồng thời cũng chịu sự tác động của nhiều nhân tố khách quan và chủ quan như kinh tế, chính trị, xã hội…nên có thể nói hoạt động kinh doanh của ngân hàng khó tránh khỏi những rủi ro tiềm ẩn

Trong thực tế hoạt động kinh doanh của các NHTM nước

ta, hoạt động tín dụng có vai trò chủ yếu nên rủi ro trong hoạt động ngân hàng phần lớn là rủi ro tín dụng Đây vừa là hoạt động mang lại nhiều lợi nhuận nhưng cũng lại là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro Chính vì thế, vấn đề tồn tại và bức xúc nhất hiện nay trong hoạt động ngân hàng là các khoản nợ có vấn đề và làm thế nào để quản trị loại rủi ro này Tỷ lệ nợ có vấn đề thấp sẽ chứng minh chất lượng tín dụng cao, và khi tỷ lệ này quá cao sẽ đặt ngân hàng vào nguy cơ rủi

ro lớn Có thể nói, nợ có vấn đề là một hình thức biểu hiện cụ thể của rủi ro tín dụng, là nguyên nhân gây thất thoát vốn…Chính vì những

hệ lụy như trên, việc tìm ra hướng quản trị nợ có vấn đề là một nhiệm vụ hết sức cấp bách của các ngân hàng hiện nay nhằm lành mạnh hóa hoạt động ngân hàng, tạo điều kiện cho các NHTM thực hiện tốt nghiệp vụ kinh doanh của mình trong lĩnh vực tín dụng và

góp phần tích cực vào sự nghiệp công nghiệp hóa đất nước Làm tốt công tác này, không chỉ đảm bảo tính ổn định trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng mà còn góp phần đưa nền kinh tế phát triển lành mạnh

Xuất phát từ thực tế trên, đề tài “Quản trị nợ có vấn đề trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank) – CN Hùng Vương” được lựa chọn nhằm giảm thiểu rủi

ro trong hoạt động cho vay tại Eximbank Hùng Vương, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của CN

2 Mục tiêu nghiên cứu

Tổng hợp, hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản trị nợ có vấn

đề trong hoạt động cho vay của NHTM

Phân tích và đánh giá thực trạng công tác quản trị nợ có vấn

đề trong hoạt động cho vay tại Eximbank Hùng Vương

Đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản trị nợ có vấn đề trong hoạt động cho vay tại Eximbank Hùng Vương trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài: Những lý luận và thực

tiễn về quản trị nợ có vấn đề trong hoạt động cho vay tại Eximbank Hùng Vương, xác định đúng các khoản nợ có vấn đề và có biện pháp phù hợp để quản trị

Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung nghiên cứu: Cách tiếp cận của đề tài là nghiên cứu công tác quản trị nợ có vấn đề trong hoạt động cho vay khi nó đã xảy ra, không bao gồm tất cả các vấn đề về rủi ro tín dụng và việc ngăn ngừa các khoản nợ có vấn đề này

- Về không gian: tại Ngân hàng Eximbank Hùng Vương

- Về thời gian: từ năm 2011 đến năm 2013

4 Cách tiếp cận nghiên cứu:

Nghiên cứu quy trình quản trị nợ có vấn đề qua các tài liệu tham khảo và lý luận về mặt học thuật Khảo sát thực tế, đánh giá những thành công và mặt hạn chế trong công tác quản trị nợ có vấn

đề tại Eximbank Hùng Vương; tìm ra những nguyên nhân, trên cơ sở

đó đề xuất các giải pháp, khuyến nghị, tăng cường và nâng cao công tác quản trị nợ có vấn đề nhằm tránh rủi ro và đảm bảo hoạt động tín dụng có hiệu quả

5 Câu hỏi nghiên cứu

6 Phương pháp nghiên cứu

7 Bố cục của đề tài: gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản trị nợ có vấn đề trong hoạt động cho vay của NHTM

Chương 2: Thực trạng hoạt động quản trị nợ có vấn đề tại Eximbank Hùng Vương

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện hoạt động quản trị nợ có vấn đề tại Eximbank Hùng Vương

8 Tổng quan tài liệu

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ NỢ CÓ VẤN ĐỀ TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NHTM

1.1.1 Định nghĩa

Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận, với nguyên tắc có hoàn trả gốc và lãi

1.1.2 Nguyên tắc cho vay

- Nguyên tắc hoàn trả

- Nguyên tắc mục đích

- Nguyên tắc vay có đảm bảo

1.1.3 Phân loại hoạt động cho vay của NHTM

- Phân loại theo thời hạn vay

- Phân loại theo phương thức cho vay

- Phân loại cho vay theo TSĐB

1.2 CÁC KHOẢN NỢ CÓ VẤN ĐỀ TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NHTM

1.2.1 Định nghĩa nợ có vấn đề

“Nợ có vấn đề là các khoản nợ mà khách hàng không trả gốc

và lãi đúng hạn, hoặc không trả nợ như đã cam kết trong hợp đồng tín dụng và cả các khoản vay trong hạn nhưng có dấu hiệu không an toàn có thể dẫn đến rủi ro” [1]

- Xét về góc độ kế toán: nợ có vấn đề bao gồm các khoản nợ

từ nhóm 2 đến nhóm 5 ở nội bảng và các khoản nợ đã được xử lý rủi

ro bằng nguồn dự phòng của NHTM, nợ được Chính phủ cấp nguồn

xử lý đang hạch toán ở tài khoản ngoại bảng cân đối kế toán

- Xét về bản chất: Nợ có vấn đề là các khoản tín dụng cấp cho khách hàng có dấu hiệu không thu hồi được theo đúng cam kết trong hợp đồng tín dụng Nợ có vấn đề bao gồm những khoản vay trong hạn tiềm ẩn rủi ro; Các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ, kể

cả chưa quá hạn và đã quá hạn; Các khoản nợ được miễn hoặc giảm lãi do khách hàng không đủ khả năng trả lãi; nợ thanh toán không đúng kỳ hạn, đã quá hạn thanh toán (nợ quá hạn thông thường, nợ khó đòi, nợ chờ xử lý, nợ khoanh, nợ tồn đọng cả ở nội bảng và ngoại bảng cân đối kế toán ngân hàng)

1.2.3 Phân biệt nợ có vấn đề và nợ xấu trong ngân hàng

a Khái niệm nợ xấu: Tại Việt Nam, nợ xấu theo khoản 8

Điều 3 của Thông tư số 01/VBHN-NHNN “là các khoản nợ thuộc các nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (nợ nghi ngờ) và nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn)” [7]

b Phân biệt nợ có vấn đề và nợ xấu: nợ xấu là một bộ phận

trong thuật ngữ “nợ có vấn đề” của NHTM

Có thể khái quát hóa: Nợ có vấn đề = Nợ xấu (các khoản nợ

từ nhóm 3 đến nhóm 5 trong bảng) + nợ nhóm 2 + các khoản nợ đã

xử lý đang hạch toán ngoại bảng

1.2.4 Tác động của nợ có vấn đề đối với NHTM và nền kinh tế

a Đối với các NHTM

- Trước hết, nợ có vấn đề làm giảm lợi nhuận của các NHTM

- Thứ hai, nợ có vấn đề sẽ làm giảm uy tín của ngân hàng

- Thứ ba, nợ có vấn đề làm ảnh hưởng xấu đến khả năng thanh toán và kế hoạch kinh doanh của ngân hàng

- Thứ tư, nợ có vấn đề làm cản trở quá trình hội nhập của các NHTM

b Đối với nền kinh tế: nợ có vấn đề làm ảnh hưởng tới hoạt

động kinh doanh của ngân hàng cũng sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế

1.3 SỰ CẦN THIẾT VÀ NHIỆM VỤ CỦA HOẠT ĐỘNG QUẢN TRỊ NỢ CÓ VẤN ĐỀ

1.3.1 Sự cần thiết phải quản trị nợ có vấn đề

1.3.2 Nhiệm vụ của hoạt động quản trị nợ có vấn đề

- Hoạch định phương hướng nhằm nhận biết các dấu hiệu,

xác định nguyên nhân dẫn đến các khoản cho vay có vấn đề

- Tổ chức cơ cấu và xác định công việc cụ thể cần làm liên

quan đến hoạt động quản trị nợ có vấn đề

- Lãnh đạo nhân viên thực hiện xử lý và giải quyết hậu quả

a Các dấu hiệu từ phía khách hàng

- Nhóm 1: Dấu hiệu liên quan đến mối quan hệ với ngân hàng

- Nhóm 2: Dấu hiệu liên quan đến phương pháp quản lý của khách hàng

- Nhóm 3: Các dấu hiệu liên quan đến các thông tin tài chính, kế toán của khách hàng

b Các dấu hiệu từ khoản vay

- Khoản vay thường xuyên chậm trả lãi

- Hồ sơ cho vay thiếu chặt chẽ, thông tin trong hồ sơ vay bị nghi ngờ; giá trị thực tế của TSĐB thấp; Qui trình cho vay không được tuân thủ theo đúng qui định; CBTD có mối quan hệ với khách hàng

c Các dấu hiệu khác: như khó khăn trong việc phát triển

sản phẩm, sự thay đổi về lãi suất, tỷ giá, thị hiếu, kỹ thuật mới hay mất nhà cung ứng hoặc xuất hiện thêm đối thủ cạnh tranh

Những nguyên nhân thường gây ra vấn đề trong các khoản vay thương mại và kinh doanh có thể được chia ra làm 4 loại, là: quản lý sai, suy giảm tài chính, bất lợi khác và lừa dối

- Cho vay duy trì hoạt động (cho vay thêm)

- Bổ sung tài sản đảm bảo

- Cơ cấu lại thời hạn trả nợ: gồm Điều chỉnh kỳ hạn trả nợ và Gia hạn nợ vay

- Phạt quá hạn và chuyển nhóm nợ phù hợp

- Thực hiện khoanh nợ, xóa nợ

- Xử lý các tài sản đảm bảo tiền vay: gồm Xử lý theo thỏa thuận và Xử lý theo cơ quan tài phán (Tòa án)

- Giảm/miễn lãi vay

- Chỉ định đại diện tham gia quản lý doanh nghiệp

1.4.5 Kiểm tra việc thực hiện phương án

1.5 CÁC TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CỦA HOẠT ĐỘNG QUẢN TRỊ NỢ CÓ VẤN ĐỀ TRONG CHO VAY CỦA NHTM

1.5.1 Tỷ lệ nợ từ nhóm 2 – nhóm 5/tổng dư nợ (nội bảng) 1.5.2 Tỷ lệ các khoản nợ có vấn đề đã thu hồi /Tổng dư nợ 1.5.3 Tỷ lệ các khoản nợ xấu đã cấu trúc/tổng dư nợ 1.5.4 Tỷ lệ xóa nợ ròng/tổng dư nợ

1.5.5 Tỷ lệ trích lập dự phòng/ tổng dư nợ

1.5.6 Mức giảm dư nợ ngoại bảng

1.6 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG QUẢN TRỊ NỢ CÓ VẤN ĐỀ TẠI NHTM

1.6.1 Các nhân tố từ phía ngân hàng

1.6.2 Các nhân tố từ phía khách hàng

1.6.3 Các nhân tố khách quan từ môi trường bên ngoài

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG QUẢN TRỊ NỢ CÓ VẤN ĐỀ TẠI NGÂN HÀNG TMCP XUẤT NHẬP KHẨU VIỆT NAM –

CHI NHÁNH HÙNG VƯƠNG 2.1 KHÁI QUÁT HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA EXIMBANK HÙNG VƯƠNG

2.1.1 Sơ lược về sự ra đời và phát triển của Eximbank Hùng Vương

2.1.2 Chức năng nhiệm vụ của Eximbank Hùng Vương

và cơ cấu tổ chức

2.1.3 Kết quả hoạt động kinh doanh của Eximbank Hùng Vương giai đoạn 2011 – 2013

a Tình hình hoạt động huy động vốn

Eximbank Hùng Vương đã chú trọng đến công tác huy động vốn nên hàng năm đều có tốc độ tăng trưởng tăng qua các năm Cụ thể đạt được kết quả là năm 2013 tổng nguồn vốn huy động đạt 765.465 triệu đồng tăng so với năm 2012 là 15,78% Năm 2012 tổng nguồn vốn là 661.120 triệu đồng tăng 10,79% so với năm 2011

b Tình hình cho vay

Chi nhánh đã bám sát mục tiêu, chủ động tăng trưởng gắn liền với kiểm soát chất lượng tín dụng Dư nợ tăng là điều đáng mừng, đây là hệ quả tất yếu của việc doanh số cho vay nhiều hơn doanh số thu nợ

Qua 3 năm tỷ lệ nợ xấu/dư nợ đều giảm, đặc biệt, qua năm

2013 tỷ lệ nợ xấu/dư nợ có sự thay đổi rõ rệt Tỷ lệ nợ xấu/dư nợ năm này giảm xuống còn 0,66%, điều này cho thấy công tác quản lý

nợ của chi nhánh đang được hoàn thiện, chất lượng cho vay được nâng cao Nguyên nhân chủ yếu là do chi nhánh đã có những biện pháp nhằm thích ứng với thị trường giá cả và lãi suất ngày càng biến động, nên đã góp phần giảm tỷ lệ này

c Kết quả hoạt động kinh doanh

Chi nhánh ngày càng mở rộng quy mô hoạt động và kinh doanh ngày càng có hiệu quả, nhất là năm 2013

d Đánh giá chung

2.2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG QUẢN TRỊ NỢ CÓ VẤN ĐỀ TẠI EXIMBANK HÙNG VƯƠNG

2.2.1 Mô hình quản lý hoạt động cho vay và định hướng quản trị nợ của Eximbank Hùng Vương

a Mô hình quản lý hoạt động cho vay

Việc quản lý hoạt động cho vay được bố trí theo hướng

phòng khách hàng cá nhân và phòng khách hàng doanh nghiệp được phân chia thành mô hình ba bộ phận gồm có: bộ phận quan hệ khách hàng (FO), bộ phận thẩm định tín dụng (MO), bộ phận hỗ trợ tín dụng (BO) Ban tín dụng Chi nhánh gồm có Giám đốc và các Phó giám đốc đều tham gia trực tiếp vào việc ký xét duyệt tín dụng Tại Chi nhánh còn có Phòng Kiểm soát nội bộ trực thuộc Phòng kiểm tra kiểm soát nội bộ Hội sở

b Định hướng về quản trị nợ của Eximbank Hùng Vương

- Tỷ lệ Nợ có vấn đề/ Tổng dư nợ dưới 5% và Tỷ lệ Nợ xấu/Tổng dư nợ dưới 3%

- Triển khai quyết liệt công tác thu hồi nợ có vấn đề - nợ xấu,

nợ đã xử lý rủi ro

- Thực hiện tốt Quy định của Eximbank Hội sở về giao dịch bảo đảm trong cho vay

- Phân loại nợ và tiến hành trích lập dự phòng theo đúng quy định

- Xây dựng và thực hiện giới hạn cho vay trên cơ sở tuân thủ các giới hạn an toàn mà Eximbank Hội sở đã đưa ra

- Điều hoà cân đối vốn cho vay theo các loại kỳ hạn để tránh rủi ro

- Thực hiện cho vay theo hướng đa dạng hoá ngành nghề, lĩnh vực, đối tượng khách hàng, thời hạn vay

- Quản trị con người tốt để tạo môi trường làm việc lành mạnh

2.2.2 Thực trạng hoạt động quản trị nợ có vấn đề

a Xác định nợ có vấn đề

Nhìn chung việc xác định đúng các khoản nợ có vấn đề trong thời gian qua tại Eximbank Hùng Vương đã hỗ trợ đáng kể cho việc hạn chế các rủi ro xảy ra

Tuy nhiên vẫn còn bất cập đó là bên cạnh những nguyên nhân chủ quan như tính đầy đủ và trung thực từ nguồn thông tin của khách

hàng thì nguyên nhân chủ yếu hạn chế khả năng nhận dạng nợ có vấn

đề tại ngân hàng vẫn là nguyên nhân chủ quan từ phía ngân hàng

b Lên kế hoạch gặp gỡ khách hàng để đánh giá mức độ của khoản nợ và thống nhất phương án xử lý

- Cán bộ phụ trách hồ sơ liên hệ khách hàng để sắp xếp thời gian làm việc

- Nội dung làm việc:

+ Xác nhận số nợ còn lại, tài sản bảo đảm nợ vay của khách hàng tại thời điểm làm việc;

+ Đánh giá tình hình tài chính và khả năng trả nợ của khách hàng;

+ Kế hoạch, phương án và cam kết trả nợ của khách hàng

- Hiện nay, tại Chi nhánh đã có Tổ xử lý nợ có vấn đề, là đội ngũ có trình độ chuyên về việc theo dõi và xử lý các khoản nợ có vấn

đề đã phát sinh

c Kiểm soát để giảm thiểu tổn thất nếu có phát sinh nợ có vấn đề

- Kiểm soát bằng biện pháp bảo đảm tiền vay

- Kiểm soát bằng biện pháp trích lập dự phòng

d Các biện pháp xử lý nợ có vấn đề

- Đôn đốc khách hàng để thu hồi nợ

- Cơ cấu thời hạn trả nợ

2.2.3 Kết quả của hoạt động quản trị nợ có vấn đề tại Chi nhánh

a Tỷ lệ nợ nhóm 2 đến nhóm 5 (nợ có vấn đề nội bảng) Bảng 2.4 Tỷ lệ nợ nhóm 2 đến nhóm 5 của Chi nhánh giai đoạn 2011-2013

(Nguồn: Báo cáo kết quả xử lý nợ của Eximbank Hùng Vương năm 2011-2013)

Nợ từ nhóm 2 đến nhóm 5 không ngừng tăng lên qua các năm, tuy nhiên, tỷ lệ này luôn ở mức khá an toàn (dưới 5%)

b Tỷ lệ các khoản nợ có vấn đề đã thu hồi/Tổng dư nợ Bảng 2.5 Tỷ lệ các khoản nợ có vấn đề đã thu hồi/Tổng dư nợ

(Nguồn: Báo cáo kết quả xử lý nợ của Eximbank Hùng Vương năm 2011-2013)

Mức giảm tỷ lệ nợ có vấn đề tăng qua các năm cho thấy Eximbank Hùng Vương đã có những tiến bộ vượt bậc trong công