giáo trình mô đun chuẩn bị giống hoa lan

Được sự phân công của Bộ nông nghiệp và Phát triển nông thôn chúng tôi biên soạn giáo trình nghề Trồng hoa lan dựa trên các khảo sát thực tế, tập hợp tư liệu từ các nghiên cứu khoa học v

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

CHUẨN BỊ GIỐNG HOA LAN

MÃ SỐ: MĐ 02 NGHỀ: TRỒNG HOA LAN Trình độ: Sơ cấp nghề

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN:

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

MÃ TÀI LIỆU: MĐ 02

LỜI GIỚI THIỆU

Hoa lan là loài hoa quý, thu nhập từ trồng hoa lan đã trở thành một ngành kinh

tế quan trọng của nhiều nước sản xuất hoa trên Thế giới

Hiện nay, việc nhân giống và lựa chọn loại lan để trồng ngoài sản xuất còn tương đối phức tạp đối với các nhà vườn Kỹ thuật trồng các loại hoa lan tại các cơ

sở, trang trại… chủ yếu dựa vào kinh nghiệm là chính

Được sự phân công của Bộ nông nghiệp và Phát triển nông thôn chúng tôi biên soạn giáo trình nghề Trồng hoa lan dựa trên các khảo sát thực tế, tập hợp tư liệu từ các nghiên cứu khoa học về cây lan để biên soạn thành giáo trình nghề Trồng hoa lan, trong đó mô đun Chuẩn bị giống hoa lan nhằm giới thiệu cho người học, các hộ nông dân, các trang trại sản xuất lan biết cách chọn giống, nhân giống

và xử lý giống trước khi đưa vào sản xuất các loại lan phổ biến thường được trồng tại Việt Nam

Mô đun Chuẩn bị giống hoa lan gồm 3 bài:

Bài 1: Nhân giống hoa lan Bài 2: Xử lý cây giống Bài 3: Một số giống hoa lan

Trong quá trình biên soạn, chúng tôi có sử dụng các tài liệu của các đồng nghiệp khác để cung cấp thêm thông tin cho người trồng lan

Chúng tôi xin chân thành cám ơn Vụ tổ chức cán bộ - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Trường Cao đẳng nghề Công nghệ và Nông lân Nam Bộ và các bạn đồng nghiệp tại Trường cao đẳng nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bắc

Bộ, các cơ sở sản xuất và kinh doanh hoa lan đã tài trợ kinh phí, nhiệt tình đóng góp ý kiến để chúng tôi hoàn thành được giáo trình này

Tuy nhiên, trong quá trình biên soạn giáo trình nghề Trồng hoa lan cũng như

mô đun Chuẩn bị giống hoa lan này sẽ không tránh khỏi những khiếm khuyết Rất mong được sự đóng góp ý kiến quý báu, của hội đồng thẩm định giáo trình, các nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật trong ngành và các thành viên có liên quan, về nội dung cũng như cách trình bày để giáo trình hoàn thiện hơn, góp phần vào sự nghiệp đào tạo nghề cho nông dân nói riêng và sự phát triển của nghề Trồng hoa lan nói chung

Xin chân thành cảm ơn!

1 Phạm Thanh Hải Chủ biên

MỤC LỤC

ĐỀ MỤC TRANG

Bài 1: Kỹ thuật nhân giống hoa lan 4

I Các hình thức nhân giống lan 4

II Kỹ thuật nhân giống 5

1 Nhân giống bằng phương pháp giâm cành 5

2 Nhân giống bằng phương pháp tách nhánh 8

3 Nhân giống bằng củ già 11

4 Nhân giống bằng phương pháp gieo hạt từ trái xanh 11

5 Nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô 16

III Kỹ thuật nhân giống một số loài lan 18

1 Nhân giống lan cắt cành Mokara 18

2 Nhân giống hoa vũ nữ 20

3 Nhân giống nhóm lan Cattleya 22

4 Nhân giống lan Hồ Điệp 23

5 Nhân giống lan Hoàng Thảo 26

6 Nhân giống địa lan 27

7 Nhân giống lan hài (Paphiopededilum) 36

Bài 2: Kỹ thuật xử lý cây giống 41

1 Chuẩn bị dụng cụ nguyên vật liệu 41

2 Xác định liều lượng, nồng độ hóa chất xử lý 46

3 Xử lý thuốc cho cây giống 46

Bài 3: Một số giống hoa lan 51

1.1 Cách đọc tên giống lan 51

1.2 Đặc điểm của các giống lan 52

1.2.1 Lan Hồ Điệp (Phalaenopsis) 52

1.1.2 Giống lan Cattleya 59

1.1.3 Giống lan Hoàng Thảo Dendrobium 64

1.1.4 Giống lan vũ nữ Oncidium 71

1.1.5 Giống lan Vanda 75

1.1.6 Giống lan hài Paphiopedilum 78

1.1.7 Giống địa lan Cymbidium 83

HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN/MÔN HỌC 89

I Vị trí, tính chất của mô đun : 89

II Mục tiêu: 89

III Nội dung chính của mô đun: 90

IV Hướng dẫn thực hiện bài tập, bài thực hành 90

V Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập 90

VI Tài liệu tham khảo 91

MÔ ĐUN: CHUẨN BỊ GIỐNG HOA LAN

Mã mô đun: MĐ 02

Giới thiệu mô đun:

- Mô đun Chuẩn bị giống hoa lan trang bị cho học viên các kiến thức cơ bản

về kỹ thuật nhân giống các loại lan đạt yêu cầu kỹ thuật và phù hợp với điều kiện sản xuất của từng địa phương

Bài 1: Nhân giống hoa lan Mục tiêu:

- Trình bày được ưu, nhược điểm của các phương pháp nhân giống hoa lan;

- Thực hiện thành thạo các thao tác trong kỹ thuật nhân giống đơn giản như phương pháp tách chiết, phương pháp gieo hạt;

- Nêu được các bước trong kỹ thuật nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô;

- Thực hiện thành thạo các thao tác cấy cây vào giá thể trồng đúng yêu cầu

kỹ thuật;

- Thực hiện nhân giống đạt tỷ lệ xuất vườn theo quy định;

- Nhận thức được tầm quan trọng của việc nhân giống đối với sản xuất, kinh doanh hoa lan

- Đảm bảo tiết kiệm nguyên vật liệu, an toàn lao động

A Nội dung:

I Các hình thức nhân giống lan

1 Các loại lan nhân giống bằng thân củ hay thân chính

- Cattleya và các giống lai

II Kỹ thuật nhân giống

1 Nhân giống bằng phương pháp giâm cành

- Đây là phương pháp nuôi cấy mắt hay còn gọi là phương pháp giâm cành

Từ các chồi mắt ngủ chúng ta có thể sản xuất ra được một hoặc nhiều cây con

- Mắt là gì?

- Cây thường tạo ra các chồi “ngủ” trên các đốt thân Nếu ngọn chết đi sẽ thúc đẩy quá trình phát triển của các chồi ngủ trên thân

- Mắt cây có thể tìm thấy ở các vị trí sau:

+ Trên thân Phalaenopsis, Doritis và Phaius

+ Trên thân hành của Dendrobium

+ Dưới gốc của Cattleya

Ảnh 2.1: Mắt cây của giống lan Phalaenopsis đạt tiêu chuẩn để giâm cành

Bước 1: Cắt mắt cây giống

- Mắt cây phù hợp là bạn

cắt 3 cm ở phía trên và dưới mắt

của cành hoa Điều rất quan

trọng là phải dùng dao bén, bởi

phơi khô Cho nền

giâm cành vào khay và

tưới vừa ẩm tạo điều

- Đặt mắt cây đã

sửa soạn nằm ngang

trong đất trồng, mắt

cây phải ở phía trên

Ảnh 2.4: Mắt ngủ được đặt vào trong khay nhân giống

Bước 4: Tưới ẩm và đậy khay với lớp plastic

Ảnh 2.5: Mắt cây được tưới ẩm

Bước 5: Chăm sóc sau khi giâm

- Tiến hành chăm sóc,

tưới nước thường xuyên

cho mắt lan Sau 4 tuần

mắt lan bắt đầu nảy

chồi non, tiến hành mở

lớp plastic phủ

Ảnh 2.6: Mắt cây sau khi giâm được 10 tuần

2 Nhân giống bằng phương pháp tách nhánh

- Nhiều giống lan mỗi năm mọc thêm vài ba nhánh Sau vài năm cây lan đã trở thành một khóm lớn có 9 – 10 nhánh Những nhánh già nếu để lại chỉ là những chiếc bầu chứa nước chứ không ra hoa và cũng không mọc cây non nữa Để lại chỉ thêm chật chỗ, nhưng nếu tách rời ra, những nhánh già vì lý do sinh tồn sẽ mọc cây non Vì vậy để cây sinh trưởng và phát triển tốt chúng ta cần tách các nhánh này tạo thành một cây mới

Khi tách nhánh nên dùng dao, kéo đã khử trùng và phun thuốc sát trùng vào các vết cắt Thời gian tách nhánh tốt nhất là sau khi hoa tàn hay trong mùa hè Không nên tách vào cuối mùa thu hay mùa đông

Bước 1: Chọn các nhánh đủ tiêu chuẩn

3 Nhân giống bằng củ già

- Khi tách ra các củ già của các giống lan như Cymbidium, Oncidium…

không nên vứt đi, vì những củ này thường mọc ra những cây con Cần phải cắt bỏ

rễ thối, lá già rồi để vào chỗ râm mát, thỉnh thoảng phun nước để củ khỏi khô héo Khoảng vài tháng sau các củ này sẽ mọc cây con, đợi khi cây con mọc khoảng 4 – 5cm hãy đem ra trồng

4 Nhân giống bằng phương pháp gieo hạt từ trái xanh

4.1 Gieo hạt từ trái xanh gần chín

- Bên trong trái lan, nếu còn nguyên vẹn chưa nở bung ra thì hạt đã vô trùng Nếu tẩy trùng bên ngoài trái lan còn nguyên vẹn (trái gần chín) và mở nó ra trong môi trường vô trùng ta bảo đảm những hạt li ti kia dùng được trong nuôi cấy Đây

là phương pháp kỹ thuật có ưu điểm là hạt lan "không cần tẩy trùng", rất hữu hiệu không gây hại hạt lan bởi hóa chất dùng sát khuẩn Hơn nữa, nếu so với trái gần chín nó nẩy mầm nhanh hơn so với trái chín hẳn

Bước 1: Chuẩn bị khu vực cấy

- Ứng dụng ở đây là dùng hơi nước sôi trên miệng nồi để tạo điều kiện sát

trùng (tạo khu vực vô trùng) Để giảm thiểu sự rủi ro ta cũng nên sát trùng kỹ phòng làm việc như đóng tất cả các cửa sổ, lau nền nhà, vách tường bằng dung dịch Clorox, không nên dùng phòng rộng quá, xem hình dưới đây

Ảnh 2.11: Dụng cụ đang được khử trùng

Bước 2: Khử trùng dụng cụ, trang thiết bị

- Ngâm dao mổ, kiềm, nhíp… vào cồn 70% Đổ nước vào trong nồi, chừng 3cm, mở bếp đun lên Nhiệt độ sẽ làm cho nước sôi và hơi nước bốc lên Khi nước bắt đầu sôi, dùng giấy nhà bếp nhúng cồn lau sạch cái vỉ, đặt nó lên miệng nồi

- Sau khi tẩy trùng quả lan 15 phút, ta có thể mở ra trên dòng hơi nước Nhớ mang bao tay, (đã được lau khử trùng với cồn), nhúng miếng giấy dùng trong nhà bếp (miếng giấy hình tròn màu trắng, dùng giấy trắng sốp khác cũng được) trong cồn và đặt lên vỉ Lấy quả ra, nhớ thao tác trên dòng hơi nước sôi và nhúng vào lọ cồn Để quả lan lên miếng giấy và mở ra làm hai với dao mổ và nhíp (xem hình), dao cắt và nhíp đã được khử trùng qua lửa đèn cồn Dao cắt và nhíp phải hơ qua hơi nước, xong rồi để vào lọ cồn

Ảnh 2.13: Khử trùng dụng cụ

- Lấy ống nghiệm cấy (có môi trường nuôi) và mở giấy nhôm bao trong dòng hơi nước sôi Đặt nắp giấy nhôm trên miếng giấy có nhúng cồn bên cạnh nồi

- Lấy cái nhíp ra khỏi lọ cồn và khử trùng với đèn cồn Mở nút bông ra với cái nhíp và đặt nó lên vĩ

- Khử trùng cái móc qua đèn cồn Dùng cái móc cấy chuyển đưa hạt vào trong ống nghiệm trên môi trường cấy Sau khi đưa hạt lan vào môi trường cấy, giữ cái móc một thời gian ngắn trên hơi nước sôi và đặt nó lại vào trong lọ cồn

Hơ qua ngọn lửa đèn cồn để sát trùng Đặt lại miếng giấy nhôm chụp lên ống nghiệm Cột chắc chắn nắp giấy nhôm bằng vòng dây cao su để nó không di chuyển

để trong phòng với ánh sáng đèn ống 20W Lời khuyên của chúng tôi là bạn đặt các

ống nghiệm ở những nơi khác nhau, như vậy bạn có thể cảm thấy được điều kiện nảy mầm

Ảnh 2.15: Chăm sóc hạt lan sau khi gieo

4.2 Nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mắt trong môi trường nuôi cấy (invitro)

Bước 1: Sửa soạn mắt cây

- Ưu điểm của kỹ thuật này là cây mới sinh sản sau này hoa sẽ trông giống

cha mẹ chúng Chúng ta dùng kỹ thuật này để nhân giống: Phalaenopsis, Doritis

pulcherima, Phaius tankervilleae và Chiloschista lunifera

- Mắt cây phù hợp là bạn cắt chéo với 1 cm ở trên và dưới mắt của nhánh (cây) hoa Điều rất quan trọng là dùng dao bén bởi vì dao cùn làm các mô bị tổn thương rất nhiều

Ảnh 2.16: Mắt cây lan đạt tiêu chuẩn

Bước 2: Chất dung môi nuôi cấy

- Để khởi đầu phát triển của "mắt ngủ" chúng ta hãy dùng chất dung môi gồm có cytocinins (chất kích thích sinh trưởng - phytohormon) Chúng ta dùng Sigma's P6793 (Phytotechlab P793)

Bước 3: Chuẩn bị thiết bị và vật liệu

- Thiết bị: Bếp lò, nồi nước nấu có đường kính 30cm, đèn cồn (dùng để sát trùng dụng cụ), bao tay cao su, nhíp, kẹp, dao sắc, dụng cụ cấy

- Dụng cụ: Ống nghiệm chứa môi trường cấy, bình cấy, cồn…

Bước 4: Bỏ mắt cây vào lọ

- Ngâm mắt cây đã cắt vào cồn 70% vài giây Sau đó đặt các mắt cây vào trong nước Oxi già 0,5% (hydrogen peroxide H2O2) trong 30 phút Kế đó đặt chúng vào trong nước Oxi già (H2O2) 3% trong 15 phút Sau 15 phút, đặt các mắt cây đã khử trùng (trong ống nghiệm) nằm trên vỉ trong vùng hơi nước sôi (vùng khử trùng) Bây giờ, lấy ống nghiệm và mở ra trên hơi nước sôi Nắp đậy phải đặt trong miếng giấy nhà bếp (kitchen paper) tẩm cồn Lấy cái nhíp và khử trùng bằng đèn cồn Đưa cái nhíp vào vùng khử trùng (vùng hơi nước) và lấy một cái mắt cây đã đức ngâm trong dung dịch Oxi già và đặt nó với phần đuôi vào đắy lọ trong dung môi nuôi

- Kế tiếp, nhúng cái nhíp vào trong nước sôi để rửa sạch các chất dung môi bám vào nhíp và ngâm nhíp vào trong lọ cồn 70% Đậy ống nghiệm lại (trên hơi nước sôi) và đặt nó trên bàn để dán nhãn Với ống nghiệm kế tiếp bạn cũng làm giống như vậy

- Gợi ý: Để tạo dung dịch khử trùng có hiệu quả hơn, hãy nhỏ vài giọt nước

rửa chén vào trong nước Oxi già

Bước 5: Chăm sóc

- Đặt các ống nghiệm bạn đã làm các mắt cây vào nơi ấm và sáng (khoảng 20°C) Tránh ánh sáng mặt trời trực tiếp bởi vì ánh sáng mặt trời sẽ làm ống nghiệm trở nên nóng bên trong

Ảnh 2.17: Chồi con đang mọc

Ảnh 2.18: Cây con đã mọc hoàn chỉnh

5 Nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô

Quy trình trên đƣợc tiến hành qua các giai đoạn sau:

5.1 Chọn mẫu và khử trùng mẫu cấy:

- Tách các vảy hành ra từ cây, bóc lần các lá già cho đến khi xuất hiện các mầm chồi bên mang đỉnh sinh trưởng Cắt bỏ gốc của mỗi mầm, sau đó khử trùng bằng cách ngâm trong cồn 70% trong 30 giây, rửa sạch bằng nước cất vô trùng ngâm trong dung dịch Ca(OCl)2 2% trong 25 phút, việc khử trùng được tiến hành trong tủ cấy Mô được rửa lại với nước cất vô trùng 4 - 5 lần

- Mỗi mầm được đặt trong đĩa petri vô trùng và cẩn thận tách các lá non Sau mỗi lần tách, nhúng mầm vào cồn 700 trong 1 giây và rửa với nước cất vô trùng Chuyển sang một đĩa petri vô trùng khác, tách các lá mầm bằng dao nhọn vô trùng Dùng kìm nhọn tách các lớp lá, cắt đỉnh sinh trưởng ra khỏi mô và cấy vào môi trường nhân giống ban đầu

Quy trình cơ bản nhân giống lan bằng kỹ thuật nuôi cấy mô

5.2 Nhân giống

- Môi trường nhân giống thường là môi trường có bổ sung các chất điều hoà tăng trưởng (auxin, cytokinin,…) với tỷ lệ phù hợp tùy loài nhằm tạo điều kiện cho quá trình nhân chồi Nồng độ các chất điều hoà sinh trưởng nên giảm dần trong các lần cấy chuyền sau đó Các chất chiết trái cây cũng được đề nghị dùng như nước cốt cà chua, nước dừa, nước chuối, nước khoai tây nhưng chúng chỉ có hiệu quả trong các lần cấy chuyền và thể tích cũng không quá 10% thể tích môi trường

- Nhiệt độ lý tưởng để nhân giống Lan là 220C - 260C và tuỳ vào mỗi loài

- Sau 4 - 8 tuần, đỉnh sinh trưởng chuyển sang màu xanh lục và tạo ra các khối tròn gọi là thể chồi Thể chồi được lấy ra khỏi môi trường cấy ban đầu, dùng dao nhọn cắt làm 4 - 6 miếng tuỳ kích thước của chồi Lát cắt được chuyển vào môi trường duy trì (môi trường phát triển chồi) Mỗi đỉnh sinh trưởng sẽ phát triển ra một thể chồi mới sau khoảng 4 tuần, có thể cắt tiếp và cấy chuyền sang môi trường mới

5.3 Tái sinh cây hoàn chỉnh in-vitro:

- Khi đạt đến số cây giống cần thiết, ta chuyển thể chồi sang môi trường tạo

rễ (môi trường có lượng auxin tăng lên để kích thích ra rễ) Sau 4 -5 tháng, các thể chồi sẽ phát triển thành cây con

5.4 Chuyển cây ra vườn ươm:

- Cây con cao 5 - 7 cm và có từ 3 - 4 lá có thể chuyển sang cấy vào bầu đất mùn vô trùng có bổ sung các chất dinh dưỡng Sau một thời gian cây phát triển ổn

định ta đem chuyển vào chậu Sau khi chuyển chậu khoảng một tuần mới được bón phân, lúc này cây đã có đủ sức chống chọi với bệnh tật

- Như vậy, từ một mô hoa Lan được chọn nuôi cấy cho đến ra cây con có 3 -

4 lá chuyển ra vườn trồng mất thời gian khoảng từ 8 đến 11 tháng

- Với phương pháp nhân giống vô tính như trên sẽ đảm bảo tạo ra cây con mang đặc tính giống hoàn toàn với cây cha mẹ (cây con ổn định về mặt di truyền), cây con không nhiễm bệnh và tạo được một số lượng lớn cây con trong thời gian ngắn Tuy nhiên, việc cấy mô phải được thực hiện thật nghiêm túc và tỉ mỉ theo đúng quy trình, phải có điều kiện về trang thiết bị đầy đủ, môi trường nhân tạo thích hợp, đặc biệt là điều kiện vô trùng phải được đảm bảo nghiêm ngặt Cần chú

ý thêm, đối với các loài không phải là cây bản địa, phải được thuần hoá tại vùng mới chọn mẫu đem nuôi cấy, có như vậy mới đảm bảo hiệu quả từ khâu nuôi cấy trong phòng thí nghiệm đến trồng ngoài vườn ươm

III Kỹ thuật nhân giống một số loài lan

1 Nhân giống lan cắt cành Mokara

- Nhóm hoa lan Mokara là nhóm giống chủ lực trong việc phát triển diện tích

và cung cấp sản phẩm hoa lan cắt cành tại TP Hồ Chí Minh Hiệu quả của việc trồng hoa lan cắt cành rất cao, nhu cầu tiêu thụ của thị trường nội địa và xuất khẩu cũng rất lớn

- Mokara là nhóm giống hoa được lai tạo từ các giống: Arachnis x Vanda x Ascocentrum Nhóm giống này có đặc điểm tương tự như nhóm Vanda là loài Lan đơn thân, thân hình trụ dài tiếp tục mọc cao lên mãi, không

có giả hành, lá dài hình lòng máng hay hình trụ mọc cách hai bên thân Phát hoa mọc từ nách lá giữa thân, phát hoa dài mang nhiều hoa thường không phân nhánh Hoa cỡ trung bình đến lớn, cánh đài của hoa rất lớn Hoa có nhiều màu sắc phong phú từ trắng, tím, hồng đỏ, cam, vàng nâu, xanh trên cánh hoa thường có chấm, có đốm hoặc hình carô rất đẹp Nhóm giống này rất thích hợp với việc trồng sản xuất hoa cắt cành do siêng ra hoa, có thể đạt 6 – 8 phát hoa/năm

- Tuy nhiên, hiện nay giá cây giống còn cao, như cây giống hoa lan Mokara

từ 40.000 – 45.000 đ/cây với kích cỡ trung bình 35 - 40 cm Nếu đầu tư một diện tích vườn lan tối thiểu khỏang 1.000 m2 nhà lưới thì số lượng cây giống phải đầu tư trung bình là 4.000 cây, giá trị cây giống lên tới 160 – 200 triệu đồng Chưa kể giá thành nhà lưới và vật tư cần thiết khác từ 60 – 80 triệu đồng/1.000 m2 nhà lưới Chi phí ban đầu cho cây giống hoa lan Mokara chiếm tới 70% tổng chi phí Do đó việc giảm giá thành cây giống để cung cấp cho người sản xuất, mở rộng diện tích đang rất bức xúc

1.1 Nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô (in vitro)

- Đây là phương pháp nhân giống chung được áp dụng cho hoa lan rất hiệu quả Từ một cây mẹ ban đầu có thể nhân ra hàng ngàn cây có kích thứơc và chất lượng đồng đều như nhau, giúp việc nhân giống được nhanh hơn Nếu chọn lựa cây

mẹ ban đầu tốt, như có đặc tính ra hoa liên tục

- Nhược điểm duy nhất của phương pháp nhân giống bằng cấy mô là từ cây cấy mô đến khi ra hoa thời gian kéo dài tối thiểu là 3 – 4 năm cây mới ra hoa nếu chăm sóc tốt Trong khi đó cây trồng bằng hom cắt từ đọt cây mẹ chỉ cần 3 – 6 tháng đã ra hoa Như vậy thời gian chăm sóc kéo dài, mặc dù giá thành cây giống ban đầu thấp

1.2 Nhân giống từ hom:

- Đây là phương pháp nhân giống đơn giản bằng cách cây con được cắt thẳng

từ đọan trên cùng (đọt) của cây mẹ Thông thường tùy theo yêu cầu quy cách hom giống tối thiểu phải bao gồm từ 2- 3 rễ đâm ra từ thân cây mẹ Kích cỡ thường để trồng là tối thiểu 25 – 30 cm, có thể tới 50 – 60 cm Hom càng dài thì khả năng cây càng khỏe do có nhiều rễ, sau khi cắt trồng sang vườn mới thì khả năng phục hồi nhanh, mau ra hoa trở lại Tùy theo đặc tính giống, sau 3 tháng cây con cắt từ đọt

đã có thể cho hoa nhưng thông thường để dưỡng cây người ta cắt bỏ các phát hoa ở giai đọan này

- Nhược điểm của phương pháp này là giống đợt đầu nhân ra với số lượng hạn chế, cứ một cây mẹ thì cắt được một đọt - tức 1 cây con Tuy nhiên sau khi cắt đọt, cây mẹ nếu chăm sóc tốt từ các nách lá, tập trung phần trên gần chỗ cắt sẽ ra tiếp tục các mầm cây con Thông thường từ cây mẹ sẽ ra được 2 - 3 chồi, tối đa có thể 4 chồi, sau khỏang 6 tháng cây con sẽ phát triển hòan chỉnh và có thề tách ra để trồng Giá thành cây giống cũng cao giống như cây mẹ

1.3 Nhân giống từ hom có cải tiến:

- Biện pháp cắt hom lấy phần ngọn làm cây giống, còn phần gốc sẽ phát triển các chồi con thành cây thành phẩm để trồng đang được nhà vườn trồng lan cắt cành Mokara áp dụng rộng rãi Tuy nhiên, một điểm hạn chế của phương pháp này là hệ

số nhân chồi không cao Từ một cây mẹ ban đầu, sau khi cắt hom, lấy phần ngọn ta được 01 cây thành phẩm thì số lượng chồi con sinh ra không nhiều, từ 2 – 3 chồi, tối đa có thể 4 chồi Để cải thiện hệ số này, chúng tôi đã tiến hành thí nghiệm bằng

áp dụng các biện pháp kỹ thuật để tác động vào để nâng cao khả năng ra chồi của các giống Mokara Các lọai phân bón lá có hàm lượng đạm cao như 31-11-11 kết hợp lọai có chứa axit amin, rong biển được phun liên tục vào thời điểm trước khi cắt đọt 1 tháng và sau khi cắt 6 tháng

Ảnh 2.19: Cây lan Mokara được xử lý ra chồi sau khi cắt đọt 3 tháng

2 Nhân giống hoa vũ nữ

2.1 Nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô

- Phương pháp nuôi cấy mô: Là phương pháp nhân giống lan trên qui mô công nghiệp, nó có những ưu điểm vượi trội như giữ lại được các ưu điểm nổi trội của cây mẹ, cây con không bị nhiễm bệnh, mầm cây con lúc nào cũng có sẵn, nhưng nó đòi hỏi kỹ thuật cao và môi trường nuôi cấy vô trùng

- Điều kiện nuôi cấy :Có nhiều môi trường khác nhau được dùng như

Knudson 's C, yamada,Singapo Mỗi nhà vườn trồng lan có thể dùng các môi trường khác nhau với kinh nghiệm riêng Tuy nhiên cũng có thể thay đổi thành phần chút ít như giảm nitrat canxi xuống 500mg mỗi lít và thêm 500mg sunfat môn, hay nitrat môn thêm vào 250mg KCL mỗi lít rất cần thiết cho sự tăng trưởng các cơ quan

- Việc sử dụng các chất điều hòa sinh trưởng, như ANA với nồng độ phần triệu (ppm), hoặc 2,4D 1 - 2 ppm rất phổ biến ở nhiều tác giả khác nhau Nên giảm nồng độ các chất điều hòa sinh trưởng trong những lần cấy chuyền Các chất chiết trái cây như nước cốt cà chua, nước chuối, nước khoai tây nhưng chúng chỉ có hiệu quả trong các lần cấy chuyền hơn là lần cấy đầu tiên, và thể tích cũng không quá 10% môi trường cấy

- Xaccaroz gây ra sự kích thích mô cấy đối với một số loài lan, và ngược lại cũng gây ra sự ức chế đối với một số loài khác Citokinin có hiệu quả gây sự mọc chồi với đa số loài và với nhiều bộ phận của cây lan Nhưng những loài hoặc những

bộ phận của cây không chịu ảnh hưởng của citokinin, chúng được thay thế bằng axit tranh-cinnamic

- Nhiệt độ lý tưởng cho việc nuôi cấy là 260C + 3 Ánh sáng nhân tạo được cung cấp bởi 2 loại đèn huỳnh quang và đèn nóng sáng ánh sáng phải được sử dụng liên tục với quang kỳ 16 giờ giờ cường độ cũng thay đổi từ 1.000 đến 2.000ml/ m2 khi cây bắt đầu lớn, cường độ ánh sáng có thể tăng lên đến 18.OO0ml/m2 và quang kỳ giảm xuống

Các đèn phải đặc cách môi trường cấy 0,4 - O,5m

+ Cách thử PH môi trường cấy :

- Độ PH của môi trường thích hợp cho mô phát triển, trong khoảng 4,8 - 5,5, thông thường biên độ pH trong khoảng 5 - 5,2 là tốt nhất pH của môi trường có thể thử bằng các chất chỉ thị màu như:

- Bromo cresol green (Tetrabromo-in-cresol-sun- fonphtalein) với liều lượng O,10g trong 7,15ml dung dịch hidroxit natri (NAOH) N/50 pha loãng nưước tới 250ml, có màu xanh khi dung dịch trung tính, vàng cam khi ph = 5,4 Ở thời điểm này nhỏ 1 - 2 giọt axitphôtphoric đậm đặc để giảm độ pH, và pH = 5,2 không nên

để pH môi trường xuống quá thấp dưới 4,8, nếu có trường hợp này xảy ra ta tăng thêm dung dịch hydroxit potat để tăng độ pH

Hidroxit natri sunfonat alizirin (1g/1000ml nước ) : có màu tím chuyển sang màu vàng khi pH = 5,2 Cong red tetrazodi - phenilaptionat natri (lg/1.000 ml nưước ) :

có màu xanh ở pH = 5,2

Máy lắc :

- Các kết quả về cấy mô cho biết rằng , môi trường lỏng được xáo trộn trên máy lắc có hiệu quả hơn môi trường đặc Tốc độ quay của máy lắc thay đổi tùy theo loài lan và giai đoạn cấy Trong giai đoạn đầu , nhờ bộ phận biến trở , ta điều chỉnh máy lắc với tốc dộ 1/4 - 1/5 vòng/phút, tốc độ này nhằm mục đích làm cho môi trường dinh dưỡng hòa đều, sau đó tốc độ tăng dần 100 vòng/phút

Thời gian của mô quay trên máy lắc có thể từ 3 - 4 tuần

Tủ cấy được khử trùng bằng đèn cực tím

- Phòng nuôi mô được khử trùng bằng fomon

- Chồi cấy mới cắt khỏi giả hành được bóc vảy khử trùng trong dung dịch Clorox 10% trong 5 phút, sau khi cắt hết lá khử trùng trong dung dịch Clorox 5% trong 5 phút, và cuối cùng cắt thành mô cấy được khử trùng lần cuối cùng trong Clorox 1% trong 3 phút Cũng có thể dùng xà phòng rửa bề mặt chồi cấy , sau đó bóc vảy và khử trùng trong Hipoclorit canxi 7% trong 15 phút có thể dùng HgCl2 với nồng độ 0,1% trong 7 phút rất phải lọc cho mỗi lần dùng và có thể pha chế sẵn

để dùng cho những lần kế tiếp

+ Vật liệu cấy :

- Nhờ tiến bộ về khoa học, ngày nay trên thế giới người ta có thể cấy nhiều

bộ phận khác nhau của cây lan để hình thành các thể giống protocorm, viết tắt là plbs, nhưng thể tích của mô cấy chỉ biến đổi từ 1 - 3mm3 Mô cấy có thể là:

+Phân sinh mô đỉnh và phân sinh mô bên

+Đáy lá

+Đỉnh lá

+Hoa tự

+Nốt

2.2 Nhân giống bằng kỹ thuật tách giả hành

- Lan vũ nữ có thể nhân giống một cách dễ dàng nhờ cách cấu tạo giả hành kiểu “nâng bụi” nghĩa là giả hành sau mọc cao hơn giả hành trước có thể nhân giống bằng cách tách mỗi đơn vị 2 - 3 giả hành, đôi khi với một giả hành đã có chồi mới cây vẫn phát triển bình thường Điều lưu ý là không nên trồng cây mới vào chậu quá sâu làm trở ngại đến sự phát triển của cây sau này

3 Nhân giống nhóm lan Cattleya

- Chúng ta có thể nhân giống nhóm lan Cattleya bằng cách tách các giả hành

Các bước tiến hành như sau:

Ảnh 2.20: Lan Cattleya có các giả hành đủ tiêu chuẩn nhân giống

- Cắt giả với những lưỡi dao sắc bén sạch Sau đó, dùng thuốc trừ nấm hoặc sáp nến chảy hoặc bột vào chỗ cắt để ngăn ngừa nhiễm vi khuẩn

- Sau đó, bạn có thể trồng nó ngay lập tức hoặc để nó 2 - 3 ngày và cây trồng

4 Nhân giống lan Hồ Điệp

4.1 Nhân giống Hồ Điệp từ nuôi cấy phát hoa

Bước 1: Tạo chồi sinh dưỡng từ phát hoa

* Vật liệu: Phát hoa lan Hồ Ðiệp được thu khi hoa đã nở hết trên cành Chọn những

phát hoa to khoẻ, cắt những đốt chứa mắt ngủ dài 4 cm, tách bỏ vỏ bao quanh mắt ngủ Tình trạng mắt ngủ phải còn trắng xanh hay hơi đỏ của màu phát hoa, loại bỏ những mắt ngủ bị hoá đen và bị trày sướt

- Tiến hành rửa lại mẫu bằng nước cất vô trùng (3 lần)

- Loại bỏ hoại tử, cấy mẫu lên môi trường MS có bổ sung BA 3 mg/l

- Điều kiện nuôi cấy: mẫu nuôi cấy được đặt trong điều kiện: 25oC, 12 giờ chiếu sáng và ẩm độ là 80%

- Sau 10 tuần nuôi cấy, các chồi sinh dưỡng hình thành từ mắt ngủ phát hoa

và mang các lá non đủ rộng để làm nguyên liệu khởi tạo PLB từ mô lá

Ảnh 2.22: Sự hình thành chồi dinh dưỡng từ phát hoa

Bước 2: Khởi tạo PLB từ mô lá

- Các mẫu lá thu được từ các chồi sinh dưỡng được cắt theo kích thước 5 x 5

mm Các mẫu lá được đặt nuôi trên môi trường MS 1/2 bổ sung các chất điều hoà sinh trưởng thực vật NAA 1mg/l, BA 10 mg/l, Adenin 10 mg/l

Sau 10 tuần nuôi cấy:

- Các PLB được hình thành chủ yếu từ các mảnh lá ở phần gốc và ít ở các mảnh lá phần đỉnh Lá và thân mặc dù có những nét giống nhau về hình thái giải phẫu nhưng khác nhau về cách sinh trưởng và cách sắp xếp các mô Lá có sinh trưởng tận cùng hữu hạn Do đó, để có sự phát sinh hình thái mới, đỉnh lá cũng cần phải có sự phân hoá của các tế bào nhu mô để trở về trạng thái mô phân sinh

- Sau một thời gian, các chồi xuất hiện xung quanh mép lá (nơi có vết thương) tiếp tục phát triển trong khi phần mô lá ban đầu bị hoại đi Phiến lá ban đầu được sử dụng như nguồn dinh dưỡng khởi đầu cho PLB và cho chồi sau này nhưng hệ thống mạch của chồi được hình thành thì hoàn toàn độc lập với hệ thống mạch của mô mẹ

Ảnh 2.23: Sự tạo PLB từ mô lá

* Sự tái sinh chồi từ PLB

- Theo nhiều tác giả khi tái sinh thành cây con từ PLB chỉ cần sử dụng các môi trường khoáng có bổ sung nước dừa, peptone, khoai tây…mà không sử dụng bất kỳ chất điều hòa tăng trưởng nào Tanaka và Sakanishi (1985) và Tanaka (1987) đã sử dụng môi trường Knudson C cải tiến, môi trường Hyponex cải tiến, còn Haas-von Schmude (1983,1985) sử dụng môi trường MS trong việc tái sinh cây con từ PLB Griesbach (1983) sử dụng môi trường Murashige và Skoog cho việc tái sinh cây con từ PLB, trong khi Lin (1986) sử dụng môi trường Knudson C cải tiến có bổ sung BA (1 mg/l) để chuyển PLB thành cây con

* Sự ra rễ

- Thông thường các chồi tái sinh từ PLB sẽ ra rễ và phát triển mạnh trên môi trường có bổ sung nước dừa, chuối, khoai tây… mà không cần bất kỳ chất điều hòa tăng trưởng nào hết Tuy nhiên, việc này còn tùy thuộc vào giống Có một ít giống rất dễ đẻ chồi nách làm chồi chính phân nhánh không phát triển rễ được, lá nhỏ, thân chồi kéo dài, vì vậy, chồi thường tồn tại ở dạng cụm chồi Để khắc phục điều này, cấy từng chồi riêng lẻ lên môi trường có hormone tăng trưởng IBA với nồng

độ 0.5 - 1 mg/l, chồi sẽ ra rễ dài, lá to Sau 3 - 4 tháng nuôi cấy có thể đem cây con

ra trồng ngoài ườn ươm

5 Nhân giống lan Hoàng Thảo

- Như mọi người đều biết, hoàng thảo là giống hay mọc cây con trên thân (cái này gọi là ceiky) Cách nhân giống này đơn giản, hiệu quả và an toàn nhất Để

có nhiều ceiky, ta phải tạo được môi trường lý tưởng để cây mẹ cho cây mà không cho hoa, điều này đồng nghĩa với việc phải hy sinh 1 mùa hoa vì những cây trưởng thành chuẩn bị cho hoa sẽ là những cây cho chất lượng ceiky tốt nhất Môi trường

lý tưởng đó gồm: mát nhưng không tối, ẩm nhưng không ướt, thoáng nhưng không nắng Thời điểm để ươm ceiky: Bắt đầu khi cây nghỉ, tức là khi cây rụng hết lá, lúc

này ta nên mang cây vào nơi mát, tưới phun sương giữ ẩm thường xuyên, tưới vào thân và để khô gốc Bổ xung một lượng kích thích sinh trưởng như atonic, phân cá, B1 tuần 2 lần, thậm chí hàng ngày Kinh nghiệm cho thấy khi ươm ceiky, ta nên đặt thân cây mẹ nằm ngang và bó sẵn giá thể (Dớn, hoặc gỗ đã được bó xơ dừa, rêu nước để tăng độ giữ ẩm)

Ảnh 2.24: Lan Hoàng Thảo với các ceiky

- Khi cây con đã dài khoảng 5 - 7cm, rễ đã bám vào giá thể mới, ta mạnh dạn cắt hẳn thân mẹ, cách này hay hơn là vẫn giữ thân mẹ tại giá thể cũ vì lúc này cây

mẹ sẽ dốc hết sức để nuôi con, cây con sẽ mọc nhanh hơn Một số chú ý đối với cách này:

- Thích hợp với các loài thân thòng hoa đơn dọc thân cây (nobile) như giả hạc, hạc vỹ, long tu, đùi gà

- Sau khi tách hẳn giá thể, mang ra nắng trực tiếp sẽ làm cây con khoẻ mạnh

và lớn nhanh hơn là giữ trong dàn mát mẻ Nếu sau một vài ngày nắng thấy cây vẫn chịu được thì nên giữ nguyên vị trí tập cho cây quen dần

Ảnh 2.25: Cây con được trồng trên giá thể

6 Nhân giống địa lan

6.1 Nhân giống địa lan bằng củ

- Cách ươm lại cây non từ củ già trọc lá loại 1 Củ lan già gọt rễ sạch sẽ, bóc hết lớp vỏ khô để cái củ trọc lóc Rửa nước sạch sẽ bỏ Để ở chỗ có ánh sáng và ấm

áp Khoảng 2 tháng, nó sẽ nảy mầm Khoảng 1 tháng nữa (tổng cộng khoảng 3 tháng) khi nó bắt đầu nảy rễ thì đem nó trồng vào chậu

Ảnh 2.26: Rửa sạch và bỏ vào bịch nylon

Ảnh 2.27: Mắt mới bắt đầu bung, mầm mới sẽ mọc

Ảnh 2.28: Củ ra mầm mới

Ảnh 2.29: Ra mầm mới, khoảng 2 tháng

Ảnh 2.30: Mầm mới đã phát triển được 3 tháng

Ảnh 2.31: Trồng cây vào chậu

6.2 Nhân giống địa lan bằng tách nhánh

* Thời điểm tách nhánh

- Xưa các cụ có câu "Cửu nguyệt phân lan", theo cách hiểu thông thường nghĩa là tháng Chín (âm lịch) là thời điểm tách nhánh địa lan phù hợp nhất Có thể giải thích nôm na rằng: vào thời điểm này, mầm mới của cây địa lan đã phát triển hoàn thiện, củ địa lan đã hình thành, lá đã phân chia đầy đủ và tích lũy dinh dưỡng chuẩn bị cho hoa Cây bắt đầu vào mùa nghỉ

Một lợi điểm nữa của việc tách nhánh lan vào tháng Chín, đó là, tách nhánh vào lúc này, tỉ lệ ra hoa thấp, cây sẽ phát triển mầm cao hơn, do đó, đối với mục đích nhân giống nhanh, ta sẽ có thể có củ địa lan sinh sôi nảy nở 2 lần trong 1 năm Tuy nhiên, ngược lại, phải chấp nhận bỏ chơi hoa trong lần tách chiết này

Mùa Xuân, sau khi hoa địa lan đã tàn cũng là thời điểm tách nhánh cây địa lan thích hợp nhất Mùa này vạn vật thăng hoa, cây cối đâm chồi nảy lộc nên tỉ lệ cây tách nhánh sống sót rất cao

Bước 1: Chuẩn bị nguồn giống

Ở đây chúng ta có thể tách nhánh địa lan từ các chậu lan đã sinh trưởng mà

số lượng nhánh trong chậu quá chật chội ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng và phát triển nên những chậu này cần được tách nhánh phân chia chậu hoặc các khóm lan mới thu thập hoặc những cụm lan mới mua về

Ảnh 2.32: Chậu địa lan và các khóm lan đủ tiêu chuẩn tách nhánh

Bước 2: Chuẩn bị giá thể và chậu trồng

* Yêu cầu đối với chậu trồng địa lan cần đảm bảo một số yếu tố:

- Phù hợp: chậu trồng cây gì thì phải phù hợp với dạng cây đó, sao cho cân đối hài hòa với tổng thể cây trồng Chậu trồng cây cũng phải phù hợp với diện tích vườn lan, không nên lựa chọn chậu quá to trong khi diện tích quá nhỏ, không nên dùng chậu quá to để trồng một khóm lan nhỏ,

- Tính thẩm mỹ: Vẻ đẹp của cây địa lan thể hiện cả ở dáng cây, dáng lá, hình thái hoa và hương thơm Do vậy, chậu trồng nó cũng phải đảm bảo sao cho tôn vinh vẻ đẹp của cây địa lan thêm bội phần

- Đảm bảo cho sự phát triển của cây: chậu gì thì cũng phải đảm bảo độ thoát nước, và chứa đủ giá thể để cho cây có thể phát triển một cách tốt nhất Nếu chậu

có lỗ thoát nước nhỏ, có thể khoan thêm lỗ dưới đáy chậu hoặc thành chậu để nước

có thể thoát dễ dàng sau khi tưới, tránh gây úng cho cây lan

- Các yếu tố khác: Tùy theo mục đích của việc trồng lan mà lựa chọn loại chậu trồng sao cho phù hợp, trồng lan thương mại thì nên chọn chậu có giá thành vừa phải, hợp lý, trồng lan thưởng thức có thể lựa chọn các loại chậu thật đẹp

Ảnh 2.33: Các loại chậu phù hợp cho việc trồng địa lan

* Giá thể trồng địa lan

- Có thể trồng địa lan bằng rất nhiều loại giá thể khác nhau như đất cục, xỉ than, than củi, trấu, đá, vỏ lạc, vỏ thông, dớn cọng, dớn mềm, Tuy nhiên, giá thể phải đảm bảo yêu cầu sao cho luôn "ẩm nhưng không được ướt" là nguyên tắc quan trọng nhất Ngoài ra, chọn loại giá thể gì để trồng lan cần phù hợp với khí hậu vườn lan của mình Dưới đây xin giới thiệu cách trồng sử dụng đất cục theo cách truyền thống

- Đất trồng lan phải là loại đất bùn ao, đất sú, đã phơi khô nỏ qua nhiều nắng, phơi được càng lâu càng tốt Yêu cầu của đất trồng lan phải không được phân rã khi gặp nước tưới Muốn biết đất có dùng để trồng địa lan được hay không, có thể chặt ra 1 cục nhỏ cỡ đầu ngón tay, ngâm vào nước vài giờ, nếu đất không bị phân

rã ra là được

- Nếu công phu hơn thì phải luyện đất, luyện theo cách "Cửu tẩm, cửu trưng" (chín lần tẩm, chín lần phơi) của các cụ, tức là đất bùn ao sau khi lấy về phơi nỏ, đập nát ra, nhào trộn với lông lợn, tóc rối đóng bánh, phơi khô cho cứng lại, tiếp tục tẩm nước ốc, nước hến, nước giải pha loãng cứ tẩm rồi lại phơi đủ chín lần là dùng được

- Tuy nhiên, trong điều kiện cuộc sống đô thị ngày nay, khó có thể làm được theo phương pháp này, thường dùng đất bùn ao đã luyện 1 - 2 lần, phơi nỏ 1-2 năm

Ảnh 2.35: Nghiêng chậu địa lan để lấy chúng ra khỏi chậu

- Dùng kéo nhọn, cắt bỏ các rễ đã hư thối, cắt sâu vào phần đã thối 3 - 4 cm,

cố gắng giữ lại các rễ vẫn còn tươi, tiến hành bôi vôi vào các vết cắt để hạn chế sự xâm nhập của nấm bệnh

- Nếu chất trồng bị nấm trắng hoặc có mùi mốc thì cần phải rửa sơ bộ rễ của cây, tuyệt đối không rửa quá sạch làm mất vi khuẩn cộng sinh trên rễ lan

- Xác định hướng phát triển của cây để tách nhánh, thường tách mỗi cụm lan

3 đơn vị để cây có thể phát triển mạnh nhất, tuy nhiên, nếu muốn nhân giống nhanh

có thể tách rời từng thân một, với điều kiện các thân một tách rời phải hoàn toàn khỏe mạnh, không sâu bệnh và còn rễ sống

Ảnh 2.36: Các nhánh lan đã được tách

Bước 4: Trồng các nhánh đã tách vào chậu mới

- Cây lan tách nhánh sau khi xử lý và hong khô cho se vết cắt, đem ra trồng lại

- Chậu trồng lan, nếu là chậu dùng lại thì nên rửa sạch bằng xà phòng, để ráo Nếu trồng bằng chậu đất nung hoặc chậu gốm thì nên ngâm nước trong 1 ngày rồi mới đem ra trồng để tránh việc chậu đất nung hoặc gốm khô hút nước ngược từ giá thể, làm ảnh hưởng đến sự phát triển của cây lan

- Lót dưới đáy chậu khoảng 1/4 chiều cao chậu là lõi xỉ than, hoặc than củi

to, hoặc mút xốp, hoặc vỏ ốc, chú ý không được bít vào lỗ thoát nước của chậu, nếu lỗ thoát nước của chậu nhỏ quá có thể khoan rộng ra và khoan thêm lỗ bên đáy

và 2 bên hông

- Dùng dao chặt nhỏ đất cục ra cỡ bao diêm, xếp đất vào chậu theo thứ tự to trước, nhỏ sau, và đất to được xếp sát xung quanh thành chậu lên sát mép chậu

Ảnh 2.37: Chất trồng được cho vào chậu

- Đặt khóm lan vào chính giữa chậu, chú ý hướng phát triển của khóm lan quay ra thành chậu

- Nếu trồng nhiều nhánh nhỏ trong 1 chậu để có được 1 chậu lan xum xuê thì khi đặt lan vào chậu nên cố định cho từng khóm nhỏ hoặc từng nhánh lan bằng cách cắm que tre, và cột nhánh lan vào que đó, phân bố đều các khóm lan trên mặt chậu

- Nếu khóm lan có nhiều rễ thì chỉ cần gác 1 chiếc que nhỏ ngang miệng chậu, đặt khóm lan lên trên chiếc que rồi cho giá thể trồng vào giữa là cây có thể đứng vững Hoặc có thể dùng 1 cục đất dài, cho đặt khóm lan ngồi lên trên cục đất

và xếp giá thể nhỏ xung quanh

Ảnh 2.38: Đặt nhánh địa lan vào giữa chậu

- Cho đất nhỏ cỡ 1/2 - 1/4 bao diêm chèn nhẹ nhàng xung quanh bộ rễ của khóm lan từ dưới lên trên, sau mỗi lớp đất vừa xếp, cho thêm 1 lớp mỏng chất mùn (dớn cọng vụn nát, trấu ủ phân chuồng hoai mục, mùn dừa, ), cứ như thế cho đến khi ngập dần lên gần gốc lan

Ảnh 2.39: Nhánh địa lan đã cho đất và giá thể vào trong chậu

- Phủ một lớp rêu lên trên bề mặt chậu, nhằm tạo điều kiện chất trồng giữ được ẩm và cây sinh trưởng phát triển tốt

Ảnh 2.40: Chậu địa lan đã được phủ một lớp rêu giữ ẩm

7 Nhân giống lan hài (Paphiopededilum)

- Trong tất cả các nhóm lan thương mại, thì việc nhân giống lan hài

Paphiopedilum từ hạt được coi là khó khăn và thử thách nhất vì thời gian nảy mầm

khá dài Tuy nhiên, với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật ngày nay, việc tiến hành nhân giống lan hài trở nên tương đối thuận lợi, trong đó phương pháp gieo hạt trong điều kiện in vitro được xem là phương pháp tốt nhất để gia tăng tỷ lệ hạt lan hài nảy mầm thu được

* Các yếu tố ảnh hưởng sự nảy mầm của hạt lan hài:

- Do trái lan hài dài, nhỏ, số lượng hạt rất ít và không có nhiều dinh dưỡng

dự trữ nên ảnh hưởng đến quá trình nảy mầm của hạt Chính vì vậy mà trong điều kiện tự nhiên hạt lan hài rất khó sinh trưởng

Ảnh 2.41: Quả lan hài

- Hơn nữa, việc nảy mầm nhanh hay chậm tùy thuộc vào tình trạng của hạt giống trước khi gieo Quá trình nảy mầm sẽ gặp khó khăn khi hạt giống đang ở tình trạng ngủ Do vậy cũng giống như những nhóm lan khác, quá trình chọn hạt làm giống rất quan trọng

- Ngoài ra, ánh sáng đóng vai trò quan trọng trong sự nảy mầm của hạt giống lan hài Sự tiếp xúc với ánh sáng sẽ ức chế sự nảy mầm và có thể dẫn dến hiện tượng ngủ của hạt Tuy nhiên, không phải tất cả các hạt đều cần giai đoạn tối để nảy mầm , mà thật sự có mô ̣t vài loài sẽ nảy mầm nhanh hơn nếu tiếp xúc với ánh sáng Điều này có thể là do sự ảnh hưởng di truyền của vỏ hạt và phấn hoa của cây

mẹ

* Quá trình nhân giống lan hài từ hạt trong điều kiện in vitro:

- Chọn giống:

- Cũng giống như những nhóm lan khác , trước tiên cần chọn cây mang trái

và cây mang nhụy để tiến hành lai ta ̣o Sau mô ̣t thời gian hoa nhanh chóng héo tàn ; bầu hoa phát triển to dần và tạo trái Tùy thuộc vào điều kiện nuôi cấy và đặc điểm của từng loài mà vỏ hạt trưởng thành trong khoảng 9 – 12 tháng

- Thời điểm chọn trái để lấy hạt làm giống rất quan trọng Thời gian chính xác để thu hoạch hạt chỉ có thể học từ kinh nghiệm và đòi hỏi có sự quan sát cẩn thận vỏ hạt hàng ngày và chú ý ngày thụ phấn Cách tốt nhất để quan sát sự trưởng thành của vỏ hạt là khi phát hiện có sự thay đổi màu từ xanh sang vàng Khi sự thay đổi này xảy ra, là thời gian để cắt vỏ hạt và di chuyển chúng đến phòng thí nghiệm

để gieo hạt Trong trường hợp chưa thể gieo cấy hạt ngay, cần bảo quản hạt trong giấy nhôm và lưu trữ ở nhiệt độ 4oC Có thể bảo quản hạt trong vòng 12 tháng, tuy nhiên sau thời gian này tỷ lệ nảy mầm sẽ giảm đáng kể

- Chọn những trái có kích thước to, không dị dạng, không sâu bệnh để lấy hạt giống Sau đó, hạt được gieo cấy lên môi trường có chứa đường, agar và các nguyên tố vi lượng khác để nảy mầm

* Chuẩn bị môi trường gieo hạt:

- Ngay khi đã thu nhận hạt, bước kế tiếp là tìm môi trường thích hợp để hạt nảy mầm Các nhà nghiên cứu cho rằng môi trường RE cải tiến (Robert Ernst

modified) rất thích hợp cho hạt lan Paphiopedilum nảy mầm

Thành phần môi trường bao gồm:

+ 37 mg/l EDTA (Chelating agent)

+ 25 mg/l Ferrous sulphate (FeSO4 7H2O)

+ 150 mg/l Calcium nitrate (Ca(NO3)2 4H20)