giáo trình chuẩn bị cây nguyên liệu nghề tạo dáng và chăm sóc cây cảnh

Mô đun này giúp các học viên có được những kiến thức, kỹ năng cơ bản về cách nhận biết các loại dụng cụ để tạo dáng và chăm sóc cây cảnh , kỹ thuật nhân giống các loa ̣i cây cảnh một

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

MÔ ĐUN

CHUẨN BI ̣ CÂY NGUYÊN LIỆU

MÃ SỐ: MĐ 01 Nghề: Tạo dáng và chăm sóc cây cảnh

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dẫn dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

MÃ TÀI LIỆU: MĐ 01

LỜI GIỚI THIỆU

Những năm gần đây tình hình dạy nghề của nước ta đã có những đổi mới,

từ cách đào tạo theo truyền thống, hàn lâm chuyển sang đào tạo theo phương pháp mới dạng Môđun, giảng dạy công việc Nhằm đáp ứng nhu cầu học tập, giảng dạy; nhóm biên sọan chúng tôi đã bám sát theo yêu cầu đào tạo, sản xuất, nhu cầu của người học và bản chất công việc để biên soạn tập tài liệu bài giảng tích hợp làm tài liệu giảng dạy cho giáo viên và tài liệu học tập cho học sinh trong quá trình đào tạo nghề

Tập bài giảng tích hợp và bộ phiếu phân tích công việc sẽ là cẩm nang của người học nghề Chúng tôi tin rằng tập bài giảng tích hợp sẽ góp phần đáp ứng công tác dạy nghề cho chương trình nghề Ta ̣o dáng và chăm sóc cây cảnh

Mô đun này giúp các học viên có được những kiến thức, kỹ năng cơ bản

về cách nhận biết các loại dụng cụ để tạo dáng và chăm sóc cây cảnh , kỹ thuật nhân giống các loa ̣i cây cảnh một cách an toàn và hiệu quả Mô đun được chia làm 3 bài:

Bài 1: Đặc điểm một số loại cây cảnh

Bài 2: Kỹ thuật nhân giống cây cảnh từ hạt

Bài 3 Kỹ thuật nhân giống bằng hình thức chiết, giâm cành

Bài 4 Thu thập cây nguyên liệu từ bên ngoài

Phương pháp biên soạn bài giảng theo phương pháp tích hợp là một phương pháp mới đối với giáo viên nhà trường, quá trình biên soạn vẫn bị ảnh hưởng của phương pháp truyền thống đồng thời biên soạn trong một thời gian ngắn nên không thể tránh khỏi những thiếu sót, mong được sự góp ý của các đồng nghiệp, bạn đọc để tập giáo trình được hoàn chỉnh hơn

Chúng tôi xin chân thành cảm ơn./

Nhóm biên soạn

PHỤ LỤC ĐỀ MỤC TRANG

PHỤ LỤC 2

Bài 1: Đặc điểm một số loa ̣i cây cảnh 5

1.1 Cây Cần Thăng 5

1.2 Cây Du 6

1.3 Duối nhám 6

1.4 Đa lá trơn 7

1.5 Đa lông 7

1.7 Găng 8

1.8 Hoa giấy 9

1.9 Khế 9

1.10 Kim quýt 10

1.11 Lộc vừng 10

1.12 Mai chiếu thủy 11

1.13 Me 11

1.14 Ngâu 12

1.15 Ô rô xanh 12

1.16 Sanh 13

1.17 Si – Gừa 13

1.18 Sung 14

1.19 Sứ thái 14

1.20 Tùng la hán 15

1.21 Tùng xà – Bách xà 15

1.22 Tùng tháp – Tùng cối 16

1.23 Tường vi – Tử Vi tàu 16

1.24 Xương cá – Đẻn 17

Bài 2 Kỹ thuật nhân giống cây cảnh từ hạt 20

2.1 Đặc điểm của cây cảnh gieo trồng bằng hạt 20

2.1.1 Đặc điểm 20

2.2 Thu thập và bảo quản hạt giống. 21

2.2.1 Thu thập hạt giống. 21

2.2.2 Bảo quản hạt giống 21

2.3 Gieo hạt 22

2.3.1 Thời vụ gieo. 22

2.3.2 Xử lý hạt trước khi gieo. 22

2.3.3 Làm nền gieo hạt. 22

2.3.4 Gieo hạt. 23

2.3.5 Chăm sóc hạt sau gieo. 23

2.4 Ra ngôi 24

2.4.1 Tiêu chuẩn cây ra ngôi. 24

2.4.2 Kỹ thuật ra ngôi. 24

2.4.3 Chăm sóc sau ra ngôi. 24

Bài 3 Kỹ thuật nhân giống bằng hình thức chiết, ghép và giâm cành 27

3.1 Tạo cây nguyên liệu bằng chiết cành 27

3.1.1 Đối tƣợng chiết 27

3.1.2 Chọn cây và cành chiết 27

3.1.3 Thời vụ chiết 28

3.1.4 Kỹ thuật chiết 28

3.2 Tạo cây nguyên liệu bằng hình thức ghép. 31

3.2.1 Chọn cây gốc ghép 32

3.2.2 Chọn cành và mắt ghép 33

3.2.3 Thời vụ ghép 33

3.2.4 Kỹ thuật ghép 33

3.3 Tạo cây nguyên liệu bằng hình thức giâm cành. 39

3.3.1 Chọn cành giâm. 39

3.3.2 Cắt hom giâm. 39

3.3.3 Bảo quản hom cắt. 40

3.3.4 Xử lý hom trước khi giâm 40

3.3.5 Nền giâm. 40

3.3.7 Chăm sóc sau khi giâm 41

Bài 4 Thu thập cây nguyên liệu từ bên ngoài 44

4.1 Nguồn thu thâ ̣p cây 44

4.2 Lựa chọn cây 44

4.3 Trồng và chăm sóc cây sau thu thập 45

HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN/MÔN HỌC 50

I Vị trí, tính chất của mô đun : 50

II Mục tiêu: 50

III Nội dung chính của mô đun: 51

IV Hướng dẫn thực hiện bài tập, bài thực hành 51

V Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập 52

VI Tài liệu tham khảo 53

MÔ ĐUN: CHUẨN BỊ NGUYÊN VẬT LIỆU

Mã mô đun: MĐ 01 Giới thiệu mô đun:

Mô đun chuẩn bi ̣ nguyên liê ̣u là một trong số các mô đun kỹ năng quan trọng của nghề tạo dáng và chăm sóc cây cảnh Sau khi học xong mô đun này, sinh viên sẽ được trang bị những kiến thức và kỹ năng chuẩn bị cây nguyên liệu, các dụng cụ và nguyên vật liệu cần thiết cho nghề tạo dáng và chăm sóc cây cảnh, như dụng cụ uốn, cắt tỉa tạo tán, tạo hình cây cảnh nghệ thuật

Bài 1: Đặc điểm mô ̣t số loa ̣i cây cảnh

Cây mọc rất khoẻ cần xén tỉa chồi liên tục để duy trì dáng, chỉ tới khi thấy đất se mặt Chú ý khi quấn dây vào vỏ, thường xuyên kiểm tra để tháo dây tránh tạo vết trên thân, nếu chơi rễ khi thay chậu cần nâng rễ, tạo rễ nổi cho cây

1.2 Cây Du

Hình 1 2: Cây Du

Cây gỗ nhỏ, vỏ thân màu xám khi trưởng thành bong vỏ Lá nhỏ hình oval cuống ngắn chóp nhọn, rìa mép

có răng ca, mặt trên xanh lục tươi hơi ráp, mặt dưới xanh nhạt (hình 1.2) Cây mọc rất khoẻ cần xén tỉa chồi liên tục để duy trì dáng, chỉ tới khi thấy đất se mặt Chú ý khi quấn dây vào vỏ, thường xuyên kiểm tra để tháo dây tránh tạo vết trên thân, nếu chơi rễ khi thay chậu cần nâng rễ, tạo rễ nổi cho cây

1.3 Duối nhám

Hình 1.3 Duối nhám

Cây bụi, thân sần sùi nhiều u bướu Vỏ dày màu xám trắng có nhựa

mủ và sợi dai Cành nhiều, dài, sù sì

Lá đơn mọc cánh, hình trái xoan dài, mép gợn sóng có răng ca, mặt lá nhám, gân nổi ở mặt dới, lá non màu lục, lá già màu xanh thẫm Gỗ mềm

dễ uốn dáng (hình 1.3) Không cắt tỉa, thay chậu vào mùa đông Không để cây ở chỗ dại nắng, lá sẽ nhỏ và chuyển màu lục vàng Tưới n-ước thờng xuyên không để đất bị khô

1.5 Đa lông

Hình 1.5: Đa lông

Cây gỗ lớn, phân cành nhiều, cành non có lông mịn màu vàng Lá đơn mọc cách dạng bầu dục, mũi nhọn ở đỉnh gốc lá thuôn nhọn cuống lá ngắn

Lá màu xanh pha trắng, dày có lông, lá kèm có lông màu vàng (hình 1.5) Bảo vệ vỏ khi cuốn dây, không bày cây dưới ánh nắng trực xạ Khi trồng cây cần lấp đất tạo ụ lần đầu để có bộ

rễ đẹp Có thể bó đá ngâm nước đối với cây

1.6 Đào

Hình 1.6: Đào

Cây gỗ nhỏ hay cây bụi, thân có nhựa mủ, vỏ thân màu xám vàng Lá đơn hình mũi giáo, cuống lá ngắn, mọc xen kẽ Thân màu vàng xám, xám đen

có vỏ nhẵn hoặc nứt nẻ, hoa màu hồng hoặc đỏ (hình 1.6)

Không để đất bị khô, không để cây phơi nắng quá lâu trong mùa hè, đề phòng nhện đỏ, bệnh chảy gôm chảy nhựa.Cắt sửa cành thờng xuyên để tạo khung tán cho đào, tuốt lá và điều khiển sinh trởng để cây ra hoa

1.7 Găng

Hình 1.7: Găng

Cây thân gỗ dạng leo, vỏ màu xám đen với những tuyến trắng trên vỏ Cành phân nhiều, cành non màu xám trắng Lá kép chân vịt, gồm 2 đôi lá chét, lá chét mọc đối nhau, lá chét màu xanh, mặt dới lá nhạt hơn Cuống lá dài, dưới gốc cuống có 2 gai kẹp lấy cuống (hình 1.7)

Cây thân leo nhưng cành giòn và có gai khi uốn cần chú ý,không bày cây chỗ dại nắng, tưới nước thờng xuyên, bảo vệ lá cây vào trời đông rét

1.8 Hoa giấy

Hình 1.8: Hoa giấy

Cây thân gỗ dạng leo, cành nhánh nhiều Lá đơn mọc cách Lá hình trái xoan hay thuôn dài, lá xanh, cuống lá

có gai cong, hoa có nhiều màu (hình 1.8)

Không cắt tỉa rễ quá nhiều, tiến hành khi thay chậu hay sau khi ra hoa Cắt tỉa tạo tán, chồi non lưu ý vì hoa ra ngọn cành Tưới nước liên tục khi cây

ra hoa, sau đó chỉ tới khi đất bị khô và tiến hành tới thúc phân khi cây chuẩn bị ra hoa

1.9 Khế

Hình 1.9: Khế

Cây gỗ nhỏ, thân có gờ cạnh, vỏ thân màu xám đen, cây già gốc thân xù

xì Phân cành nhiều, lá đơn Các lá non mới ra màu tím đỏ(hình 1.9)

Cành khế giòn khi uốn, cuốn dây cẩn thận Không cắt tỉa khi cây ra hoa, tưới ẩm thờng xuyên, không nên để cây ở những chỗ dãi nắng làm lá nhỏ

và vàng lá Sau khi hết quả cần bón thúc phân ngay

1.10 Kim quýt

Hình 1.10: Kim quýt

Cây bụi, thân có gai nhọn hướng lên trên, lá kép màu xanh thẫm, là hình trái xoan thuôn ở đầu Là có mùi thơm khi bị vò Hoa màu trắng có mùi thơm mọc đơn và mọc chùm ở nách lá Quả tròn bằng ngón tay, màu đỏ Lá xanh quanh năm (hình 1.10)

Hạn chế cắt tỉa khi cây ra hoa quả, bón thúc phân khi cây ra lộc, hoa Tưới nước khi thấy đất mặt chậu se mặt

1.11 Lộc vừng

Hình 1.11: Lộc vừng

Cây gỗ lớn, thân gốc xùi xì, gỗ mềm, vỏ màu xám đen Phân cành nhiều, cành mập cong Lá đơn mọc vòng ở đầu cành, lá hình trứng, mỏng non màu tím già màu xanh lục

Khi cây rụng lá cần hạn chế tác động vào bộ rễ, bón phân thúc để cây nhanh bật lộc Có thể bó đá vào gốc và cho nước vào ngâm (hình 1.11)

1.12 Mai chiếu thủy

Hình 1.12: Mai chiếu thủy

Cây gỗ nhỏ, thân xù xì Phân cành nhiều, vỏ màu xám đen có những nốt sần màu vàng trắng Lá nhỏ mỏng hình trái xoan, mọc đối màu xanh thẫm gần nhưng không có cuống Hoa màu trắng, mọc cụm, có cuống dài buông chúc xuống (hình 1.12)

Mai chiếu thuỷ là cây ưa ẩm, nên không để đất trong chậu khô ráo, bày cây chỗ dại nắng, không cắt tỉa khi cây

ra hoa Bảo quản vỏ khi cuốn dây, miền Bắc có thể ghép mai chiếu thủy lên cây thừng mực để có sức sống cao

Vỏ mềm cần sử dụng các dây mềm khi giằng cuốn dây, đặt cây tránh ở chổ dãi nắng nhiều ngày sẽ làm lá vàng và rụng lá Tưới ẩm thường xuyên Nếu bày cây trong nhà chỉ để dưới 1 tháng, chọn vị trí đặt có ánh sáng phù hợp như ở của sổ

1.14 Ngâu

Hình 1.14: Ngâu

Cây gỗ nhỏ dạng bụi, vỏ xám trắng, cành phân ngang cong queo Lá kép lông chim với 2 – 3 đôi lá phụ, lá chét đầu tròn gốc thuôn nhọn, màu xanh bóng và nhẵn (hình 1.14)

Cây ưa ẩm và mát, tưới tán lá thường xuyên, cành giòn khi cuốn dây phải cẩn thận, đề phòng sâu đục thân, mối phá gốc Để có hoa khi cắt tỉa cần

chú ý vì hoa thường ra đầu cành, nếu để tán tròn khi cắt tỉa nên sửa “ rút ” toàn

Chú ý khi cắt tỉa cành vì hoa thường mọc ở đầu cành, các cành thường bị chết khô khi thiếu phân, hay quá khô Không để đất bị khô hay qúa

ẩm, tưới nước thờng xuyên Không nên bày cây chỗ dại nắng

1.16 Sanh

Hình 1.16: Sanh

Cây thân gỗ, trên thân, cành có sống gờ Rễ sinh trởng mạnh, có nhiều

rễ khí sinh, thân có nhựa mủ, cành dẻo

dễ uốn, vỏ thân màu xám trắng Lá nhỏ, màu xanh, mặt dới trắng, quả chín màu vàng (hình 1.16)

Là cây ưa nước, không để cây bị khô hạn, cần tháo gỡ các dây cuốn vì cây sinh trởng nhanh Cuốn các rễ khí

sinh làm thân to hoặc làm cho cành to phòng trừ sâu bệnh hại lá như: Bọ trĩ, sâu tơ…

1.17 Si – Gừa

Hình 1.17: Cây Si

Cây có sức sinh trưởng mạnh, rễ khí sinh nhiều Cây gỗ nhỏ, phân cành nhiều, gỗ mềm, có nhiều nhựa mủ Vỏ thân sù sì, rỏ cành non có màu cánh gián Lá đơn, hình thuôn rộng, có mũi nhọn gốc là cuống ngắn, màu xanh lục đậm, bóng Rễ phụ nhiều và mọc nhiều vào mùa mưa (hình 1.17)

Bảo quản vỏ cây khi cuốn dây, cây mẫn cảm cao với sự thay đổi bất ngờ về

độ ẩm, nhiệt độ, có thể làm rụng hết lá Lợi dụng các rễ phụ để tạo thêm dáng

1.18 Sung

Hình 1.18: Cây Sung

Cây gỗ, phân cành cao, gốc có u lồi, rễ nổi Vỏ màu vàng xám, xám trắng, có nhựa mủ Lá đơn mọc cánh, màu xanh lục nhạt, mềm bóng, nổi lên các mụn nhỏ.Quả nhỏ màu xanh, khi chín vàng đỏ (hình 1.18)

Bảo quản vỏ khi cuốn dây, không thay chậu, cắt tỉa lá, cành khi cây ra quả non Bón thúc phân sau mỗi lần cây ra quả, thông thường bón 4 tháng 1 lần từ xuân sang thu

1.19 Sứ thái

Hình 1.19: Sứ thái

Cây thân mọc nớc kiểu sa mạc, cây mập thân ngắn, phân cành dài, có mủ trắng vỏ màu xám xanh Lá tập trung đầu cành nhẵn, xanh bóng, gốc thuôn nhọn theo cuống, đầu mở rộng gần tròn Hoa màu đỏ tơi, hoa hợp gốc thành phễu Rễ sinh trởng mạnh, to mập cuộn khúc màu trắng hay xanh Chỉ tưới khi đất ở chậu khô, tưới

đủ ẩm, không tưới vào hoa Bảo vệ vỏ khi cuốn dây Kiểm tra bộ rễ vì hay bị thối khi đất bí, úng nước Không cắt tỉa khi sắp có hoa Nếu giâm cành cần để 1 tuần trong bóng dâm để khô nhựa, rồi mới giâm (hình 1.19)

Tùng rất mẫn cảm với phân hoá học, không thay đất, thay chậu khi có nhiều lộc non mới ra, cây bị úng dễ rụng lá, thường xuyên cắt tỉa giữ dáng cho cây vào mùa mưa

1.21 Tùng xà – Bách xà

Hình 1.21: Tùng xà – Bách xà

Cây gỗ, vỏ màu đỏ nhạt, cành tròn hay vuông Lá cành non hình kim, đầu nhọn màu xanh mốc Khi già dạng vảy gần giữa lng lá có tuyến bầu dục mọc gần đối, xếp dày đặc Cây có dáng đẹp,

ưa khí hậu mát (hình 1.21)

Không nên bày cây nơi dại nắng, không để đất được khô, thường xuyên xịt tưới cả tán lá Đề phòng rệp trắng hại tán, bệnh khô cành

1.22 Tùng tháp – Tùng cối

Hình 1.22: Tùng tháp – Tùng cối

Cây gỗ nhỏ, vỏ màu xám đen hay cánh gián, phân cành nhiều cành tròn hay vuông, cành mọc đứng Lá cành non hình kim, đầu nhọn màu xanh Khi già dạng vảy xếp dày đặc Cây có dáng đẹp hình tháp, tán cành hơi buông rủ (hình 1.22)

Không nên dùng kéo cắt các đọt non, trồng cây ở chậu sâu Khi uốn thân cành dùng dây mền, cành giòn lưu ý khi uốn thân cành

1.23 Tường vi – Tử Vi tàu

Hình 1.23: Tường vi – Tử Vi tàu

Cây gỗ nhỏ, phân cành nhánh nhiều, cành non có 4 cạnh, nhẵn màu xám trắng Lá đơn mọc gần đối, hình trái xoan ngược, màu xanh pha tím, mép lá nhăn nheo Cành nhỏ giòn Cụm hoa hình chuỳ ở đầu cành (hình 1.23)

Cây ưa khí hậu ẩm mát, tránh bày cây ở những nơi dãi nắng, không để đất ở chậu khô Không nên cắt ngắn các ngọn cành ra vụ xuân, bảo vệ lá vào mùa đông

1.24 Xương cá – Đẻn

Hình 1.24: Xương cá – Đẻn

Cây có thân đẹp dễ sống nên thường dùng nhiều làm cây dáng thế Cây gỗ nhỏ, phân cành cao, vỏ thân mốc trắng, thân gỗ khô cứng như đã chết tạo vẻ già cỗi Lá kép, các phiếu

là mọc đối, một phiến mang 3 lá, lá chét trên cùng có cuống dài (hình 1.24)

Bảo vệ vỏ khi quấn dây, cành giòn nên khi uốn cẩn thận Bảo vệ cây vào mùa đông, nhất là nhiều nơi có sương muối dễ làm rụng lá Gỗ cây nhìn khô cứng, song lột vỏ, đục đẽo tạo u bướu hang hốc rất nhanh đùn thịt

B Câu hỏi và bài tập thực hành

Câu hỏi:

- Liệt kê tên các loại cây thường được sử dụng để tạo cây cảnh?

- Trình bày các đặc điểm chính của cây cảnh?

- Trình bày các chú ý chăm sóc và tạo dáng đối với từng loại cây?

- Học viên nắm vững một số đặc điểm cơ bản của các cây cảnh

- Biết cách vận dụng các đặc điểm của cây để cắt tỉa, uốn nắn , lão hóa và chăm sóc

6 Nội dung thực hành

Bước 1: Chuẩn bị cây, vườn cây cảnh

Bước 2: Thực hành nhận dạng cây và các chú ý khi tạo dáng, chăm sóc

- Có thể tiến hành buổi thực hành tại các cơ sở sản xuất cây cảnh Học viên quan nhận dạng cây và các chú ý khi tạo dáng, chăm sóc

- Từng nhóm trình bày kết quả của mình

- Nhóm học viên tiến hành thực hiện các nội dung trên dưới sự giám sát và uốn nắn của giáo viên

8 Đánh giá cho điểm

- Tập hợp các nhóm học viên rút kinh nghiệm về các nội dung thực hành

- Giáo viên đánh giá cho điểm kỹ năng theo nhóm với các công việc sau:

+ Kiểm tra quá trình quan sát của học viên

+ Kiểm tra quá trình quan sát mẫu của học viên

+ Đánh giá lựa chọn các thao tác của từng nhóm

C Ghi nhớ:

- Khi tạo dáng và chăm sóc cần dựa vào đặc điểm mỗi cây và các yêu cầu về ngoại cảnh của chúng

Bài 2 Kỹ thuật nhân giống cây cảnh từ hạt

Mục tiêu:

- Trình bày được kỹ thuật thu hái và bảo quản hạt giống của một số cây hoa, cây cảnh

- Nêu được các bước trong nhân giống bằng hạt đối với cây cảnh

- Thực hiện nhân giống cây cảnh bằng hạt đơi với một số loại cây cảnh (sanh, si, lộc vừng…) đúng kỹ thuật và phù hợp với điều kiện sản xuất

A Nội dung:

2.1 Đặc điểm của cây cảnh gieo trồng bằng hạt

2.1.1 Đặc điểm

* Những ưu điểm của phương pháp nhân giống bằng hạt

- Kỹ thuật đơn giản, dễ làm

- Chi phí lao động thấp, do đó giá thành cây con thấp

- Hệ số nhân giống cao

- Tuổi thọ của cây trồng bằng hạt thường cao

- Cây trồng bằng hạt thường có khả năng thích ứng rộng với điều kiện ngoại cảnh

* Những nhược điểm của phương pháp nhân giống bằng hạt

- Cây giống trồng từ hạt thường khó giữ được những đặc tính của cây mẹ

- Cây giống trồng từ hạt thường ra hoa kết quả muộn

- Cây giống trồng từ hạt thường có thân tán cao, gặp khó khăn trong việc chăm sóc cũng như thu hái sản phẩm

Do những nhược điểm như vậy nên phương pháp nhân giống bằng hạt chỉ được sử dụng trong một số trường hợp:

- Gieo hạt lấy cây làm gốc ghép

- Sử dụng gieo hạt đối với những cây ăn quả chưa có phương pháp khác tốt hơn

- Dùng trong công tác lai tạo chọn lọc giống

2.1.2 Những điểm cần lưu ý khi gieo hạt

- Phải nắm được các đặc tính, sinh lý của hạt: một số hạt chín sinh lý sớm, nảy mầm ngay trong hạt; một số hạt có vỏ cứng cần xử lý hoá chất, bóc bỏ vỏ cứng trước khi gieo và một số hạt khi để lâu sẽ mất sức nảy mầm

- Phải đảm bảo các điều kiện ngoại cảnh cho hạt nảy mầm tốt: nhiệt độ, không quá thấp hoặc quá cao, độ ẩm đất đảm bảo 70 - 80% độ ẩm bão hoà và đất gieo hạt phải tơi xốp, thoáng khí

- Phải tuân thủ nghiêm ngặt các bước chọn lọc: chọn giống có khả năng sinh trưởng khoẻ, năng suất cao và phẩm chất tốt; chọn những cây mang đầy đủ các đặc điểm của giống muốn nhân; chọn những quả có hình dạng đặc trưng của giống; chọn những hạt to, mẩy, cân đối và chọn cây con to, khoẻ, sinh trưởng cân đối

2.2 Thu thập và bảo quản hạt giống

2.2.1 Thu thập hạt giống

Thu tâ ̣p ha ̣t giống của những cây me ̣ tốt vào thời điểm quả – hạt chín sinh

lý

2.2.2 Bảo quản hạt giống

Có các hình thức bảo quản hạt như sau:

+ Bảo quản khô tự nhiên: Cho hạt vào bao tải, để nơi khô ráo và thoáng mát

+ Bảo quản bằng cát ẩm: Trộn đều hạt với cát, độ ẩm của cát khoảng 25-30% + Bảo quản lạnh ở nhiệt độ từ 8-12oC với hàm lượng nước trong hạt từ 6-8% nhưng cách này khó áp dụng với người dân địa phương

2.3 Gieo hạt

2.3.1 Thời vụ gieo

Hạt cần gieo vào những tháng có nhiệt độ thích hợp đối với từng loại hạt giống cây

2.3.2 Xử lý hạt trước khi gieo

- Một số giống cây cảnh chín sinh lý sớm, hạt có thể nẩy mầm ngay khi quả chín

- Một số giống sau khi thu hoạch cần gieo

- Một số giống trước khi gieo cần phải xử lý như ngâm nước nóng, gọt bớt vỏ hoặc đập nhẹ để tách lớp vỏ cứngtrước khi gieo

2.3.3 Làm nền gieo hạt

Hạt giông có thể được gieo

trên nền đất, hoă ̣c gieo trong bầu

Hình 1 25: Hạt gieo trong bầu đất

- Đất gieo phù hợp nhất là đất cát pha, chọn nơi đất bằng phẳng, độ ẩm lớn nhưng không bị ngập úng, không bị xói trôi vào mùa mưa

- Làm đất: Dọn sạch cỏ, cày ải đất lần 1 trước khi gieo hạt khoảng 1 tháng, cày lần 2 kết hợp bừa làm cho đất tơi xốp, làm sạch cỏ rồi đánh thành luống

- Lên luống: Mặt luống rộng từ 0.8-1m, chiều dài khoảng 10-15m, luống cao khoảng 30cm, rãnh rộng 40-50cm

- Sau khi lên luống san phẳng bề mặt luống và tạo gờ xung quanh luống

- Bón phân: Cứ 1m2 mặt luống cần bón từ 3-4kg phân chuồng hoai đập nhỏ; 1kg phân lân Lâm Thao hoặc phân vi sinh Hà Nội (Sông Gianh); 0.1kg vôi bột trắng Tất cả hỗn hợp này trộn đều sau khi bừa đất

- Phun thuốc phòng sâu bệnh: Dùng thuốc Benlate (Viben C) phun phòng nấm

rễ, lượng thuốc phun là 1/3 nắp hộp thuốc pha với 1 thùng tưới nước sạch và tưới đều 30m2 diện tích đất, tưới cả trên rãnh Kết hợp sử dụng thuốc kích thích

ra rễ nhanh

2.3.4 Gieo hạt

- Hạt sau khi ủ xong gieo vãi đều trên mặt luống, không để hạt chồng lên nhau, mật độ tùy theo loại hạt cụ thể

- Sau khi gieo hạt sàng một lớp đất bột mỏng phủ lên bề mặt

- Trộn đều thuốc bột chống kiến với cát ẩm rắc đều lên mặt luống

- Rải rơm khô hoặc phên nứa để giữ ẩm và tránh mưa xói trôi hạt

2.3.5 Chăm sóc hạt sau gieo

- Làm dàn che: Để chống nắng và giữ ẩm, dàn che cao từ 1.5-1.7m cho tiện chăm sóc, dùng cọc tre, cây gỗ làm dàn Che phủ bằng phên nứa, lá cây guột hoặc lưới tản nhiệt, độ che phủ từ 70-80%

- Tưới nước: Hàng ngày tưới 2 lần vào buổi sáng và buổi chiều tối để đảm bảo

đủ độ ẩm cho hạt giống nẩy mầm

- Phun thuốc phòng bệnh: Phun thuốc Benlate (Viben C) định kỳ 15 ngày/lần phòng nấm rễ (cách pha và liều lượng tương tự như phun trước khi gieo hạt), phun dung dịch Boocđô phòng nấm lá định kỳ 10 ngày/lần

Thường xuyên kiểm tra kiến và côn trùng phá hoại, nếu thấy xuất hiện phải phun ngay thuốc xịt

- Khi thấy có lá thì dỡ bỏ bớt rơm rạ phủ trên bề mặt

- Bón phân bổ sung: Tưới nước phân vi sinh Hà Nội hoặc vi sinh Sông Gianh hoặc tưới nước phân chuồng pha loãng đảm bảo cây

2.4 Ra ngôi

2.4.1 Tiêu chuẩn cây ra ngôi

Tùy thuộc vào từng loại cây cụ thể mà tiêu chuẩn cây ra ngôi khác nhau Thông thường k hi cây xuất hiện lá thâ ̣t là có thể ra ngôi được

2.4.2 Kỹ thuật ra ngôi

Có 2 phương pháp cấy cây: Cấy trực tiếp trên luống và cấy vào bầu ni lông, phù hợp với người dân là kỹ thuật cấy cây vào bầu nilông

Túi bầu: Kích thước phù hợp, màu đen, có đục lỗ xung quanh thành bầu

Thành phần hỗn hợp trong ruột bầu: 89% đất thịt nhẹ, đất thịt pha cát + 10% phân chuồng hoai đập nhỏ + 1% phân lân

Cấy cây khi đang còn phôi hạt và tránh thời tiết giá rét hoặc có sương muối

Cách cấy cây: Nên cấy cây lúc trời có mưa nhỏ hoặc trời râm mát Tưới đẫm nước lạnh lên mặt bầu, dùng que nhọn tròn chọc lỗ chính giữa bầu, đặt cây thẳng đứng và dấn chặt đất Tránh làm gãy, cong rễ và không được cấy cây sâu quá Tưới lại nước lạnh sạch sau khi cấy cho đất phủ kín gốc cây

2.4.3 Chăm sóc sau ra ngôi

Tương tự các bước chăm sóc như sau khi gieo hạt: Tưới nước, phun thuốc, nhỏ cỏ, bón bổ sung phân

- Đảo bầu: Sau khi cấy cây 7-8 tháng, tiến hành đảo bầu cây kết hợp với phân loại cây và cắt rễ mọc ngoài bầu Nên đảo bầu vào lúc trời râm mát hoặc có mưa nhỏ Đảo bầu xong phải tưới đẫm nước cho cây phát triển bình thường

- Dỡ dàn che: Trước khi trồng 1 tháng nên dỡ bỏ dàn che để cây thích nghi với ánh sang bên ngoài

B Câu hỏi và bài tập thực hành

- Dụng cụ để thực hiện nhân giống như dao, kéo, hộp xốp, cát…

Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ, nguyên vật liệu

Bước 2: Thực hành các thao tác kỹ thuật nhân giống bằng các phương pháp gieo hạt

Bước 3: Chăm sóc cây con sau khi nhân giống

7 Tổ chức thực hiện

- Có thể tiến hành buổi thực hành tại các cơ sở sản xuất cây cảnh

- Từng nhóm trình bày mô hình và phương án của mình

- Nhóm học viên tiến hành thực hiện các nội dung trên dưới sự giám sát và uốn nắn của giáo viên

8 Đánh giá cho điểm

- Tập hợp các nhóm học viên rút kinh nghiệm về các nội dung thực hành

- Giáo viên đánh giá cho điểm kỹ năng theo nhóm với các công việc sau:

+ Kiểm tra quá trình quan sát của học viên

+ Kiểm tra quá trình quan sát mẫu của học viên

+ Đánh giá lựa chọn các hình thức nhân giống của từng nhóm

C Ghi nhớ:

̉nh bằng phương pháp gieo hạt