giáo trình mô đun chuẩn bị giống để trồng nghề trồng vải nhãn

Giáo trình mô đun gồm 4 bài: Bài 1: Đặc điểm sinh trưởng phát triển và yêu cầu sinh thái của vải, nhãn; Bài 2: Chiết vải, nhãn và tiêu chuẩn cây vải, nhãn chiết để trồng; Bài 3: Ghép vải

Trang 1

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

CHUẨN BỊ GIỐNG ĐỂ TRỒNG

MÃ SỐ: MĐ01 NGHỀ: TRỒNG VẢI NHÃN

Trình độ: Sơ cấp nghề

Trang 2

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

MÃ TÀI LIỆU: MĐ 01

Trang 3

hạn cho lao động nông thôn từ nay đến năm 2020, nhằm trang bị cho học viên một số kiến thức và kỹ năng cơ bản để thực hiện các công việc của nghề

Giáo trình được xây dựng và phát triển theo các bước: phân tích nghề, phân tích công việc và xây dựng chương trình, giáo trình dạy nghề theo mô đun

Giáo trình mô đun: Chuẩn bị giống để trồng là mô đun đầu tiên trong 6

mô đun của chương trình dạy nghề: Trồng vải, nhãn nhằm trang bị cho học viên những kiến thức và kỹ năng cơ bản trong việc lựa chọn giống, nhân giống

để trồng

Giáo trình mô đun gồm 4 bài: Bài 1: Đặc điểm sinh trưởng phát triển và yêu cầu sinh thái của vải, nhãn; Bài 2: Chiết vải, nhãn và tiêu chuẩn cây vải, nhãn chiết để trồng; Bài 3: Ghép vải, nhãn và tiêu chuẩn cây vải, nhãn ghép để trồng; Bài 4: Giới thiệu một số giống vải, nhãn được trồng phổ biến ở nước ta

Trong quá trình biên soạn giáo trình mô đun với thời gian rất hạn hẹp chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Chúng tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của quý báu của các nhà khoa học, nhà quản lý và các bạn đọc để hiệu chỉnh và hoàn thiện giáo trình phục vụ sự nghiệp đào tạo nghề ngắn hạn cho lao động nông thôn ở nước ta

Tham gia biên soạn

1 Chủ biên : TS Nguyễn Văn Vượng

2 TS Nghiêm Xuân Hội

3 TS Nguyễn Bình Nhự

4 ThS Trần Thế Hanh

5 ThS Vũ Thị Tâm

Trang 4

MỤC LỤC

ĐỀ MỤC TRANG

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN 1

MÃ TÀI LIỆU: 1

MỤC LỤC 3

CÁC THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN, CHỮ VIẾT TẮT 8

MÔ ĐUN CHUẨN BỊ GIỐNG ĐỂ TRỒNG 9

ĐẶC ĐIỂM SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN VÀ YÊU CẦU SINH THÁI CỦA VẢI, NHÃN 9

1 Đặc điểm sinh trưởng, phát triển của vải, nhãn 9

1.1.2 Sinh trưởng thân tán 9

1.1.3 Sinh trưởng lộc 10

1.1.4 Quá trình sinh trưởng hàng năm của cây vải 10

1.2 Đặc điểm sinh trưởng của cây nhãn 10

1.2.1 Sinh trưởng rễ 10

1.2.2 Sinh trưởng thân tán 10

1.2.3 Sinh trưởng lộc và phát dục của cành 11

1.2.4 Quá trình sinh trưởng hàng năm của cây nhãn: 12

1.3 Đặc điểm phát triển của vải, nhãn 12

1.3.1 Phân hoá mầm hoa 12

1.3.2 Ra hoa, đậu quả: 12

1.3.3 Sinh trưởng của quả: 13

2 Yêu cầu sinh thái của cây vải, nhãn 13

2.1 Yêu cầu sinh thái của cây vải 13

2.1.1 Yêu cầu về khí hậu: 13

2.1.2 Yêu cầu về đất đai: 14

2.2 Yêu cầu sinh thái của cây nhãn 14

2.2.1 Yêu cầu về khí hậu: 14

2.2.2 Yêu cầu về đất đai: 14

B Câu hỏi và bài tập thực hành 15

1 Câu hỏi 15

2 Bài tập thực hành 15

Bài tập 1: 15

Quan sát đặc điểm sinh trưởng của vải, nhãn 15

Bài tập 2: 16

Quan sát đặc điểm ra hoa của vải, nhãn 16

Bài tập 3: 16

Quan sát đặc điểm chùm quả vải, nhãn 16

Bài 2 18

CHIẾT VẢI, NHÃN 18

Trang 5

2.1 Ưu điểm của phương pháp chiết cành 18

2.2 Nhược điểm của phương pháp chiết cành 18

3 Thời vụ chiết vải, nhãn 19

4 Chọn cây để chiết cành 19

5 Chọn cành để chiết 19

6 Các thao tác tiến hành chiết cành 19

6.1 Khoanh vỏ, làm sạch tượng tầng 19

6.2 Sử dụng chất kích thích ra rễ: 19

6.3 Trộn đất để làm bầu 20

6.4 Bó bầu 21

6.4.1 Chuẩn bị vỏ bầu: 21

6.4.2 Chuẩn bị dây buộc bầu 21

6.4.3 Bó bầu chiết 21

7 Cắt cành chiết 23

8 Xử lý cành chiết 24

9 Giâm cành chiết 25

9.1 Chuẩn bị vườn giâm cành chiết 25

9.2 Giâm cành chiết 25

10 Chăm sóc cành chiết sau giâm 26

10.1 Chăm sóc: 26

10.2 Cắt tỉa, tạo hình cành chiết trong vườn giâm 27

10.2.1 Nguyên tắc tỉa để tạo hình 27

10.2.2 Xác định mức độ tỉa cành tạo hình 27

10.2.3 Tỉa cành non 27

11 Chọn cành vải, nhãn chiết để trồng theo tiêu chuẩn VietGAP 27

1 Câu hỏi 28

2 Kiểm tra trắc nghiệm đa lựa chọn về các bước tiến hành nhân giống vải, nhãn bằng phương pháp chiết cành 28

Bài tập 1: 29

Chiết cành vải, nhãn 29

Bài tập 2: 29

Cắt cành chiết, xử lý cành chiết và giâm cành chiết 29

Bài tập 3: 30

Chăm sóc cành chiết sau giâm 30

Bài tập 4: 31

Chọn cành vải chiết để trồng theo tiêu chuẩn VietGAP 31

Bài tập 5: 31

Chọn cành nhãn chiết để trồng theo tiêu chuẩn VietGAP 31

Trang 6

C Ghi nhớ: 32

Bài 3: 33

GHÉP VẢI, NHÃN 33

A Nội dung: 33

1 Khái niệm ghép cây 33

2 Ý nghĩa, ưu và nhược điểm của việc ghép cây 33

2.1 Ý nghĩa 33

2.2 Ưu, nhược điểm 34

2.2.1 Ưu điểm: 34

2.2.2 Nhược điểm 34

3 Trồng và chăm sóc cây làm gốc ghép 34

3.1 Trồng cây làm gốc ghép 34

3.1.1 Thu gom hạt và bảo quản hạt giống 34

3.1.2 Xử lý hạt giống trước khi gieo 34

3.1.3 Làm đất, đóng bầu 35

3.1.4 Gieo hạt: 35

3.2 Chăm sóc sau gieo trước khi hạt nẩy mầm: Gồm các khâu 36

3.3 Chăm sóc khi hạt nẩy mầm: bao gồm các công việc sau: 37

3.4 Chăm sóc cây làm gốc ghép 37

4 Thời vụ ghép 38

5 Vệ sinh gốc ghép 39

6 Chuẩn bị dụng cụ, vật liệu để ghép 39

6.1 Chọn cây để lấy cành ghép, mắt ghép 39

6.2 Chuẩn bị dụng cụ 39

6.3 Chuẩn bị vật liệu 39

6.2.1 Chuẩn bị dây ghép 39

6.2.2 Chọn cành ghép, mắt ghép 40

6.2.3 Cắt cành để lấy cành ghép, mắt ghép: 40

6.24 Bảo quản cành ghép, mắt ghép 41

7 Thực hiện các thao tác ghép 41

7.1 Ghép nhãn kiểu cửa sổ 41

7.2 Ghép vải kiểu mắt nhỏ có gỗ: 43

7.3 Ghép vải, nhãn kiểu nêm chẻ lệch: 47

8 Tháo dây ghép 48

9 Chăm sóc cây sau ghép 48

9.1 Với cây ghép theo kiểu cửa sổ và mắt nhỏ có gỗ 48

9.2 Với cây ghép theo kiểu nêm chẻ lệch 49

9.2.1 Tỉa chồi dại: 49

9.3 Bón phân 49

9.3.1 Xác định loại phân cần bón thông qua quan sát cây trồng: 49

9.3.2 Chuẩn bị phân bón 50

9.3.3 Cách bón phân vào đất 50

9.3.4 Tưới phân bón vào đất 50

9.3.4.1 Chuẩn bị phân bón: 50

Trang 7

10 Chọn cành vải, nhãn ghép để trồng theo tiêu chuẩn VietGAP 52

1 Câu hỏi 52

2 Kiểm tra trắc nghiệm đa lựa chọn về các bước tiến hành ghép vải, nhãn 52

Bài tập 1: 53

Trồng cây làm gốc ghép 53

Bài tập 2: 54

Chăm sóc cây làm gốc ghép 54

Bài tập 3: 54

Vệ sinh vườn và cây trước khi ghép 54

Bài tập 4: 55

Chọn cây và cành để lấy mắt ghép 55

Bài tập 5: 55

Ghép nhãn kiểu cửa sổ 55

Bài tập 6: 56

Ghép vải kiểu mắt nhỏ có gỗ 56

Bài tập 7: 57

Ghép vải, nhãn kiểu nêm chẻ lệch 57

Bài tập 8: 57

Chăm sóc cây sau ghép 57

Bài tập 9: 58

Chọn cây vải, nhãn ghép để trồng theo tiêu chuẩn VietGAP 58

C Ghi nhớ: 59

Bài 4: 60

GIỚI THIỆU 60

MỘT SỐ GIỐNG VẢI NHÃN ĐƯỢC TRỒNG PHỔ BIẾN Ở NƯỚC TA 60

A Nội dung 60

1 Đặc điểm hình thái của một số giống vải trồng phổ biến ở nước ta 60

1.1 Giống vải thiều Thanh Hà: 60

1.2 Giống vải Hùng Long: 61

1.3 Giống vải lai Yên Hưng: 61

1.4 Giống vải lai Bình Khê: 62

1.5 Giống vải U Hồng: 63

1.6 Giống vải Phú Hộ: 63

2 Đặc điểm hình thái của một số giống nhãn trồng phổ biến ở nước ta 64

2.1 Đặc điểm hình thái của một số giống nhãn trồng phổ biến ở Miền Bắc nước ta 64

2.1.1 Nhãn lồng: 64

2.1.2 Nhãn đường phèn: 65

Trang 8

2.1.3 Nhãn cùi: 65

2.1.4 Nhãn Hương chi: 66

2.1.5 Nhãn muộn (HTM): 67

2.2 Đặc điểm hình thái của một số giống nhãn trồng phổ biến ở Miền Nam nước ta 67

2.2.1 Nhãn xuồng 67

2.2.2 Nhãn tiêu da bò: 68

2.2.3 Nhãn Super: 70

1 Câu hỏi: 70

2 Bài tập thực hành: 71

Bài tập 1: 71

Quan sát đặc điểm của một số giống vải được trồng phổ biến ở địa phương 71

Bài tập 2: 71

Quan sát đặc điểm của một số giống nhãn được trồng phổ biến ở địa phương 71 C Ghi nhớ: 72

HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN 73

I Vị trí, tính chất của mô đun : 73

II Mục tiêu: 73

III Nội dung chính của mô đun: 74

IV Hướng dẫn thực hiện bài tập, bài thực hành 75

1 Nguồn lực cần thiết: 75

2 Cách tổ chức thực hiện 75

3 Thời gian: 45 giờ 75

4 Tiêu chuẩn sản phẩm 75

V Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập 76

5.1 Bài 1: 76

5.2 Bài 2: 76

5.3 Bài 3: 77

5.4 Bài 4: 79

VI Tài liệu tham khảo: 80

Trang 9

MĐ: Mô đun

LT: lý thuyết

TH: thực hành

KT: kiểm tra

Trang 10

MÔ ĐUN CHUẨN BỊ GIỐNG ĐỂ TRỒNG

Mã số mô đun: MĐ 01 Giới thiệu mô đun:

Mô đun: Chuẩn bị giống để trồng là mô đun đầu tiên trong chương trình dạy nghề trình độ sơ cấp nghề Trồng vải, nhãn trong chương trình dạy nghề ngắn hạn cho lao động nông thôn Mô đun nhằm trang bị cho học viên những kiến thức cơ bản về đặc điểm sinh trưởng, phát triển của vải, nhãn; yêu cầu về điều kiện sinh thái; Kỹ năng chiết và ghép vải, nhãn; chọn cây vải nhãn để trồng theo tiêu chuẩn VietGAP; Đặc điểm của một số giống vải, nhãn được trồng phổ biến ở nước ta Nội dung của mô đun được bố trí tích hợp giữa dạy lý thuyết và thực hành tại cơ sở đào tạo Mô đun 01 có thể sử dụng dạy độc lập hoặc cùng các mô đun trong chương trình mô đun Trồng vải, nhãn cho các khoá tập huấn hoặc dạy nghề dưới 3 tháng (dạy nghề thường xuyên)

Bài 1:

ĐẶC ĐIỂM SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN VÀ YÊU CẦU SINH THÁI

CỦA VẢI, NHÃN

Mục tiêu:

- Trình bày được đặc điểm sinh trưởng của vải, nhãn

- Trình bày được đặc điểm phát triển của vải, nhãn

- Trình bày được yêu cầu sinh thái của của vải, nhãn

A Nội dung

1 Đặc điểm sinh trưởng, phát triển của vải, nhãn

1.1 Đặc điểm sinh trưởng của cây vải

1.1.1 Sinh trưởng rễ

Đa số vải trồng bằng cành chiết nên rễ ăn nông tập trung ở độ sâu từ 0 –

60 cm Nhưng cây trồng bằng hạt hoặc cây ghép trồng chỗ đất tốt tầng đất dày,

rễ cọc ăn sâu đến 1,6m, rễ tơ phát triển

Thông thường bộ rễ vải ăn rộng hơn so với tán 1,5 - 2 lần, rễ tơ tập trung

ở khu vực hình chiếu của tán và ở tầng sâu 0 – 20 cm, rễ vải trong quá trình sống có nấm cộng sinh giúp cho rễ vải sinh trưởng và hút dinh dưỡng tốt hơn Nhiệt độ thích hợp cho rễ phát triển: 23 – 26 o

C, pH thích hợp cho cây vải từ 6,0 – 6,5

1.1.2 Sinh trưởng thân tán

Cây trưởng thành cao 10 - 15 m, vải chua, vải sớm tán hình cây rơm, vải thiều tán hình mâm xôi đường kính tán từ 8 - 10m

Trang 11

1 đợt, thu 1 đợt và không có đợt lộc đông)

1.1.4 Quá trình sinh trưởng hàng năm của cây vải

Cây vải trong quá trình sinh trưởng của mình, trước thời kỳ ra hoa đậu quả, có thời kỳ nghỉ sinh trưởng để phân hoá mầm hoa trong mùa đông (tháng

12 - tháng 1), để nghỉ sinh trưởng thực hiện phân hoá mầm hoa vải cần có một quỹ khô và lạnh trong thời gian 200 giờ với nhiệt độ từ 13 độ trở xuống, nếu không có đủ quỹ khô lạnh này thì cây vải sẽ không nghỉ sinh trưởng, tức là tiếp tục ra lộc đông, do đó không thực hiện được quá trình phân hoá mầm hoa và vụ xuân của năm sau vải sẽ không ra hoa mà ra lộc xuân

1.2 Đặc điểm sinh trưởng của cây nhãn

1.2.1 Sinh trưởng rễ

Rễ nhãn ăn rất sâu và rộng, ở những vùng đất đỏ tơi xốp rễ có thể ăn sâu tới 4 đến 5 m, ở những vùng đất nông thì rễ ăn nông Rễ nhãn ăn rất rộng nói chung rộng hơn tán lá 1- 3 lần nhưng 80% tập trung trong tán, ở nơi đất xốp thì phần lớn rễ tập trung ở độ sâu 10- 100 cm và tập trung nhiều nhất ở độ sâu 50

cm trở lại Ở nơi đất tốt thì rễ phân nhánh nhiều và ít có tình trạng rễ đuôi chuột, rễ nhãn có nấm cộng sinh giống như rễ vải

Một năm rễ sinh trưởng làm 3 đợt Đợt 1 vào tháng 3 - 4 lượng rễ ít, đợt

2 giữa tháng 5 giữa tháng 6 rễ phát triển mạnh, đợt 3 giữa tháng 9 đến giữa tháng 10 rễ sinh trưởng yếu

Các đợt sinh trưởng của rễ thường xen kẽ với các đợt lộc, thường là sau đỉnh cao của lộc sinh trưởng Sinh trưởng của lộc và rễ lại phụ thuộc vào quả, năm trước quả nhiều thì năm sau rễ và lộc sinh trưởng kém

Sự sinh trưởng của rễ còn phụ thuộc vào nhiệt độ và độ ẩm đất Nhiệt độ đất dưới 10C rễ sinh trưởng rất yếu, từ 23 - 28C rễ sinh trưởng mạnh nhất, từ

29 - 30C rễ sinh trưởng yếu dần, từ 33 - 34C rễ ngừng sinh trưởng

Độ ẩm đất ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng của rễ đất đủ ẩm rễ sinh trưởng mạnh (1 ngày rễ mới có thể mọc dài thêm 1,55 cm) hàm lượng nước trong đất từ 13% trở lên là thích hợp

Trong điều kiện đủ ẩm, đủ dinh dưỡng 84% rễ tập trung ở tầng từ 0 - 60

cm Đất đủ ẩm và tơi xốp rễ sinh trưởng mạnh nên vườn nhãn cần được cày lật xới giữa hàng

1.2.2 Sinh trưởng thân tán

Trang 12

Nhãn là cây ăn quả có tán rộng, nhãn trồng bằng hạt cây cao hơn nhãn ghép hoặc nhãn chiết Các giống có đặc tính lùn, lá không phản quang thường cho quả đều hơn các giống nhãn khác

1.2.3 Sinh trưởng lộc và phát dục của cành

Một năm nhãn ra từ 3 đến 5 đợt cành, cành xuân 1 đợt, cành hè 2 - 3 đợt, cành thu 1 đợt, cành đông ít hơn Thông thường thì cành thu chiếm khoảng 1/3 Nhưng nếu năm trước không ra quả hoặc ít quả thì cành xuân cành

hè nhiều Cành non (lộc) thường mọc từ đỉnh ngọn của cành mẹ, cũng có khi mọc từ nách hoặc từ mầm bất định

Thời gian, số lượng các đợt lộc phụ thuộc vào sức sinh trưởng của cây, tuổi cây, số lượng quả năm trước và chế độ nước, dinh dưỡng

Cành xuân thường mọc từ cành thu năm trước, cành hè và cành thu không mang quả hoặc cành già đã mang quả của năm trước Khoảng tháng 1

đã bắt đầu nứt lộc, mạnh nhất là tháng 2 đến giữa tháng 3, đến giữa tháng 4 thì hết, cuối tháng tư thì cành xuân đã già Cây nhãn hàng năm ra quả đều thì cành xuân ít, hoa quả năm trước ít thì năm sau cành xuân nhiều và mập Những cành xuân gầy yếu nên cắt bỏ để nhãn ra cành thu thì tốt hơn

Cành hè mọc ra từ cành xuân hoặc cành hè, cành thu của năm trước, trên cành đã ngắt quả, cành già của năm trước Cành hè có thể ra làm 2 - 3 đợt Đợt

1 vào trung tuần tháng 5 thường ít, đợt 2 vào cuối tháng 6 đến đầu tháng 7 Do mưa nhiều, nhiệt độ cao nên thường ra rất nhiều lộc, đợt 3 vào cuối tháng 7 đến đầu tháng 8 Lộc đợt này thường phát sinh ngay trên cành hè ra sớm trong năm hình thành nên 2 đợt cành trong một vụ hè

Số lượng cành hè nhiều, ít phụ thuộc vào mùa quả trong năm Trong năm sai quả thì cành hè ít, nước phân đầy đủ thì cành hè nhiều Cành hè nhiều hay ít, tốt hay xấu liên quan mật thiết đến cành thu là cành mẹ của cành quả năm sau

Cành hè là cành rất quan trọng, ngoài việc là gốc của cành thu, cành hè còn có thể trực tiếp là cành mẹ mang quả Cành hè to, mập, lá nhiều là cành

mẹ mang quả rất tốt (ở Phúc Kiến cành hè mang quả chiếm tới 58,8 - 97,4%)

vì vậy sự sinh trưởng của cành hè đều đặn hàng năm là cơ sở để cho năng suất cao của nhãn

Cành thu xuất hiện từ đầu tháng 8 đến đầu tháng 10 Cây tốt thì ra sớm,

đa số phát sinh sau khi hái quả 15 - 20 ngày Cành thu có 2 loại, một loại mọc

từ cành hè, một loại mọc từ cành quả mới hái Cành thu mọc từ cành hè thường chiếm 60% từ cành quả khoảng 20 đến 21% Trong năm quả ít hoặc không có quả, cành xuân, cành hè to khoẻ thì cành thu ít

Các giống chín sớm thì cành thu ra sớm và nhiều, giống chín muộn thì cành thu ra muộn và ít, sinh trưởng kém Cây to khoẻ dinh dưỡng tốt thì cành thu ra sớm và mập Bón đủ phân trước và sau khi hái quả thì cành thu nhiều, dài và mập hơn nhiều Mùa thu mưa nhiều có lợi cho cành thu sinh trưởng

Trang 13

như sau: Tỷ lệ ra hoa ở cành thu mọc từ cành hè từ 40 -72,3%; từ cành thu mọc

từ cành quả (mới hái quả) từ 23% - 40,1% và từ các cành khác 12 - 47% Vì vậy chăm sóc cho cành thu nhiều, to mập là yếu tố quyết định cho năng suất cao

Theo Trần Thế Tục (1997) trên cây nhãn một năm có 3 đến 5 đợt cành

đó là: Cành mùa hè, cành xuân, cành thu, cành mùa đông có nhưng rất ít Cành thu mọc sau khi hái quả 15 - 20 ngày, cành này thường mọc ra trên cành hè và cành vừa hái quả, nếu cành hè phát triển khoẻ (ở cây ít quả hoặc không có quả) thì cành thu sẽ ít Thông thường cành mẹ của cây nhãn là cành thu và cũng là cành mẹ tốt nhất vì cành này sinh trưởng khoẻ, sung sức tích luỹ được nhiều dinh dưỡng, hiệu năng quang hợp cao

Cành đông thường ra vào tháng 11, năm nào mùa đông ấm áp và mưa nhiều thì cành đông nhiều Cây còn non sinh trưởng khoẻ thì cành đông nhiều, cành đông nhiều thì năm sau ra quả ít nên người ta thường tìm cách hạn chế không cho ra cành đông

1.2.4 Quá trình sinh trưởng hàng năm của cây nhãn:

Cùng với quá trình sinh trưởng thân tán, trong mùa đông (tháng 1) nhãn nghỉ sinh trưởng để phân hoá mầm hoa Để đảm bảo cho cây nhãn phân hoá mầm hoa được thuận lợi trong mùa đông cần có 1 thời gian có nhiệt độ thấp vừa phải (xung quanh 15 oC) và khô hạn để hạn chế cành mùa đông có lợi cho việc quang hợp và tích luỹ chất khô, tăng nồng độ dị bào tạo cho cây phân hoá mầm hoa được tốt

1.3 Đặc điểm phát triển của vải, nhãn

1.3.1 Phân hoá mầm hoa

Vải, nhãn trước khi ra hoa có một thời kỳ nghỉ sinh trưởng để phân hoá mầm hoa, thời kỳ này thường diễn ra trong mùa đông khi có điều kiện khô hoặc khô hạn Những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến phân hoá mầm hoa ở cây vải, nhãn nhiều tác giả cho rằng: quan hệ giữa cành lá, sinh trưởng của bộ rễ là yếu

tố ảnh hưởng nhiều đến phân hoá mầm hoa

Thời gian phân hoá mầm hoa của vải, nhãn phụ thuộc vào giống, vùng trồng, vùng khí hậu, kỹ thuật thâm canh Quá trình phân hoá mầm hoa tuy phức tạp nhưng đều có một số quy luật chung, cây vải, nhãn có thời gian phân hoá mầm hoa tập trung khoảng 1 tháng Vải nghỉ sinh trưởng để phân hóa mầm hoa vào tháng 12 còn nhãn thì nghỉ sinh trưởng để phân hóa mầm hoa vào tháng 1 1.3.2 Ra hoa, đậu quả:

Trang 14

Vải nhãn là cây ăn quả ra hoa ở đầu cành từ khi ra hoa, đậu quả đến quả lớn không có khả năng ra lộc trên cành mang quả, dẫn đến có tính ra quả cách năm khá rõ rệt

Quá trình ra hoa của vải, nhãn có thể chia thành các thời kỳ:

- Thời kỳ xuất hiện mầm hoa

- Thời kỳ xuất hiện hoa

- Thời kỳ nở hoa và thụ phấn

- Thời kỳ tàn hoa và đậu quả Hoa của vải, nhãn ra ở dạng chùm và thực hiện thụ phấn chéo (giao phấn), số lượng hoa đực thường lớn hơn rất nhiều so với hoa cái và hoa lưỡng tính, hoa đực nở trước hoa cái nở sau và kết thúc nở hoa là hoa đực, do sự nở lệch pha của hoa đực và hoa cái hoặc hoa đực và hoa lưỡng tính dẫn đến quá trình thụ phấn, thụ tinh gặp khó khăn, làm cho tỷ lệ đậu quả ở các năm sai khác nhau, năm đậu quả nhiều, năm đậu quả ít

1.3.3 Sinh trưởng của quả:

Sau khi thụ phấn thụ tinh quả bắt đầu phát triển và chín vào mùa hè cho đến mùa thu Quá trình lớn của quả có đặc điểm rụng quả vào các thời kỳ sau tàn hoa từ 10 - 20 ngày, khi quả lớn và khi quả sắp được thu hoạch, đặc điểm này làm hạn chế đến năng suất quả khi thu hoạch, cần có biện pháp kỹ thuật thích hợp với từng loại cây ăn quả để khắc phục hiện tượng rụng quả

2 Yêu cầu sinh thái của cây vải, nhãn

2.1 Yêu cầu sinh thái của cây vải

2.1.1 Yêu cầu về khí hậu:

Nhiệt độ cần cho sự sinh trưởng của vải từ 16 - 28C thích hợp nhất là từ

24 - 29C Vải chịu lạnh giỏi hơn một số cây ăn quả á nhiệt đới khác Cây chiết cành kém chịu lạnh hơn cây ghép trong những năm đầu

Cây vải không bị ảnh hưởng khi nhiệt độ tới 40C, dưới 20C thì cây vải sinh trưởng chậm, dưới 15 - 16C thì cây vải ngừng tăng trưởng Biên độ nhiệt

độ ngày đêm chênh lệch càng lớn thì sự sinh trưởng của vải càng tốt

Cây vải yêu cầu nhiệt độ tháng 12 đến tháng 1 dưới 13C để phân hoá mầm hoa Năm có mùa đông ít lạnh thì vải ra hoa kém Nhiệt độ thích hợp cho vải ra hoa, thụ phấn thụ tinh là 18 - 24C

Lượng mưa tốt nhất cho cây vải từ 1250 - 1700 mm mỗi năm Vải là cây chịu khô hạn giỏi nhiệt độ không quá cao và ẩm độ không khí lớn là điều kiện thuận lợi cho quả vải phát triển

Trang 15

tháng 12 có nhiệt độ trung bình từ 11 C đến 15 C, số giờ nắng 117 giờ, lượng mưa nhỏ hơn 50 mm, số ngày mưa phùn từ 5 - 7 ngày, ẩm độ không khí nhỏ hơn 73% thì được mùa vải và ngược lại là mất mùa vải

2.1.2 Yêu cầu về đất đai:

Cây vải khống “kén” đất, thích hợp nhất là phù sa, có tầng dày, chua nhẹ (độ pH: 6,0 – 6,5) Có thể trồng vải trên đất đồi thuộc loại phù sa cổ, sa thạch, phiếm thạch Nên lựa chọn giống có sức sinh trưởng, phát triển mạnh trồng trên những loại đất ít phì nhiêu Đất tốt, giàu dinh dưỡng thì lựa chọn các giống có sức sinh trưởng thân tán ở mức trung bình

Vải trồng bằng cành chiết, bộ phận rễ phát triển kém, nếu trồng trên đồi phải giữ ẩm tốt và cắm cọc buộc cành giữ cho cây khỏi lay gốc để đảm bảo tỷ

lệ sống sau trồng cao

2.2 Yêu cầu sinh thái của cây nhãn

2.2.1 Yêu cầu về khí hậu:

Nhiệt độ thích hợp cho nhãn sinh trưởng và phát triển là từ 21-27o

C; mùa hoa nở cần nhiệt độ cao 25-31oC; Mùa Đông cần một thời gian nhiệt độ thấp để phân hóa mầm hoa

Ánh sáng: Nhãn cần nhiều ánh sáng, thoáng Ánh sáng chiếu được vào bên trong tán giúp cây phát triển và thường sai trái, ánh sáng còn giúp đậu trái,

vỏ bóng và vị ngọt, ngon

Tuy nhiên nhãn Bắc là cây ưa sáng nhưng lại sợ ánh sáng trực xạ còn nhãn Nam nếu bị rợp cây cho ít trái, chỉ những cành nhận đầy đủ ánh nắng mới cho trái tốt

Lượng mưa thích hợp cho nhãn từ 1.300 đến 1.600 mm, nhãn là cây ưa

ẩm nhưng không chịu úng và rất nhạy cảm với việc ngập nước kéo dài Ngược lại, nếu gặp khô hạn trong thời gian dài sẽ làm cho cây sinh trưởng chậm, ra hoa và đậu trái khó khăn

Trong thời kỳ nhãn nở hoa nếu gặp mưa thì hoa bị rụng và tỷ lệ đậu quả kém Nhãn rất nhạy cảm với gió, những cơn gió xoáy mạnh làm rụng quả và gẫy cành

2.2.2 Yêu cầu về đất đai:

Trang 16

Nhãn có tính thích ứng rộng, có thể trồng trên nhiều loại đất từ vùng nước ngọt quanh năm đến vùng nhiễm mặn

Tuy nhiên, đất trồng nhãn thích hợp nhất là đất cát, cát pha, cát giồng, đất cồn và phù sa ven sông, đất có độ pH từ 5,5 - 6,5 Nhãn không thích hợp trên đất sét nặng

Người ta thường trồng nhãn ở các vùng đất thấp, không trồng ở quá cao,

ở vùng đồi nhất định phải tưới nước cho nhãn thì mới ra hoa đậu quả được

B Câu hỏi và bài tập thực hành

1 Câu hỏi

- Trình bày đặc điểm sinh trưởng của vải, nhãn

- Trình bày đặc điểm phát triển của vải, nhãn

- Trình bày yêu cầu sinh thái của của vải, nhãn

2 Bài tập thực hành

Bài tập 1:

Quan sát đặc điểm sinh trưởng của vải, nhãn

- Cách thức: chia thành các nhóm nhỏ (5 – 6 học viên/nhóm)

- Thời gian tiến hành: trong vụ xuân hè hoặc vụ hè

- Thời gian hoàn thành: 4 giờ/1 nhóm

- Địa điểm thực hành: tại vườn vải, nhãn thời kỳ kinh doanh

- Nội dung thực hành: Thực hiện các bước công việc:

+ Quan sát đặc điểm lộc của vải, nhãn

+ Quan sát và mô tả đặc điểm cành mang quả

+ Quan sát và mô tả đặc điểm của cành không mang quả

- Phương pháp đánh giá: kỹ năng vận dụng lý thuyết vào thực hành của

mỗi học viên trong nhóm và thái độ thực hành của học viên

- Kết quả sản phẩm cần đạt được:

+ Mô tả được đặc điểm lộc của vải, nhãn

+ Mô tả được đặc điểm của cành mang quả

+ Mô tả được đặc điểm của cành không mang quả

+ Đề xuất loại cành cần cắt tỉa trong tán vải, nhãn

Trang 17

- Thời gian tiến hành: trong vụ xuân

+ Quan sát đặc điểm hình thái chùm hoa của vải, nhãn

+ Quan sát, nhận dạng và mô tả đặc điểm hoa của vải, nhãn (hoa đực, hoa cái, hoa lưỡng tính)

+ Đếm hoa đực, hoa cái và tính tỷ lệ các loại hoa trên chùm hoa vải, nhãn

+ Mô tả được đặc điểm chùm hoa của vải, nhãn

+ Vẽ và mô tả được đặc điểm hoa đực, hoa cái, hoa lưỡng tính của vải, nhãn

+ Tính được tỷ lệ các loại hoa trên chùm hoa vải, nhãn

Bài tập 3:

Quan sát đặc điểm chùm quả vải, nhãn

- Thời gian tiến hành: trong vụ hè

+ Quan sát và mô tả đặc điểm hình thái chùm quả của một số giống vải, nhãn

+ So sánh được sự giống và khác nhau về hình thái chùm quả của một số giống vải, nhãn

+ Quan sát, nhận dạng và mô tả đặc điểm hình thái quả của một số

Trang 18

giống vải, nhãn

Trang 19

Mục tiêu:

- Trình bày được trình tự các bước tiến hành chiết vải, nhãn

- Chọn được cây chiết, cành chiết theo tiêu chuẩn VietGAP

- Thực hiện các bước công việc chiết cành theo đúng quy trình

- Tuân thủ quy trình, tiết kiệm vật tư, đảm bảo an toàn cho người và cây trồng

- Chọn được cây vải, nhãn chiết để trồng theo tiêu chuẩn VietGAP

A Nội dung

1 Khái niệm

Chiết cành là một phương pháp nhân giống vô tính làm cho cành chiết

ra rễ ngay trên cành cây mẹ bằng cách lấy đi một khoanh vỏ, đắp lên vị trí khoanh vỏ một lớp đất ẩm sau đó bọc nilon giữ ẩm, chờ chỗ đắp đất ra rễ đủ tiêu chuẩn thì cắt cành khỏi cây mẹ, tạo được cây con có khả năng sống độc lập

và mang đầy đủ các đặc tính di truyền của cây mẹ

2 Ưu nhược điểm của phương pháp chiết cành

Là phương pháp tạo được cây con có các đặc tính giống như cây mẹ bằng biện pháp nhân giống truyền thống có từ lâu trong dân gian

2.1 Ưu điểm của phương pháp chiết cành

- Tạo ra được cây con giữ được đặc tính di truyền của cây mẹ

- Cây con sớm ra hoa kết quả

- Cây thấp, tán gọn, phân cành cân đối, thuận lợi cho chăm sóc và thu hoạch

- Nhanh cho cây giống chỉ từ 2- 4 tháng

- Đơn giản dễ làm

2.2 Nhược điểm của phương pháp chiết cành

- Hệ số nhân giống thấp

- Không thực hiện được với một số loại cây ăn quả khó ra rễ (na, hồng )

- Cây con không có rễ cọc do vậy khả năng chịu hạn, chống đổ kém

Trang 20

- Cây con có tuổi thọ ngắn (với cây ăn quả có múi)

- Dễ mang theo mầm sâu bệnh từ cây mẹ

- Ảnh hưởng đến sức khỏe của cây mẹ

3 Thời vụ chiết vải, nhãn

Thời vụ thích hợp cho chiết vải, nhãn là tháng 2- 3 và tháng 8-9

6 Các thao tác tiến hành chiết cành

6.1 Khoanh vỏ, làm sạch tƣợng tầng

Vị trí khoanh vỏ cách phía dưới chạc của cành khoảng 10-15 cm

Dùng dao cắt khoanh vỏ với chiều dài khoanh vỏ bằng 1,5 - 2 lần đường kính cành Sau khi bóc lớp vỏ ngoài, dùng dao cạo sạch phần tượng tầng đến lớp gỗ

6.2 Sử dụng chất kích thích ra rễ:

Các chất kích thích thường dùng là IAA, IBA, NAA… ở nồng độ từ

3000 - 6000 ppm Chấm thuốc lên phần vỏ phía trên vết khoanh rộng khoảng 2

cm để ráo rồi bó bầu

Trang 21

Hình 01: Khoanh vỏ cành chiết

6.3 Trộn đất để làm bầu

Đất bó bầu chiết phải đảm bảo các yêu cầu sau: tơi xốp, giữ ẩm tốt, không bị vỡ bầu khi đất khô, đủ dinh dưỡng do vậy nên chọn đất thịt nhẹ, đất cát pha, đất phù sa, đất bùn ao phơi khô nỏ

Hình 02: Đất để làm bầu chiết Tiến hành trộn đất đã chọn với chất độn (rơm, rác mục hay rễ bèo phơi khô cộng với phân chuồng hoai mục) theo tỷ lệ 2/3 đất +1/3 chất độn rồi nhào với nước đảm bảo độ ẩm 80%, tức là khi nắm đất vào tay đất không tở ra và nước không chảy qua kẽ ngón tay là được

Trang 22

6.4.2 Chuẩn bị dây buộc bầu

Dây buộc bầu có thể dùng bằng lạt tre hoặc bằng dây nilon có chiều dài

30 - 50 cm, mỗi bầu 3 dây

6.4.3 Bó bầu chiết

Đất đã chuẩn bị xong chia thành từng nắm có độ to nhỏ phụ thuộc vào

độ lớn của cành chiết, thường đường kính bầu đất khoảng 6- 8cm, chiều dài bầu khoảng 10-12cm

Trang 23

Hình 04: Nắm hỗn hợp đất để chuẩn bị bó bầu

Hình 05: Kích thước bầu chiết

Trang 24

thoát hơi nước sau đó

vuốt vỏ bầu ôm sát

với bầu đất và dùng

dây lạt buộc chặt 2

đầu nilon bọc bầu

chiết, buộc tiếp một

dây còn lại vào giữa

Trang 25

- Có thời gian chiết được từ 2 tháng đến 3 tháng

- Khi bầu chiết có nhiều rễ mầu vàng, phân nhánh 3 đến 4 lần (rễ cấp 2

và rễ cấp 3) và bao trùm 1/3 - 1/2 bề mặt bầu

Vị trí cắt cành cách gốc bầu chiết 0,5 - 1cm

Hình 08: Bầu chiết có bộ rễ đủ tiêu chuẩn để cắt cành

8 Xử lý cành chiết

Tiến hành theo các bước sau:

- Cành chiết cắt xong đưa vào nơi thoáng mát

- Tiến hành cắt bỏ bớt 2/3 đến 3/4 số lá trên cành

- Cắt bớt chiều dài những cành nhỏ qúa dài trên cành chiết

Trang 26

- Bó cành chiết thành từng bó từ 5 - 10 cành,

- Vận chuyển cành chiết về vườn giâm

- Ngâm nước để diệt kiến và bổ sung nước cho bầu chiết sau cắt

- Xếp dầy cành chiết ngọn hướng lên trên ở khu vực thoáng mát, không

có nắng

9 Giâm cành chiết

9.1 Chuẩn bị vườn giâm cành chiết

Vườn giâm cành chiết đất phải được làm nhỏ, lên luống và xử lý mầm bệnh như làm đất gieo hạt và tiến hành căng lưới đen che bớt 50 -75% ánh sáng

Hình 09: Vườn giâm cành chiết có lưới che

9.2 Giâm cành chiết

Ngâm bầu của cành chiết vào nước sạch từ 5 đến 10 phút để loại bỏ kiến

ở trong bầu chiết và để bầu chiết hút nước đủ ẩm

Bó các cành con của cành chiết lại bằng lạt hoặc dây nilon để cành chiết khi xếp vào luống giâm đỡ tốn diện tích

Tháo giấy nilon bọc bầu chiết sau đó nhúng bầu chiết vào dung dịch bùn

ao hoặc phù xa sền sệt có pha thêm 1% phân superlân để lớp bùn bám đều quanh bầu chiết

Trang 27

chuyển bầu cây từ bầu nhỏ sang bầu to,

Kích thước sọt hoặc túi ni lon tuỳ theo bầu chiết to hay nhỏ, sau đó dùng dây nilon để cố định sọt hoặc túi với cành chống xoay bầu làm đứt rễ cành chiết

Hình 10: Vườn giâm cành vải chiết Xếp bầu cành chiết thành luống và vén đất giữ bầu chiết tạo thành gờ luống giâm rồi tiến hành tưới nước ở dạng phun mưa hoặc phun sương 3-5 lần /ngày

Sau 15- 20 ngày tiến hành giâm cành ra luống theo hàng với khoảng cách hàng cách hàng 25 - 30 cm, cây cách cây 25  25 cm, lấp đất kín bầu, che bớt 50% ánh sáng tự nhiên, hàng ngày tưới nước đủ ẩm để cành cây chiết có thể sinh trưởng bình thường

10 Chăm sóc cành chiết sau giâm

10.1 Chăm sóc:

- Tưới nước đủ ẩm cho cây giâm ở vườn ươm

- Dỡ bớt dàn che để mở sáng khi đợt lộc non thứ nhất lá sắp thành thục

Trang 28

- Xới đất phá váng, làm cỏ để cành giâm sinh trưởng tốt

- Phòng trừ sâu bệnh hại cây giâm trong vườn

- Cắt tỉa cành cây giâm để cây có bộ khung tán cân đối

- Bứng cây đem trồng khi có điều kiện thời tiết thuận lợi

10.2 Cắt tỉa, tạo hình cành chiết trong vườn giâm

10.2.1 Nguyên tắc tỉa để tạo hình

Tạo 2 - 3 thân chính, tới một độ cao nhất định thì bấm ngọn đi để các chồi bên phát triển

Tạo từ 2- 3 cành cấp 1 mọc đều về các hướng làm các cành chính

Tạo cho cành hợp với thân một góc 45 độ để chạc cây được khoẻ

Cành cấp 2 nên giữ lại 3- 4 cành mọc xa thân để tán cây được thoáng 10.2.2 Xác định mức độ tỉa cành tạo hình

Tuỳ thuộc vào khả năng ra cành của từng loài cây để xác định mức độ tỉa cành cho phù hợp, với chồi vượt phải tỉa sạch sát thân

Khi cây có thân chính cao 40 - 50cm, bấm nhẹ trên ngọn để thân chính ra

Bấm ngọn cành cấp 1 để hình thành cành cấp 2 như trên

11 Chọn cành vải, nhãn chiết để trồng theo tiêu chuẩn VietGAP

Chọn những cành vải, nhãn chiết để trồng theo tiêu chuẩn sau:

- Đã được nuôi dưỡng trong vườn giâm và đảo bầu trước khi đem trồng

Trang 29

- Trình bày ưu, nhược điểm của phương pháp chiết cành

- Người ta thường chiết vải, nhãn khi nào ?

- Trình bày cách chọn cành vải, nhãn để chiết

- Trình bày các thao tác tiến hành chiết cành vải, nhãn

- Trình bày cách cắt cành chiết và xử lý cành chiết

- Trình bày cách giâm cành chiết và chăm sóc cành chiết sau giâm

- Trình bày cây vải, nhãn chiết theo tiêu chuẩn VietGAP để trồng

2 Kiểm tra trắc nghiệm đa lựa chọn về các bước tiến hành nhân giống vải, nhãn bằng phương pháp chiết cành

1 Anh (chị) hãy điền vào chỗ trống các bước tiến hành công việc chiết cành vải, nhãn:

2 Anh (chị) hãy chọn câu trả lời đúng nhất

2.1 Cành chiết đạt tiêu chuẩn loại tốt là

- Cành dài 70 – 100 cm, có từ 2 – 3 nhánh, có đường kính thân từ 0,8 cm – 1,5 cm (tuỳ theo loại cây chiết) 

- Cành nằm ở mặt tán của cây mẹ ưu tú, đã cho quả 

- Cành sinh trưởng tốt, không sâu bệnh 

- Cả 3 trường hợp trên 

2.2 Cành chiết có đủ tiêu chuẩn để cắt là:

- Rễ ra nhiều, có màu vàng 

- Rễ ra nhiều đã phân nhánh, có màu vàng 

- Rễ ra nhiều đã phân nhánh 2 lần, có màu vàng 

- Rễ ra nhiều đã phân nhánh 2 lần, có màu vàng, rễ còn tươi 

Trang 30

2 Bài tập thực hành

Bài tập 1:

Chiết cành vải, nhãn

- Thời gian tiến hành: trong vụ hè hoặc vụ thu

+ Chuẩn bị nguyên vật liệu và dụng cụ

+ Thực hiện các bước công việc đúng quy trình

+ Cành vải, nhãn chiết đạt tiêu chuẩn được chọn từ cây mẹ ưu tú đã cho quả và sạch sâu bệnh

+ Bầu chiết có kích thước đúng quy cách và độ ẩm đạt yêu cầu

Bài tập 2:

Cắt cành chiết, xử lý cành chiết và giâm cành chiết

- Thời gian tiến hành: Đầu vụ xuân hoặc đầu vụ thu

+ Cắt cành chiết có rễ đủ tiêu chuẩn từ cây mẹ

Trang 31

che gió; tưới ẩm cho cành sau giâm

+ Thao tác cắt cành chiết đúng quy trình

+ Thao tác xử lý cành chiết đúng quy trình

+ Thao tác giâm cành chiết đúng quy trình

Bài tập 3:

Chăm sóc cành chiết sau giâm

- Thời gian tiến hành: trong vụ xuân hoặc vụ thu

- Địa điểm thực hành: tại vườn ươm vải, nhãn

+ Tưới nước cho cành giâm

+ Điều chỉnh giàn che sáng

+ Phòng trừ sâu bệnh

+ Đảo bầu trước khi xuất vườn 15 ngày

Trang 32

Bài tập 4:

Chọn cành vải chiết để trồng theo tiêu chuẩn VietGAP

- Địa điểm thực hành: tại vườn ươm vải chiết

- Nội dung thực hành: Quan sát, đo đếm các chỉ tiêu của cây vải giống tại

vườn ươm

Cành vải chiết để trồng có các tiêu chuẩn sau:

- Đã được nuôi dưỡng trong vườn giâm và đảo bầu trước khi đem trồng

Bài tập 5:

Chọn cành nhãn chiết để trồng theo tiêu chuẩn VietGAP

- Địa điểm thực hành: tại vườn ươm cây nhãn chiết

- Nội dung thực hành: Quan sát, đo đếm các chỉ tiêu của cây nhãn giống

tại vườn ươm

Cành nhãn chiết để trồng có các tiêu chuẩn sau:

Trang 33

- Cành được chiết từ cây mẹ có nguồn gốc lý lịch rõ ràng có năng suất cao, phẩm chất tốt được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận cây giống tốt

C Ghi nhớ:

- Thời vụ chiết vải, nhãn

- Cách chọn cây vải, nhãn để chiết cành

- Cách chọn cành vải, nhãn để chiết

- Các thao tác tiến hành chiết cành vải, nhãn

- Cách cắt cành chiết và xử lý cành chiết

- Cách giâm cành chiết và chăm sóc cành chiết sau giâm

- Cây vải, nhãn chiết để trồng theo tiêu chuẩn VietGAP

Trang 34

Bài 3:

GHÉP VẢI, NHÃN

Mục tiêu:

- Trình bày được trình tự các bước tiến hành ghép vải, nhãn

- Chọn được cây làm gốc ghép, cành để lấy mắt ghép theo tiêu chuẩn VietGAP

- Thực hiện các bước công việc ghép cây theo đúng quy trình

- Tuân thủ quy trình, tiết kiệm vật tư, mắt ghép, đảm bảo an toàn cho người, cây trồng và đạt tỷ lệ ghép sống cao

- Chọn được cây vải, nhãn ghép để trồng theo tiêu chuẩn VietGAP

A Nội dung:

1 Khái niệm ghép cây

Ghép cây là một trong những phương pháp nhân giống vô tính được áp dụng khá phổ biến trong nghề sản xuất cây ăn quả ở trên thế giới và trong nước, bằng phương pháp ghép người trồng quả có thể nhân được những cây con có những đặc tính quý giống như cây mẹ ưu tú trong sản xuất

Hiện nay nhờ thành tựu của các tiến bộ kỹ thuật mới trong trong lĩnh vực ghép (ghép nêm chẻ lệch, vi ghép), công tác nhân giống đã đáp ứng được cây giống có chất lượng cao phục vụ việc mở rộng sản xuất cây ăn quả với diện tích ngày càng lớn ở vùng đồi gò trong phạm vi cả nước

Ghép cây là lấy một mắt hoặc một đoạn cành bánh tẻ khoảng 3 - 6 tháng tuổi (tuỳ từng loài cây), trên mặt tán của cây mẹ ưu tú, không bị sâu bệnh, ghép vào thân cây làm gốc ghép cùng loài, tạo nên một tổ hợp cùng sinh trưởng, phát triển như là một cây thống nhất

2 Ý nghĩa, ƣu và nhƣợc điểm của việc ghép cây

Trang 35

2.2.1 Ưu điểm:

- Cây ghép sinh trưởng tốt, tuổi thọ cao nhờ rễ của gốc ghép hoạt động tốt

- Cây ghép giữ được các đặc điểm tốt của cây mẹ, do mắt ghép cành ghép được lấy trên cây mẹ đã thành thục, các đặc tính di truyền đã ổn định

- Cây ghép sớm ra hoa kết quả vì được kế thừa tuổi phát dục của cây mẹ

- Cho hệ số nhân giống cao, trong thời gian ngắn đã tạo ra một số lượng lớn cây giống

- Duy trì được nòi giống đối với những giống không có hạt hoặc chiết giâm cành khó ra rễ

- Nâng cao sức chống chịu của cây mẹ, trên cơ sở chọn được tổ hợp ghép phù hợp

- Thấp cây, có thể tạo tán cây ngay từ giai đoạn vườn ươm, do vậy thuận tiện cho việc chăm sóc, thu hoạch ở vườn sản xuất

2.2.2 Nhược điểm

- Cây ghép dễ bị nhiễm bệnh nếu không chú ý chọn mắt ghép, gốc ghép sạch bệnh

- Đòi hỏi khi ghép phải thao tác nhanh thành thạo

- Tổ hợp ghép không phù hợp dễ bị tách vết ghép nếu gặp gió bão sau khi đem trồng ở vườn sản xuất, hoặc hiện tượng chân voi nếu gốc ghép sinh trưởng mạnh hơn mắt ghép cành ghép, hiện tượng chân hương thì ngược lại

3 Trồng và chăm sóc cây làm gốc ghép

3.1 Trồng cây làm gốc ghép

3.1.1 Thu gom hạt và bảo quản hạt giống

Quả vải, nhãn chín vào tháng 6- 8, thu hạt của những quả lấy ở trên cây sinh trưởng khoẻ không sâu bệnh cho năng suất cao ổn định qua nhiều năm, đem bảo quản trong cát ẩm từ 15 - 20 ngày, không phơi vì hạt vải, nhãn rất dễ mất sức nảy mầm

Với hạt vải chọn hạt của các giống vải chín sớm gồm vải chua, vải U có hạt to để cây làm gốc ghép sau này có khả năng sinh trưởng khỏe

3.1.2 Xử lý hạt giống trước khi gieo

Trang 36

Khi thu được hạt giống chọn những hạt già, không nhăn nheo, rửa bằng nước sạch cho hết cùi và đường bám trên bề mặt hạt, để tránh kiến đục hạt, rồi

ủ vào cát ẩm thúc mầm đến khi hạt nứt nanh mỏ quạ thì đem gieo

3.1.3 Làm đất, đóng bầu

Chuẩn bị đất và bầu đất: Sử dụng bầu nilon kích thước 12 x 18cm, thành phần ruột bầu 70% đất tầng A tơi xốp thoáng khí + 29% phân chuồng hoai mục + 1% lân supe hoặc lân vi sinh

Đất được dồn vào bầu, xếp theo luống có kích thước 1 x 10m

Hình 11: Trình tự thao tác đóng xếp bầu Trộn hỗn hợp ruột bầu

Xử lý đất trước khi gieo: Nhằm ngăn ngừa nguồn bệnh và kiến có sẵn trong đất, hạn chế sự xâm nhập của chúng vào cây con Hoá chất có thể sử dụng một trong các loại sau: Ridomin 0,2%, VibenC 0,2 - 0,3%, Boocđo 0,1% tưới vào đất trước khi gieo hạt 1 - 2 ngày

3.1.4 Gieo hạt:

Khi hạt nứt nanh đem gieo vào bầu, đặt mỏ quạ ngang với mặt đất bầu ngập nửa hạt vào trong đất, nửa còn lại nằm nổi trên mặt bầu đất Nếu gieo xuống đất cách đặt hạt giống như đặt hạt vào bầu, khoảng cách giữa các hạt 15

x 15 cm

- Gieo vào bầu: Dùng que tạo lỗ tra hạt, mỗi bầu tra 1hạt

- Lấp đất: lấp đất lên trên hạt dầy 0,5 - 1 cm

Trang 37

Hình 12: Kỹ thuật gieo hạt trên bầu

3.2 Chăm sóc sau gieo trước khi hạt nẩy mầm: Gồm các khâu

Che phủ: Thông thường sau

gieo che phủ để hạn chế mất nước,

hạn chế cỏ mọc, hạn chế đóng váng bề

mặt do nước mưa, nước tưới, song

cũng tuỳ theo từng loại hạt giống mà

nên che phủ hay không Vật liệu che

phủ thường sử dụng là rơm rạ mục ,

khi hạt bắt đầu nhú dỡ bỏ dần rơm rạ

Tưới nước, sau gieo nên tưới

nước ngay để cung cấp đủ ẩm cho hạt

giống nảy mầm, tuỳ theo điều kiện

thời tiết mà lượng nước tưới số lần

tưới nhiều hay ít Bình thường trời

không mưa mỗi ngày tưới một lần

lượng tưới 2lít/m2

tưới bằng ôzoa kích thước hạt nhỏ hơn 2 mm

Phòng trừ kiến sau gieo đề

phòng kiến ăn hạt nên rắc vôi bột

xung quanh luống hoặc phun thuốc

xung quanh để xua đuổi kiến Hình 13: Che phủ luống sau gieo hạt

Trang 38

3.3 Chăm sóc khi hạt nẩy mầm: bao gồm các công việc sau:

Che nắng : Khi cây còn nhỏ vải, nhãn không chịu được ánh sánh trực xạ

nên ở thời kỳ đầu cần che giảm cường độ chiếu sáng còn 50 - 70%, vật liệu che

có thể dùng phên đan thưa, lưới đen, hoặc cây guột cắm đều trên mặt luống, ở các giai đoạn sau dỡ dần vật liệu che

Làm cỏ xới đất: ở giai đoạn này đất bắt đầu bị đóng váng lớp đất mặt, cỏ

bắt đầu mọc, vì vậy kết hợp làm cỏ xới đất phá váng

Tưới nước: cây con rất cần đến nước vì vậy mỗi ngày tưới một lần bằng

thùng ô doa kích thước hạt nước < 2mm, lượng tưới 2,5 - 3lít/ lần

Bón thúc: Sử dụng phân vi sinh để bón bằng cách hoà vào nước tưới,

lượng bón 15 - 20g/ m2

khi thấy cây con có mầu vàng

Phòng trừ sâu bệnh: ở giai đoạn này cây con rất dễ nhiễm bệnh lở cổ rễ,

khi nhiễm bệnh này có thể gây chết hàng loạt vì vậy ngoài việc điều chỉnh chế

độ tưới hợp lý, cần phun phòng định kỳ bằng Rhidomin 0,1% lượng phun 1lít/ 3m2

3.4 Chăm sóc cây làm gốc ghép

Tưới nước: Lượng nước tưới: Khi cây còn nhỏ, mỗi ngày tưới 2 lần (vào

sáng sớm và chiều mát), mỗi lần chỉ tưới đủ một lượng nước đủ ướt mặt luống 2lít/m2 Khi cây đã lớn, nhu cầu nước nhiều hơn thì tăng lượng nước tưới đến 3lít/m2 và giảm số lần tưới nước còn 1 lần/ ngày, những ngày nắng, có gió cần tăng thêm lượng nước tưới cho cây Có thể tưới thấm theo rãnh hoặc tưới phun mưa bằng nước sạch vào sáng sớm và chiều mát, không tưới khi trời đang nắng gắt

Che nắng, che mưa, che gió:

Che phủ với tỷ lệ dầy mỏng khác nhau để giảm cường độ ánh sáng từ 30

- 50% khi cây con còn non yếu hoặc sau khi cấy với thời gian 1 - 2 tuần, khi cây con bén rễ thì tháo dần dàn che để tăng dần ánh sáng

Trong thời kỳ đầu mới cấy, nếu có mưa to, gió lớn cần phải che đậy kịp thời cho cây con không để bùn đất do nước mưa bắn lên bám vào lá cản trở sự

hô hấp và quang hợp, cây con bị siêu vẹo dập nát

Làm cỏ, xới phá váng:

Thường xuyên kiểm tra và nhổ sạch cỏ dại mọc trên bầu cây, khi cây còn nhỏ cần phải tiến hành thường xuyên (1 tuần 1 lần); khi cây đã lớn, tuỳ điều kiện mà quyết định thời gian làm cỏ

Xới đất, phá váng nhằm đảm bảo cho đất luôn tơi xốp, thông thoáng, tăng khả năng thấm nước, giảm sự bốc hơi bề mặt (sau mỗi trận mưa hoặc sau một số lần tưới nước cần kiểm tra và tiến hành xới váng)

Trang 39

Bón thúc lần đầu sau khi gieo hạt từ 3 - 4 tuần và cứ cách 1 - 2 tuần bón thúc 1 lần bằng cách hoà phân bón vào nước để tưới cho cây, 3 - 4 g/lít nước Sau khi tưới phân phải dùng nước sạch để rửa không để phân bám vào lá làm cháy lá

Trước khi ghép nửa tháng cần làm các công việc sau:

- Tưới nước đủ ẩm, để cây ghép sinh trưởng tốt

- Làm cỏ xới đất kết hợp bón thúc phân, để cây có nhiều nhựa

Trang 40

5 Vệ sinh gốc ghép

Đây là công việc vệ sinh vườn và cắt tỉa cây làm gốc ghép để tạo điều kiện thuận lợi cho người ghép trước khi ghép 10 ngày bao gồm các bước công việc sau:

Định dạng
Số trang	82
Dung lượng	3,79 MB