giáo trình mô đun điều khiển quá tình ra hoa đậu quả nghề trồng vải nhãn

Trình tự các bước tiến hành quan sát đánh giá và dự báo khả năng ra lộc trong vụ đông của vải, nhãn trồng ở Miền Bắc: - Bước 1: Quan sát tình hình sinh trưởng của lộc thu đợt 2 - Bước 2:

Trang 1

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN ĐIỀU KHIỂN QUÁ TRÌNH

RA HOA ĐẬU QUẢ

MÃ SỐ: MĐ05

NGHỀ: TRỒNG VẢI NHÃN

Trình độ: Sơ cấp nghề

Trang 2

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

MÃ TÀI LIỆU: MĐ 05

Trang 3

LỜI GIỚI THIỆU

Trồng vải, nhãn là nghề tạo ra sản phẩm quả tại nông hộ hoặc trang trại đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng trong chương trình đào tạo nghề ngắn hạn cho lao động nông thôn từ nay đến năm 2020

Giáo trình được xây dựng và phát triển theo các bước: phân tích nghề, phân tích công việc và xây dựng chương trình, giáo trình dạy nghề theo mô đun

Giáo trình mô đun: Điều khiển quá trình ra hoa đậu quả là mô đun thứ 5 trong 6 mô đun của chương trình dạy nghề: Trồng vải, nhãn nhằm trang bị cho học viên những kiến thức và kỹ năng cơ bản trong việc điều khiển quá trình ra hoa đậu quả của vải, nhãn bằng biện pháp cơ giới; biện pháp xiết nước và biện pháp sử dụng hóa chất

Giáo trình mô đun gồm 3 bài: Bài 1: Điều khiển sinh trưởng bằng biện pháp cơ giới; Bài 2: Điều khiển sinh trưởng bằng biện pháp xiết nước; Bài 3: Điều khiển sinh trưởng bằng hóa chất

Trong quá trình biên soạn giáo trình mô đun trong thời gian không dài

do vậy không tránh khỏi những thiếu sót Chúng tôi rất mong nhận được những

ý kiến đóng góp của quý báu của các nhà khoa học, các nhà quản lý và các bạn đọc để hiệu chỉnh và hoàn thiện giáo trình phục vụ sự nghiệp đào tạo nghề ngắn hạn cho lao động nông thôn ở nước ta

Tham gia biên soạn

1 Chủ biên : TS Nguyễn Văn Vượng

2 TS Nghiêm Xuân Hội

3 TS Nguyễn Bình Nhự

4 ThS Trần Thế Hanh

Trang 4

MỤC LỤC

ĐỀ MỤC TRANG

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN 1

MÃ TÀI LIỆU: 1

LỜI GIỚI THIỆU 2

MỤC LỤC 3

CÁC THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN, CHỮ VIẾT TẮT 6

MÔ ĐUN ĐIỀU KHIỂN QUÁ TRÌNH RA HOA ĐẬU QUẢ 7

1 Điều khiển sinh trưởng của vải, nhãn bằng biện pháp khoanh cành 7

1.1 Kiểm tra vườn cây, phân tích, đánh giá tình hình sinh trưởng của cây 8

1.1.2 Phân tích, đánh giá tình hình sinh trưởng của cây 8

1.2 Xác định thời điểm khoanh cành 10

1.3 Các bước tiến hành khoanh cành 10

1.3.1 Chuẩn bị dụng cụ và vật liệu 10

1.3.2 Xác định vị trí khoanh cành 12

1.3.3 Các thao tác khoanh cành 12

1.3.3.1 Khoanh cành để cây ngừng sinh trưởng phân hóa mầm hoa: 12

1.3.3.2 Khoanh vỏ cành đang ra hoa để tăng tỷ lệ đậu quả: 13

1.4 Kiểm tra đánh giá tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau khoanh cành 13

1.4.1 Kiểm tra tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau khoanh cành 13

2 Điều khiển sinh trưởng của vải, nhãn bằng biện pháp cuốc đứt bớt rễ 14

2.1 Kiểm tra vườn cây, phân tích, đánh giá tình hình sinh trưởng của cây 14

2.1.1 Kiểm tra vườn cây 14

2.1.2 Phân tích, đánh giá tình hình sinh trưởng của cây 15

2.2 Xác định thời điểm làm đứt bớt rễ 15

2.3 Các bước tiến hành làm đứt bớt rễ 15

2.3.1 Chuẩn bị dụng cụ, máy làm đất 15

2.3.2 Xác định diện tích đất dưới tán cần cuốc (phay) 16

2.3.3 Cuốc đất (phay đất) dưới tán 16

2.4 Kiểm tra đánh giá tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau làm đứt bớt rễ 16 2.4.1 Kiểm tra tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau cuốc đứt bớt rễ 16

2.4.2 Đánh giá tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau cuốc đứt bớt rễ 16

B Câu hỏi và bài tập thực hành 17

1 Câu hỏi: 17

2 Bài tập thực hành 17

Bài tập 1: 17

Khoanh cành vải 17

Bài tập 2: 17

Khoanh cành nhãn 17

Bài tập 3: 18

Làm đứt bớt rễ vải bằng phương pháp cày (phay) đất 18

Bài tập 4: 19

Trang 5

Làm đứt bớt rễ vải bằng phương pháp cuốc đất 19

C Ghi nhớ: 19

Bài 2: 20

ĐIỀU KHIỂN SINH TRƯỞNG BẰNG BIỆN PHÁP XIẾT NƯỚC 20

A Nội dung: 20

1 Kiểm tra vườn cây, phân tích, đánh giá tình hình sinh trưởng của cây 20

2 Xác định thời điểm xiết nước 20

3 Các bước tiến hành xiết nước 21

3.1 Chuẩn bị dụng cụ và vật liệu 21

3.2 Xác định diện tích đất dưới tán cần xiết nước 21

3.3 Xiết nước bằng biện pháp làm sạch cỏ và tàn dư dưới tán cây 21

3.4 Xiết nước bằng biện pháp che phủ nilon dưới tán cây 21

4 Kiểm tra đánh giá tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau xiết nước 21

4.1 Kiểm tra vườn sau xiết nước 21

4.2 Đánh giá tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau xiết nước 21

1 Câu hỏi: 22

Bài tập 1: 22

Làm sạch cỏ và tàn dư dưới tán vải, nhãn 22

Bài tập 2: 23

Che phủ nilon dưới tán vải, nhãn 23

C Ghi nhớ: 23

Bài 3 24

ĐIỀU KHIỂN SINH TRƯỞNG BẰNG HÓA CHẤT 24

A Nội dung: 24

1 Kiểm tra vườn cây, phân tích, đánh giá tình hình sinh trưởng của cây 24

2 Xác định thời điểm và phương pháp xử lý hóa chất 24

2.1 Xác định thời điểm xử lý hóa chất 24

2.2 Xác định phương pháp xử lý hóa chất 25

3 Xác định diện tích đất và diện tích tán cần xử lý hóa chất 25

3.1 Xác định diện tích đất dưới tán cần xử lý hóa chất 25

3.2 Xác định diện tích tán cần xử lý hóa chất 25

4 Chuẩn bị vật tư, hóa chất, máy móc và dụng cụ cần thiết 25

5 Các bước tiến hành điều khiển sinh trưởng 28

5.1 Tính toán lượng hóa chất cần thiết dùng để điều khiển sinh trưởng 28

5.2 Pha hóa chất 28

5.2.1 Các hoá chất tan trong nước 28

5.2.2 Các hoá chất tan trong cồn hoặc dung môi 28

5.2.3 Cách pha hoá chất với nồng độ cho trước 28

5.2.3.1 Pha hoá chất tính theo nồng độ thương phẩm 28

5.2.3.2 Pha hoá chất tính theo nồng độ chất hoạt động 28

3.6.2.3 Pha hoá chất qua dung dịch mẹ 29

5.3 Tưới hóa chất vào đất dưới tán cây 30

Trang 6

5.4 Phun hóa chất lên tán cây 31

6 Kiểm tra đánh giá tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau xử lý hóa chất 31

1 Câu hỏi: 32

Bài tập 1: 32

Phun Ethrel để diệt lộc đông của cây vải 32

Bài tập 2: 32

Phun Ethrel và B9 để diệt lộc đông của cây vải 32

Bài tập 3: 33

Phun Kaliclorua để diệt lộc đông của cây vải 33

Bài tập 4: 33

Phun B9 để tăng tỷ lệ hoa lưỡng tính của cây vải 33

Bài tập 5: 34

Tưới Kaliclorat để nhãn ra hoa đậu quả theo ý muốn 34

C Ghi nhớ: 34

TÀI LIỆU ĐỌC THÊM 35

Giới thiệu một số hoá chất 35

dùng để điều tiết sinh trưởng và quá trình ra hoa đậu quả 35

1 Một số hoá chất dùng để điều tiết sinh trưởng sinh dưỡng của cây ăn quả 35

1.1 Gibberellin (GA) 35

1.2 Auxin ( IAA, IBA, 2,4D ) 35

1.3 Phân bón lá : 36

2 Một số hoá chất dùng để điều khiển quá trình ra hoa, đậu quả của cây ăn quả 36

3 Nguyên tắc của việc sử dụng hoá chất điều khiển sinh trưởng, phát triển của cây ăn quả 37

4 Những chú ý khi sử dụng hoá chất điều tiết sinh trưởng, phát triển của cây ăn quả 37

HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN/MÔN HỌC 38

I Vị trí, tính chất của mô đun /môn học: 38

II Mục tiêu: 38

III Nội dung chính của mô đun: 39

IV Hướng dẫn thực hiện bài tập, bài thực hành 39

1 Nguồn lực cần thiết: 39

2 Cách tổ chức thực hiện: 40

3 Thời gian: 60 giờ 40

4 Số lượng, tiêu chuẩn sản phẩm: 40

V Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập 40

5.1 Bài 1: 40

5.2 Bài 2: 41

5.3 Bài 3: 41

VI Tài liệu tham khảo: 43

Trang 7

CÁC THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN, CHƢ̃ VIẾT TẮT

Trang 8

MÔ ĐUN ĐIỀU KHIỂN QUÁ TRÌNH RA HOA ĐẬU QUẢ

Mã số mô đun: MĐ 05

Giới thiệu mô đun:

Mô đun: Điều khiển quá trình ra hoa đậu quả là mô đun thứ 5 trong chương trình dạy nghề trình độ sơ cấp nghề Trồng vải, nhãn Mô đun nhằm trang bị cho học viên những kiến thức, kỹ năng thực hiện các bước công việc điều khiển quá trình ra hoa đậu quả của vải, nhãn bằng biện pháp cơ giới; biện pháp xiết nước và biện pháp sử dụng hóa chất Nội dung của mô đun được bố trí tích hợp giữa dạy lý thuyết và thực hành tại cơ sở đào tạo Mô đun 05 có thể dạy độc lập cho các học viên và cấp giấy chứng nhận học nghề là đã hoàn thành mô đun

Bài 1: Điều khiển sinh trưởng bằng biện pháp cơ giới

1 Điều khiển sinh trưởng của vải, nhãn bằng biện pháp khoanh cành

Biện pháp khoanh cành nhằm ngăn cản dòng nhựa luyện vận chuyển từ trên tán xuống rễ làm tăng tỷ lệ các bon/đạm (C/N) ở chồi ngọn tạo điều kiện cho cây phân hoá mầm hoa Biện pháp này chỉ áp dụng với những cây vải, nhãn sinh trưởng khỏe

Khi khoanh cành vải, nhãn người ta thường để lại một số cành không khoanh (cành thở) để cây duy trì sinh trưởng; Với cây vải, nhãn tuổi lớn, khả năng sinh trưởng thân tán chậm nên khoanh ½ số cành trong tán, (những cành

Trang 9

năm trước đã khoanh thì năm sau không khoanh) để cây vừa cho quả tốt và vẫn duy trì được quá trình sinh trưởng

1.1 Kiểm tra vườn cây, phân tích, đánh giá tình hình sinh trưởng của cây

1.1.1 Kiểm tra vườn cây

Kiểm tra vườn cây, phân tích, đánh giá tình hình sinh trưởng của cây là công việc của người trồng vải, nhãn để dự đoán khả năng cây vải, nhãn tromg vườn tiếp tục ra lộc hay chuẩn bị ngừng sinh trưởng

Với cây vải thời gian tiến hành kiểm tra vườn từ giữa tháng 11 đến hết tháng 12 hàng năm, với năm có tháng nhuận âm lịch thì kéo dài thêm nửa tháng

Với cây nhãn (trồng ở Miền Bắc) thời gian tiến hành kiểm tra vườn từ giữa tháng 12 đến hết tháng 1 hàng năm, với năm có tháng nhuận âm lịch thì kéo dài thêm nửa tháng

Với cây nhãn trồng ở Miền Nam, do nhiệt độ chênh lệch giữa các mùa ít thay đổi do vậy các giống nhãn, xuồng cơm, vàng, xuồng cơm trắng; nhãn long; nhãn super sau khi thu hoạch vụ chính có thể điều khiển sinh trưởng để nhãn ra thêm một vụ trái (nghịch vụ)

Với giống nhãn tiêu da bò người trồng nhãn mong muốn nhãn ra quả việc kiểm tra vườn cây để chuẩn bị điều khiển quá trình ra hoa đậu quả của nhãn được tiến hành với các hàng nhãn (cây nhãn) đang sinh trưởng lộc ở đợt 2 và lá trên lộc nhãn chuẩn bị thành thục

1.1.2 Phân tích, đánh giá tình hình sinh trưởng của cây

Với vải, nhãn trồng ở Miền Bắc việc phân tích đánh giá sinh trưởng của cây trong mùa đông thực chất là đánh giá khả năng cây vải, nhãn có nghỉ sinh trưởng để phân hóa mầm hoa hay không ?

Nói cách khác là quan sát tình hình sinh trưởng của cây và dự báo khả năng ra lộc đông của vải, nhãn, bởi vì vải và nhãn ra quả trên cành thu, nếu cây

ra lộc đông thì sẽ không ra hoa đậu quả trong mùa xuân (với cây vải), còn cây nhãn thì vẫn có thể ra được hoa và đậu quả nhưng năng suất quả sẽ giảm nhiều

Vải và nhãn chỉ ngừng sinh trưởng khi mùa đông lạnh và ít mưa (xem mục 1.3 Đặc điểm phát triển của vải, nhãn trong bài 1 của mô đun 01) do vậy với những năm mùa đông ấm và ẩm (mưa vào cuối tháng 11 và trong tháng 12) thì cây vải, nhãn sẽ ra lộc đông

Vì vậy ngoài việc kiểm tra đánh giá tình hình sinh trưởng của cây trong vườn chúng ta còn phải quan tâm đến diễn biến thất thường của khí hậu trong mùa đông để có biện pháp khống chế khả năng ra lộc của vải nhãn trong mùa đông

Trang 10

Ngoài yếu tố khí hậu ảnh hưởng đến khả năng ngừng sinh trưởng lộc của vải, nhãn thì ẩm độ đất trong vườn và các cá thể cây có sức sinh trưởng mạnh vẫn có thể ra lộc trong mùa đông mặc dù thời tiết không có mưa trong nửa đầu của mùa đông đây là những vấn đề mà người trồng quả cần phải chú ý khi thực hiện kiểm tra vườn

Trình tự các bước tiến hành quan sát đánh giá và dự báo khả năng ra lộc trong vụ đông của vải, nhãn trồng ở Miền Bắc:

- Bước 1: Quan sát tình hình sinh trưởng của lộc thu đợt 2

- Bước 2: Quan sát mầu sắc của lá trên lộc thu và trạng thái của cây trong mùa đông

- Bước 3: Kiểm tra độ ẩm của đất dưới tán vải, nhãn

- Bước 4: Quan sát và kiểm tra sự xuất hiện của mầm lộc

- Bước 5: Kết luận khả năng có thể ra lộc hay không ra lộc của các cá thể cây trên vườn

- Bước 6: Dự báo tỷ lệ cây có thể ra lộc trong mùa đông phục vụ công tác điều khiển sinh trưởng lộc của vải, nhãn

Trình tự các bước tiến hành quan sát đánh giá và dự báo khả năng ra lộc trong vụ đông của vải, nhãn trồng ở Miền Nam:

Với cây vải trồng ở Đacklăk tiến hành theo 6 bước như vải trồng ở Miền Bắc song thời điểm tiến hành quan sát, đánh giá tình hình sinh trưởng của cây thực hiện sớm hơn 1 tháng (cần quan sát trong tháng 10 hàng năm) bởi vì thời điểm điều khiển sinh trưởng của cây vải ở vùng này tốt nhất là nửa đầu của tháng 11

Với giống nhãn tiêu da bò tiến hành quan sát và đánh giá sinh trưởng của lộc nhãn như sau:

- Bước 1: Quan sát ghi chép tình hình sinh trưởng của lộc đợt 1

- Bước 2: Dự báo thời gian ra lộc của đợt 2

- Bước 3: Quan sát tình hình sinh trưởng của lộc đợt 2 và theo dõi mầu sắc của lá trên lộc và dự báo ngày lá trên lộc đợt 2 chuyển sang màu nõn chuối để tiến hành khoanh cành (khấc cành)

Với các giống: nhãn long, nhãn super, nhãn xuồng cơm vàng, nhãn xuồng cơm trắng sau khi thu quả vụ chính (tháng 6 - tháng 7) người ta áp dụng biện pháp cắt tỉa cành bón phân … để nhãn ra lộc người trồng nhãn cần quan sát và đánh giá sinh trưởng của lộc nhãn như sau:

- Bước 1: Quan sát ghi chép tình hình sinh trưởng của lộc đợt 1

- Bước 2: Dự báo thời gian ra lộc của đợt 2

- Bước 3: Quan sát tình hình sinh trưởng của lộc đợt 2 và theo dõi mầu sắc của lá trên lộc và dự báo ngày lá trên lộc đợt 2 chuyển sang màu

Trang 11

nõn chuối để tiến hành xiết nước hoạc xử lý hóa chất để nhãn ra hoa

vụ nghịch (trái vụ)

1.2 Xác định thời điểm khoanh cành

Biện pháp khoanh vỏ để tỷ lệ C/N trong chồi tăng nhờ vậy sau 1-2 tháng cây có thể ra hoa

Việc tìm ra thời điểm khoanh vỏ tốt nhất với cây ăn quả được các nhà khoa học quan tâm, nếu khoanh vỏ sớm thì tỷ lệ khi tỷ lệ C/N trong tế bào thấp, chưa đủ để có thể kích thích quá trình phân hoá mầm hoa một cách hiệu quả dẫn đến tỷ lệ cành ra hoa thấp (Kosterman A.J.G.H., J.M, Bompard 1993)

Kinh nghiệm khoanh vỏ cành cho vải ở Lục Ngạn cho thấy, thời điểm khoanh vỏ cho các giống vải chín sớm (U hồng, Ugai, U đường, U trứng) tốt nhất vào cuối tháng 11 còn vải thiều tốt nhất vào giữa tháng 12

Kinh nghiệm khoanh vỏ cành trên nhãn tiêu da bò trồng ở Miền Nam Khi lá nhãn của đợt thứ hai có màu xanh đọt chuối (thường gọi là lá lụa), dùng dao cứa khoanh vỏ vòng tròn quanh thân cành Chỉ khoanh vỏ trên những cành chính, nên để lại 1-2 cành thường được gọi là nhánh thở để có nhựa luyện nuôi cây Vết khoanh rộng khoảng 1,5 - 2mm (đối với cành nhỏ), 3 - 5mm (đối với cành lớn)

Thời điểm khoanh cành trên vải, nhãn có thể tóm tắt như sau:

- Với vải, nhãn trồng ở Miền Bắc được xác định bởi thời điểm lộc thu đợt 2 bắt đầu già nhằm khống chế sự phát triển của lộc đông

- Với nhãn trồng ở Miền Nam được xác định bởi mầu sắc của lá trên lộc đợt 2 khi chuyển mầu nõn chuối

Trang 12

Hình 01: Cưa và dao dùng để khoanh vỏ cành

Hình 02: Dây nilon cắt thành cuộn để buộc vết khoanh cành

Trang 13

1.3.2 Xác định vị trí khoanh cành

Vị trí khoanh cành tùy thuộc vào cành có kích thước lớn hay nhỏ, người

ta thường chọn vị trí khoanh với cành có đường kính khoảng 3 – 4 cm, năm trước khoanh cành ở vị trí thấp, năm sau khoanh cành ở vị trí cao; năm sau không nên khoanh cành gần với vị trí năm trước đã khoanh để tránh gây tổn thương cho cành bị khoanh

1.3.3 Các thao tác khoanh cành

1.3.3.1 Khoanh cành để cây ngừng sinh trưởng phân hóa mầm hoa:

Dùng cưa hoặc dao để khoanh vỏ cành; nếu thân cành to thì khoanh bằng cưa, thân cành nhỏ thì khoanh bằng dao; Có thể khoanh một vòng tròn khép kín trên thân cành hoặc khoanh theo đường xoắn trên thân cành

Cách khoanh như sau:

- Bước 1: Dùng cưa hoặc dao khoanh vỏ cành

- Bước 2: loại bỏ vỏ để đường khoanh có chiều rộng 1,5 - 4 mm tuỳ theo kích thước của thân cành tại vị trí khoanh

- Bước 3: Quấn kín vết khoanh bằng dây nilon sạch

- Bước 4: Tháo dây nilon khi cành nhú mầm hoa dài 3-5 cm

Hình 03: Khoanh vỏ theo vòng tròn khép kín

Trang 14

1.4 Kiểm tra đánh giá tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau khoanh cành

1.4.1 Kiểm tra tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau khoanh cành

Kiểm tra vườn vải nhãn sau khoanh vỏ cành là công việc cần thiết của người làm vườn để có được biện pháp kỹ thuật can thiệp kịp thời nhằm ngăn chặn sinh trưởng lộc của vải, nhãn bởi các lý do sau:

Trong điều kiện thời tiết diễn ra thuận lợi (trời không có mưa) thì sau khoanh cành thì vải, nhãn sẽ ngừng sinh trưởng (không tiếp tục ra lộc)

Trang 15

Trong điều kiện thời tiết bất thuận (có mưa) thì vải và nhãn vẫn ra lộc bình thường (tức là biện pháp khoanh vỏ cành không mang lại hiệu quả như người làm vườn mong muốn)

Việc kiểm tra vườn vải, nhãn sau khoanh cành cần tiến hành định kỳ từ 3 – 5 ngày một lần, nếu điều kiện thời tiết diễn ra thuận lợi (trời không mưa) thì thì 5 ngày kiểm tra vườn một lần, nếu thời tiết có mưa cần phải kiểm tra vườn thường xuyên để phát hiện lộc vải, nhãn

1.4.2 Đánh giá tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau khoanh cành

Đánh giá tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau khoanh cành tức là đánh giá sinh trưởng lộc của vải, nhãn; nếu vải nhãn sau khoanh cành không xuất hiện lộc trên các cành đã khoanh tức là biện pháp khoanh đã cho hiệu quả tốt đó

là ngăn được sự xuất hiện của lộc đông; và ngược lại

Nếu biện pháp khoanh không mang lại hiệu quả thì chúng ta cần phải khống chế sinh trưởng của lộc vải nhãn bằng biện pháp sử dụng hóa chất bằng cách phun Ethrel hoặc phun đạm và ka ly hoặc ka ly ở liều cao để diệt lộc vải, nhãn (xem bài 3)

2 Điều khiển sinh trưởng của vải, nhãn bằng biện pháp cuốc đứt bớt

rễ

Biện pháp cuốc đất ở xung quanh tán đầu tháng 12 với cây vải và đầu tháng 1 với cây nhãn nhằm làm đứt bớt một phần rễ tơ của cây, tạo điều kiện cho cây ngừng sinh trưởng và làm giảm hàm lượng Giberilin trên chồi ngọn (vì đầu của rễ tơ là bộ phận của cây sản xuất ra Giberilin) giúp cây phân hoá mầm hoa tốt hơn trong mùa đông, ra nhiều hoa trong mùa xuân

2.1 Kiểm tra vườn cây, phân tích, đánh giá tình hình sinh trưởng của cây

2.1.1 Kiểm tra vườn cây

Kiểm tra vườn cây để dự đoán khả năng cây vải, nhãn tromg vườn tiếp tục ra lộc hay chuẩn bị ngừng sinh trưởng, thời gian tiến hành kiểm tra vườn từ giữa tháng 11 đến hết tháng 12 hàng năm (với cây vải), từ giữa tháng 12 đến hết tháng 1 hàng năm (với cây nhãn), năm có tháng nhuận âm lịch thì kéo dài thêm nửa tháng

Với cây nhãn trồng ở Miền Nam:

- Các giống nhãn, xuồng cơm, vàng, xuồng cơm trắng; nhãn long; nhãn super sau khi thu hoạch vụ chính (cuối tháng 6 đến hết tháng 7) thì tiến hành kiểm tra vườn để theo dõi và kiểm tra sinh trưởng lộc ở đợt

2 từ khi lộc xuất hiện đến khi lá trên lộc nhãn chuẩn bị thành thục

Trang 16

- Giống nhãn tiêu da bò kiểm tra vườn cây tiến hành khi các hàng nhãn (cây nhãn) sinh trưởng lộc ở đợt 2 từ khi lộc xuất hiện đến khi lá trên lộc nhãn chuẩn bị thành thục

2.1.2 Phân tích, đánh giá tình hình sinh trưởng của cây

Đây là công việc đánh giá khả năng của cây vải, nhãn tiếp tục sinh trưởng hay nghỉ sinh trưởng; nhằm dự báo khả năng ra lộc đông của vải, nhãn,

Chú ý: khi tiến hành kiểm tra vườn cây cần quan tâm đến độ ẩm của đất trong vườn vải, nhãn; nếu đất trong vườn không thể giảm được độ ẩm thì không nên áp dụng biện pháp cuốc đứt bớt rễ của vải, nhãn

2.2 Xác định thời điểm làm đứt bớt rễ

Thời điểm làm đứt bớt rễ vải, nhãn có thể tóm tắt như sau:

Với vải trồng ở Miền Bắc được xác định bởi thời điểm lộc thu đợt 2 bắt đầu già (với các giống vải sớm từ 15 tháng 11 cho đến mồng 1 tháng 12; với vải chính vụ từ mồng 1 tháng 12 cho đến 15 tháng 12) nhằm khống chế sự phát triển của lộc đông

Với vải, nhãn trồng ở Miền Bắc được xác định bởi thời điểm lộc thu đợt

2 bắt đầu già (trong nửa đầu của tháng 1) nhằm khống chế sự phát triển của lộc đông

Với nhãn trồng ở Miền Nam được xác định bởi mầu sắc của lá trên lộc khi chuyển mầu nõn chuối; thời điểm làm đứt bớt rễ còn phụ thuộc vào nhãn cho quả chính vụ (tháng 3 đến tháng 4) hay trái vụ (tháng 8 đến tháng 9) (ở Miền Nam người trồng quả gọi là vụ thuận hay vụ nghịch);

Với các giống nhãn Xuồng nếu làm đứt bớt rễ kết hợp với ngừng tưới nước khi lá của đợt đọt thứ hai trở nên già và bắt đầu cho đợt đọt thứ ba thì sẽ cho hiệu quả cao hơn

2.3 Các bước tiến hành làm đứt bớt rễ

2.3.1 Chuẩn bị dụng cụ, máy làm đất

Các dụng cụ có thể dùng để làm đứt bớt rễ tơ của vải, nhãn gồm: Cuốc bàn, cày trâu, máy cày loại nhỏ; tùy theo điều kiện của chủ vườn và số lượng cây vải, nhãn mà người làm vườn chuẩn bị dụng cụ phù hợp

Nếu tiến hành làm đứt bớt rễ vải, nhãn thủ công thì chúng ta cần chuẩn bị cuốc; yêu cầu cuốc phải sắc, cán được tra chặt để thuận tiện cho việc cuốc đất dưới tán và đảm bảo an toàn cho người cuốc đất

Nếu tiến hành làm đứt bớt rễ vải bằng máy thì chúng ta cần chuẩn bị:

- Máy làm đất loại nhỏ

- Nhiên liệu phục vụ cho máy hoạt động

Trang 17

Hình 05: Máy cày loại nhỏ dùng để làm đứt rễ vải bằng cày hoặc phay đất

2.3.2 Xác định diện tích đất dưới tán cần cuốc (phay)

Diện tích đất dưới tán cần cuốc để làm đứt bớt rễ là hình chiếu của tán xuống dưới mặt đất, như vậy đây chính là phần diện tích đất dưới tán vải, nhãn sau khi đã chừa lại phần đất xung quanh gốc có bán kính dao động từ 1 đến 2m tùy theo cây có tuổi nhỏ hay lớn

2.3.3 Cuốc đất (phay đất) dưới tán

Nếu làm đứt rễ dưới tán vải, nhãn bằng công cụ thủ công thì ta chỉ cần cuốc lớp đất xung quanh gốc dưới tán cây có độ sâu từ 10 đến 15 cm là được, bởi vì lớp rễ tơ của vải nhãn thường phân bố ở độ sâu từ 0-20 cm

Nếu làm đứt rễ cây bằng máy thì ta tiến hành cày toàn bộ diện tích đất xung quanh gốc dưới tán vải có độ sâu từ 10 -15 cm là được; Bởi vì rễ tơ của vải, nhãn không phân bố ở gần gốc cây và phần đất xung quanh gốc cây không cần cuốc hoặc phay

2.4 Kiểm tra đánh giá tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau làm đứt bớt rễ

2.4.1 Kiểm tra tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau cuốc đứt bớt rễ

(Nội dung tương tự mục 1.4.1 của bài) 2.4.2 Đánh giá tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau cuốc đứt bớt rễ

Đánh giá tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau cuốc đứt bớt rễ tức là đánh giá sinh trưởng lộc của vải, nhãn; nếu vải nhãn sau cuốc đứt bớt rễ không xuất hiện lộc trên tán tức là biện pháp cuốc đứt bớt rễ đã cho hiệu quả tốt đó là ngăn được sự xuất hiện của lộc đông; và ngược lại

Trang 18

Nếu biện pháp cuốc đứt bớt rễ không mang lại hiệu quả thì chúng ta cần phải khống chế sinh trưởng của lộc vải nhãn bằng biện pháp sử dụng hóa chất bằng cách phun Ethrel hoặc phun đạm và ka ly hoặc ka ly ở liều cao để diệt lộc vải, nhãn (xem bài 3)

B Câu hỏi và bài tập thực hành

- Cách thức: chia các nhóm nhỏ (5 – 6 học viên/nhóm), mỗi nhóm nhận

nhiệm vụ khoanh cành vải

- Thời gian tiến hành: trong tháng 12 hàng năm

- Thời gian hoàn thành: 4 giờ/1 nhóm

- Địa điểm thực hành: tại vườn vải, nhãn thời kỳ kinh doanh

- Nội dung thực hành: Khoanh vỏ cành to bằng cưa theo hình xoắn có độ

rộng từ 2 - 3 mm để cây vải ngừng sinh trưởng phân hóa mầm hoa

- Phương pháp đánh giá: kỹ năng vận dụng lý thuyết vào thực hành của

mỗi học viên trong nhóm và thái độ thực hành của học viên

- Kết quả sản phẩm cần đạt được:

+ Vết khoanh theo hình xoắn từ dưới lên có độ rộng 2 - 3 mm, không còn mùn cưa trong vết khoanh, vỏ của cành tại vị trí khoanh không bị dập, xước

+ Sau khoanh 2 tuần vết khoanh liền được vỏ

+ Cành được khoanh vỏ ngừng sinh trưởng để phân hóa mầm hoa

Bài tập 2:

Khoanh cành nhãn

nhiệm vụ khoanh cành nhãn

Trang 19

- Thời gian tiến hành:

+ Miền Bắc: Thời điểm khoanh cành trong tháng 12 hàng năm

+ Miền Nam: Thời điểm khoanh cành tiến hành khi lộc của đợt 2 sau khi thu hoạch quả vụ trước chuyển màu nõn chuối (lá nhãn bắt đầu già)

- Địa điểm thực hành: tại vườn nhãn thời kỳ kinh doanh

- Nội dung thực hành: Khoanh vỏ cành bằng dao có độ rộng từ 2 - 3 mm

để cây nhãn ngừng sinh trưởng phân hóa mầm hoa

+ Vết khoanh theo hình xoắn từ dưới lên có độ rộng 2 - 3 mm, không còn mùn cưa trong vết khoanh, vỏ của cành tại vị trí khoanh không bị dập, xước

+ Sau khoanh 2 tuần vết khoanh liền được vỏ

+ Cành được khoanh vỏ ngừng sinh trưởng

Bài tập 3:

Làm đứt bớt rễ vải bằng phương pháp cày (phay) đất

nhiệm vụ cày (phay) phần đất dưới tán vải, nhãn

- Nội dung thực hành: Cày (phay) đất dưới tán trong tháng 12 hàng năm

để cây vải ngừng sinh trưởng phân hóa mầm hoa

+ Cày (phay) đất dưới tán có độ sâu 15 – 20 cm

+ Làm đứt rễ tơ và rễ dẫn, không làm dập, xước rễ cái

+ Cây vải, nhãn ngừng được sinh trưởng lộc

Trang 20

Bài tập 4:

Làm đứt bớt rễ vải bằng phương pháp cuốc đất

nhiệm vụ cuốc phần đất dưới tán vải, nhãn

- Nội dung thực hành: Cuốc đất dưới tán trong tháng 12 hàng năm để cây

vải ngừng sinh trưởng phân hóa mầm hoa

+ Cuốc đất dưới tán có độ sâu 15 – 20 cm

+ Làm đứt rễ tơ và rễ dẫn, không làm dập, xước rễ cái

+ Cây vải, nhãn ngừng được sinh trưởng lộc

C Ghi nhớ:

- Điều khiển sinh trưởng của vải, nhãn bằng biện pháp khoanh cành

+ Kiểm tra vườn cây, phân tích, đánh giá tình hình sinh trưởng của cây + Xác định thời điểm khoanh cành

+ Thực hiện các bước khoanh cành

+ Kiểm tra đánh giá tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau khoanh cành

- Điều khiển sinh trưởng của vải, nhãn bằng biện pháp cuốc đứt bớt rễ

+ Kiểm tra vườn cây, phân tích, đánh giá tình hình sinh trưởng của cây + Xác định thời điểm làm đứt bớt rễ

+ Thực hiện các bước làm đứt bớt rễ

+ Kiểm tra đánh giá tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau làm đứt bớt

rễ

Trang 21

2 Xác định thời điểm xiết nước

Ở thời kỳ kinh doanh vải và nhãn cần nước trong suốt thời kỳ sinh trưởng, thời kỳ ra hoa đậu quả và quả lớn, việc xác định lượng nước tưới, phương pháp tưới và lịch tưới phù hợp cho mỗi loài cây là công việc rất quan trọng, tuy nhiên cũng cần phải căn cứ vào điều kiện thực tế cho phép của cơ sở sản xuất để xây dựng biện pháp

Thời điểm xiết nước với vải, nhãn có thể tóm tắt như sau:

Với vải trồng ở Miền Bắc được xác định bởi thời điểm lộc thu đợt 2 bắt đầu già (với các giống vải sớm từ 15 tháng 11 cho đến mồng 1 tháng 12; với vải chính vụ từ mồng 1 tháng 12 cho đến 15 tháng 12)

Với nhãn trồng ở Miền Bắc được xác định bởi thời điểm lộc thu đợt 2 bắt đầu già (trong nửa đầu của tháng 1)

Với nhãn trồng ở Miền Nam được xác định bởi mầu sắc của lá trên lộc khi chuyển mầu nõn chuối; thời điểm xiết nước còn phụ thuộc vào nhãn cho quả chính vụ (tháng 3 đến tháng 4) hay trái vụ (tháng 8 đến tháng 9) (ở Miền Nam người trồng quả gọi là vụ thuận hay vụ nghịch);

Với các giống nhãn Xuồng xiết nước khi lá của đợt đọt thứ hai trở nên già và đợt đọt thứ ba bắt đầu nhú

Trang 22

Nilon để ngăn nước mưa

Cọc cắm và dây buộc để cố định nilon

Kéo hoặc dao để cắt nilon và dây buộc

3.2 Xác định diện tích đất dưới tán cần xiết nước

Là toàn bộ phần đất theo hình chiếu dưới tán cây được tiến hành bằng cách đo diện tích đất để dự tính lượng nilon cần phải mua để che phủ gốc cây

3.3 Xiết nước bằng biện pháp làm sạch cỏ và tàn dư dưới tán cây

Tiến hành theo các bước sau:

- Bước 1: Cắt tỉa các cành trong tán, cành bị sâu bệnh để tán thông thoáng

- Bước 2: Làm sạch cỏ dưới gốc cây

- Bước 3: Thu dọn cỏ và tàn dư dưới gốc và tán cây để làm khô đất dưới tán cây

3.4 Xiết nước bằng biện pháp che phủ nilon dưới tán cây

Tiến hành theo các bước sau:

- Bước 1: Cắt tỉa các cành trong tán, cành bị sâu bệnh để tán thông thoáng

- Bước 2: Làm sạch cỏ dưới gốc cây, thu dọn cỏ và tàn dư dưới gốc và tán cây

- Bước 3: Phơi đất để làm giảm ẩm độ

- Bước 4: Che phủ nilon trên toàn bộ diện tích đất xung quanh gốc theo hình chiếu của tán cây để ngăn không cho nước mưa thấm vào

4 Kiểm tra đánh giá tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau xiết nước 4.1 Kiểm tra vườn sau xiết nước

Việc kiểm tra vườn vải, nhãn sau xiết nước cần tiến hành trước và sau khi trời có mưa với các công việc sau: kiểm tra nilon che phủ xem có bị rách hoặc gió làm bung ra không có khả năng che nước mưa để khắc phục

4.2 Đánh giá tình hình sinh trưởng của vải, nhãn sau xiết nước

Định dạng
Số trang	44
Dung lượng	1,07 MB