giáo trình mô đun sử dụng máy vô tuyến tầm phương

Bộ giáo trình gồm 6 quyển: 1 Giáo trình mô đun Sử dụng máy Định vị vệ tinh 2 Giáo trình mô đun Sử dụng máy Đo sâu, dò cá đứng 3 Giáo trình mô đun Sử dụng máy Dò cá ngang 4 Giáo trình mô

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

SỬ DỤNG MÁY VÔ TUYẾN TẦM PHƯƠNG

Mã số: MĐ 06 NGHỀ: SỬ DỤNG THIẾT BỊ ĐIỆN TỬ

PHỔ BIẾN TRÊN TÀU CÁ Trình độ: Sơ cấp nghề/ dạy nghề dưới 3 tháng

Hà Nội, năm 2011

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN:

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể đƣợc phép dùng nguyên bản hoặc trích dung cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

MÃ TÀI LIỆU: MĐ 06

LỜI GIỚI THIỆU

Ở Việt Nam hiện nay để đáp ứng nhu cầu phát triển ngày càng cao của khoa học kỹ thuật, vấn đề xác định vị trí ngư cụ trong nước, vị trí đàn cá và các chướng ngại vật trên biển là rất quan trọng Vì vậy hầu như các tàu đánh cá hoạt động trên biển đều trang bị máy Vô tuyến tầm phương

Dựa trên cơ sở đề án: “ Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm

2020 của Thủ tướng Chính phủ” Chương trình dạy nghề “Sử dụng các thiết bị

điện tử phổ biến trên tàu cá”do tập thể giáo viên ngành Khai thác hàng hải Thủy

sản thuộc khoa Công nghệ Thủy sản, trường Cao đẳng nghề Thủy sản miền Bắc biên soạn Chương trình đào tạo đã tổ hợp những kiến thức, kỹ năng cần có của nghề thành 6 mô đun, trên cơ sở sơ đồ phân tích nghề DACUM và bộ phiếu phân tích công việc

Bộ giáo trình đã tích hợp những kiến thức, kỹ năng cần có của nghề, cập nhật những tiến bộ của khoa học kỹ thuật và thực tế sản xuất trên biển tại các địa phương Bộ giáo trình gồm 6 quyển:

1) Giáo trình mô đun Sử dụng máy Định vị vệ tinh

2) Giáo trình mô đun Sử dụng máy Đo sâu, dò cá đứng

3) Giáo trình mô đun Sử dụng máy Dò cá ngang

4) Giáo trình mô đun Sử dụng Ra đa hàng hải

5) Giáo trình mô đun Sử dụng máy Thông tin liên lạc

6) Giáo trình mô đun Sử dụng máy Vô tuyến tầm phương

Giáo trình Sử dụng máy Vô tuyến tầm phương giới thiệu khái quát về cấu tạo, nguyên lý hoạt động và cách sử dụng các máy Vô tuyến tầm phương phổ biến trên tàu cá hiện nay Nội dung được phân bổ giảng dạy trong thời gian 40 giờ và bao gồm 3 bài:

Bài 1: Các bộ phận và nguyên lý hoạt động của máy Vô tuyến tầm phương Bài 2: Sử dụng máy Vô tuyến tầm phương DF - 2701

Bài 3: Sử dụng Phao vô tuyến KTR-17,KTR-18

Để hoàn thiện bộ giáo trình này chúng tôi đã nhận được sự chỉ đạo, hướng dẫn của Vụ Tổ chức cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT; Tổng cục dạy nghề -

Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Sự hợp tác, giúp đỡ của Trung tâm Khuyến ngư Quốc gia, Chi cục bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản Hải phòng, Viện nghiên cưú Hải sản Hải phòng và một số đơn vị khác v.v Đồng thời chúng tôi cũng nhận được các ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật của các Viện, Trường, cơ sở nghề cá, Ban Giám Hiệu và các thầy cô giáo Trường Cao đẳng nghề thuỷ sản miền Bắc Chúng tôi xin được gửi lời cảm ơn đến Vụ

Tổ chức cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT, Tổng cục dạy nghề, Ban lãnh đạo các Viện, Trường, các cơ sở sản xuất, các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các

thầy cô giáo đã tham gia đóng góp nhiều ý kiến quý báu, tạo điều kiện thuận lợi

để hoàn thành bộ giáo trình này

Bộ giáo trình là cơ sở cho các giáo viên soạn bài giảng để giảng dạy, là tài

liệu nghiên cứu và học tập của học viên học nghề “Sử dụng các thiết bị điện tử

phổ biến trên tàu cá” Các thông tin trong bộ giáo trình có giá trị hướng dẫn giáo

viên thiết kế và tổ chức giảng dạy các mô đun một cách hợp lý Giáo viên có thể vận dụng cho phù hợp với điều kiện và bối cảnh thực tế trong quá trình dạy học

Bộ giáo trình chắc chắn không tránh khỏi những sai sót, Ban chủ nhiệm và các tác giả mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các đồng nghiệp để giáo trình hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Tham gia biên soạn:

MỤC LỤC

LỜI GIỚI THIỆU 2

MÔ ĐUN SỬ DỤNG MÁY VÔ TUYẾN TẦM PHƯƠNG 5

B ài 1: Các bộ phận và nguyên lý hoạt động 5

của máy Vô tuyến tầm phương 5

1 Các bộ phận của máy Vô tuyến tầm phương: 5

1.1 Hệ thống anten: 5

1.2 Máy thu: 6

1.3 Bộ phận chỉ thị: 6

2 Nguyên lý hoạt động của máy Vô tuyến tầm phương: 6

2.1 Sơ đồ: 6

2.2 Nguyên lý hoạt động: 6

Bài 2 Sử dụng máy Vô tuyến tầm phương JMC DF-2701 9

1 Giới thiệu chung: 9

1.1 Các thông số kỹ thuật của máy Vô tuyến tầm phương JMC DF-2701: 9

1.2 Sơ đồ mặt máy, tên và chức năng các phím, núm trên bảng điều khiển: 9

2 Sử dụng máy Vô tuyến tầm phương DF-2701: 12

2.1 Chuẩn bị máy: 12

2.2 Mở máy: 12

2.3 Điều chỉnh độ nhạy thu: 12

2.4 Điều chỉnh tín hiệu ra loa: 12

2.5 Tinh chỉnh tần số: 12

2.6 Chọn tần số thu: 13

2.7 Chọn các chế độ thu nhận tín hiệu: 13

2.8 Cách cài tần số vào kênh nhớ: 13

2.9 Cách đọc dữ liệu trên máy Vô tuyến tầm phương DF-2701; 14

2.10 Sử dụng máy Vô tuyến tầm phương để xác định vị trí của đài phát (phao vô tuyến): 15

2.11 Xử lý sự cố trên máy Vô tuyến tầm phương DF-2701: 16

2.12 Tắt máy: 17

2.13 Bảo quản máy Vô tuyến tầm phương DF-2701: 17

B ài 3 Sử dụng Phao vô tuyến KTR 17 ( KTR-18) 18

1 Giới thiệu chung: 18

1.1 Các thông số kỹ thuật của Phao vô tuyến KTR-17,KTR-18: 18

1.2 Hình dáng của Phao vô tuyến: 20

2 Sử dụng Phao vô tuyến KTR-17(KTR-18): 21

2.1 Chuẩn bị ở trên bờ: 21

2.2 Thả Phao vô tuyến: 21

2.3 Xử lý sự cố trên Phao vô tuyến: 21

2.4 Tắt máy: 21

2.5 Bảo quản Phao vô tuyến: 21

MÔ ĐUN SỬ DỤNG MÁY VÔ TUYẾN TẦM PHƯƠNG

Mã mô đun: MĐ 06

Giới thiệu mô đun:

Học xong mô đun này người học có khả năng:

+ Xử lý được các sự cố thông thường của máy

-Thái độ:

Nghiêm túc học tập, sáng tạo, tuân thủ quy định

Bài 1: Các bộ phận và nguyên lý hoạt động

của máy Vô tuyến tầm phương

Mã bài: MĐ 06-1 Giới thiệu:

Ngày nay máy Vô tuyến tầm phương được áp dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực của cuộc sống như ở trên biển phục vụ cho các đội tàu cá, tàu buôn, tàu du lịch, có thể dùng để hàng hải ở đại dương, ven bờ, trên sông, kênh đào

Mục tiêu:

- Nhận biết được máy Vô tuyến tầm phương trên tàu cá;

- Trình bày được nguyên lý hoạt động của máy Vô tuyến tầm phương ;

- Thái độ: Nghiêm túc, tự giác trong học tập

1.3 Bộ phận chỉ thị:

Có thể loa hoặc tai nghe

2 Nguyên lý hoạt động của máy Vô tuyến tầm phương:

truyền lan của sóng vô tuyến vuông góc với mặt phẳng của anten khung thì sức điện động cảm ứng trên anten khung là nhỏ nhất Ta có thể biểu diễn quan hệ trên theo sơ đồ sau:

Để xác định hướng đến đài phát vô tuyến người ta dùng thêm một anten thẳng đứng Vì anten thẳng đứng không có tính phương hướng nên biểu đồ phương hướng tính của nó là một đường tròn

Khi kết hợp giữa hai anten khung và anten thẳng đứng ta được một sức điện động tổng Biểu đồ phương hướng tính của nó là một hình trái tim Người ta quy ước lấy phía có tín hiệu âm thanh nhỏ nhất để xác định phía của đài phát

Từ đó có thể xác định đươc phương hướng tới đài phát

- Phương pháp đánh giá: đánh giá trên cơ sở lý thuyết

- Kết quả cần đạt được: trình bày được các bộ phận của máy Vô tuyến tầm

Cần chú ý một số nội dung trọng tâm:

- Các bộ phận của máy Vô tuyến tầm phương

- Nguyên lý hoạt động của máy Vô tuyến tầm phương

Bài 2 Sử dụng máy Vô tuyến tầm phương JMC DF-2701

Mã bài: MĐ 06-2 Mục tiêu:

- Trình bày được các tính năng kỹ thuật của máy Vô tuyến tầm phương

- Sử dụng được máy Vô tuyến tầm phương

- Thái độ: Cẩn thận, nghiêm túc, chăm chỉ học tập

A Nội dung:

1 Giới thiệu chung:

1.1 Các thông số kỹ thuật của máy Vô tuyến tầm phương JMC DF-2701:

- Màn hình 5,5 inches tinh thể lỏng, độ phân giải 320 x 240

- Màu nền gồm 3 màu: màu đen, xanh da trời và xanh nước biển

- Màu chỉ thị: nhiều hoặc một màu

- Tần số thu, phát từ 6 KHz – 24 KHz

- Công suất nguồn: 3 w

- Tầm hoạt động của máy Vô tuyến tầm phương JMC DF-2701: 10 hải lý

- Núm [ FINE] Chỉnh rõ tín hiệu của đài phát

- Các phím số từ [0] – [9] Nhập kênh hoặc tần số

 / 

2 Sử dụng máy Vô tuyến tầm phương DF-2701:

- Phải kiểm tra và đảm bảo các đầu nối điện được tiếp xúc tốt, nếu chưa đảm bảo thì phải làm sạch các chỗ tiếp xúc

- Phải kiểm tra và đảm bảo việc kết nối giữa anten và máy Vô tuyến tầm phương DF-2701

- Trước khi mở máy phải chắc chắn:

+ Nguồn 24 VDC phải được nối vào thiết bị

+ Anten phải được kết nối với máy

+ Loa kết nối với máy

+ Vỏ máy đã được nối đất

2.2 Mở máy:

Ấn phím [PWR] để mở máy

2.3 Điều chỉnh độ nhạy thu:

- Dùng núm [RF] để chỉnh độ nhạy thu bằng cách xoay thuận chiều kim đồng hồ

để tăng độ nhạy và xoay ngược chiều kim đồng hồ để giảm độ nhạy Ngoài ra máy còn có chức năng tự động điều chỉnh độ nhạy thu AGC ở trong MENU

- Khi có nguồn phát ở gần tàu thì dùng chức năng suy giảm tín hiệu bằng cách ấn phím và dùng phím để tăng ( từ 6 dB đến 30 dB), dùng phím để giảm tần số ( từ 30 dB xuống 6 dB)

2.4 Điều chỉnh tín hiệu ra loa:

Vặn núm [AF] thuận và ngược chiều kim đồng hồ để chỉnh tín hiệu ra loa vừa

đủ nghe để phát hiện phao

b Dùng bàn phím: dùng các phím ▲ hoặc▼ để tăng giảm, mỗi một lần ấn phím thì chỉnh được ± 100Hz

Thông thường chỉ sử dụng hai chế độ: SSB(U) và SSB(L)

2.8 Cách cài tần số vào kênh nhớ:

- Bước 1: Ấn phím [MEM] màn hình menu xuất hiện

- Bước 2: Dùng phím ▲ hoặc▼ để dịch chuyển ô đen đến dòng ta muốn

10 MHz 1MHz 100 kHz 10 kHz 1 kHz 100 Hz

+ Ấn phím [MODE] để chọn chế độ SSB(L)

003 ♣ 0000.0 SSB(L) + Ấn phím [ENT] để chấp nhận số liệu

Cách nhập tần số vào các kênh khác cũng làm tương tự như trên

2.9 Cách đọc dữ liệu trên máy Vô tuyến tầm phương DF-2701;

Giải thích:

- : vị trí của Phao vô tuyến

- : phương vị của Phao vô tuyến

- : chế độ thu nhận gồm các chế độ sau:

+ SSB: Chế độ băng tần thấp ( U: cao hơn; L: thấp hơn)

+ FAX: Chế độ gửi số liệu

- : Thanh tín hiệu dùng để chỉ thị tín hiệu thu mạnh hay yếu

- : Chức năng suy giảm tín hiệu thu ( 0 dB, 6 dB, 15 dB; 30 dB)

- : Chỉ thị AGC ( tự động khuếch đại tín hiệu thu)

2.10 Sử dụng máy Vô tuyến tầm phương để xác định vị trí của đài phát (phao

vô tuyến):

- Bước 1: Chọn kênh đài phát bằng cách ấn phím [CH] và dùng các phím ▲ hoặc▼ để dịch chuyển ô đen về kênh cần thiết

Sau khi dò tìm được đài phát trên màn hình có dạng:

2.11 Xử lý sự cố trên máy Vô tuyến tầm phương DF-2701:

a Máy không bật được nguồn

- Nguyên nhân:

+ Đứt dây cáp nguồn

+ Đứt cầu chì

- Xử lý:

+ Kiểm tra dây cáp nguồn, nếu dây đứt thì phải nối hoặc thay dây mới

+ Kiểm tra cầu chì, nếu đứt phải thay cầu chì khác đúng trị số như cầu chì cũ

b Âm thanh từ loa quá lớn

- Nguyên nhân: Núm [RF] vặn ngược chiều kim đồng hồ quá nhiều

- Xử lý: vặn núm [RF] thuận chiều kim đồng hồ đến khi nhận được tín hiệu

d Phương vị của đài phát không thể hiện trên màn hình

- Nguyên nhân: do chưa mở chế độ tự động dò tìm đài phát

- Xử lý: ấn phím [ADF] để mở chế độ tự động dò tìm đài phát

e Phương vị thật không thể hiện trên màn hình

- Nguyên nhân: chưa kết nối được với máy Định vị vệ tinh

- Xử lý: kiểm tra và kết nối lại giữa máy Vô tuyến tầm phương với máy Định vị

vệ tinh

2.12 Tắt máy:

Ấn phím [PWR] để tắt máy

2.13 Bảo quản máy Vô tuyến tầm phương DF-2701:

- Hàng ngày hoăc đầu các chuyến đi biển phải tiến hành :

+ Kiểm tra bộ đổi nguồn để đảm bảo nguồn hoạt động ổn định và đủ dòng điện, điện áp cung cấp cho máy Vô tuyến tầm phương

+ Nếu dùng ác quy phải kiểm tra bình ác quy xem có đủ dòng điện, điện áp, kiểm tra các chỗ tiếp xúc, dây nối phải đảm bảo kẹp bình phải chắc chắn, tiếp xúc tốt tuyệt đối không vừa sạc ác quy vừa sử dụng máy

+ Thường xuyên lau chùi máy sạch sẽ, để máy ở nơi thoáng

- Trường hợp tàu đỗ bờ với thời gian dài phải lau chùi máy và che đậy cẩn thận

- Phương pháp đánh giá: đánh giá trên cơ sở lý thuyết

- Kết quả cần đạt được: trình bày được nguyên lý hoạt động của máy Vô

- Phương pháp đánh giá: đánh giá trên cơ sở lý thuyết

- Kết quả cần đạt được: trình bày được quy trình sử dụng của của máy Vô

tuyến tầm phương DF-2701

Bài 3 Sử dụng Phao vô tuyến KTR 17 ( KTR-18)

Mã bài: MĐ 06-3

Giới thiệu:

Ngày nay máy Vô tuyến tầm phương được áp dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực của cuộc sống như ở trên biển phục vụ cho các đội tàu cá, tàu buôn, tàu du lịch, có thể dùng để hàng hải ở đại dương, ven bờ, trên sông, kênh đào

Mục tiêu:

- Trình bày được các tính năng kỹ thuật của Phao vô tuyến KTR 17

- Sử dụng được Phao vô tuyến KTR 17

- Thái độ: Cẩn thận, nghiêm túc, chăm chỉ học tập

A Nội dung:

1 Giới thiệu chung:

1.1 Các thông số kỹ thuật của Phao vô tuyến KTR-17,KTR-18:

a Kích thước

- Phao vô tuyến KTR-17

- Kích thước Phao vô tuyến KTR 18:

b Tần số phát

Có 2 tần số phát trong là 1600 KHz và 2850 KHz

c Công suất phát

Công suất phát của Phao vô tuyến KTR-17 là 4 w

Công suất phát của Phao vô tuyến KTR-18 là 10 w

d Tầm hoạt động của Phao vô tuyến KTR-17,KTR-18

Tầm hoạt động của Phao vô tuyến là 60 hải lý

2 Sử dụng Phao vô tuyến KTR-17(KTR-18):

2.1 Chuẩn bị ở trên bờ:

- Trước khi sử dụng cần tiến hành kiểm tra pin bằng cách tháo hộp pin và dùng đồng hồ đo dòng điện, điện áp, nếu chưa đảm bảo phải tiến hành sạc pin theo đúng quy trình sử dụng

- Kiểm tra anten và cáp nối giữa anten và Phao vô tuyến xem đã đảm bảo chưa 2.2 Thả Phao vô tuyến:

- Khi tàu ra đến nơi sản xuất, sau khi đã thả lưới( lưới vây, vàng câu v.v…) bật công tắc chọn tần số phát 1600 KHz hoặc 2850 KHz trên Phao vô tuyến, bật công tắc nguồn , rồi tiến hành cố định Phao vô tuyến vào một đầu lưới

- Trong quá trình khai thác cá, tiến hành mở máy Vô tuyến tầm phương sẽ biết được phương hướng của Phao vô tuyến

2.3 Xử lý sự cố trên Phao vô tuyến:

a Phao không hoạt động khi bật công tắc nguồn:

- Nguyên nhân: pin không đảm bảo

- Xử lý: kiểm tra hộp pin, nếu pin yếu tiến hành sạc ngay, nếu hỏng phải thay mới

b Phao không phát được sóng:

- Nguyên nhân: kết nối anten với Phao vô tuyến không đảm bảo

- Xử lý: kiểm tra và kết nối lại anten với Phao vô tuyến

2.4 Tắt máy:

Tắt công tắc nguồn

2.5 Bảo quản Phao vô tuyến:

- Hàng ngày hoăc đầu các chuyến đi biển phải tiến hành :

+ Kiểm tra pin xem có đủ dòng điện, điện áp

+ Kiểm tra việc kết nối giữa anten và Phao vô tuyến

+ Khi không sản xuất phải tiến hành lau chùi Phao vô tuyến sạch sẽ, để ở nơi thoáng mát

- Trường hợp tàu đỗ bờ với thời gian dài phải tháo pin và che đậy Phao vô tuyến cẩn thận

- Phương pháp đánh giá: đánh giá trên cơ sở lý thuyết

- Kết quả cần đạt được: trình bày đƣợc nguyên lý hoạt động của Phao vô

- Phương pháp đánh giá: đánh giá trên cơ sở lý thuyết

- Kết quả cần đạt được: trình bày đƣợc quy trình sử dụng của Phao vô

- Phương pháp đánh giá: đánh giá trên cơ sở lý thuyết

- Kết quả cần đạt được: trình bày đƣợc quy trình sử dụng của Phao vô

tuyến KTR-17,KTR-18

HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN

I Vị trí, tính chất mô đun:

- Vị trí: Mô đun Sử dụng máy Vô tuyến tầm phương là mô đun độc lập, mô đun

này được thực sau mô đun 05 trong chương trình dạy nghề : « Sử dụng thiết bị điện tử phổ biến trên tàu cá »

- Tính chất: Đây là mô đun chuyên môn nghề trong chương trình dạy nghề trình

độ sơ cấp Mô đun này mang tinh tích hợp giữa kiến thức và kỹ năng thực hành

II Mục tiêu mô đun:

Học xong mô đun này, người học có khả năng:

+ Kết nối được máy Thông tin liên lạc với nguồn và các phụ kiện;

+ Sử dụng được máy Thông tin liên lạc trong quá trình hành trình và khai thác, đánh bắt hải sản

+ Xử lý được các sự cố thông thường của máy

- Thái độ: Nghiêm túc học tập, sáng tạo, tuân thủ quy định

III Nội dung chính của mô đun:

Mã bài Tên bài Loại bài

dạy

Địa điểm

Thời gian Tổng

số

Lý thuyết

Thực hành

Kiểm tra

MĐ 06-01 Các bộ phận và

nguyên lý hoạt động của máy

Vô tuyến tầm phương

Tích hợp

Xưởng thực hành

Kiểm tra hết mô đun 4 4