giáo trình mô đun kỹ thuật trồng và chăm sóc nghề trồng cây có múi

Giáo trình mô đun Thu hoạch và tiêu thụ sản phẩm Chương trình đào tạo nghề Trồng cây có múi” cùng với bộ giáo trình được chúng tôi biên soạn đã tích hợp những kiến thức, kỹ năng cần có

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN TÊN MÔ ĐUN: KỸ THUẬT TRỒNG VÀ CHĂM SÓC

MÃ SỐ: MĐ 03 NGHỀ: TRỒNG CÂY CÓ MÚI

Trình độ: Sơ cấp nghề

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể đƣợc phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

MÃ TÀI LIỆU: MĐ 03

LỜI GIỚI THIỆU

Chúng tôi nhóm giáo viên của Trường cao đẳng Nông nghiệp Nam Bộ,

được sự phân công của nhà trường biên soạn giáo trình mô đun “Kỹ thuật trồng

và chăm sóc” cho nghề “Trồng cây có múi” theo sự chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp

và nghiệp phát triển nông thôn và Bộ Lao động thương binh và Xã hội, trên tinh thần phát triển dạy nghề của nước ta đến năm 2020 Để đạt được mục tiêu tăng cường các điều kiện đảm bảo chất lượng dạy nghề, việc xây dựng giáo trình

phục vụ cho đào tạo nghề là rất quan trọng Giáo trình mô đun “Kỹ thuật trồng

và chăm sóc” của “Nghề trồng cây có múi” trình độ sơ cấp nghề được tổ chức

biên soạn nhằm góp phần đạt được mục tiêu đào tạo nghề đã đặt ra

Giáo trình mô đun “Kỹ thuật trồng và chăm sóc” trong của chương trình

đào tạo nghề “Trồng cây có múi” Là một trong 5 quyển giáo trình của nghề trồng cây có múi gồm

1 Giáo trình mô đun Chuẩn bị cây giống để trồng

2 Giáo trình mô đun Chuẩn bị đất trồng cây có múi

3 Giáo trình mô đun Trồng và chăm sóc cây có múi

4 Giáo trình mô đun Quản lý dịch hại

5 Giáo trình mô đun Thu hoạch và tiêu thụ sản phẩm

Chương trình đào tạo nghề Trồng cây có múi” cùng với bộ giáo trình được

chúng tôi biên soạn đã tích hợp những kiến thức, kỹ năng cần có của nghề, đã cập nhật những tiến bộ của khoa học kỹ thuật và thực tế sản xuất tại các địa phương trong cả nước, do đó có thể coi là cẩm nang cho những người đã, đang

và sẽ trồng cây có múi

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng biên soạn những phần hướng dẫn chi tiết để giúp người học rèn luyện các thao tác, kỹ năng nghề gồm các câu hỏi, bài tập theo từng bài học

Mô đun này gồm các bài :

1 Kỹ thuật trồng và chăm sóc cam

2 Kỹ thuật trồng và chăm sóc bưởi

3 Kỹ thuật trồng và chăm sóc chanh, tắc (quất)

4 Kỹ thuật trồng và chăm sóc quýt

Thay mặt những người tham gia biên soạn chương trình, giáo trình, chúng tôi chân thành cảm ơn Vụ Tổ Chức Cán Bộ - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, Ban Giám Hiệu trường Cao đẳng Nông nghiệp Nam Bộ, cán bộ Trung tâm bảo vệ thực vật phía Nam, Chi cục bảo vệ thực vật Tiền Giang, Long An, Bến Tre, cán bộ Viện Cây Ăn Quả Miền Nam và các cán bộ trong ngành Các cán bộ, giảng viên trường

Cao đẳng Nông nghiệp Nam Bộ đã tạo điều kiện giúp đỡ, đóng góp ý kiến, tham gia hội đồng phản biện, hội đồng thẩm định và hội đồng nghiệm thu chương trình, giáo trình sơ cấp nghề “Trồng cây có múi”

Trong quá trình biên soạn dù có nhiều nỗ lực cũng không tránh khỏi những khiếm khuyết, chúng tôi rất mong nhận được các góp ý bổ ích về nội dung cũng như cách trình bày đến từ người học cũng như quý đọc giả quan tâm để giáo trình được hoàn thiện hơn góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả và đáp ứng được nhu cầu học nghề trong thời kỳ đổi mới

MỤC LỤC

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN 2

LỜI GIỚI THIỆU 3

MỤC LỤC 5

CÁC THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN, CHỮ VIẾT TẮT 7

MÔ ĐUN: KỸ THUẬT TRỒNG VÀ CHĂM SÓC CÂY CÓ MÚI 8

Bài 1: Trồng và chăm sóc cam 9

A Nội dung 9

1 Kỹ thuật trồng 9

1.1 Chọn đất trồng 9

1.2 Chọn giống 10

1.3 Cách trồng, mật độ trồng 10

1.4 Thời vụ 13

2 Kỹ thuật chăm sóc 13

2.1 Làm cỏ, tưới nước, giữ ẩm, trồng xen 13

2.2 Cắt tỉa, tạo hình tán cây 15

2.3 Bón phân 17

2.4 Xử lý ra hoa 21

2.5 Xử lý tăng đậu quả và chống rụng trái 23

B Câu hỏi và bài thực hành 25

C Ghi nhớ 27

Bài 2: Trồng và chăm sóc bưởi 28

A Nội dung 28

1 Kỹ thuật trồng 28

1.1 Chọn đất trồng 28

1.2 Chọn giống 28

1.3 Cách trồng, mật độ trồng 30

1.4 Thời vụ 31

2 Kỹ thuật chăm sóc 31

2.1.Làm cỏ, tưới nước, giữ ẩm, trồng xen 31

2.2 Cắt tỉa, tạo hình tán cây 32

2.3 Bón phân 35

2.4 Xử lý ra hoa 38

2.5 Xử lý tăng đậu quả và chống rụng trái 45

B Câu hỏi và bài tập thực hành: 47

C Ghi nhớ: 48

Bài 3: Trồng và chăm sóc chanh, tắc 49

A Nội dung 49

1 Kỹ thuật trồng và chăm sóc chanh 49

1.1 Kỹ thuật trồng 49

1.2 Kỹ thuật chăm sóc 50

1.3 Xử lý ra hoa 53

1.4 Xử lý tăng đậu quả và chống rụng trái 56

2 Kỹ thuật trồng và chăm sóc tắc (quất) 56

2.1 Kỹ thuật trồng 56

2.2 Chăm sóc 59

2.3 Xử lý ra hoa 61

B Câu hỏi và bài thực hành 65

C Ghi nhớ 65

Bài 4: Trồng và chăm sóc quýt 66

A Nội dung 66

1 Kỹ thuật trồng 66

1.1.Chọn đất trồng 66

1.2 Chọn giống 66

1.3 Cách trồng, mật độ trồng 67

1.4 Thời vụ 68

2 Kỹ thuật chăm sóc 68

2.1 Làm cỏ, tưới nước, giữ ẩm, trồng xen 68

2.2 Cắt tỉa, tạo hình tán cây 70

2.3 Bón phân 73

2.4 Xử lý ra hoa 75

2.5 Xử lý tăng đậu quả và chống rụng trái 77

B Câu hỏi và bài tập 77

1 Câu hỏi 77

2 Bài tập thực hành 77

C Ghi nhớ 78

HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN 79

I Vị trí, tính chất của mô đun 79

II Mục tiêu 79

III Nội dung chính của mô đun 80

IV Hướng dẫn thực hiện bài tập, bài thực hành 80

V Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập 81

VI Tài liệu tham khảo 84

DANH SÁCH BAN CHỦ NHIỆM XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH, BIÊN SOẠN GIÁO TRÌNH DẠY NGHỀ TRÌNH ĐỘ SƠ CẤP 85

DANH SÁCH BAN HỘI ĐỒNG NGHIỆM THU 86

CÁC THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN, CHỮ VIẾT TẮT ĐBSCL: Đồng Bằng Sông Cửu Long

MÔ ĐUN: TRỒNG VÀ CHĂM SÓC CÂY CÓ MÚI Giới thiệu

Mô đun này giới thiệu đến người học và những bạn đọc về kỹ thuật trồng chăm sóc và xử lý ra đậu quả cho các cây trong nhóm cây có múi (cam, quýt, bưởi ) Trên cơ sở đó, người học biết được phương pháp trồng và chăm sóc cũng như xử lý ra hoa trên nhóm cây có múi

Để học tốt mô đun này, người học cần phải tham khảo giáo trình, học lý thuyết và thực hiện đầy đủ các bài thực hành để có được kỹ năng trồng và chăm sóc cây có múi cũng như việc xử lý ra hoa

Bài 1: Trồng và chăm sóc cam

và áp dụng những biện pháp quản lý đất thích hợp

Đất phù sa ven sông, đất bồi tụ, đất rừng mới khai phá, đất thung lũng, đất phù sa cổ có bề dày từ 80-100 cm, có hàm lượng mùn cao, cao ráo, thoát nước, mực nước ngầm dưới 1 m đều có thể trồng cam quýt Nếu mực nước ngầm cao,

ít thoát nước thì phải có hệ thống thoát nước tốt, lên liếp để trồng

Đất cát pha thịt hay đất thịt có chiều sâu ít nhất là 1m, tơi xốp và thoáng khí là những loại đất lý tưởng nhất thích hợp để trồng cây cam

Nếu vườn trồng thoát nước kém vào mùa mưa thì bộ rễ cây sẽ bị ngập úng

và từ đó dẫn đến sự xuất hiện của nhiều loại bệnh hại cây trồng Do đó, khi chuẩn bị vườn trồng cần phải chú ý đến hệ thống tiêu và thoát nước cho vườn

- Cây cam cần nhiều nước, nhất là trong thời kỳ ra hoa và kết quả nhưng cũng rất sợ ngập úng, ẩm độ thích hợp nhất là 70-80% Lượng mưa cần khoảng 1000-2000mm/ năm Trong mùa nắng, cần phải tưới nước và lượng muối NaCl trong nước tưới không quá 3g/lít

- Chọn địa điểm làm vườn: Xa các vườn cây có múi đã bị nhiễm bệnh virus hoặc tương tự virus và các bệnh vi khuẩn như bệnh loét, vàng lá greening,

- Không trồng trên các vườn đã trồng cây có múi cũ đã có triệu chứng tiền

nhiễm tuyến trùng hoặc các bệnh nấm như Phytophthora

- Độ cách ly không gian giữa vườn trồng cây cam sạch bệnh với các vườn cây có múi không rõ nguồn gốc ít nhất là 50m

1.2 Chọn giống

- Phù hợp cho từng vùng

- Tiêu chuẩn cây giống:

+ Được nhân giống từ nguồn sạch bệnh

+ Cây sinh trưởng khoẻ, thân thẳng, không có lá dị dạng

+ Chiều cao cây giống 60cm (vị trí ghép)

+ Đúng giống

+ Không có triệu chứng bị sâu bệnh hại

Hình 1:Cây giống đạt tiêu chuẩn trồng

Hình 2: Trồng theo kiểu nanh sấu

Chú thích:

a: Cây cách cây

b: Hàng cách hàng

c: khoảng cách giữ 2 hàng đôi

Khi trồng, đảo lớp đất trộn phân đã có trong hố, đào một lổ sâu hơn bầu một ít, đặt cây vào giữ tháo bỏ bầu (nếu bằng nilon) và lắp đất lại cao hơn mặt bầu khoảng 3-5cm Nén chặt và tưới nước

Nên tỉa bớt lá trên cây giống Cây giống khi trồng nên đặt thẳng đối với cây tháp hoặc cây chiết có nhánh phân bố đều Đặt nghiêng đối với cây chiết ít nhánh, giúp các đọt bên mọc lên để tạo tán

Trong một số trường hợp cần cắt rễ cọc, để tránh rễ ăn sâu gặp tầng phèn hoặc thủy cấp cao dễ bị thối rễ

Hình 3: Thao tác cắt rễ trước khi trồng Khi đặt cây phải xoay mắt ghép hướng về chiều gió để tránh gãy nhánh Sau khi trồng cắm cọc giữ chặt cây con

Mùa khô nên dùng rơm rạ tủ gốc, cách gốc 10cm

Biện pháp này cũng tránh đƣợc cỏ dại phát triển đồng thời khi rơm rạ bị phân hủy sẽ cung cấp cho đất một lƣợng dinh dƣỡng đáng kể

Hình 6: Mô hình trồng ổi xen cam

1.4 Thời vụ

- Ở các tỉnh phía Bắc, vụ Xuân: tháng 2-3 hay vụ Thu: tháng 9-10 đều trồng được cam quýt nhưng tốt nhất là trồng vào vụ xuân có độ ẩm không khí cao và

có mưa xuân nên tỷ lệ cây sống cao

- Phía Nam trồng vào đầu và cuối mùa mưa

2 Chăm sóc

2.1 Làm cỏ, tưới nước, giữ ẩm, trồng xen

Sau khi trồng phải tưới nước thường xuyên giữ ẩm trong vòng 20 ngày đến

1 tháng để cây hoàn toàn bén rễ và phục hồi

Những năm đầu cây còn nhỏ chưa giao tán phải làm sạch cỏ gốc, trồng cây phân xanh ở giữa các hàng cây hoặc có thể trồng xen các cây họ đậu tận dụng đất và để che phủ đất giữ ẩm, chống cỏ dại, vừa tạo nguồn phân xanh cải tạo đất

và cung cấp dinh dưỡng cho cây

Thường xuyên làm cỏ xung quanh hình chiếu tán cây kết hợp tủ gốc, tưới nước đủ ẩm cho cây

Hình 7: Làm cỏ sạch

Mô hình ổi xen cam Khi cây vào thời kỳ kinh doanh (cho trái), cần giữ cỏ trong vườn nhằm giữ

ẩm cho đất và chống xói mòn và lèn (đóng váng) đất trong mùa mưa

Hình 8 Giữ cỏ trong vườn Hình 9: cỏ đậu phộng được khuyến cáo

trồng trong vườn cam

Mùa nắng nên thường xuyên tưới nước cho cam

Sau đó khi cây lớn, tùy thời tiết khô nắng mà có thể tưới bổ sung chống hạn cho cây

Hình 10: Tưới nước cho vườn cây Mùa mưa do lượng mưa không phân bố đều, vì vậy vườn cần phải có mương cống để tiêu nước vào các tháng mưa nhiều, trách ngập úng kéo dài cây

2.2 Cắt tỉa, tạo hình tán cây

Tạo tán theo các bước như sau:

- Cây con cần được cắt ngắn ở độ cao 50-80 cm tính từ mặt đất Việc cắt tỉa này nhằm mục đích kích thích các chồi non

- Chọn 3 cành khỏe, thẳng mọc từ thân chính và phát triển theo ba hướng tương đối đồng đều nhau làm cành cấp 1 Dùng tre cột giữ cành cấp 1 tạo với thân chính một góc 35-400

- Sau khi cành cấp 1 phát triển dài khoảng 50-80cm thì cắt đọt để các mầm

ngủ trên cành cấp 1 phát triển hình thành cành cấp 2 và chỉ giữ lại 2-3 cành

- Cành cấp 2 này cách cành cấp 2 khác khoảng 15-20cm và tạo với cành cấp 1 một góc 30-350 Sau đó, cũng tiến hành cắt đọt cành cấp 2 như cách làm ở

cành cấp 1 Từ cành cấp 2, sẽ hình thành cành cấp 3

- Cành cấp 3 không hạn chế về số lượng và chiều dài, nhưng cần loại bỏ các chỗ cành mọc quá dày hoặc quá yếu Sau ba năm, cây sẽ có bộ tán cân đối, thuận lợi trong chăm sóc, phòng ngừa sâu bệnh và thu hoạch

Cách tạo tán trên cam

Hình 11: Cách tạo tán

Ba mục tiêu chính của việc cắt tỉa cành đối với cây có múi là:

- Tạo bộ khung khoẻ mạnh

- Lập những cành mang trái, trẻ, dồi dào sinh lực và phân bố giống nhau

trên khung (sườn) và cành mẹ (cành chính)

- Thay thế những cành già, không có khả năng sản xuất bằng những

cành non trẻ sẽ mang trái trong những năm tiếp theo

Công việc tỉa cành được tiến hành hàng năm, sau khi thu hoạch cần phải

loại bỏ những đoạn cành sau đây:

- Cành đã mang quả (thường rất ngắn khoảng 10-15cm)

- Cành bị sâu bệnh, cành ốm yếu, cành nằm bên trong tán không có khả

năng mang quả

- Cành đan chéo nhau, những cành vượt trong thời cây đang mang quả nhằm hạn chế việc cạnh tranh dinh dưỡng với quả

Hình 11: Cây cam cần cắt tỉa

- Ngắt bỏ toàn bộ hoa trong thời gian cây 1-2 tuổi và tỉa bớt những hoa

dị hình, những hoa quả ra muộn và ở vị trí không thích hợp cho việc hình thành

Cành khô cần tỉa

Cành quá thấp

cần tỉa

quả, công việc này có thể tiến hành bằng cách phun các chất điều tiết sinh trưởng

Chú ý :

- Cần phải khử trùng dụng cụ bằng nước Javel hoặc cồn 700 khi cắt hoặc tỉa cành để tránh lây bệnh (tiềm ẩn virut, vivoid ) qua cây khác, hoặc khử trùng dụng cụ bằng cách hơ qua ngọn lửa

- Đối với những cành lớn hơn 3cm thì phải dùng cưa

- Những vết thương lớn sau khi cắt tỉa phải dùng sơn hoặc các thuốc trừ bệnh quét kín vết cắt nhằm tránh vết thương bị thối tạo điều kiện thích hợp cho

côn trùng

2.3 Bón phân

2.3.1.Thời kỳ cây con (Thời kỳ kiến thiết cơ bản từ 1-3 năm tuổi)

Phân bón được chia làm nhiều đợt (4-6) để bón cho cam Sau khi trồng nên dùng phân DAP với liều lượng 40gr hòa cho tan trong 10 lít nước để tưới cho một gốc cam (2tháng/lần), có thể sử dụng phân tôm, phân cá ủ để tưới cho cây cam Khi cây trên 1 năm tuổi cần bón phân gốc để giúp cho cây phát triển mạnh Sử dụng phân vi sinh như EM (Effective Micro- Organisms), WEHG tưới

để giúp cho phân hữu cơ mau phân hủy tạo thành chất vô cơ cho cây trồng hấp thụ Có thể ủ phân hữu cơ với nấm Trichoderma để bón cho cây cam

Phân bón lá có thể được phun lên cây để hổ trợ dinh dưỡng giúp cho cây cam phát triển tốt hơn, nhất là trong trường hợp nguồn nước tưới bị nhiểm mặn

Bảng1: Liều lượng phân bón cho cây cam ở thời kỳ kiến thiết cơ bản

Tháng Thời điểm

bón

Liều lượng (g/cây/ lần bón)

Phương pháp bón

Bón lót

trước khi trồng 7 - 10 ngày

5-10kg phân hữu cơ

1 kg super lân, 05 kg vôi 200g NPK(16 – 16 - 8 )

Trộn đều số phân trên với đất và cho vào hố trồng

Cây mới trồng:

4 4 tháng 40g DAP(18 - 46 - 0 ) Pha 40 g DAP trong 10 lít

nước tưới ướt gốc, nếu nước còn thừa thì tưới tiếp cho các cây khác Có

6 6 tháng 40g DAP(18 - 46 - 0 )

8 8 tháng 40g DAP(18 - 46 - 0 )

10 10 tháng 40g DAP(18 - 46 - 0) thể tưới xả lại bằng nước

để tránh lá bị ngộ dộc phân bón

Cây > 1 năm tuổi:

13 Tháng 1 100g NPK(20 – 20 -15)

+ 10kg phân hữu cơ

Cuốc rảnh xung quanh gốc theo hình chiếu của tán cây, rảnh sâu 5- 10

cm, rộng 10- 20 cm cho phân vào, lấp đất và tưới nước

+ 10kg phân hữu cơ

Cuốc rảnh xung quanh gốc theo hình chiếu của tán cây, rảnh sâu 5- 10

cm, rộng 10- 20 cm cho phân vào, lấp đất và tưới nước

Cuốc rãnh xung quanh gốc theo hình chiếu của tán cây, rãnh sâu 10- 15

cm, rộng 10- 20 cm cho phân vào, lấp đất và tưới nước Chú ý phải cuốc cách gốc ít nhất 50cm đối với cây 2 năm tuổi

Khi cây giao tán không cần đào rãnh mà có thể dùng cuốc súp nhẹ lớp đất chung quanh tán cây, bón phân, lấp đất lại và tưới nước

Hình 12: Cách bón phân cho cây cam

2.3.2 Thời kỳ kinh doanh

Với lượng phân (bảng 2) Giai đoạn cây cho trái năm 4 trở đi

Chia 4 lần :

- Trước khi cây ra hoa : 1/3N

- Sau khi đậu trái : 6-8 tuần : 1/3 N +1/2 K2O

- Trước khi thu hoạch (1 –2 tháng) : ½ K2O

- Sau khi thu hoạch trái, tỉa cành xới gốc làm cỏ, bồi bùn : 1/3N + toàn

bộ lân + 10-20kg phân chuồng/1 gốc

Lượng phân bón tăng theo tuổi cây nhưng đến năm thứ 10 trở đi lượng phân ổn định

Hiện nay đối với cây từ 6 năm tuổi trở lên, ở những vườn có điều kiện chăm sóc cao, có thể bón như sau

+ Sau thu hoạch : 30%N + 40% P2O5 (10-20 kg phân hữu cơ/1 gốc) + Trước khi xiết nước : 10% N + 20% P2O5 + 50% K2O

+ Sau khi tưới trở lại : 10% N + 10% P2O5 + 10% K2O

+ Sau khi đậu quả : 15% N + 10% P2O5 + 10% K2O

+ Giai đoạn phát triển quả : 35%N + 20% P2O5

+ Trước khi thu hoạch 1 tháng : 30% k2O

Giai đoạn phát triển quả có thể kết hợp phun phân bón lá phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng

Phân bón lá có thể được phun lên cây để hổ trợ dinh dưỡng giúp cho cây cam phát triển tốt hơn, nhất là trong trường hợp nguồn nước tưới bị nhiễm mặn Theo Viện Cây Ăn Qủa Miền Nam khuyến cáo:

Bảng 2:Lượng phân bón cho cây có múi

50-100 150-200 250-300 350-400

60

120

180

240 Phương pháp bón giống như trên

Vét bùn bồi liếp (vùng ĐBSCL)

- Có thể vét bùn kết hợp với việc tạo khô hạn để xử lý ra hoa

- Vét bùn vào tháng 2-3 dương lịch hoặc sau mùa mưa

Ưu điểm:

- Cung cấp thêm dinh dưỡng cho cây

- Nâng cao dần tầng canh tác

- Vét sình kết hợp với việc xiết nước để xử lý ra hoa

Nhược điểm:

- Xác bã thực vật chưa kịp phân hủy hoàn toàn sẽ bị đưa lên lìếp

- Thông qua vét sình vô tình đưa tầng phèn tiềm tàng lên liếp gây ngộ độc cho cây cam

Để khắc phục nhược điểm này, chúng ta có thể vét sình hai năm/lần

Sình được đưa lên líếp mặt lớp mỏng khoảng 2- 3 cm hoặc sình được tập trung một chỗ cho khô hoàn toàn sau đó trộn với đất mặt ruộng hoặc đất mặt líếp rồi mới đấp vào mô cây

Hình 13: Vét sình bồi líếp

đất chung quanh tán cây, bón phân, lấp đất lại và tưới nước Cũng có thể kết hợp với bồi bùn, đắp gốc để bón phân hoặc dùng bừa răng cào lấp phân giúp hạn chế đứt rễ

2.4 Xử lý ra hoa

Sau thu hoạch cần làm các việc sau:

- Bón phân phục hồi và tưới nước: Sau thu hoạch bón liền khoảng 200g

Urê +100g DAP +20- 30 kg phân chuồn hoai (hoặc 10 kg phân hữu cơ vi sinh) cho cây 4- 5 tuổi và tưới nước đều đặn cho cây

- Tỉa cành & vệ sinh vườn: Cắt tỉa đoạn cành đã mang trái (Khoảng 10-

15cm), cành già, cành sâu bệnh, cành nằm bên trong tán, quét vôi hay Bordeauxe dưới gốc, phun thuốc trừ sâu bệnh

- Phun trên lá: Sử dụng các loại phân dưỡng lá có hàm lượng N, phun

sương đều tán cây 2- 3 lần (7 ngày / lần) giúp cây phục hồi nhanh, phát triển tốt, chuẩn bị sức ra hoa

Hoa cây có múi thuộc loại hoa đơn hay chùm, mọc từ nách lá, thường là hoa lưỡng tính

- Trên cành gỗ già thường ra bông không mang lá

- Cây còn tơ thường ra hoa không tốt như cây trưởng thành

Dựa vào đặc tính ra hoa sau một thời cho khô hạn và tưới trở lại

Người ta sử dụng biện pháp xiết nước tạo khô hạn, kết hợp phun thuốc kích thích ra hoa

Kỹ thuật cụ thể gồm các giai đoạn như sau:

Sau thu hoạch tỉa cành và vệ sinh vườn :

- Cắt tỉa đoạn cành đã mang trái (khoảng 10- 15cm), cành già, cành sâu bệnh, cành nằm bên trong tán, quét vôi hay Bordeaux dưới gốc, phun thuốc trừ sâu bệnh, bón phân lần 1 (đạm cao), tùy theo tuổi và sự sinh rưởng của cây, có thể căn cứ vào vụ trái năm trước

- Lá non ra, khi lá già, bón phân lần 2 (Lân cao)

- Phun thuốc phòng trừ sâu bệnh

- Xiết nước: rút khô nước trong mương vườn và ngưng tưới để tạo “sốc” cho cây Thời gian 15-20 ngày, tùy theo tuổi cây, thời tiết chi phối Tổng quát chỉ nên xiết đến khi cây vừa xào lá (lá hơi héo)

- Chỉ nên xiết nước khi vườn cây trên 3 năm tuổi để không làm cây kiệt quệ, mất sức

- Sau khi xiết, cho nước lại vào trong mương vườn đến cách mặt đất 30cm trong vòng 12 giờ, sau đó rút bớt nước ra cách mặt liếp 50 –60cm để không làm bộ rễ cây bị thiệt hại, gây mất sức cho cây

20 Tưới nước trở lại vừa phải và bón phân theo khuyến cáo, có 2 cách như sau:

Cách 1:

- Ngưng tưới và rút cạn nước, khoảng 20 ngày

- Tưới lại: 2-3 lần mỗi ngày, liên tục đến ngày thứ tư bón phân (tuỳ theo sinh trưởng của cây, lượng phân là 0,3-0,5 kg phân 20-20-15 và 0,1 kg phân ure/ cây

- Sau khi bón phân tưới mỗi ngày 1 lần

- Khoảng 7-15 ngày sau cây ra hoa, lúc này cần lượng nước vừa phải, ngày tưới ngày nghỉ (nếu tưới nhiều cây cây sẽ ra đọt) Giai đoạn này có thể phun thêm kali nitrat (nồng độ 0,5-1%)

Cách 2:

- Áp dụng như cách 1, nhưng có bồi sình

- Đầu tiên liếp được tưới đẩm

- Bồi sình một lớp dầy 5cm, rút nước và không tưới

- Khoảng 20-25 ngày sau, sình khô (mặt sình nứt nẻ), tưới trở lại và xử lý như cách 1

Khoanh cành: Có tác dụng làm hãm vận chuyển nhựa trong cây và kích

thích ra hoa, khoanh ở những cành cấp 1, 2 Khoanh tròn một vòng, độ rộng lát khoanh khoảng 1-2 mm Khoanh xong dùng nilon quấn kín để tránh bị thối vết khoanh

2.5 Xử lý tăng đậu quả và chống rụng trái

2.5.1 Xử lý tăng đậu quả

Muốn thụ phấn tốt, hoa đậu nhiều, hạn chế rụng trái non phải chăm sóc cây cho sung sức và phun thuốc hổ trợ ra hoa (cần nhất là Bo kết hợp với Canxi giúp hoa thụ phấn tốt và cuống hoa, cuốn trái mập & dai)

Rễ cam yếu, hay bị sốc nên khi cây đang ra hoa đậu trái thì không bón phân Chỉ bón lại khi cây đang nuôi trái và nên bón là nhiều lần

Khoanh cành để hạn chế sự rụng quả: trong quá trình phát triển của quả,

cây cam sẽ có các đợt phát lộc, khi phát lộc thì cây sẽ tự rụng quả để dành dinh

dưỡng cho phát triển lộc non, vì vậy cần phải khoanh cành vào giai đoạn cây phát lộc để hạn chế rụng quả

Chú ý:

Hoa đang nở rộ thì hạn chế phun thuốc cho cây và tưới nước giử ẩm thường xuyên cho cây nhưng lúc này không được tưới phun lên hoa đang nở rộ 2.5.2 Chống hiện tượng rụng trái quá nhiều

Có 2 đợt rụng trái sinh lý trên cây

- Đợt rụng lần thứ nhất, thường xuất hiện khi trái còn nhỏ, bằng ngón tay

út, tức khoảng 3 tuần sau khi đậu Đặc trưng của đợt rụng trái này là trái mang theo cả cuống

- Đợt rụng trái thứ 2 khi có đường kính trái khoảng 3cm, đặc trưng là trái rụng không cuống

- Hiện tượng rụng trái trên cây có múi gần như là tất yếu Biện pháp kỹ thuật quan trọng là bón thúc, bón thúc dưới gốc (khoảng 100- 200g phân N.P,K (20- 20- 15) / cây) và phun bổ sung dinh dưỡng kịp thời trên lá để nuôi trái và hạn chế rụng

Chú ý :

Hiện tượng khi gặp mưa nhiều, trái bị vàng, rụng nhiều phần lớn là do cây nhiều trái, thiếu dinh dưỡng lại bị “sốc nước” cách khắc phục: tưới nước thường xuyên, bón phân gốc đầy đủ và phun ngay thuốc dưỡng trái

Nuôi Trái:

Thời kỳ trái nhỏ đến 4- 5 tháng: Thời kỳ này trái to chậm, có nhiều đợt rụng

sinh lý nên cần chăm sóc như sau:

- Bón phân: bón ít khoảng 100g NPK (20- 20- 15) /cây, 15 ngày /lần và

tưới đều đặn

- Phun trên lá: Phân dưỡng trái có Ca, phun sương đều tán cây, 10 ngày /1

lần để nuôi trái, hạn chế hiện tượng rụng trái, khi trái đang lớn Nên cộng thêm ProGibb 1 lần và thuốc trừ nhện để hạn chế bệnh da cám trên vỏ trái

Thời kỳ trái lớn: Thời kỳ này trái bắt đầu”da lươn”, tức vỏ trái sần lên,

trái muốn to nhanh thì nung phân cho trái mau lớn mà ít sợ nứt trái Nên bón phân nhiều và phun bổ sung trên lá mhư sau:

- Bón phân: khoảng 200gNPK 20- 20- 15+50gKCl / cây 15 ngày / lần và tưới đều đặn

- Phun trên lá: Dưỡng trái có Ca, phun sương đều tán cây 10 ngày /1 lần Nên cộng thêm Progibb 1 lần và thuốc trừ nhện để hạn chế bệnh da cám trên vỏ trái

Đợt cành này rất quan trọng, phải nuôi cành được từ 3, 5- 4 tháng thì sau này cành sẽ cho đọt non ra hoa đơn ở gần đỉnh ngọn, những hoa này sẽ rất dễ đậu trái trên cây

Bảo vệ như sau: khi thấy cây bắt đầu nhú đọt non thì bón thêm phân gốc cho cây và phun dưỡng lá giúp cây ra đọt non đồng loạt

Khi đọt non đang phát triển, pha thuốc như: Basutigi, Supracide…cộng với Dưỡng trái hoặc Dưỡng lá, phun 2- 3 lần để phòng trừ sâu vẽ bùa, rầy và nuôi đọt lá lẫn nuôi trái trên cây

Tỉa & bao trái :

Mục đích là cho trái to, sáng đẹp, cao cấp và bán được giá cao Bao trái nhằm bảo vệ trái không bị da cám do nhện gây nên, không bị ngài, ruồi hay bọ xít chích trái Bao trái còn chống trái cam bị nám

Cách làm:

Sau giai đoạn rụng sinh lý (khoảng 45 ngày sau đậu), tỉa trái đeo xong phun thuốc diệt trứng, sâu, nấm có sẵn trên trái Một ngày sau dùng túi chuyên dùng (loại 16x20cm dùng bao cam,) bao trái lại, xiết chặt miệng bao nếu bao trái thì đỡ tiền thuốc sâu bệnh, bao trái nên dùng 1 lần để hạn chế sự lây lan sâu bệnh và màu sắc bao đã thay đổi nên trái dễ sâu bệnh và không được đẹp

Chống hiện tượng nứt trái

Thường xuất hiện khi trái đã lớn (nhất là cam), có thể do thiếu nước gặp nước nhiều đột ngột làm phần ruột lớn nhanh hơn phần vỏ và do vỏ thiếu Ca (có khi bón N quá nhiều) …Cách khắc phục: Bón cân đối NPK cộng thêm một ít

Ca (NO3)2, tưới nước đều đặn cho cây

B Câu hỏi và bài thực hành

1 Câu hỏi lý thuyết

1.1 Trình bày cách bón và liều lượng bón cho cây cam

1- Lượng phân bón thời kỳ cây chưa mang quả 3

2- Lượng phân bón thời kỳ cây mang quả 3

- Về kiến thức: Trình bày được yêu cầu của cách trồng cây cam

- Về kỹ năng: Thành thạo các bước trồng cây bảo đảm cho sinh trưởng của cây

- Về thái độ: Cẩn thận, an toàn khi thực hiện công việc

Điều kiện thực hiện:

Trên vườn cây cũng có thể thực hiện trên một mô hình thực hành của cơ

sở (nếu có)

Thời gian thực hiện: 8 giờ

Trình tự các bước và hướng dẫn

Bước Công việc Thiết bị dụng cụ Yêu cầu kỹ thuật

1 Đào lỗ trên mô (hố) đã chuẩn

bị sẵn

Cuốc, len Kích thước lỗ to

hơn bầu cây môt ít

2 Cắt vỏ bầu cây giống Cây giống Không làm vỡ bầu

4 Ém đất và cắm cọc giữ cây Cuốc Không làm lung

lay khi gió

 Hình thức tổ chức

Chia nhóm thực hiện 6-8 học viên

Mỗi nhóm thực hiện trên 5-10 cây cam

Giáo viên quan sát nhận xét, đánh giá

 Kiểm tra đánh giá

Dựa vào các bước thực hiện đánh giá kết quả của học viên

2.2 Thực hành cắt tỉa, tạo tán cho cam

Mục tiêu:

- Về kiến thức: Trình bày được yêu cầu của việc cắt tỉa tạo tán cho cây cam

- Về kỹ năng: Thành thạo các bước tỉa cành tạo tán bảo đảm cho sinh trưởng của cây

- Về thái độ: Cẩn thận, an toàn khi thực hiện công việc

Điều kiện thực hiện: Trên vườn cây có múi

Thời gian thực hiện: 8 giờ

Trình tự các bước và hướng dẫn

Công việc Thiết bị, dụng cụ Yêu cầu kỹ thuật

1 Khảo sát vườn cây có múi:

Xác định vị trí cặt tỉa

Thước đo - Cây có chiều cao

khoảng 50-80cm -Tỉa cành chừa cành cấp

1 hoặc cấp 2 tuỳ theo cây

Chia nhóm thực hiện 6-8 học viên

Mỗi nhóm thực hiện trên 10-15 cây cam

Giáo viên quan sát nhận xét, góp ý

 Kiểm tra đánh giá

Dựa vào các bước thực hiện đánh giá kết quả của học viên

2.3 Thực hiện bón phân cho cam

Mục tiêu:

- Về kiến thức: Trình bày được yêu cầu của việc bón phân cho cam

- Về kỹ năng: Thành thạo các bước bón phân tán bảo đảm cho sinh trưởng của cây

- Về thái độ: Cẩn thận, an toàn khi thực hiện công việc

Điều kiện thực hiện: Trên vườn cây cam

Thời gian thực hiện: 4 giờ

Trình tự các bước và hướng dẫn

Bước Công việc Thiết bị, dụng cụ Yêu cầu kỹ thuật

2 Xới đất xung quanh gốc Cuốc, dá Cách gốc 10-20cm,

tạo thành rãnh bón phân

phân

4 Lắp đất và tưới nước Thùng tưới, cuốc Tưới vừa ẩm, phải

được lắp kín

 Hình thức tổ chức

Chia nhóm thực hiện 6-8 học viên

Mỗi nhóm thực hiện trên 5-15 cây cam

Giáo viên quan sát nhận xét, góp ý

 Kiểm tra đánh giá

Dựa vào các bước thực hiện đánh giá kết quả của học viên

C Ghi nhớ

- Trồng và chăm sóc

- Quy trình xử lý ra hoa và chống rụng trái

Bài 2: Trồng và chăm sóc bưởi

- Cây giống được trồng trong túi bầu Polyme màu đen, chiều cao đạt 60

cm từ mắt ghép trở lên

- Cây không bị sâu bệnh

Tiêu chuẩn áp dụng cho cây giống bưởi (Citrus maxima) ghép mắt như sau: + Cây gốc ghép: Cây gieo từ hạt, cây giâm cành sạch bệnh Gốc ghép phải

có thân thẳng và cổ rễ ngay, đường kính gốc ghép từ 1,0 – 1,2 cm

Nên dùng bưởi để ghép bưởi

+ Thân cây (phía trên vị trí ghép 2 cm): Thẳng, vững chắc, thân phải tròn, không mang các vết thương cơ giới nghiêm trọng sâu đến phần lõi gỗ Chiều cao cây giống: từ 60 - 80 cm

+ Vị trí ghép: cách mặt bầu ươm 20 - 30 cm Mối ghép đã hàn gắn, liền sẹo tốt

+ Lá: Xanh tốt, có kích thước, hình dạng đặc trưng của giống, số lá hiện diện đầy đủ Bộ rễ phát triển tốt có nhiều rễ tơ Cây giống đồng đều, khỏe mạnh ≥ 95%

+ Sâu bệnh: Không có triệu chứng của các bệnh: loét, ghẻ, chảy mủ và các loại sâu hại: thán thư, nhện, bọ trĩ, sâu vẽ bùa, rệp sáp

Hình 1: Cây giống

Cây giống được sản xuất trong nhà lưới

Hình 2: Nhà lưới sản xuất cây giống sạch

1.3 Cách trồng, mật độ trồng

1.3.1 Cách trồng

- Cây giống đã chuẫn bị sẵn (cắt bớt rễ, tỉa lá già, )

- Trên mô (hố) đào lổ kích thước lớn hơn bầu cây giống một ít

- Dùng dao cắt đáy bầu và đặt cây xuống giữa lổ, đặt cây thẳng xuống giữa

lổ, mặt bầu cây nhô cao 2-3cm, ém nhẹ đất, kéo bao nilon từ từ lên và lấp đất lại ngang mặt bầu, tưới nước

- Cắm cọc giữ cây

Để xử lý côn trùng có thể gây hại bộ rễ non của cây bưởi, chúng ta nên dùng thuốc Regent liều lượng theo khuyến cáo và trộn đều với đất trong hố để khử trùng

- Khi đặt cây phải xoay mắt ghép theo hướng chiều gió để tránh gẫy nhánh

- Khi đặt cây chiết nên đặt cây nằm nghiêng một góc khoảng 450 để cây dễ phát triển cành mới Sau khi cành nhánh mới phát triển thì nên cắt bỏ các nhánh ban đầu nằm song song hoặc nghiêng sát mặt đất của cây chiết

Cây chiết có các cành phát triển cân đối thì có thể trồng thẳng đứng như cây ghép

1.3.2 Mật độ trồng

Thông thường khoảng cách trồng là 5m x 5m Mật độ: 400 cây/ha

Tùy theo vùng đất trồng mà khoảng cách trồng thay đổi cho phù hợp Mật độ trồng ở ĐBSCL khoảng 40cây/1000 m2

tương ứng với khoảng cách trồng 4 m x 5 m Nếu có trồng xen ổi thì khoảng cách trồng bưởi khoảng 4x 6 m

và mật độ bưởi khoảng 35 cây/1000 m2 Trồng dầy có ưu điểm là: trái bưởi ít bị nám nắng, tiết kiệm chi phí mua cây để chống cành, trái; năng suất thu hoạch những năm đầu cao Tuy nhiên, do cạnh tranh dinh dưỡng và ánh sáng, cây có khuynh hướng vươn cao gây khó khăn trong chăm sóc, phòng ngừa sâu bệnh, thu hoạch và năng suất giảm ở các năm sau

Hình3: Bưởi trồng khoảng cách 6x6m

1.4 Thời vụ

-Vùng ĐBSCL trồng đầu mùa mưa để tiết kiệm công tưới hoặc nhưng phải phun thuốc phòng ngừa sâu bệnh nhất là rầy chổng cánh tấn công các đợt đọt non Chúng ta cũng có thể trồng cuối mùa mưa để hạn chế sâu bệnh hại nhưng cần phài tưới nước đầy đủ cho cây bưởi phát triển

-Thời vụ thích hợp trồng cây bưởi ở miền Bắc nước ta là vào mùa Xuân (từ tháng 2 - tháng 4), và mùa Thu (từ tháng 8 - tháng 10)

Trong điều kiện chủ động nước tưới, trồng vào vụ Thu cây ổn định sinh trưởng, đến mùa Xuân năm sau cây sinh trưởng tốt hơn

2 Kỹ thuật chăm sóc

2.1.Làm cỏ, tưới nước, giữ ẩm, trồng xen

Tủ gốc để giữ ẩm trong mùa hè bằng rơm rạ khô và cách gốc khoảng 20

cm Biện pháp này cũng tránh được cỏ dại phát triển đồng thời khi rơm rạ bị phân hủy sẽ cung cấp cho đất một lượng dinh dưỡng đáng kể

Trong thời kỳ kiến thiết cơ bản nên trồng xen hoa màu để tránh đất bị xói mòn, tăng thu nhập

Thời kỳ này cũng có thể để cỏ tự nhiên, khi cỏ phát triển mạnh sẽ cạnh tranh dinh dưỡng với cây Vì vậy phải cắt bỏ bớt bằng dao hoặc máy cắt cỏ

Tưới và tiêu nước

Bưởi là loại cây trồng cần tưới nước đầy đủ nhất là giai đoạn trái phát triển Mùa nắng nên thường xuyên tưới nước cho bưởi, vào mùa mưa do lượng mưa không phân bố đều, vì vậy vườn cần phải có mương cống để tiêu nước vào các tháng mưa nhiều, tránh ngập úng kéo dài cây bưởi có thể chết

Thường xuyên làm cỏ xung quanh hình chiếu tán cây kết hợp tủ gốc, tưới nước đủ ẩm cho cây

Hình 4: Làm sạch cỏ xung quanh gốc

Cần tủ rơm rạ để giữ ẩm, tủ cách gốc khỏang 20cm

Thời kỳ này cần giữ cỏ trong vườn, nhằm giữ ẩm cho đất

2.2 Cắt tỉa, tạo hình tán cây

a Tạo tán: là việc làm cần thiết ngay trong thời kỳ xây dựng cơ bản (từ năm thứ 1 đến năm thứ 3) với mục đích:

- Nhằm tạo lập một hình thái cây trồng có khả năng tiếp nhận ánh sáng đầy đủ, đồng thời khống chế và duy trì chiều cao của cây trồng trong tầm kiểm soát để thuận lợi trong việc quản lý vườn ở hai giai đoạn: kiến thiết cơ bản và thời kỳ kinh doanh

- Hình thành và phát triển bộ khung cơ bản, vững chắc nhằm tránh đỗ ngã, gãy nhánh từ đó phát triển các cành nhánh thứ cấp cho cây

Các bước như sau:

- Từ vị trí mắt ghép (trên gốc ghép) trở lên khoảng 50-80 cm thì bấm bỏ phần ngọn, mục đích để các mầm ngủ và cành bên phát triển Trong trường hợp cây chiết thì chọn 2 – 3 cành khỏe làm cành cành cấp 1, các bước còn lại làm tương tự như trên cây ghép

- Chọn 3 cành khỏe, thẳng mọc từ thân chính và phát triển theo ba hướng tương đối đồng đều nhau làm cành cấp 1 Dùng tre cột giữ cành cấp 1 tạo với

thân chính một góc 35-40o

- Sau khi cành cấp 1 phát triển dài khoảng 50-80 cm thì cắt đọt để các mầm ngủ trên cành cấp 1 phát triển hình thành cành cấp 2 và chỉ giữ lại 3-4 cành

- Cành cấp 2 này cách cành cấp 2 khác khoảng 15 - 20cm và tạo với cành cấp 1 một góc 30- 350 Sau đó cũng tiến hành cắt đọt cành cấp 2 như cách làm ở cành cấp 1 Từ cành cấp 2 sẽ hình thành những cành cấp 3

- Cành cấp 3 không hạn chế về số lượng và chiều dài nhưng cần loại bỏ các chỗ cành mọc quá dày hoặc quá yếu Sau 3 năm cây sẽ có bộ tán cân đối, thuận lợi trong chăm sóc, phòng ngừa sâu bệnh và thu hoạch

Hình 6: Vườn bưởi được tạo tán

b Tỉa cành:

Ba mục tiêu chính của việc cắt tỉa cành đối với cây có múi là:

- Tạo cho cây có bộ khung khoẻ mạnh

- Lập những cành mang trái, trẻ , dồi dào sinh lực và phân bố giống nhau trên khung (sườn) và cành mẹ (cành chính)

- Thay thế những cành già, lọai bỏ cành sâu bệnh, chết, cành vô hiệu không

có khả năng sản xuất bằng những cành non trẻ sẽ mang trái trong những năm tiếp theo

Công việc tỉa cành được tiến hành hàng năm, sau khi thu hoạch cần phải loại

bỏ những đoạn cành sau đây:

- Cành bị sâu bệnh, cành ốm yếu, cành nằm bên trong tán không có khả năng mang quả

- Cành đan chéo nhau, những cành vượt trong thời cây đang mang quả nhằm hạn chế việc cạnh tranh dinh dưỡng với quả

Để tránh mầm bệnh (tiềm ẩn virus, vivoid ) lây lan sang cây khác, cần phải khử trùng dụng cụ bằng cồn 90o hoặc hơ lửa Đối với những cành lớn hơn 3cm thì phải dùng cưa Những vết thương lớn sau khi cắt tỉa cần phải dùng sơn hoặc các thuốc trừ bệnh quét kín vết cắt nhằm tránh vết thương bị thối tạo điều kiện thích hợp cho côn trùng và mầm bệnh tấn công

Hình 7: Cây tạo tán xong

Kiểm soát chiều cao của tán cây

Nên khống chế và duy trì chiều cao của cây bưởi trong tầm kiểm soát khoảng 3-4m để khả năng tiếp nhận ánh sáng của bộ lá tối đa, tăng diện tích lá hữu hiệu cho quang hợp của bộ lá; thuận lợi trong việc quản lý vườn ở giai đoạn kiến thiết cơ bản và thời kỳ kinh doanh Duy trì sức sống tốt của cây, bảo đảm

sự cân bằng sinh trưởng và kết trái, luôn luôn duy trì có khả năng cho trái ở mức tối hảo

2.3 Bón phân

2.3.1.Thời cây con ( kiến thiết cơ bản)

Thời kỳ kiến thiết cơ bản (cây 1-3 năm tuổi), phân bón được chia làm nhiều đợt (4-6) để bón cho bưởi Sau khi trồng nên dùng phân DAP với liều lượng 40gr hòa cho tan trong 10 lít nước để tưới cho một gốc bưởi (2tháng/lần),

có thể sử dụng phân tôm, phân cá ủ để tưới cho cây bưởi Khi cây trên 1 năm tuổi cần bón phân gốc để giúp cho cây phát triển mạnh Sử dụng phân vi sinh như EM (Effective Micro- Organisms), WEHG tưới để giúp cho phân hữu cơ mau phân hủy tạo thành chất vô cơ cho cây trồng hấp thụ Có thể ủ phân hữu cơ với nấm Trichoderma để bón cho cây bưởi

Phân bón lá có thể được phun lên cây để hỗ trợ dinh dưỡng giúp cho cây bưởi phát triển tốt hơn, nhất là trong trường hợp nguồn nước tưới bị nhiễm mặn

Bảng 1 : Liều lượng phân bón cho cây bưởi ở thời kỳ kiến thiết cơ bản

Năm

Liều lượng (g/cây/ năm)

Hoặc

- Liều lượng phân bón: Có thể sử dụng phân bón chung sau:

Bảng 2: Liều lượng phân bón

Phương pháp bón: Cuốc xung quanh gốc, bón phân, lắp đất lại và tưới nước

2.3.2.Bón phân thời kỳ kinh doanh

- Phân hữu cơ: Xu hướng canh tác tiên tiến hiện nay là sử dụng càng nhiều phân hữu cơ càng tốt khi sản xuất trái cây theo hướng sạch Liều lượng 15-30 kg/năm/cây trưởng thành rất tốt cho bưởi, giúp tăng tuổi thọ rất rõ cho cây Cách ủ phân hữu cơ đơn giản: Không nên bón xác bã hữu cơ tươi vào đất

mà nên ủ cho hoai mục trước khi bón Các nguyên liệu hữu cơ được gom lại, có thể trộn với vôi để xử lý một số mầm bệnh trong đống ủ Để gia tăng tiến trình nầy, trên thị trường đã có các loại phân phân hủy, có thể trộn thêm Lân và phân Đạm làm thức ăn cho vi sinh vật Có thể ủ với nấm đối kháng sau 6-8 tuần Sử dụng phân này bón cho bưởi rất tốt

- Sử dụng phân bón Trichoderma để hạn chế nấm bệnh, nhất là các bệnh

do tác nhân Phythophtora sp gây ra

- Cách ủ như sau: Gom hữu cơ thành đống, đáy 2m, cao 1,2-1,5m, tưới nước vừa đủ ẩm (nắm chặt vừa rịn nước), đạp chân để đống hữu cơ được nén dẽ xuống Tưới nấm TRICÔ-ĐHCT (20-30g/m3), phủ bạt nhựa để giữ ẩm Tưới nước bổ sung hằng tuần để đủ ẩm, đảo đống ủ sau 3 tuần

Với lượng phân ở bảng 2

- Thời kỳ cây bưởi đã cho trái ổn định bón như sau :

+ Sau thu hoạch: bón 25% đạm + 25% lân + 10-30 kg hữu cơ/gốc/năm

+ Bốn tuần trước khi cây ra hoa: bón 25% đạm + 50% lân + 25% kali

+ Sau khi đậu quả: bón 25% đạm + 25% lân + 25% kali

+ Giai đoạn quả phát triển: bón 25% đạm + 25% kali

+ Một tháng trước thu hoạch: bón 25% kali

Nên bón bổ sung từ 0,5-1kg phân Ca(NO3)2/cây/năm vào các giai đoạn sau thu họach, trước khi trổ hoa và sau đậu trái Có thể phun phân bón lá tối đa không quá 3 lần/vụ trái, mỗi lần cách nhau ít nhất 30 ngày Không phun phân bón lá vào mùa mưa vì làm cây dễ nhiễm nấm bệnh như loét, mốc hồng, đốm rong

Phân bón

Tuổi cây

Liều lượng tương đương (kg) hữu cơ Phân

Urea Lân Kali Ca(NO3)2

7->10 tuổi 0,7-2,0 1,5-2,5 0,5-0,8 1 20-30

Lượng phân bón căn cứ vào lượng dinh dưỡng cây lấy đi

Bảng 3: Bảng khuyến cáo bón phân dựa vào năng suất thu hoạch quả của vụ

Tương đương Super lân

Tương đương KCl

Phân hữu cơ (kg/cây/ năm

10-+ Miền Đông, Duyên hải Nam Trung bộ và Tây Nguyên:

Dựa theo hình chiếu tán cây đào những hố xung quanh gốc 20-30cm, rộng 20-30cm, cho phân vào lấp đất lại và tưới nước

Chú ý:

- Nếu trên đất đồi dốc dễ bị rửa trôi, đất cát pha, đất sỏi thì lượng phân bón cần tăng lên 30-40% Đất có nhiều mùn thì lượng phân bón cần giảm 20-30%

- Trong vườn nếu giữ cỏ băng cần tăng thêm 20%N vào vụ Xuân – Hè

- Vào mùa hè mưa nhiều có thể giảm bón đạm hoặc không bón để tránh lộc hè phát triển mạnh

- Nếu phân hữu cơ có hàm lượng đạm cao cần rút bớt lượng đạm vô cơ

2.4 Xử lý ra hoa

2.4.1 Xử lý ra hoa bằng cách tạo sự khô hạn

- Tạo thời gian khô hạn đủ dài:

Việc ngưng tưới và xiết nước, hay "cắt nước" cho cây thời gian phải đủ dài để cây cảm ứng ra hoa

Thường là khoảng 4-8 tuần tùy tuổi cây và tuỳ chất đất Cây nhỏ tuổi thì thời gian khô hạn ngắn, cây lớn tuổi thời gian sẽ dài hơn

Nếu xiết nước mà cây héo nhanh quá, mới 1- 2 tuần đã héo rồi thì cần tưới nước nhẹ vừa đủ giúp cây cầm cự thêm (khoảng 4 tuần)

Có vậy cây mới có thời gian tạo mầm hoa và cảm ứng ra hoa tốt Nếu đất nơi nào lâu khô quá thì phải làm cho đất mau khô như bỏ bớt rơm rạ che gốc, xới xáo nhẹ hay cắt tỉa bớt cây che bóng

- Cung cấp đủ và đúng dinh dưỡng cho cây ra hoa:

Giai đoạn trước khi ra hoa cây cần lân nhiều, nên cần bón phân lân dễ tiêu như: DAP thì cây mới hấp thụ dinh dưỡng và tạo mầm hoa tốt

Hình 8: vị trí bón phân

Bón kali vừa phải và một ít phân đạm, nếu bón đạm quá nhiều hay phun phân bón lá không thích hợp cây có thể chỉ phát triển đọt non mà ít ra hoa hoặc hoa rất khó đậu

Ngoài nguyên tố đa lượng, cây rất cần một số nguyên tố vi lượng, nhất là

Bo và mangan nên bổ sung cho cây bằng cách phun các loại phân bón lá chuyên dùng Nên bón phân đón ra hoa trước khi xiết nước, không nên bón khi đã tưới nước trở lại sẽ dễ làm cho cây bị vống đọt non

Hình 9: Xới gốc bón phân

Chỉ xử lý ra hoa khi cành mẹ đã được 3,5 tháng tuổi trở lên Cành mẹ là những cành không cho trái ở vụ trước Sau khi tưới nước lại, từ các cành này sẽ nhú ra những đọt non và trên đọt non đó mang theo hoa Nếu xử lý khi cành mẹ quá non thì thường cây chỉ cho thêm một đợt đọt non yếu ớt và ít hoa

Để giúp cây ra hoa tốt, cần thực hiện 3 bước sau:

Bước 1: Bón phân đón ra hoa và phun thuốc tạo mầm hoa

- Khi bộ lá đã chuyển sang xanh đậm (từ 3,5 tháng trở lên), bón khoảng 300g DAP + 50g KCl (trên cây 4 tuổi)

- Đồng thời pha 15g Food-MX2 (5-50-5+ 0,5B) hoặc HVP 10- 50-10, F.Bo/8 lít, phun 2 lần, cách nhau 5 ngày sẽ giúp cho cây tạo mầm hoa tốt

Bước 2: Bắt cây cảm ứng ra hoa

- Sau khi bón phân đón ra hoa khoảng 2 tuần bắt đầu xiết nước khoảng 4-8 tuần tuỳ vào mỗi vùng cho đến khi cây vừa "xào lá" (còn gọi là cuốn lá kèn), nghĩa là lá hơi héo vào buổi chiều nhưng sáng mai không tươi lại hoàn toàn thì tưới nước đẫm khoảng 3 ngày liên tục, mỗi ngày 1 lần, sau đó tưới rải ra Có thể tưới nhấp nhẹ trước 1 ngày cho cây quen dần lại rồi mới tưới đẫm

- Nếu cây xào lá quá nhanh, tưới nhấp nhẹ để chống chịu thêm làm cho cây

có đủ thời gian nghỉ, cây cảm ứng ra hoa đạt thì sẽ ra hoa tốt

Bước 3: Phun thuốc thúc ra hoa đồng loạt

- Sau tưới nước 2-3 ngày, lá tươi lại, pha 35ml ra hoa C.A.T + 15g Food-MX2/8 lít, phun sương đều mặt lá 2 lần, cách nhau 5 ngày để thúc ra hoa đồng loạt

- Khoảng 10 ngày sau lần tưới đầu cây sẽ ra đọt non và nhú hoa, lúc này khoảng

2-3 ngày tưới 1 lần (Nguồn: Báo NTNN)

Cây bưởi ra hoa cần thời gian khô hạn để phân hoá mầm hoa, vì vậy ở các vườn quản lý được nước thì có thể tạo sự khô hạn để cây ra hoa đồng loạt Việc tạo khô hạn vào tháng 12-01 dương lịch sẽ thu hoạch quả vào Tết Trung Thu (tháng 7-8 dương lịch); hoặc tạo khô hạn ở tháng 3-4 dương lịch thu hoạch quả vào tết Nguyên Đán (tháng 12 dương lịch) Gặp lúc mưa thì có thể dùng tấm nylon đen che phủ chung quanh gốc cũng có thể tạo sự khô hạn để xử lý ra hoa, tuy nhiên phải tốn chi phí để mua nylon và tỷ lệ ra hoa không cao

2.4.2 Lải bỏ lá trên cành mang trái

Sau khi thu hoạch xong cũng tiến hành vệ sinh vườn như: cắt tỉa cành già, cành sâu bệnh, làm cỏ, quét vôi gốc kế đến bón phân với liều lượng tùy thuộc vào sự sinh trưởng và tuổi cây

Khi toàn bộ lá trên cây già và không có tượt non xuất hiện thì tiến hành lặt

bỏ lá trên cành mang quả (thường rất ngắn khoảng 10 -20 cm) Cành này thường

mọc ở chảng 2 hoặc chảng 3 của cây Nếu chúng ta không lải lá thì cành này

cũng sẽ mang trái sau đó nhưng muộn hơn so với phương pháp lải bỏ lá trước

Chú ý bắt đầu lải lá từ cành mang trái ở vị trí gần mặt đất trước sau đó tiến dần đến vị trí cao, nên chọn những cành già, thân và là có màu xanh đậm Tùy tình trạng sinh trưởng và tuổi cây mà cành này sẽ cho hoa nhanh hay chậm

 Ưu điểm:

- Kỹ thuật này đơn giản dể làm, không tốn hoá chất để xử lý ra hoa

- Trái bưởi nằm bên trong tán nên tiết kiệm được cây chống đở, hạn chế trái bưởi bị nám nắng

- Trái ra theo vị trí mong muốn nên thuận lợi trong chăm sóc và thu hoạch