giáo trình mô đun chuẩn bị đất trồng cây cao su

Hiện nay, có rất nhiều sách và tài liệu viết về Kỹ thuật trồng và chăm sóc cây cao su Hevea brasilensis, nhưng với tinh thần trách nhiệm và tham vọng: Cô đọng – bổ sung những tiến bộ kỹ

1

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN CHUẨN BỊ ĐẤT TRỒNG CÂY CAO SU

Mã số: MĐ02

NGHỀ TRỒNG, CHĂM SÓC VÀ KHAI THÁC MỦ CAO SU

Trình độ: Sơ cấp nghề

3

LỜI GIỚI THIỆU

Nghề “Trồng, chăm sóc và khai thác mủ cây cao su” đã giải quyết rất nhiều việc

làm cho người lao động và đóng góp lớn cho ngân sách nhà nước Thị trường cao su toàn cầu và trong nước có nhiều triển vọng mở rộng theo đà phát triển kinh tế và xã hội của thế giới và Việt Nam Ở nước ta trong quá trình xây dựng và phát triển nhất là từ khi thực hiện đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước, ngành cao su đã có những chuyển biến quan trọng cả về tổ chức quản lý và phương thức hoạt động, đã nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, tăng thu nhập cho người lao động, đồng thời góp phần đáng kể trong công tác cải thiện điều kiện xã hội, an ninh và môi trường Đảng và nhà nước luôn đánh giá cao và đặc biệt quan tâm đến việc phát triển cây cao su và coi đó là một ngành kinh tế bán công, bán nông có tầm quan trọng trong quá trình phát triển kinh

tế xã hội, an ninh quốc phòng và ổn định chính trị

Hiện nay, có rất nhiều sách và tài liệu viết về Kỹ thuật trồng và chăm sóc cây cao

su Hevea brasilensis, nhưng với tinh thần trách nhiệm và tham vọng: Cô đọng – bổ

sung những tiến bộ kỹ thuật cập nhật phục vụ được nhiều đối tượng tham khảo, học

hỏi, Ban Xây dựng chương trình dạy nghề cho Nông dân phối hợp với Viện Giáo dục

và dạy nghề Trung ương, biên soạn tập tài liệu này để phổ biến trong các lớp nghề

“Trồng, chăm sóc và khai thác mủ cây cao su” trình độ sơ cấp, góp phần trang bị đầy

đủ cho các đối tượng tham gia, để tự giải quyết các vấn đề kỹ thuật một cách sáng tạo, chủ động

Để phục vụ công tác đào tạo công nhân trồng, chăm sóc và khai thác mủ cao su cho các công ty, Nông trường cao su Quốc doanh cũng như các hộ làm cao su tiểu điền Chúng tôi đã biên soạn và cho phát hành giáo trình “Chuẩn bị đất trồng cây cao su” theo mô đun Mô đun này gồm có 6 bài:

Bài mở đầu

Bài 1: Đất trồng cao su

Bài 2: Đào phẫu diện đất

Bài 3: Khai hoang

Bài 4: Thiết kế hàng trồng cao su

Bài 5: Đào hố và bón lót

Cần có quá trình phổ biến, áp dụng cho mọi đối tượng quan tâm đến nghề

“Trồng, chăm sóc và khai thác mủ cây cao su”, sau đó bổ sung, hoàn thiện dần, để tập tài liệu này trở thành cuốn “Giáo trình chuẩn bị đất trồng cây cao su” trình độ sơ cấp,

do đó chúng tôi rất tha thiết mong nhận được góp ý của quý độc giả Lần xuất bản đầu

Trong quá trình biên soạn chương trình và giáo trình xin cám ơn Thầy Châu Kim Lang đã hướng dẫn và tập huấn để hoàn thành giáo trình này

Xin cám ơn Ban lãnh đạo các công ty đã tạo điều kiện và cử các chuyên gia từ các cán bộ kỹ thuật: Sở Nông nghiệp & PTNT tỉnh Bình Phước, Công ty cổ phần cao su Đồng Phú đã tham gia xây dựng chương trình và giáo trình

Chúng tôi trân trọng cảm ơn sự khích lệ, động viên của lãnh đạo các cấp, và sự cộng tác nhiệt tình của các đồng nghiệp, đã giúp hoàn thành tập tài liệu này trong một thời gian ngắn ngủi

Hà Nội, ngày 01tháng07 năm 2011

Tham gia biên soạn

1 Nguyễn Thành Công - Chủ biên

2 Phạm Văn Nha

3 Bùi Đình Ninh

4 Lưu Thị Thanh Thất

5 Lê Quang Vịnh

6 Nguyễn Văn Cường

7 Nguyễn Văn Ân

8 Trần Thị Lan

Trường Cao Đẳng Công Nghiệp Cao Su

1428 Đường Phú Riềng Đỏ - TX Đồng Xoài – Bình Phước

Email: caodangcaosu@ric.edu.vn; Website: www.ric.edu.vn;

5

MỤC LỤC

LỜI GIỚI THIỆU 1

MỤC LỤC 3

BÀI MỞ ĐẦU 6

1 Vai trò của công tác chuẩn bị đất trồng cao su 6

2 Tiêu chuẩn của loại đất thích hợp trồng cao su 6

3 Giới thiệu về mô đun 7

Bài 1: ĐẤT TRỒNG CAO SU 8

1 Đất xám bạc màu 8

1.1 Đặc điểm của đất xám bạc màu 9

1.2 Hướng sử dụng đất xám bạc màu 10

2 Đất đỏ vàng 11

2.1 Đặc điểm đất đỏ vàng 13

2.2 Hướng sử dụng và cải tạo đất đỏ vàng 13

3 Phân hạng đất trồng cây cao su 15

4 Đặc điểm của vùng đất trồng cao su 20

4.1 Vùng Đông Nam Bộ 20

4.2 Vùng Tây nguyên 20

4.3 Vùng Duyên hải miền trung 21

4.4 Vùng Tây Bắc 21

BÀI 2 : ĐÀO PHẪU DIỆN ĐẤT 23

6

1 Nguyên tắc đào phẫu diện 23

2 Đào phẫu diện 24

3 Mô tả phẫu diện 24

Bài 3: KHAI HOANG 27

1 Cưa đốn 27

2 Dọn mặt bằng 28

3 Cày bừa 29

Bài 4: THIẾT KẾ HÀNG TRỒNG CAO SU 31

1 Chuẩn bị dụng cụ 31

2 Thiết kế hàng cây cao su trên đất bằng 34

3 Thiết kế trên đất dốc (thiết kế đường đồng mức) 35

Bài 5: ĐÀO HỐ, BÓN LÓT 38

1 Đào hố 38

2 Bón phân lót 40

HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN 42

7

MÔ ĐUN CHUẨN BỊ ĐẤT TRỒNG CAO SU

Mã mô đun: MĐ 02 Giới thiệu mô đun:

Sau khi học viên học xong mô đun này, học viên có thể làm được:

- Lựa chọn được các loại đất thích hợp để trồng cao su

- Thiết kế được hàng trồng cây cao su đúng yêu cầu kỹ thuật và tận dụng đất tối đa

- Chuẩn bị được hố trồng cây cao su đúng kích thước và đủ lượng loại phân bón lót Phương pháp học tập mô đun này: các bài học theo lối tích hợp giữa lý thuyết và thực hành Có thể dạy lý thuyết ở ngoài vườn thực địa, kết hợp với phân công giao việc cho nhóm học viên thực hiện các nội dung của bài học

Đánh giá kết quả của học viên dựa trên sản phẩm của từng bài học cụ thể

8

BÀI MỞ ĐẦU

Mã bài: MB2-01 Mục tiêu

- Hiểu được ý nghĩa và vai trò của mô đun trong việc đầu tư sản xuất trồng cây cao su;

- Giới thiệu về mô đun;

A Nội dung

1 Vai trò của công tác chuẩn bị đất trồng cao su

- Nền đất là một trong những yếu tố cơ bản có tính chất quyết định hiệu quả kinh tế vườn cây và là một yếu tố khó sửa đổi nhất;

- Việc chọn đất nhằm mục tiêu xác định và xếp hạng các diện tích có khả năng trồng cao su và nhất là loại bỏ ngay từ đầu các diện tích không thích hợp cho cây cao su;

- Việc chọn đất cần đặc biệt lưu ý trong trường hợp trồng trên đất mới Trước khi trồng cần triển khai công tác khảo sát đất và quy hoạch cụ thể toàn bộ diện tích trồng

2 Tiêu chuẩn của loại đất thích hợp trồng cao su

- Tính chất đất:

+ Đất cao, thoáng, không bị ngập hay úng nước;

+ Độ sâu tầng đất tổi thiểu 80 cm, kết cấu tơi xốp, chế độ nước, nhiệt điều hòa;

- Tình trạng đất:

+ Nên chọn vùng đất liền khoảnh tránh manh mún nhỏ lẻ;

+ Cao trình (độ cao tương đối so với mực nước biển) dưới 700 mét;

+ Có đường giao thông thuận tiện để dễ dàng thực hiện việc vận chuyển các vật

tư cần thiết và thương mại hóa sản phẩm;

+ Khả năng cung cấp lao động của vùng trồng;

9

3 Giới thiệu về mô đun

- Mô đun Chuẩn bị đất trồng cao su gồm 05 (năm) bài, được sắp xếp một cách logic & khoa học, giúp cho người học thấy rõ được tầm quan trọng tiên quyết trong việc đầu tư sản xuất trồng cây cao su, cụ thể như sau:

Bài 1: Các loại đất trồng cao su (1tiết + 5 TH)

Bài 2: Đào phẫu diện đất (1LT + 14TH + 1KT)

Bài 3: Khai hoang tái canh – trồng mới (1 LT + 7TH)

Bài 4: Thiết kế hàng trồng (2 LT + 21 TH + 1 KT)

Bài 5: Chuẩn bị hố trồng (2 LT + 114 TH)

Kiểm tra hết mô đun

10

Bài 1: ĐẤT TRỒNG CAO SU

Mã bài: MB2-02 Mục tiêu:

Nhận biết một số loại đất trồng cao su chủ yếu

Trình bày được cơ sở và phương pháp phân hạng đất trồng cao su

Xác định được một số phương pháp và loại phân bón cho từng loại đất trồng cao su Nhận biết được tính chất, cách sử dụng, bảo vệ, nâng cao độ phì cho một số loại đất trồng cao su

Trình bày được tính chất, cách sử dụng, bảo vệ và cải tạo một số loại đất trồng cao

A Nội dung:

1 Đất xám bạc màu

Đất xám bạc màu gồm 3 loại: đất xám bạc màu trên phù sa cổ, đất xám bạc màu glây trên phù sa cổ và đất xám bạc màu phát triển trên đá cát và macma axit Có diện tích gần 2 triệu ha, được phân bố ở trung du và miền núi phía Bắc, các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên, Ðông Nam Bộ

Đất xám bạc màu phát triển trên đá cát và

macma axit

1.1 Đặc điểm của đất xám bạc màu

Lớp đất canh tác có thành phần cơ giới là cát mịn pha bụi hay cát pha;

Kết cấu đất rất xấu, rời rạc, chóng bị gí, dẽ;

Chế độ nhiệt không ổn định, biên độ nhiệt giữa ngày và đêm khá cao, ảnh hưởng xáu đến cây trồng;

Chất hữu cơ tích lũy ít, thấm nước và giữ nước kém, cây trồng dễ bị hạn và dễ bị úng nước;

Nghèo dinh dưỡng, chua hay rất chua;

Đất bị gí, dẽ, đóng váng sau khi tưới hay

mưa, và bị nứt nẻ khi khô

12

1.2 Hướng sử dụng đất xám bạc màu

Bón vôi cải tạo đất chua, bón phân hữu cơ để cải thiện tích chất vật lý của đất

Rắc vôi bằng máy cày để cải tạo đất chua

Dùng phân hữu cơ để cải thiện tính chất

vật lý, hóa học, sinh học của đất

Bón đầy đủ và cân đối các loại phân hóa học: đạm, lân, kali

Ba loại phân hóa học thường

được sử dụng để bón cho cây

cao su, gồm có đạm Urea, lân

Văn Điển, kali đỏ

13

Xen canh cây họ đậu giữa hai hàng cây cao su

Trồng xen cây đậu xanh giữa hai hàng cây

cao su, cách mỗi bên gốc cây cao su tối

thiểu 1 mét

Trồng xen cây đậu phộng (lạc) giữa hai

hàng cây cao su, cách mỗi bên gốc cây cao

14

Đất đỏ vàng trên đá phiến sét và biến chất

Đất vàng đỏ trên đá macma axit có diện tích hơn 4 triệu ha, tập trung ở các tỉnh Lào Cai, Lạng Sơn, Vĩnh Phúc, Nghệ An, Quảng Trị

Đất vàng đỏ trên đá macma axit

16

Ba loại phân hóa học thường được sử dụng

để bón cho cây cao su, gồm có đạm Urea,

lân Văn Điển, kali đỏ

Trồng cây cao su theo đường đồng mức

Tạo mương, đắp bờ chống xói mòn trong

vườn cây cao su

17

Bón phân cho cây cao su bằng hố tích

mùn

Trồng thảm phủ đậu kudzu trong vườn

cây cao su để hạn chế xói mòn, rửa trôi

3 Phân hạng đất trồng cây cao su

Phân hạng đất trồng cây cao su chúng ta thường dựa vào một số chỉ tiêu như: độ sâu tầng đất, thành phần cơ giới đất, tỷ lệ đá sỏi, độ dốc của đất;

18

Mỗi hạng đất khác nhau chúng ta thường xây dựng công thức bón phân khác nhau;

Độ sâu tầng đất dày tối thiểu là 80 cm,

thích hợp để trồng cây cao su

Độ sâu tầng đất mỏng, < 50 cm, không

thích hợp để trồng cây cao su

20

Tỷ lệ đá sỏi tối đa 70% theo thể tích,

không có đá bàn, có thể trồng cây cao su

Tầng đất có đá bàn, không thích hợp trồng

cây cao su

22

4 Đặc điểm của các vùng đất trồng cao su

4.1 Vùng Đông Nam Bộ

Đất đai gồm 2 loại đó là đất đỏ bazan và đất xám phù sa cổ;

Cao trình từ 50 – 350 mét so với mặt nước biển;

4.2 Vùng Tây nguyên

Địa hình phức tạp, vùng đất thoai thoải với độ dốc 5-7 %, vùng dốc & đồi bát úp 18%, vùng đất dốc nhiều > 18%; Cao trình, thấp nhất 300-350 m đến 700-800 m svmb (Mangyang, Pleicần của Kontum, Delaya của KrongBuk);

8-Chủ yếu là đất đỏ bazan, tầng canh tác dày > 1,5m (>10m), tơi xốp, kết cấu khá;

Nhiệt độ hàng năm 18 -24 độ C Biên độ nhiệt độ giữa ngày và đêm > 10 độ C  trở ngại cho tăng trưởng của cây cao su;

Mua mưa bắt đầu tư tháng 4-10 DL, lượng bq 2200-2300mm nước/năm, tập trung tháng

7, 8,9 DL Mùa khô kéo dài từ tháng 11 – 4DL, lượng bốc hơi cao, BXMT mạnh, ĐA

23

4.3 Vùng Duyên hải miền trung

Tính chất đất, có 4 dạng địa hình chính: vùng ven biển, đồng bằng, gò đồi & vùng núi Trong vùng gò đồi có cao trình 200 mét so với mặt biển, có độ dốc từ 3-35o

được chọn

để trồng cao su;

Đất vùng DHMT khá thích hợp với cây cao su, nhưng điều kiện khí hậu có nhiều yếu tố không thuận: nhiệt độ thấp (10-11o C), gió Tây Nam khô nóng kéo dài & nhất là gió bão

có thể gây thiệt hại lớn đến cao su;

Lượng mưa bq 2000 mm (TH), 2700 mm (QT)  lượng mưa tăng từ bắc vào Nam; Khu vực phía bắc mưa tập trung từ tháng 5 – 10 DL (60% lượng nước); Khu vực phía nam mùa mưa chia làm 2 thời kỳ: từ tháng 9- 11DL với lượng mưa chiếm 40 – 60% và

từ tháng 4 – 6DL với lượng mưa 30-40% Giữa 2 thời kỳ trên là mùa khô hạn;

Bão thường xuyên xảy ra từ tháng 6 – 11 DL, cao điểm là các tháng 9, 10 DL;

Đây là vùng đất thích hợp trung bình để trồng cao, ở nơi đây vườn cao su kiến thiến cơ bản sinh trưởng khá (7- 8 năm sau trồng cho khai thác mủ), vườn cây cao su kinh doanh có sản lượng cao (bình quân đạt 1,8 – 2,0 tấn cao su khô/ha)

Trong địa máng sông Đà còn có một dãy cao nguyên đá vôi chạy suốt từ Phong Thổ đến Thanh Hóa, và có thể chia nhỏ thành các cao nguyên Tà Phình, Mộc Châu, Nà Sản Cũng có các lòng chảo như Điện Biên, Nghĩa Lộ, Mường Thanh;

Đây là vùng đất mới (so với các vùng trồng cao su khác), địa hình đồi dốc, đa số đất có độ dốc trên 20 độ, đường đi lại còn gặp nhiều khó khăn Hàng năm thường phải húng chịu các đợt gió mùa Đông Bắc rất lạnh, ảnh hưởng đến sinh trưởng phát triển của cây cao su

24

B Câu hỏi và bài tập thực hành

- Bài tập: + Kiểm tra thông qua câu hỏi và trả lời vấn đáp

+ Khảo sát thực địa thực tế và nhận diện hạng đất của lô (vườn);

+ Xây dựng các biện pháp bảo vệ và nâng cao độ phì cho lô (vườn);

- Nguồn lực thực hiện:

+ Bài giảng, giáo án + Qui trình kỹ thuật cao su của Tập đoàn cao su Việt Nam + Giáo trình chuẩn bị đất trồng cao su

+ Máy chiếu Projecter, máy tính xách tay

C Ghi nhớ:

Đất thích hợp trồng cây cao su là loại đất có độ sâu tầng đất dày tối thiểu 80cm, không có đá bàn, không có lẫn sỏi đá, đất tương đối bằng phẳng

25

BÀI 2 : ĐÀO PHẪU DIỆN ĐẤT

Mã bài: MB2-03 Mục tiêu:

Trình bày được kỹ thuật đào phẫu diện đất

Mô tả được phẫu diện đất, nhận diện được loại đất nghiên cứu

Lấy được mẫu đất để nghiên cứu một phẫu diện đất

A Nội dung:

1 Nguyên tắc đào phẫu diện

- Vị trí đào phẫu diện: nơi còn giữ nguyên trạng thái của đất (mặt ruộng hay trong lô cao su)

Đào phẫu diện

đất trong vườn

cây cao su kinh

doanh

- Hướng của phẫu diện

+ Theo hướ ng Đông – Tây;

+ Mặt thành của phẫu diê ̣n phải hướng đối diê ̣n mă ̣t trời hoă ̣c cắ t ngang hướng dốc (đất dốc);

- Kích thước của phẫu diện

26

2 Đào phẫu diện

- Khi đào phẫu diện, đất đào phải đổ sang hai bên, dọc theo chiều dài của phẫu diện, tránh đi lại hay đổ đất đào lên phía mặt thành của phẫu diện;

- Mặt thành phải thẳng đứng từ trên mặt đất xuống sâu, có chiều sâu 1,4 mét, đối diện với hướng chính Đông hoặc Đông Bắc hay Đông Nam, Đông ;

- Đối diện mặt thành, tạo các bậc tam cấp để đi xuống & quan sát phẫu diện khi ta đào xong phẫu diện;

Đào phẫu diện đất

Đo chiều sâu của

phẫu diện đất

3 Mô tả phẫu diện

- Quan sát nơi đào phẫu diện:

27

+ Đất bằng phẳng hay dốc;

+ Thảm thực vật : thành phần, sinh trưởng mạnh hay yếu, cây chỉ thị (cây xuất hiện nhiều nhất), mật độ (cây/m2);

+ Trạng thái mặt đất: nứt nẻ, xói mòn, sỏi đá;

Quan sát nơi đào phẫu diện

+ Độ sâu tầng đất & độ dày tầng canh tác;

+ Màu sắc của đất (đen, xám, nâu, đỏ, vàng, trắng, );

+ Tỷ lệ lẫn đá sỏi hay đá bàn, đá ong;

+ Thành phần cơ giới đất (cát & sét);

+ Chất mới sinh (kết von, đá ong) & chất xâm nhập (gạch, ngói, sứ, thủy tinh); + Ở tầng đất canh tác (0-30 cm), rễ cây nhiều hay ít, ẩm hay khô, xốp hay chặt;

28

Quan sát & mô tả các tầng

của phẫu diện đất

- Kết luận sơ bộ về đặc điểm và tính chất của đất mà chúng ta quan sát phẫu diện

Ví dụ:

+ Thảm thực vật nơi đào phẫu diện sinh trưởng phát triển tốt, cây chỉ thị là cỏ đậu Kudzu; + Mặt thành của phẫu diện có màu đỏ nâu là màu chủ đạo;

+ Tầng đất dày > 80 cm, không có đá bàn;

+ Tầng 0-30 cm có rất nhiều rễ cây, càng xuống sâu càng ít rễ, không có;

+ Tỷ lệ đá sỏi nhiều, > 70% theo thể tích;

+ Đất tương đối bằng phẳng;

 Kết luận: Đất thích hợp trung bình để trồng cao su

B Câu hỏi và bài tập thực hành

- Bài tập: Mỗi nhóm đào một phẫu diện đất có kích thước rộng 1 mét x sâu 1.4 mét x dài 1.5 mét

- Bối cảnh: Hội trường UBND Xã, cơ sở Dạy nghề …