giáo trình mô đun cấy và chăc sóc cây trong vườn ươm

Mô đun này nhằm trang bị cho học viên những kiến thức và kỹ năng cơ bản sau: - Trình bày được phương pháp lựa chọn các loại vườn ươm, các loại dụng cụ, vật tư và giá thể để tiến hành chu

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể đƣợc phép dùng nguyên bản hoặc trích dẫn dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

Mã tài liệu: MĐ 04

2

LỜI GIỚI THIỆU

Chuẩn bị vườn ươm, chăm sóc và cấy cây ở vườn ươm là giai đoạn cuối cùng trong quy trình vi nhân giống Kết quả của giai đoạn này ảnh hưởng đến tỷ

lệ cây giống xuất vườn Mô đun này nhằm trang bị cho học viên những kiến thức và kỹ năng cơ bản sau:

- Trình bày được phương pháp lựa chọn các loại vườn ươm, các loại dụng

cụ, vật tư và giá thể để tiến hành chuẩn bị vườn ươm, cấy cây và chăm sóc cây

Bài 2 Cấy cây mô ở vườn ươm

Bài 3 Chăm sóc cây mô ở vườn ươm

Mô đun là cơ sở cho các giáo viên soạn bài giảng để giảng dạy, là tài liệu

nghiên cứu và học tập của học viên học nghề “Vi nhân giống hoa” Các thông

tin trong mô đun có giá trị hướng dẫn giáo viên thiết kế và tổ chức giảng dạy các bài một cách hợp lý Giáo viên có thể vận dụng cho phù hợp với điều kiện và bối cảnh thực tế trong quá trình dạy học

Trong quá trình biên soạn nội dung mô đun chắc chắn không tránh khỏi những sai sót, Ban chủ nhiệm và các tác giả mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các đồng nghiệp để modun được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Tham gia biên soạn

1 Trần Văn Dư - chủ biên

2 Kiều Thị Thuyên

3 Nguyễn Thị Thao

4 Nguyễn Quang Thạch

MỤC LỤC

LỜI GIỚI THIỆU 2

MỤC LỤC 3

MÔ ĐUN: CHUẨN BỊ VƯỜN ƯƠM, CẤY CÂY VÀ CHĂM SÓC 5

CÂY MÔ Ở VƯỜN ƯƠM 5

Bài 1 Chuẩn bị vườn ươm 8

1 Chuẩn bị các thiết bị, dụng cụ phục vụ vườn ươm 9

1.1 Kiểm tra, vận hành thử hệ thống tưới nước 9

1.2 Kiểm tra, vận hành thử giàn che 9

1.3 Kiểm tra, vận hành thử máy phun thuốc, bón phân 10

1.4 Chuẩn bị các dụng cụ khác (cuốc, xẻng, xe kéo, ) 11

2 Chuẩn bị hỗn hợp bầu dinh dưỡng cho cây 11

2.1 Chuẩn bị đất, phân bón tạo hỗn hợp ruột bầu 11

2.2 Đóng bầu và xếp luống 11

3 Tiến hành chuẩn bị vườn ươm 13

3.1 Chuẩn bị vật tư, thiết bị, dụng cụ và địa điểm 13

3.2 Nội dung tiến hành 13

Bài 2 Cấy cây mô ở vườn ươm 16

1 Chuẩn bị vật liệu, dụng cụ 16

2 Khử trùng bầu dinh dưỡng 16

3 Lấy cây ra khỏi bình 17

4 Thao tác cấy cây mô vào bầu 19

5 Tiến hành cấy mô ở vườn ươm 20

5.1 Chuẩn bị vật tư, dụng cụ và địa điểm 20

5.2 Các bước tiến hành 20

Bài 3: Chăm sóc cây mô ở vườn ươm 22

1 Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của cây mô ở giai đoạn vườn ươm 22

2 Các biện pháp kỹ thuật chăm sóc cây mô ở vườn ươm 23

2.1 Điều chỉnh ánh sáng cho cây mô ở vườn ươm 23

2.2 Tưới nước cho cây mô ở vườn ươm 23

4

2.3 Làm cỏ, phá váng 23

2.4 Bón phân cho cây mô ở vườn ươm 24

2.5 Phòng trừ sâu, bệnh hại cây mô 24

2.6 Đảo bầu, xén rễ 25

3 Tiêu chuẩn cây mô xuất vườn 25

MÔ ĐUN: CHUẨN BỊ VƯỜN ƯƠM, CẤY CÂY VÀ CHĂM SÓC

CÂY MÔ Ở VƯỜN ƯƠM

Mã mô đun: MĐ 04 Giới thiệu mô đun:

Mô đun nhằm trang bị cho học viên những kiến thức về chuẩn bị vườn ươm, cấy và chăm sóc cây ở vườn ươm Thời lượng của mô đun 90 giờ; lý thuyết 16; thực hành 66; kiểm tra 8 giờ

Bài 1 Chuẩn bị vườn ươm

Mã bài: MĐ 04 - 01 Giới thiệu

Vườn ươm cây vi nhân giống có tiêu chuẩn và kích thước như vườn ươm

cây con từ hạt hay từ hom, luống có chiều rộng khoảng 1,0 m, đáy nền luống có thể là đổ bê tông cứng, xung quanh luống xây bó một hàng gạch đơn và cao 10 -12cm Khoảng cách giữa hai luống khoảng 0,5 - 0,6m để tiện cho việc đi lại

chăm sóc cây Trong vườn có hệ thống tưới phun mù nước ra dưới dạng sương

có lắp bộ hẹn giờ cho hệ thống tưới phun Các vòi phun được lắp thành hàng dọc theo luống với cự ly 1mét một vòi Phần mái của vườn được thiết kế hệ thống che sáng bằng lưới đen di động có thể dồn vào hoặc trải ra nhờ cơ cấu

puly và dây kéo bằng tay

Nội dung của bài học nhằm trang bị những kiến thức cơ bản về công việc chuẩn bị ở vườn ươm cây vi nhân giống sau nuôi cấy gồm: Chuẩn bị các thiết bị, dụng cụ phục vụ vườn ươm; Chuẩn bị hỗn hợp bầu dinh dưỡng cho cây; Đóng và xếp bầu dinh dưỡng để cấy cây mô đúng kỹ thuật

6

Hình 4.1: Vườn ươm cây mô có mái che

Mục tiêu

- Nêu được các bước công việc chuẩn bị vườn ươm

- Chọn được đất làm ruột bầu phù hợp với yêu cầu của cây mô

- Làm được bầu dinh dưỡng để cấy cây mô đúng kỹ thuật

A Nội dung chính:

1 Chuẩn bị các thiết bị, dụng cụ phục vụ vườn ươm

1.1 Kiểm tra, vận hành thử hệ thống tưới nước

- Nguồn nước tưới: đủ hay thiếu, nếu thiếu thì sử dụng nguồn nước dự trữ

- Khóa nước: kiểm tra các khóa nước trên hệ thống đường ống dẫn nước có

bị hỏng hóc không, nếu hỏng thì biện pháp khắc phục thế nào để có nước tưới

- Vòi phun: kiểm tra các vòi phun có bị hỏng hóc không, nếu hỏng thì biện pháp khắc phục thế nào

- Vận hành thử hệ thống tưới nước theo các bước sau:

+ Đóng cầu dao hoặc công tắc cho máy bơm chạy

+ Kiểm tra hệ thống đường ống dẫn nước thưới

+ Đóng, mở khóa chia nước đi các nhánh

+ Mở vòi phun và điều chỉnh kích thước hạt nước tưới theo yêu cầu

1.2 Kiểm tra, vận hành thử giàn che

- Kiểm tra: lưới che sáng, hệ thống puly để dồn và trải lưới che

- Vận hành thử hệ thống điều chỉnh lưới che bằng cơ học:

+ Trải lưới che

+ Dồn lưới che

8

Hình 4.2: Hệ thống luống, giàn che, vòi phun trong nhà lưới

1.3 Kiểm tra, vận hành thử máy phun thuốc, bón phân

- Với máy phun thuốc trừ sâu có động cơ:

 Kiểm tra nhiên liệu: xăng, nhớt, dầu nhớt trong máy

 Kiểm tra hệ thống điện (bugi đánh lửa tốt hay xấu)

 Kiểm tra hệ thống bình đựng thuốc, khóa, vòi phun

 Khởi động và vận hành thử động cơ và phun thử bằng nước lã xem hạt nước phun có tơi hay không, tiến hành điều chỉnh bép phun để kích thước hạt phun đạt yêu cầu

- Với máy phun thuốc trừ sâu thủ công (dùng bằng áp xuất thủy lực):

 Kiểm tra hệ thống tạo áp lực của bình bơm gồm: Cần tạo áp; Bình tạo áp lực; Piston bơm

 Kiểm tra hệ thống bình đựng thuốc, khóa, vòi phun thuốc tơi hay không, tiến hành điều chỉnh bép phun để kích thước hạt phun đạt yêu cầu

 Vận hành thử bình bơm và phun thử bằng nước lã xem hạt nước phun có tơi hay không, tiến hành điều chỉnh bép phun để kích thước hạt phun đạt yêu cầu

1.4 Chuẩn bị các dụng cụ khác (cuốc, xẻng, xe kéo, )

- Kiểm tra các dụng cụ cần thiết: cuốc, xẻng, dầm xới đất, xe kéo, đồ đựng đất, phân bón về số lượng và khả năng sử dụng của các dụng cụ

- Kiểm tra các dụng cụ cần thiết khác nếu thấy cần thiết

2 Chuẩn bị hỗn hợp bầu dinh dưỡng cho cây

2.1 Chuẩn bị đất, phân bón tạo hỗn hợp ruột bầu

Với đất sử dụng tại chỗ để làm bầu dinh dưỡng cần ưu tiên nơi đất tốt để đóng bầu, nên chia vườn thành các khu gieo ươm, luân canh theo hình vuông hoặc hình chữ nhật để tạo luống cân đối, thuận tiện cho sản xuất và công việc vận chuyển phân bón tưới nước, chăm sóc cây con bảo vệ vườn

Đối với đất chuyển từ nơi khác đến nên để ở nơi khô ráo, có mái che

Đất dùng để đóng bầu phải có độ phì và thành phần cơ giới phù hợp với loài cây vi nhân giống Trong sản xuất thường khai thác tầng mặt của đất rừng hoặc dưới tán ràng ràng, tầng B, loại bỏ hết rễ cây, sỏi đá, chuyển về tập trung nơi cao ráo có mái che

- Vỏ bầu: Bằng P.E kích thước tuỳ theo tuổi cây ở vườn ươm có thể 7 x 11cm hoặc lớn hơn tùy thuộc vào loài cây và thời gian cây sống trên vườn ươm dài hay ngắn

- Trộn hỗn hợp ruột bầu: Đất tầng B trộn lẫn với phân hữu cơ tơi nhỏ, tuỳ theo tính chất của đất, yêu cầu dinh dưỡng của loài cây mà xác định tỷ lệ hỗn hợp đất phân làm ruột bầu, có thể trộn thành phần của ruột bầu theo các tỷ lệ sau:

 Đất tầng B 99% + Supe lân 1%

 Đất tầng B 89% + phân chuồng hoai 10% + Supe lân 1%

 Đất tầng B 79% + phân chuồng hoai mục 20% +lân supe 1% (hoặc lân vi sinh)

2.2 Đóng bầu và xếp luống

- Đóng và xếp bầu: Thường đóng và xếp bầu ngay trên nền đặt bầu có thể là luống cứng hoặc nền đất, trừ khi gặp mưa lớn thì phải chuyển bầu từ nơi khác đến

- Đóng bầu: đất được đóng vào bầu theo 3 bước:

+ Bước 1: mở miệng bầu, cho đất vào ½ bầu

+ Bước 2: dồn đất để căng hết đáy bầu

+ Bước 3: thêm đất đầy đến mặt bầu và nén đất sao cho đất trong bầu vừa đầy và căng túi, đất trong bầu không quá chặt, không quá lỏng

- Xếp bầu thành luống có kích thước: rộng 1m x dài 10m theo các ô cứng định sẵn trong vườn Nếu không có luống cứng thì tiến hành san nền để xếp bầu, nền phải phẳng, sạch cỏ dùng dây căng định hướng và kích thước luống để đặt bầu, dùng que nẹp quanh luống bầu để bầu không nghiêng ngả

3 Tiến hành chuẩn bị vườn ươm

3.1 Chuẩn bị vật tư, thiết bị, dụng cụ và địa điểm

- Vườn ươm cây vi nhân giống và các thiết bị đi kèm lắp đặt sẵn trong vườn

- Vật tư: đất để đóng bầu, phân bón, túi bầu

- Dụng cụ: cuốc xẻng, đồ đựng đất, phân bón

- Địa điểm: tại vườn ươm

3.2 Nội dung tiến hành

3.2.1 Chuẩn bị các thiết bị, dụng cụ phục vụ vườn ươm

+ Kiểm tra, vận hành thử hệ thống tưới nước

- Kiểm tra: nguồn nước tưới, máy bơm, hệ thống đường ống, khóa nước, vòi phun

- Vận hành thử hệ thống tưới nước

+ Kiểm tra, vận hành thử giàn che

- Kiểm tra hệ thống giàn che

- Vận hành thử hệ thống điều chỉnh giàn che

+ Kiểm tra, vận hành thử máy phun thuốc, bón phân

- Kiểm tra: tình trạng hoạt động, nhiên liệu, dầu nhớt, các bộ phận của hệ thống phun thuốc, bón phân

- Vận hành thử máy phun thuốc có động cơ

- Vận hành thử máy phun thuốc trừ sâu thủ công

 Kiểm tra hệ thống tạo áp lực của bình bơm gồm: tay đẩy, bình tạo

áp lực, piston bơm

 Kiểm tra hệ thống bình đựng thuốc, khóa, vòi phun bép phun

 Vận hành thử bình bơm và phun thử bằng nước lã để kiểm tra hoạt động của hệ thống tạo áp lực, hệ thống bình đựng thuốc, khóa, vòi phun, tiến hành điều chỉnh bép phun để kích thước hạt phun đạt yêu cầu

+ Chuẩn bị các dụng cụ khác (cuốc, xẻng, xe kéo, )

12

- Kiểm tra các dụng cụ cần thiết: cuốc, xẻng, dầm xới đất, xe kéo, đồ đựng đất, phân bón về số lượng và khả năng hoạt động của các dụng cụ

- Kiểm tra các dụng cụ cần thiết khác nếu thấy cần thiết

3.2.2 Chuẩn bị hỗn hợp bầu dinh dưỡng cho cây

+ Chuẩn bị đất, phân bón tạo hỗn hợp ruột bầu

- Đất tầng B, loại bỏ hết rễ cây, sỏi đá để ở nơi có mái che

- Vỏ bầu: Bằng P.E kích thước tuỳ theo tuổi cây ở vườn ươm 7 x 11cm

- Trộn hỗn hợp ruột bầu: trộn đều đất và phân bón, thành phần của ruột bầu

có thể chọn theo các tỷ lệ sau:

 99% đất tầng B+ 1% Supe lân

 89% đất tầng B +10% phân chuồng hoai + 1% Supe lân

 79% đất tầng B + 20% phân chuồng hoai mục +1% lân supe (hoặc lân

vi sinh)

+ Đóng bầu và xếp luống

- Đóng bầu:

+ Bước 1: cho đất vào ½ bầu

+ Bước 2: dồn đất để căng hết đáy bầu

+ Bước 3: thêm đất đầy đến mặt bầu và nén đất sao cho đất trong bầu vừa đầy và căng túi, đất trong bầu không quá chặt, không quá lỏng

- Xếp bầu thành luống xít nhau, không nghiêng theo các luống cứng sẵn có

ở vườn ươm với kích thước: rộng 1m x dài 10m

- Nếu không có luống cứng thì tiến hành tạo nền phẳng, sạch cỏ dùng dây căng định hướng và kích thước luống để đặt bầu, dùng que nẹp quanh luống để xếp bầu không nghiêng ngả

B Bài tập và sản phẩm thực hành của học viên

Bài tập 1: Đặt tên đúng các loại thiết bị, dụng cụ dùng trong vườn ươm? Cho

biết mục đích của các thiết bị, dụng cụ trên?

- Cách thức: mỗi học viên được nhận một thiết bị, dụng cụ có trong vườn

ươm

- Thời gian hoàn thành: 5 phút/1 học viên

- Hình thức trình bày: vấn đáp

- Phương pháp đánh giá: đánh giá trên cơ sở lý thuyết

- Kết quả sản phẩm cần đạt được: gọi tên đúng thiết bị, nêu đúng mục đích

sử dụng của thiết bị đó trong quá trình tiến hành công việc chăm sóc cây tại vườn ươm

Bài tập 2: Thực hành chuẩn bị bầu dinh dưỡng cho cây?

- Cách thức: chia các nhóm nhỏ (5 – 10 học viên/nhóm), mỗi nhóm nhận

nhiệm vụ đóng và xếp luống 50 bầu dinh dưỡng

- Thời gian hoàn thành: 3 giờ/1 nhóm

- Hình thức trình bày: thực hành tại chỗ

- Phương pháp đánh giá: kỹ năng vận dụng lý thuyết vào thực hành của

mỗi học viên trong nhóm và thái độ thực hành của học viên

- Kết quả cần đạt được:

+ Chọn được đất làm ruột bầu phù hợp với yêu cầu của cây mô

+ Làm được bầu dinh dưỡng để cấy cây mô đúng kỹ thuật

+ Xếp được luống bầu đúng kỹ thuật

C Ghi nhớ: Cần chú ý một số nội dung trọng tâm:

- Thiết bị, dụng cụ dùng trong vườn ươm cây

- Kỹ thuật chuẩn bị bầu dinh dưỡng cho cây

14

Bài 2 Cấy cây mô ở vườn ươm

Mã bài: MĐ 04 - 02 Giới thiệu

Bài học cấy cây mô ở vườn ươm nhằm giới thiệu cho học viên các bước công việc để đưa cây mô từ bình nuôi cấy đã được huấn luyện ra môi trường đất thích hợp để cây có điều kiện làm quyen dần với môi trường sống, sinh trưởng phát triển

Nội dung của bài học nhằm trang bị những kiến thức cơ bản về công việc cấy cây ở vườn ươm sau nuôi cấy gồm: lựa chọn các dụng cụ phù hợp, khử trùng bầu dinh dưỡng trước khi cấy, chọn cây mô đạt tiêu chuẩn để đem cấy, lấy cây mô ra khỏi bình không bị dập hỏng, cấy cây mô đúng kỹ thuật

Mục tiêu

- Trình bày được các bước công việc cấy cây mô ở vườn ươm

- Lựa chọn được các dụng cụ phù hợp để cấy cây

- Chọn được cây mô đạt tiêu chuẩn để cấy

- Thành thạo các thao tác cấy cây mô đúng kỹ thuật

A Nội dung chính

1 Chuẩn bị vật liệu, dụng cụ

- Panh để lấy cây

- Bình cây mầm đủ tiêu chuẩn để ra ngôi

- Thuốc tím để khử trùng bầu dinh dưỡng

- Bầu dinh dưỡng đã xếp thành luống trong nhà lưới

- Que cấy cây mô

độ cao hơn (0,2 - 0,3%)

3 Lấy cây ra khỏi bình

- Tiêu chuẩn cây con đem cấy vào bầu: Khi thân chuyển sang màu của tự nhiên, lá xoè ra đầy đủ, có 3-4 rễ thì có thể tiến hành cấy chuyển vào bầu đất

- Chú ý: Không nên kéo dài thời gian huấn luyện vì để lâu rễ sẽ bị đen, lá

úa vàng Khi đó cấy vào bầu đất tỷ lệ sống sẽ không cao

Ví dụ: tiêu chuẩn cây bạch đàn con đem cấy: thân đỏ tím hoặc tím, rễ dài

khoảng 2cm và không bị đen đầu, lá xoè đều, có khả năng quang hợp thì đảm bảo tỷ lệ sống cao khi cấy ra bầu

- Thời vụ cấy: tùy từng loại cây, thời vụ cấy co nhiều loài cây là từ tháng 4 đến tháng 10 Mật độ ươm 400 cây/m2

- Yêu cầu: Lấy ra khỏi bình không được làm dập và nhẹ nhàng rửa sạch thạch bám rễ rồi cấy vào giá thể

Hình 4.4: Cây con được lấy từ trong bình ra

- Thao tác: phải nhẹ nhàng, cẩn thận tránh làm tổn thương cho cây

 Lấy cây mầm từ trong lọ ra bằng cách đổ cây trong bình ra lòng bàn tay

 Nhặt từng cây một cho ra khỏi nền nuôi cấy

 Rửa sạch thạch bằng nước sạch

16

 Hồ rễ bằng đất đã đƣợc khử trùng

Hình 4.5: Rửa thạch bám gốc cây mô con

Hình 4.6: Cây mô con đã đƣợc rửa sạch thạch bám gốc

4 Thao tác cấy cây mô vào bầu