giáo trình mô đun phát triển mạng lưới khuyến nôn lâm

CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN PHÁT TRIỂN MẠNG LƯỚI KHUYẾN NÔNG LÂM Mã mô đun: MĐ 06 Giới thiêu mô đun: Chương trình mô đun nhằm giúp cho người học biết được trình tự các bước tổ chức câu lạc bộ

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

PHÁT TRIỂN MẠNG LƯỚI KHUYẾN NÔNG LÂM

MÃ SỐ: MĐ- 06

NGHỀ: KHUYẾN NÔNG LÂM

Trình độ: Sơ cấp nghề

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN:

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

MÃ TÀI LIỆU: MĐ 06

LỜI GIỚI THIỆU

Với mục tiêu phát triển bền vững nông nghiệp - nông thôn thì mạng lưới hệ thống khuyến nông lâm chính là mắt xích quan trọng trong sự phát triển Các hoạt động khuyến nông sẽ đóng góp không nhỏ và sự nghiệp phát triển bền vững nông nghiệp và nông thôn

Trong giai đoạn hiện nay, công tác khuyến nông ngày càng hoàn thiện cả

về tổ chức, nội dung và phương pháp Nhằm đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao về nghiệp vụ cho cán bộ khuyến nông lâm các cấp Giáo trình nghề khuyến nông lâm được biên soạn trên cơ sở chương trình khung dạy ngắn hạn nghề khuyến nông lâm do Trường Cao đẳng nghề Công nghệ và Nông lâm Nam bộ biên soạn năm 2009, được chỉnh sửa, bổ sung và tham khảo trên 20 tài liệu được cập nhật trong và ngoài nước và được tổng kết từ những kinh nghiệm đào tạo khuyến nông lâm của đội ngũ sư phạm Trường Cao đẳng nghề công nghệ và Nông lâm Đông Bắc trong những năm qua

Thông qua mô đun sẽ cung cấp cho người học nghề những kiến thức, kỹ năng cần có để có thể phát triển nhân rộng mạng lưới khuyến nông lâm Cập nhật những tiến bộ kỹ thuật và thực tế sản xuất tại các cơ sở, địa phương

Để hoàn thành giáo trình chúng tôi nhận được sự chỉ đạo, hướng dẫn của Vụ

tổ chức cán bộ Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn; Tổng cục dạy nghề Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Trung tâm khuyến nông Quốc gia Đồng thời nhận được những ý kiến có hiệu quả tham gia đóng góp của các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các nhà quản lý khuyến nông cùng những cộng tác viên

Giáo trình là cơ sở cho các giáo viên soạn bài giảng để giảng dạy, là tài liệu học tập của học viên học nghề Khuyến nông lâm và là tài liệu tham khảo cho các cán bộ kỹ thuật khuyến nông lâm

Bộ giáo trình chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Ban chủ nghiệm và các tác giả mong nhận được ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các cán bộ quản lý, cán bộ kỹ thuật và các đồng nghiệp để giáo trình hoàn thiện hơn

Xin chân thành cám ơn/

Tham gia biên soạn:

1.Trần Quang Minh (Chủ biên)

2 Nguyễn Thành Vân

3 Hà Thị Minh Thu

4 Đặng Minh Tuấn

PHỤ LỤC

LỜI GIỚI THIỆU 3

PHỤ LỤC 4

Bài 1: Tổ chức câu lạc bộ khuyến nông 7

Mục tiêu: 7

A Nội dung: 7

1 Câu lạc bộ khuyến nông lâm 7

1.1 Khái niệm 7

1.2 Mục đích, ý nghĩa 7

1.3 Nguyên tắc hoạt động 7

1.4 Vị trí của câu lạc bộ trong tổ chức khuyến nông lâm 8

1.5 Tổ chức câu lạc bộ 8

1.6 Mục đích hoạt động của câu lạc bộ khuyến nông lâm 9

1.7 Các yêu cầu để hình thành và phát triển câu lạc bộ khuyến nông 10

2 Trình tự và cách thức tổ chức câu lạc bộ khuyến nông lâm 10

B Câu hỏi và bài tập thực hành 12

C Ghi nhớ 12

Bài 2: Tổ chức nhóm sở thích 13

Mục tiêu: 13

A Nội dung: 13

1 Nhóm sở thích 13

1.1 Nhóm 13

1.2 Nhóm sở thích là gì? 13

1.3 Mục đích, nội dung hoạt động 13

1.4 Các yếu tố hình thành nhóm 14

1.5 Sự cần thiết thành lập nhóm 14

2 Trình tự và cách thức tổ chức nhóm sở thích 15

3 Yêu cầu cán bộ khuyến nông tổ chức hoạt động trong nhóm sở thích 15 B Câu hỏi và bài tập thực hành 16

C Ghi nhớ 16

Bài 3: Hỗ trợ câu lạc bộ, nhóm sở thích hoạt động 17

Mục tiêu: 17

A Nội dung chính: 17

1 Sự cần thiết phải hỗ trợ câu lạc bộ, nhóm sử thích 17

2 Trình tự và cách thức hỗ trợ câu lạc bộ khuyến nông lâm hoạt động 17

2.1 Hướng dẫn xác định các nhu cầu của câu lạc bộ 17

2.2 Xác định thứ tự ưu tiên các nhu cầu 17

2.3 Xây dựng kế hoạch thực hiện các hoạt động 17

2.4 Hướng dẫn triển khai các hoạt động 18

2.5 Hướng dẫn theo dõi các hoạt động 18

2.6 Hướng dẫn phương pháp đánh giá các hoạt động 19

2.7 Hướng dẫn cách thức mở rộng quy mô, chất lượng câu lạc bộ 20

B Câu hỏi và bài tập thực hành 20

C Ghi nhớ 21

Bài 4: Tìm kiếm nông dân điển hình 22

Mục tiêu: 22

A Nội dung: 22

1 Các tiêu chuẩn lựa chọn nông dân điển hình 22

2 Trình tự và cách thức tìm kiếm nông dân điển hình 22

3 Triển khai mô hình sản xuất ra diện rộng 23

3.1.Mục đích 23

3.2 Nguyên tắc 23

B Câu hỏi và bài tập thực hành 23

C Ghi nhớ 23

HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ DUN 24

I Vị trí tính chất của mô đun: 24

II Mục tiêu: 24

III Nội dung chính của mô đun: 24

IV Hướng dẫn thực hiện bài tập, bài thực hành 25

V Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập 25

VI Tài liệu tham khảo 26

CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN PHÁT TRIỂN MẠNG LƯỚI KHUYẾN NÔNG LÂM

Mã mô đun: MĐ 06

Giới thiêu mô đun:

Chương trình mô đun nhằm giúp cho người học biết được trình tự các bước

tổ chức câu lạc bộ khuyến nông, nhóm sở thích qua đó tìm ra những nông dân điển hình tiên tiến Vận dụng những kiến thức đã học duy trì phát huy và nhân rộng hoạt động của câu lạc bộ, nhóm sở thích, gương nông dân điển hình tiên tiến Thông qua mô đun giúp cho người học hiểu rõ hơn về nông thôn, nông nghiệp và nông dân từ đó có thái độ đúng trong công tác khuyến nông lâm Nội dung mô đun được chia làm bốn bài:

Bài 1: Tổ chức câu lạc bộ khuyến nông

Bài 2: Tổ chức nhóm sở thích

Bài 3: Hỗ trợ câu lạc bộ, nhóm sở thích hoạt động

Bài 4: Tìm kiếm nông dân điển hình

Trong quá trình giảng dạy và học tập môn học giáo viên nêu vấn đề, người học chủ động lĩnh hội kiến thức và vận dụng ngày vào tình hình thực tế ở địa phương nơi mình sinh sống

Bài 1: Tổ chức câu lạc bộ khuyến nông Mục tiêu:

- Xây dựng được các tiêu chuẩn lựa chọn nông dân điển hình, tiêu chuẩn lựa chọn thành viên tham gia câu lạc bộ, nhóm sở thích;

- Lập được kế hoạch tổ chức một câu lạc bộ khuyến nông lâm tại địa phương

- Hướng dẫn và khuyến khích được người dân tham gia hoạt động;

- Xác định được các nguồn lực cần thiết và tính toán các khoản chi phí cho một hoạt động hỗ trợ giả định trình lãnh đạo;

- Chia sẻ kiến thức và trách nhiệm giữa các thành viên để cải thiện và đẩy mạnh các quá trình có sự tham gia trong tổ chức của mình

tham gia của người

dân, trong đó hoạt động

khuyến nông lấy nhu

cầu của người dân làm

trung tâm

1.2 Mục đích, ý

nghĩa

- Tăng cường giao

lưu trao đổi lẫn nhau,

- Không hạn chế về số lượng số hộ tham gia và thường tổ chức theo qui mô thôn, bản

- Ban lãnh đạo Câu lạc bộ khuyến nông là những người nhiệt tình, năng động, sáng tạo, có tinh thần trách nhiệm cao Họ làm việc không có chế độ thù lao công tác được nông dân tín nhiệm

- Kinh phí hoạt động do nông dân tham gia đóng góp, do các hợp tác xã, các tổ chức khuyến nông, các cá nhân, các tổ chức trong nước và nước ngoài tài trợ

1.4 Vị trí của câu lạc bộ trong tổ chức khuyến nông lâm

Sơ đồ 01: Tổ chức khuyến nông

1.5 Tổ chức câu lạc bộ

Câu lạc bộ khuyến nông lâm gồm:

- Chủ nhiệm câu lạc bộ: là người có uy tín, có kinh nghiệm, trách nhiệm cao và có điều kiện (thời gian) trong cộng đồng đó; cũng có thể là trưởng thôn

hoặc Bí thư chi bộ hoặc chi hội trưởng Hội phụ nữ Trong mọi trường hợp, rất cần có sự tham gia của Trưởng thôn trong việc điều hành câu lạc bộ để thuận lợi cho việc huy động cộng đồng

- Phó chủ nhiệm câu lạc bộ có thể là hội trưởng Hội phụ nữ, đoàn thanh niên, đại diện hội cựu chiến binh… Ở những nơi có điều kiện, việc vận động các cán bộ hưu trí, cựu chiến binh tham gia câu lạc bộ là rất đáng khuyến khích

- Hướng dẫn viên (trong trường hợp chưa có sự chuẩn bị hướng dẫn viên cộng đồng từ giai đoạn trước thì ở giai đoạn đầu mỗi câu lạc bộ cần có hướng dẫn viên để hỗ trợ điều hành các buổi sinh hoạt) Trong trường hợp có sự chuẩn

bị từ giai đoạn trước, hướng dẫn viên cộng đồng có thể giữ vai trò là Chủ nhiệm câu lạc bộ hay phó chủ nhiệm câu lạc bộ

- Thành viên câu lạc bộ: Là tổ chức tự nguyện của nhóm hộ nông dân hoặc các tổ chức kinh tế xã hội, đoàn thể tham gia câu lạc bộ khuyến nông là nông dân không phân biệt già trẻ, giới tính, dân tộc, thành phần…

1.6 Mục đích hoạt động của câu lạc bộ khuyến nông lâm

- Tạo đầu mối

để nông dân giúp

nhau trao đổi kinh

nghiệm, tiếp thu tiến

tham gia của người

nghèo trong tiến trình phát triển cho dân

- Xây dựng mô hình điển hình tại các vùng dân cư để tham quan học tập, nhân rộng mô hình ra sản xuất đại trà

- Thu hút sự tham gia của cộng đồng, tạo ra mối quan hệ gắn bó giữa các hộ nông dân với nhau, giúp nhau khắc phục những khó khăn trong sản xuất đời sống

- Là nơi cung cấp dịch vụ vật tư và tiêu thụ sản phẩm nông lâm nghiệp

Những yếu tố nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của CLB khuyến nông

- Ý thức trách nhiệm cao, nhiệt tình của cán bộ lãnh đạo CLB khuyến nông

Hình 2: Hợp tác xã một loại hình hoạt động khuyến nông

thôn/bản

- Hoạt động đều đặn thường xuyên, Nội dung hoạt động phong phú hấp dẫn

- Sự quan tâm, giúp đỡ cũng như tác động tương hỗ của Khuyên nông, chính quyền, các đoàn thể, các tổ chức xã hội và các dịch vụ hỗ trợ đối với CLB khuyến nông

1.7 Các yêu cầu để hình thành và phát triển câu lạc bộ khuyến nông lâm Lãnh đạo nhóm: Sẽ khuyến khích các thành viên tham gia công việc của nhóm bằng cách thông tin thường xuyên và thảo luận

- Kinh phí cho hoạt động: Chủ yếu là góp tiết kiệm thường xuyên của các nhóm viên, hoặc bằng tiền hoặc bằng hiện vật Số lượng đóng góp phải được tất

cả các nhóm viên đồng ý và phụ thuộc vào dự trù chi tiêu

- Quy chế của nhóm: Là viết mục đích thành lập và các quy định hoạt động giúp cho nhóm, tránh mâu thuẫn nội bộ và gắn trách nhiệm của mỗi nhóm viên một cách dễ dàng

- Sổ sách theo dõi: Ghi chép lại những gì nhóm viên đã quyết định tại các cuộc họp là rất cần thiết và quan trọng cho giám sát đánh giá

1.8 Xây dựng quy chế hoạt động

Khái niệm quy chế: Quy chế là sự thỏa thuận được các thành viên đưa ra để bày tỏ những nguyện vọng và sự mong đợi của họ

Sự cần thiết phải xây dựng quy chế: Một quy chế đề cập đến những hướng

dẫn mang tính bền vững, rõ ràng và xác định rõ quyền lợi trách nhiệm của mỗi thành viên đối với tổ chức của mình Trong nhóm tương trợ, quy chế chỉ có ý nghĩa về quyền lợi của các nhóm viên Quy chế do các thành viên trong câu lạc

bộ đề ra và chỉ có thể do các thành viên trong câu lạc bộ thay đổi

Nội dung của quy chế: Không có một khuôn mẫu nào cho quy chế Quy

chế của câu lạc bộ có được qua từng bước thảo luận Bản quy chế có thể viết ngay từ ngày đầu thành lập, có thể sửa đổi khi có những vấn đề cần bổ sung

2 Trình tự và cách thức tổ chức câu lạc bộ khuyến nông lâm

Bước 1: Khảo sát nhu cầu thành lập câu lạc bộ khuyến nông với người dân

- Liệt kê các hình thức khảo sát;

- Chọn hình thức khảo sát

- Tiến hành khảo sát

- Tổng hợp xử lý kết quả

Bước 2: Tuyên truyền, vận động người dân tham gia

- Chuẩn bị nội dung tuyên truyền (mục đích, ý nghĩa, nội dung hoạt động của câu lạc bộ, quyền lợi và trách nhiệm của các thành viên trong câu lạc bộ để

họ hiểu và tự nguyện đăng ký tham gia)

- Lựa chọn các hình thức thông tin tuyên truyền phù hợp với điều kiện thực

tế tại địa phương và khả năng tiếp cận thông tin của người dân

- Tuyên truyền, vận động người dân tham gia câu lạc bộ

Chú ý: Khuyến khích những người thiếu vốn và kinh nghiệm sản xuất tham gia bởi họ thường tự ti và ngại tham gia

Bước 3: Xây dựng tiêu chuẩn và dự kiến số lượng thành viên tham gia

- Xây dựng tiêu chuẩn lựa chọn thành viên tham gia

- Dự kiến số lượng tham gia câu lạc bộ khuyến nông

Chú ý:

+ Số lượng thành viên và tiêu chuẩn lựa chọn thành viên do nhóm khởi xướng câu lạc bộ xây dựng, sau này sẽ được các thành viên trong câu lạc bộ điều chỉnh và hoàn thiện

+ Tiêu chuẩn lựa chọn thành viên xây dựng dựa trên mục đích hoạt động của Câu lạc bộ

Bước 4: Tổ chức đăng kí tham gia

- Các thành viên đăng kí và nhóm khởi xướng sẽ đối chiếu với tiêu chuẩn lựa chọn để quyết định danh sách tham gia câu lạc bộ

- Soạn thảo đơn đăng ký

- Hướng dẫn nông dân điền các thông tin vào đơn xin vào câu lạc bộ

- Tổng hợp số lượng

Bước 5: Chọn địa điểm sinh hoạt câu lạc bộ khuyến nông

Lựa chọn địa điểm ở trung tâm xã/ thôn thuận lợi cho đi lại, thường kết hợp nơi sinh hoạt câu lạc bộ khuyến nông với các trung tâm học tập cộng đồng

Bước 6: Bầu ban chủ nhiệm

- Thông báo tập hợp các thành viên được lựa chọn tham gia câu lạc bộ;

- Ban chủ nhiệm thường có từ 3 - 5 người (trưởng ban, phó trưởng ban, thư

kí, thủ quỹ) trong đó có ít nhất một cán bộ chuyên môn;

- Các thành viên sẽ viết tiêu chuẩn lựa chọn Ban chủ nhiệm lên thẻ màu Khi bình chọn không nên để những người có chức sắc, già làng, trưởng bản bình chọn trước vì dễ ảnh hưởng cá nhân làm kết quả bình chọn không mang tính đại diện

Bước 7: Xây dựng quy chế hoạt động

- Thời gian sinh hoạt định kỳ; Mức đóng góp; Hình thức đóng góp…

- Lưu ý nếu tất cả các thành viên không tham gia xây dựng quy chế hoạt động thì việc thực hiện chỉ mang tính nửa vời hoặc bị hiểu sai lệch đi

Bước 8: Đăng kí thành lập với cơ quan có thẩm quyền

- Hồ sơ đăng kí bao gồm: Đơn hoặc tờ trình xin thành lập câu lạc bộ (nêu

rõ mục đích, ý nghĩa hoạt động của câu lạc bộ)

- Trình hồ sơ lên cấp có thẩm quyền (chính quyền xã và cơ quan khuyến nông sở tại) phê duyệt

Bước 9: Xây dựng kế hoạch hoạt động năm của Câu lạc bộ

- Nhằm thống nhất các công việc của câu lạc bộ trong thời gian 1 năm, trách nhiệm của từng thành viên và nhu cầu hỗ trợ của cán bộ kỹ thuật, trung tâm khuyến nông đối với từng công việc

B Câu hỏi và bài tập thực hành

Tình huống 1: Để tạo môi trường thuận lợi cho người dân tiếp cận các kiến

thức khuyến nông và thỏa mãn nhu cầu mong muốn của họ (đặc biệt là người nghèo) về hiểu biết, cập nhật các kinh nghiệm và kiến thức khoa học kỹ thuật Bạn với vai trò là cán bộ khuyến nông cơ sở hãy xây dựng kế hoạch tổ chức câu lạc bộ cho người dân

Yêu cầu:

- Chia lớp thành nhóm 5 người lập kế hoạch tổ chức câu lạc bộ

- Sản phẩm hoàn thành: một bản kế hoạch tổ chức câu lạc bộ khuyến nông lâm

Tình huống 2: Bạn là Chủ nhiệm câu lạc bộ Sau một thời gian hoạt động

bạn thấy câu lạc bộ hoạt động theo kiểu hình thức phong trào, chưa đi vào thực chất Các thành viên chưa có trách nhiệm đóng góp hội phí cho thủ quỹ của câu lạc bộ vào một ngày nhất định trong tuần, tháng hoặc năm Cá biệt có một số cá nhân không đóng góp do không đồng ý với mức kinh phí mà câu lạc bộ đề ra Với tư cách là chủ nhiệm câu lạc bộ, bạn có nhiệm vụ thúc đẩy các thành viên trong nhóm đưa ra những ý tưởng xây dựng một bản quy chế hoạt động mới, đồng thời phải giải quyết được những ý tưởng đối lập đi đến sự thống nhất cao trong câu lạc bộ

Sản phẩm hoàn thành: Bản quy chế, điều lệ hoạt động mới phù hợp và gắn

trách nhiệm, quyền lợi của các thành viên trong câu lạc bộ một cách rõ ràng Chia lớp thành 3 nhóm, mỗi nhóm 5 người Một học viên đóng vai chủ nhiệm câu lạc bộ Thời gian cho mỗi vai chủ nhiệm là 5 phút

Các thành viên trong nhóm lần lượt rút thăm và số rút thăm sẽ quyết định thứ tự từng người vào vai chủ nhiệm câu lạc bộ Người tham gia trong nhóm liên tục thực hiện quá trình thúc đẩy khi có người ngừng thì người khác tiếp tục

mà không quay lại từ đầu Các thành viên còn lại chưa đóng vai câu lạc bộ thì sẽ đóng vai các thành viên trong câu lạc bộ để tham gia vào nhiệm vụ của nhóm

C Ghi nhớ

- Nguyên tắc, mục đích, tổ chức câu lạc bộ khuyến nông

- Trình tự và cách thức tổ chức câu lạc bộ khuyến nông lâm

Ví dụ: + Nhóm trồng rau sạch

+ Nhóm chăn nuôi cá

+ Nhóm những người nuôi ong khai thác mật

1.3 Mục đích, nội dung hoạt động

- Chỉ hoạt động trong một lĩnh vực sản xuất nhất định

- Những yếu tố nâng cao hiệu quả hoạt động của nhóm nó phụ thuộc

+ Ý thức trách nhiệm cao, nhiệt tình sáng tạo của người lãnh đạo

+ Hoạt động đều đặn thường xuyên, hình thức hoạt động hấp dẫn, phong phú + Sự quan tâm, giúp đỡ cũng như tác động tương hỗ của Khuyến nông, chính quyền, các đoàn thể, các tổ chức xã hội và dịch vụ hỗ trợ