giáo trình mô đun chăm sóc điều nghề trồng điều

Học xong mô đun này, học viên có được những kiến thức cơ bản về các nhóm cỏ gây hại trong vườn điều, nhu cầu về phân bón của cây qua các giai đoạn, ảnh hưởng của điều kiện chăm sóc đến s

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

CHĂM SÓC ĐIỀU

Mã số: MĐ03 NGHỀ TRỒNG ĐIỀU Trình độ: Sơ cấp nghề

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN:

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

MÃ TÀI LIỆU: MĐ03

LỜI GIỚI THIỆU

Cây điều thuộc nhóm cây công nghiệp có dầu, sống lâu năm Các sản phẩm thu hoạch và chế biến từ cây điều rất phong phú, đa dạng và trên hết là nhân hạt điều là mặt hàng xuất khẩu lớn của đất nước Từ năm 1996 đến nay Việt Nam luôn là nước đứng đầu về xuất khẩu điều nhân Tuy nhiên nguyên liệu đầu vào cho các nhà máy chế biến điều luôn thiếu hụt và phải nhập điều thô hàng năm từ các nước khác

Cây điều là loại cây có thể trồng được trên nhiều loại đất và khí hậu khác nhau và được coi là cây “xóa đói giảm nghèo” cho nhiều vùng sản xuất nông nghiệp Nhưng để sản xuất bền vững và có hiệu quả kinh tế cao hơn người trồng điều cần được đào tạo dạy nghề theo các chương trình phù hợp

Chương trình đào tạo nghề “Trồng điều” cùng với bộ giáo trình được

biên soạn đã tích hợp những kiến thức, kỹ năng cần có của nghề, đã cập nhật những tiến bộ của khoa học kỹ thuật và thực tế sản xuất tại vườn điều các địa phương có khí hậu nhiệt đới hai mùa mưa nắng có thể coi là cẩm nang cho người đã, đang và sẽ tiếp tục hành nghề trồng điều

Bộ giáo trình gồm 5 quyển:

1) Nhân giống điều

2) Trồng mới điều

3) Chăm sóc điều

4) Phòng trừ sâu bệnh hại điều

5) Thu hoạch và bảo quản hạt điều

Để hoàn thiện bộ giáo trình này chúng tôi đã nhận sự hợp tác, giúp đỡ của Phòng Nghiên cứu Cây Công nghiệp thuộc Viện Khoa học kỹ thuật Nông nghiệp Miền Nam, đồng thời chúng tôi cũng nhận được các ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật của các Trường khối nông nghiệp, Ban Giám Hiệu và các thầy cô giáo Trường Cao đẳng Công nghệ và Kinh tế Bảo Lộc Chúng tôi xin được gửi lời cảm ơn đến Vụ Tổ chức cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT, Tổng cục dạy nghề, Ban lãnh đạo các Viện, Trường, các cơ sở sản xuất, các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các thầy

cô giáo đã tham gia đóng góp nhiều ý kiến quý báu, tạo điều kiện thuận lợi

để hoàn thành bộ giáo trình này

Bộ giáo trình là cơ sở cho các giáo viên soạn bài giảng để giảng dạy, là

tài liệu nghiên cứu và học tập của học viên học nghề “Trồng điều” Các

thông tin trong bộ giáo trình có giá trị hướng dẫn giáo viên thiết kế và tổ chức giảng dạy các mô đun một cách hợp lý Giáo viên có thể vận dụng cho phù hợp với điều kiện và bối cảnh thực tế trong quá trình dạy học

Giáo trình mô đun“Chăm sóc điều” giới thiệu các kiến thức về cỏ dại

hại điều, nhu cầu phân bón nhằm phục vụ cho việc thực hiện các công việc chăm sóc điều gồm làm cỏ, bón phân, tỉa cành tạo tán

Trong quá trình biên soạn chắc chắn không tránh khỏi những sai sót, chúng tôi mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các đồng nghiệp để giáo trình hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

THAM GIA BIÊN SOẠN

1 Phan Quốc Hoàn (chủ biên) giảng Trường Cao Đẳng Công nghệ và Kinh

tế Bảo Lộc

2 Nguyễn Viết Thông; giảng Trường Cao Đẳng Công nghệ và Kinh tế Bảo Lộc

MỤC LỤC MỤC LỤC TRANG BÀI 1 : TRỪ CỎ VÀ BẢO VỆ ĐẤT

1 Tác hại của cỏ dại và các nhóm cỏ dại .1

1.1 Tác hại của cỏ dại 1

1.1 Các nhóm cỏ dại 2

2 Các biện pháp trừ cỏ dại 4

2.1 Xác định thời điểm làm cỏ 4

2.2 Trừ cỏ bằng cơ giới 5

2.3 Trừ cỏ băng thuốc trừ cỏ 6

3 Tủ gốc 8

3.1 Ý nghĩa và thời điểm tủ gốc .8

3.2 Phương pháp tủ .8

4 Trồng cây che phủ .9

BÀI 2 : BÓN PHÂN 1 Ảnh hưởng của các loại phân bón 11

1.1 Phân đạm 11

1.2 Phân lân 12

1.3 Phân kali 13

2 Bón phân 13

2.1 Bón phân giai đoạn cây con 13

2.2 Bón phân giai đoạn cây khai thác 14

2.3 Bón phân hữu cơ cho cây 15

2.4 Bón phân qua lá 16

3 Điều chỉnh lượng phân bón 14

BÀI 3 : TẠO TÁN VÀ CHĂM SÓC CÂY THỜI KỲ RA HOA 1 Mục đích tạo tán – tỉa cành cho cây 18

2 Cơ sở tạo tán cây điều năng suất cao 18

3 Phương pháp ta ̣o tán tỉa cành 19

3.1 Tạo tán cây 19

3.2 Tỉa cành 21

3.3 Đốn thưa .23

4 Chăm sóc cây thời kỳ ra hoa 23

4.1 Sử dụng phân bón qua lá 23

4.2 Tưới nước bổ sung 27

4.3 Dọn vệ sinh vườn 29

HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN 31

I Vị trí, tính chất của mô đun 31

II Mục tiêu của mô đun 31

III Nội dung chính của mô đun 31

1 Phân bổ nội dung chi tiết 31

2 Yêu cầu về đánh giá hoàn thành mô đun 31

IV Hướng dẫn thực hiện bài tập, bài thực hành 32

Bài thực hành số 1 32

Bài thực hành số 2 34

Bài thực hành số 3 37

Bài thực hành số 4 39

Tài liệu tham khảo 41

MÔ ĐUN: CHĂM SÓC ĐIỀU

Mã mô đun: MĐ03 Giới thiệu mô đun

Mô đun Chăm sóc điều là mô đun chuyên môn nghề , mang tính tích hợp giữa kiến thức và kỹ năng thực hành chăm sóc điều; nội dung mô đun trình bày các phương pháp trừ cỏ cho điều, kỹ thuật bón phân, tỉa cành tạo tán và chăm sóc cây thời kỳ ra hoa Đồng thời mô đun cũng trình bày hệ thống các bài tập, bài thực hành cho từng bài dạy và bài thực hành khi kết thúc mô đun Học xong mô đun này, học viên có được những kiến thức cơ bản về các nhóm cỏ gây hại trong vườn điều, nhu cầu về phân bón của cây qua các giai đoạn, ảnh hưởng của điều kiện chăm sóc đến sự ra hoa kết trái Học viên sau khi hoàn thành mô đun có kỹ năng thực hiện đúng yêu cầu các biện pháp trừ cỏ, tính toán lượng phân bón và bón phân đúng kỹ thuật từng giai đoạn, sử dụng thành thạo các dụng cụ để tỉa cành tạo tán, xử lý phù hợp

các yêu cầu khi cây điều ra hoa

BÀI 1 : TRỪ CỎ VÀ BẢO VỆ ĐẤT

Mã bài: M3-01

*Giới thiệu: Trừ cỏ và bảo vệ đất là các biện pháp kỹ thuật có ảnh

hưởng quan trọng đến hiệu quả kinh tế của nghề trồng điều Trừ cỏ là biện pháp không thể thiếu đối với việc canh tác bất cứ cây trồng nào trên đất tự nhiên nó đảm bảo loại trừ được yếu tố cạnh tranh và cây trồng lấy được đầy

đủ dinh dưỡng nhất từ đất mà Nhưng cây điều là cây công nghiệp lâu năm được trồng phổ biến ở những vùng đất dễ bị rửa trôi xói mòn vì vậy trừ cỏ phải kết hợp các biện pháp bảo vệ đất Việc bảo vệ đất sẽ giúp cho nghề tồn tại và phát triển bền vững, an toàn về môi trường sinh thái

*Mục tiêu:

- Hiểu được tác hại của cỏ dại với đời sống cây điều,

- Phân biệt được các nhóm cỏ dại chính và giai đoạn phát triển

- Nêu được các biê ̣n pháp trừ cỏ phù hợp với từng thời kỳ của cây;

- Thực hiện được các biê ̣n pháp phòng trừ cỏ da ̣i đa ̣t hiê ̣u quả

- Tuân thủ các yêu cầu về bảo vê ̣ đất, bảo vê ̣ môi trường

A Nội dung:

1 Tác hại của cỏ dại và các nhóm cỏ dại

1.1 Tác hại của cỏ dại

- Cỏ dại cạnh tranh dinh dưỡng : Trong suốt quá trình sinh trưởng và phát triển, cỏ dại đã sử dụng nguồn dinh dưỡng có trong đất và do con người bón bổ sung cho cây Cỏ dại phát triển mạnh đã làm thất thoát một tỉ lệ khá lớn các nguồn dinh dưỡng bón vào đất

- Cỏ dại cạnh tranh nước: Cùng với dinh dưỡng, cỏ dại đã sử dụng nguồn nước trong đất để thực hiện các phản ứng sinh lý, sinh hóa và sự thoát hơi nước thông qua khí khổng của cơ thể Chúng làm giảm lượng nước cung cấp cho nhu cầu cần thiết của cây trên đồng ruộng

- Cỏ dại cạnh tranh ánh sáng : Khi cây điều còn nhỏ nhiều loài cỏ dại có sức sinh trưởng rất mạnh có thể vươn cao che lấp làm cây thiếu ánh sáng

- Ngoài ra, cỏ dại còn là cầu nối, là nơi trú ẩn của nhiều loại dịch hại nguy hiểm gây hại trên cây cây điều Vì vậy hạn chế sự gây hại của cỏ dại là

giải pháp quan trọng góp phần tăng năng suất và phẩm chất cây điều

Cần chú ý ngoài những mặt hại nói trên thực tế trong hệ thống canh tác bền vững không phải lúc nào cũng cần thiết diệt trừ sạch cỏ bởi có dại cũng

có những mặt lợi khác

Cỏ dại tồn tại trên đồng ruộng có ý nghĩa chống sự rửa trôi xói mòn, làm thức ăn cho nhiều vật nuôi, làm chỗ trú ngụ cho các thiên địch theo mùa vụ v.v

1.1 Các nhóm cỏ dại

Hình 1.1: Cỏ dại cạnh tranh

với cây điều

Cỏ dại phát triển trong vườn điều và sinh sản rất khác nhau tùy theo từng loài

Do vậy để phòng trừ cỏ dại đạt hiệu quả cần xác định:

 đúng giai đoạn sinh trưởng của cỏ,

 phân biệt các nhóm cỏ chính đang mọc trong vườn Việc xác định đúng nhóm cỏ là cần thiết trước khi chọn lựa thuốc diệt cỏ phù hợp

- Căn cứ theo đặc điểm hình thái người ta phân biệt 3 nhóm cỏ dại gồm:

Cỏ dại sinh sản mạnh và có nhiều hình thức phát tán vì vậy việc lựa chọn biện pháp diệt cỏ không những căn cứ vào đặc điểm phân loại mà còn phải xác định được giai đoạn diệt trừ hiệu quả Biết được cỏ dại thuốc nhóm

cỏ nào, đang ở giai đoạn nào, người trồng điều có thể lựa chọn biện pháp trừ

cỏ phù hợp và hiệu quả kinh tế cao

2 Các biện pháp trừ cỏ dại

Cỏ dại có thể lưu tồn hạt trong đất hoặc phát tán trong vườn, sinh sản theo nhiều kiểu khác nhau, vì vậy việc trừ cỏ dại phải kết hợp nhiều biện pháp mới có hiệu quả

Các biện pháp kỹ thuật canh tác có thể làm giảm đáng kể sự phát triển của cỏ dại như tăng cường mật độ của cây trồng xen, làm đất tối thiểu và tạo

bề mặt bằng phằng cho đất vườn

Ngoài các biện pháp cơ giới như làm cỏ gốc, làm cỏ theo băng thì biện phát diệt cỏ bằng thuốc trừ cỏ đang được áp dụng phổ biến hiện nay vì tính hiệu quả, giảm chi phí, công lao động phù hợp với cân thân gỗ có hình thái cao và tán rộng như cây điều

2.1 Xác định thời điểm làm cỏ

Xác định thời điểm làm cỏ cần căn cứ vào giai đoạn sinh trưởng của cây, đặc điểm thời tiết và kết hợp làm cỏ khi bón phân

- Năm thứ nhất cứ 3 tháng một lần làm cỏ kết hợp xới xáo vun gốc và bón phân Vì cây điều còn nhỏ đất trống nhiều ta phải kết hợp cây trồng xen giai đoạn này để giảm thiểu sự sinh trưởng của cỏ,; làm cỏ kỹ vùng xung quanh gốc cây từ 1 – 2 mét

- Năm thứ hai làm cỏ 2 lần: Vào cuối mùa khô, cuối mùa mưa

- Năm thứ ba chỉ làm cỏ, xới đất, vun gốc một lần vào cuối mùa khô

- Từ năm thứ tư khi cây đã khép tán chỉ làm cỏ khi kết hợp bón phân, chủ yếu áp dụng biện pháp trừ cỏ bằng thuốc và phát dọn vườn, đốt hay cày chống cháy vào mùa khô

2.2 Trƣ ̀ cỏ bằng cơ giới

Các vườn điều trồng trên đất

dốc không nên làm cỏ trắng giữa các

hàng điều mà chỉ nên cắt cỏ giữa

hàng để chống xói mòn đất Việc

làm cỏ cho vườn điều cần cân nhắc

kỹ và chỉ tiến hành khi cần thiết

Hình 1.5: Làm cỏ gốc vườn điều

Trong thời gian cây còn nhỏ cần làm cỏ trắng ngay trong gốc và cách mép tán từ 30-50 cm, làm cỏ 3-4 đợt /năm Diện tích còn lại dùng để trồng xen cây ngắn ngày

Vào cuối mùa mưa nên phát dọn sạch cỏ hoặc cày chống cháy giữa các hàng điều để ngăn ngừa cháy vườn điều vào mùa khô

Trong vườn điều kinh doanh đã khép tán, chỉ làm cỏ trắng theo hình vành khăn chiếu theo tán để bón phân, diện tích còn lại phát cỏ 2-3 lần/năm Dùng máy phát cỏ cầm tay rất thuận lợi, tiết kiệm được công lao động

2.3 Trƣ ̀ cỏ băng thuốc trƣ̀ cỏ

Sử dụng thuốc trừ cỏ cho vườn điều ngày càng trở lên phổ biến do khả năng đáp ứng kịp thời, không cần nhiều sức lao động và tiêu diệt triệt để nhiều loại cỏ dại Hơn nữa khi sử dụng hóa chất trừ cỏ có ưu điểm hơn biện pháp cơ giới là đất ít bị rửa trôi xói mòn hơn

Các loại thuốc trừ cỏ có thể phân loại theo nhiều cách:

 Theo giai đoạn cỏ bị diệt có:

 Thuốc trừ cỏ tiền nảy mầm – ví dụ Sofit ức chế hạt cỏ nảy mầm

 Hậu nảy mầm diệt cây cỏ sau nảy mầm – đa số các thuốc trong nhóm này

 Theo tính chọn lọc có:

 Thuốc có tính chọn lọc – ví dụ 2.4 D chỉ dùng để trừ cỏ lá rộng, Dalapon chỉ trừ cỏ họ hòa thảo

Hình 1.6: Máy phát cỏ cầm tay

 Thuốc không chọn lọc diệt trừ được nhiều loài cỏ dại

 Theo cơ chế tác động đến các bộ phận của cây có:

 Thuốc lưu dẫn – ví dụ Glyphosate khi phun lên lá cây thuốc dẫn truyền đến các bộ phận khác và gây chết toàn cây

 Thuốc gây chết do tiếp xúc – ví dụ Paraquat chỉ gây cháy những bộ phận cây có tiếp xúc với thuốc khó chết với những cỏ có thân ngầm

Tùy theo đặc điểm và chủng loại cỏ dại có trong vườn mà ta chọn loại thuốc trừ cỏ cho phù hợp nhưng khi sử dụng chú ý một số nguyên tắc sau:

- Sử dụng thuốc vào giai đoạn cỏ còn non, chưa ra hoa

- Phun thuốc đúng nồng độ, đủ lượng nước theo khuyến cáo ghi trên nhãn mỗi loại thuốc,

- Phun thuốc ướt đều mặt lá cỏ

- Sử dụng kết hợp một số loại thuốc trừ cỏ để có thể tiêu diệt nhiều nhóm cỏ cùng một lần phun (ví dụ sử dụng kết hợp 2.4 D và Glyphosate để diệt cỏ lá rộng và cỏ hòa thảo trong vườn điều)

- Tránh phun thuốc vào tán lá của cây

cháy có tên thương

mại ZIZU, tên hoạt

C Cỏ dại trước khi

3 Tủ gốc

3.1 Ý nghĩa và thời điểm tủ gốc

Tủ gốc có vai trò giảm sự bốc hơi nước giữ ẩm cho đất; bảo vệ lớp đất mặt tránh khỏi sự tác động của những hạt mưa, tăng tính thấm nước và hạn

Hình 1.9: Bình phun thuốc và thuốc trừ cỏ

chế hiện tượng xói mòn cho đất; Cung cấp chất hữu cơ và các chất dinh dưỡng khác cho cây điều khi vật liệu tủ hoai mục ra nó làm thuận lợi quá trình chuyển hóa các chất dinh dưỡng khoáng điều hòa đựơc nhiệt độ và độ

ẩm trong đất, chống cỏ dại xung quanh gốc điều đặc biệt là cỏ tranh

Công việc tủ gốc được tiến hành ngay sau khi trồng mới, để đề phòng các tiểu hạn Đối với điều kiến thiết cơ bản và điều kinh doanh khi bước vào thời kỳ cuối mùa mưa, đầu mùa khô cần phải tiến hành tủ gốc giữ ẩm

Đối với điều kinh doanh : tủ theo băng xen kẽ và luân phiên nhau để hạn chế hỏa hoạn và tác động xấu do mặt đất thường xuyên bị che phủ

Trên bề mặt lớp tủ cần đắp lên một lớp đất mỏng để tăng thêm khả năng giữ ẩm, chống cháy và chống gió làm bay mất rác tủ

Nguyên liệu tủ gốc thường là cỏ, rác trên lô và các tàn dư thực vật từ ngoài đưa vào như rơm rạ, thân lá bắp, dây lạc, vỏ lạc , tùy vật liệu sẵn có

ở địa phương Tủ gốc thường được kết hợp với đợt làm cỏ cuối cùng trong năm trước khi bước vào mùa khô

Một số hạn chế của tủ gốc :

Do yêu cầu khối lượng vật liệu tủ gốc quá lớn nên việc vận chuyển tốn công rất lớn, thông thường 1 ha điều cần từ 10 – 20 tấn vật liệu khô tủ Dễ gia tăng nguy cơ sương muối vì tủ gốc ngăn cản sự ấm lên của lớp đất mặt vào ban ngày và hạn chế sự tỏa nhiệt vào ban đêm Lớp đất mặt thường bị quá ẩm ướt vào mùa mưa Tạo nguy cơ gây hỏa hoạn đặc biệt có gió mạnh vào mùa khô Tạo nơi trú ngụ của một số loại sâu bệnh gây hại

Lưu ý khi tủ gốc : Nếu cỏ sinh sản vô tính thì phải phơi khô trước khi tủ,

vì nếu không cỏ sẽ phát triển trở lại; đối với cỏ sinh sản hữu tính thì không

nên sử dụng loại cỏ già đã có quả, để các hạt cỏ không lan ra

4 Trồng cây che phu ̉

Điều thường được trồng ở

những vùng khô hạn, độ dốc

cao, chất hữu cơ trong đất

thấp vì vậy việc hạn chế

xói mòn rửa trôi do nước

chảy tràn hay do gió cũng như

hiện tượng thiêu đốt chất hữu

cơ trong đất cần đặc biệt

quan tâm bằng cách duy trì

một thảm phủ sinh học trong

vườn điều Không nên để đất

trong vườn điều bị trống,

không có cây mọc và bị ánh

sáng mặt trời chiếu trực tiếp vào mặt đất Vì vậy, thay vì làm cỏ nên trồng cây che phủ đất hoặc trồng xen các loại cây hoa màu ngắn ngày như đậu phụng, đậu xanh, đậu đen, bắp vừa bảo vệ đất vừa tăng thêm thu nhập trong những năm đầu khi cây điều chưa có sản phẩm thu hoạch

B Câu hỏi và bài tập thực hành

- Cỏ dại cạnh tranh phân bón, lây truyền một số sâu bệnh cho cây điều

Hình 1.10 Trồng đậu tương vừa bảo vệ vừa

làm giàu chất đạm cho đất

- Không nhất thiết phải làm cỏ quá nhiều lần do cỏ cũng là 1 lớp phủ bảo

vệ đất và có những ý nghĩa khác với cây trồng

- Có nhiều biện pháp trừ cỏ người trồng điều có thể lựa chọn để phù hợp với khả năng, đặc điểm loài cỏ và thời kỳ sinh trưởng của cây

- Tủ gốc, ép xanh đúng cách là biện pháp tốt để tằng nguồn chất hữu cơ cho đất và bảo vệ đất

BÀI 2 : BÓN PHÂN

Mã bài: M3-02

*Giới thiệu: Cây điều tuy dễ trồng nhưng nếu không bón phân thì năng suất

thu hoạch không đáng kể, cây nhanh già cỗi, kiệt sức Qua theo dõi năng suất hạt điều có sự biến thiên rất lớn từ 250-2500kg/ha tùy thuộc vào lượng

phân bón cho cây

*Mục tiêu của bài:

- Nêu được yêu cầu và ảnh hưởng các loa ̣i phân bón với cây điều;

- Tính toán lượng phân, loại phân phù hợp với cây từng giai đoạn và điều kiê ̣n sản xuất;

- Thực hiê ̣n thành tha ̣o bón phân theo đợt đúng quy trình

A Nội dung:

1 Ảnh hưởng của các loại phân bón

Cây điều cần ba loại phân bón chủ yếu là đạm, lân, kali; bên cạnh đó các loại phân bón trung lượng và vi lượng tuy lượng không nhiều nhưng không thể thiếu trong đời sống cây tùy theo tính chất đất thực tế mà ta cần bổ sung cho phù hợp

Hình 2.2: Phân SA dạng tinh thể và đóng bao

1.2 Phân lân:

 giúp cây điều đâm nhiều rễ,

 mau hồi sức khi mới trồng,

 tăng khả năng chịu hạn cho cây lớn

 Phân lân còn giúp cây mau trổ hoa và tỉ lệ đậu trái cao hơn

 Thường dùng 2 loại là super lân và phân lân nung chảy Trong phân DAP có đến 46% lân nguyên chất

Hình 2.1: Phân u rê dạng hạt phân và đóng bao

điều thường béo

và thơm hơn, màu

2.1 Bón phân giai đoạn cây con

Hình 2.3 Phân Super lân và lân nung chảy

2.1.1 Lươ ̣ng phân bón

Thường kéo dài từ khi trồng đến 3 năm

+ Giai đoạn này cây phát triển nhiều đợt lá nên cần tiến hành bón làm nhiều đợt (3-5 đợt/năm) với liều lượng ít vào quãng thời gian cây đã hoàn thành đợt lá trước và chuẩn bị phát đợt lá tiếp theo

+ Cây điều con rất cần đạm Giai đoạn này nên bón tỉ lệ N:P:K=3 :1:1 Liều lượng bón như bảng sau:

Bảng2.1: Liều lượng phân khuyến cáo cho điều ở thời kỳ kiến thiết cơ

(đợt/năm)

Dạng nguyên chất (g/cây/đợt)

Dạng thương phẩm (g/cây/đợt)

1

2

3

4-5 3-4

số đợt cần bón và quy đổi ra kilogram

2.1.2 Phương pha ́ p bón

 Xới xáo đất bón cách gốc 25-30cm

 Rắc đều xung quanh tránh tập trung 1 chỗ làm cây xót rễ và chết

 Lấp đất và trộn đều phân

2.2 Bón phân giai đoạn cây khai thác

2.2.1 Lươ ̣ng phân bón

Tính từ năm thứ tư trở đi Giai đoạn này cây thường phát 1-2 đợt lá mỗi năm Lượng phân bón được chia làm 2 đợt:

 Đợt đầu bón vào đầu mùa mưa khoảng tháng 5-6

 Đợt thứ 2 gần cuối mùa mưa khoảng tháng 9-10 hàng năm

 Từ năm thứ 5 trở đi mỗi năm tăng thêm 10-15% liều lượng phân bón của năm thứ tư cho đến năm thứ 8 thì điều chỉnh tùy theo tình trạng phát triển và năng suất của vườn cây

Bảng 2.2: Liều lượng phân bón khuyến cáo cho điều thời kỳ khai thác

Tuổi

Dạng nguyên chất (g/cây/đợt)

Dạng thương phẩm (g/cây/đợt)

5-8 Mỗi năm tăng thêm từ 10-15% lượng phân năm thứ 4

≥ Điều chỉnh liều lượng tùy theo tình trạng vườn cây

* Chú ý: Bảng này tính theo gam/cây/đợt vì vậy khi tính toán lượng phân cần chuẩn bị trong năm phải cộng lượng phân cả hai đợt nhân với số cây

thực có trong vườn và quy đổi ra kilogram

2.2.2 Phương pha ́ p bón

+ Cách bón:

- Làm sạch cỏ dại trước khi bó phân

- Khi vườn điều chưa khép tán thì bón phân theo đường chu vi tán

- Đào rãnh sâu 15-20cm rải đều phân và lấp lại

- Với nhưng vùng đất dốc đầu mùa mưa bón vào phần nửa chu vi cao, cuối mùa mưa bón vào nửa chi vi thấp

- Khi vườn khép tán nên đào rãnh giữa 2 hàng cây theo ô bàn cờ để bón phân

2.3 Bón phân hữu cơ cho cây

Phân hữu cơ có tác dụng làm tăng mùn cho đất, cải thiện tính chất đất, làm cho đất giữ được ẩm, tăng khả năng sử dụng phân hoá học Khi đem phân ra vườn nếu chưa sử dụng cần che đậy kỹ tránh mưa nắng làm mất chất

2.3.1 Các loại phân hữu cơ

Các loại phân hữu cơ thường được sử dụng là phân chuồng, phân rác mục, phân xanh, than bùn, phân hữu cơ vi sinh v.v chỉ nên sử dụng phân đã hoai

Nếu điều kiện khó khăn khi sử dụng các loại phân từ chăn nuôi có thể sử dụng cây che phủ hoặc tàn dư cây trồng xen tủ gốc hoặc ép xanh làm nguồn phân hữu cơ thay thế

Các nghiên cứu gần đây cho thấy việc trồng cây lạc dại (Arachis pintoi)

che phủ đất có thể cung cấp lượng chất xanh tương đương 595kg N/ha, 140kg P2O5/ha và 200kg K2O/ha mỗi năm

Sử dụng nguồn phân này còn mang nhiều ý nghĩa khác như bảo vệ đất chống xói mòn, giảm được chi phí mua phân hóa học trong điều kiện vật giá tăng cao hiện nay

Hình 2.1: Đào rãnh để bón phân theo chu vi tán

Bảng 2.3 Thành phần các chất dinh dưỡng của một số loại phân chuồng

2.3.2 Phương pha ́ p bón phân hữu cơ

- Phân chuồng bón 2 năm một lần

20 – 30 kg cho một cây, đào rãnh quanh

gốc theo chu vi tán, độ sâu 20 – 25 cm

rải đều phân và lấp lại

- Với cây phân xanh có thể ủ chung

với phân chuồng hoặc tủ gốc ép xanh

vừa có tác dụng giữ ẩm cho đất vừa

cung cấp nguồn chất hữu cơ

- Sử dụng nguồn chất hữu cơ như

rơm rạ, tàn dư cây trồng sau ủ kết hợp

với chế phẩm sinh học Trichoderma ủ

vào xung quanh gốc cây không những

cung cấp nguồn chất hữu cơ mà còn có

tác dụng tiêu diệt một số nấm bệnh hại

ngăn ngừa được các bệnh ở gốc cây

như lở cổ rễ, bệnh chết héo do

Phytophthora gây thối vùng cổ rễ

2.4 Bón phân qua lá

Bổ sung dinh dưỡng cho vườn điều vào thời điểm ra hoa đậu quả để thu được năng suất cao bằng cách sử dụng các chế phẩm phun qua lá chuyên dùng cho cây điều như HPC - B97, TN Grow… Ở những vườn điều kinh

doanh cần có máy phun cao áp mới phun được cho cây điều trưởng thành

3 Điều chi ̉nh lươ ̣ng phân bón

Hình 2.6: Bón phân hữu cơ

cho cây điều

Lượng phân bón cho cây nêu trên phù hợp với điều kiện thâm canh và đất đai có khả năng giữ phân, giữ ẩm tốt, trong điều kiện những vùng đất và khí hậu không phù hợp người trồng điều có thể điều chỉnh tăng giảm tùy theo khả năng kinh tế của cây trồng …

Ví dụ những vùng đất cát phân dễ bị rửa trôi nông dân nên bón phân lượng ít hơn và chia làm nhiều lần bón hơn Những vùng đất thịt, đất giữ ẩm tốt thì có thể tăng lượng một lần bó và số lần bón giảm đi

Những vùng đất bạc màu, khó cải tạo; trồng cây điều còn mang ý nghĩa phủ xanh đất trống đồi trọc và cân bằng sinh thái thì việc bón lượng phân theo khuyến cáo nêu trên là không cần thiết Khi ấy lượng bón cần tham khảo ý kiến các tổ chức khuyến nông, các trung tâm nghiên cứu trong vùng

về cây điều

B Câu hỏi và bài tập thực hành

1 Câu hỏi

 Vai trò các loại phân bón với cây điều

 So sánh sự khác nhau khi bón phân cho cây điều con và cây điều thời kỳ kinh doanh

2 Bài tập thực hành

 Thực hành bón phân cho cây điều giai đoạn cây con

 Thực hành bón phân cho cây điều giai đoạn cây kinh doanh

 Bài tập tính toán lượng phân: Một gia đình nông dân có 1 ha điều với 100 cây năm thứ 4 Hiện ông đã có 92 kg phân DAP hiệu Con cò 19-25-0 Hỏi ông ta cẩn bổ sung bao nhiêu phân đơn khác quy ra urê, kali clorua để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cây điều

C Ghi nhớ

- Để cây điều phát triển tốt và tăng năng suất cần bón đủ phân với tỉ lệ

đạm:lân:kali phù hợp từng thời kỳ sinh trưởng

- Cây điều con cần tỉ lệ đạm cao hơn cây khai thác, lượng bón ít hơn nhưng

số lần bón nhiều hơn

- Chỉ bón phân khi đất đủ ẩm, sạch cỏ dại và bón theo chu vi tán

- Để tính toán lượng phân bón phù hợp cần theo đặc điểm đất đai từng vùng, khả năng cho nằng suất và cần theo khuyến cáo của ban khuyến nông tại địa phương

BÀI 3 : TẠO TÁN VÀ CHĂM SÓC CÂY THỜI KỲ RA HOA

Mã bài: M3-03

*Giới thiệu: Cây điều có sự phát triển cành tự nhiên không cân đối và

rất khác nhau tùy từng cây, loại đất và điều kiện chăm sóc Về đặc điểm ra hoa kết trái, điều thuộc loại cây ra hoa đầu cành, chỉ những cành đủ tuổi vươn ra ngoài sáng mới ra hoa kết trái Vì vậy có thể thấy rằng năng suất tỉ

lệ thuận với số chồi vươn ra ngoài sáng Giai đoạn cây ra hoa thường vao mùa khô; đất không đủ độ ẩm để bón phân nên việc tưới nước bổ sung hoặc bón phân qua lá là những biện pháp mang lại hiệu quả cao thời kỳ cây ra hoa

*Mục tiêu:

- Trình bày được các yêu cầu ta ̣o tán và tỉa cành cho cây điều

- Xác định được thời điểm, phương pháp tạo hình, tỉa cành cho cây điều qua các giai đoa ̣n;

- Thực hiê ̣n được các biê ̣n pháp xử lý cây ra hoa đồng loa ̣t

- Tuân thủ đúng yêu cầu kỹ thuật, cẩn thận, tỷ mỉ, chính xác

A Nội dung:

1 Mục đích tạo ta ́ n – tỉa cành cho cây

2 Cơ sở ta ̣o tán cây điều năng suất cao

Cây điều khi mới phát triển những cành mọc từ thân chính ra được gọi là cành cấp 1, từ cành cấp 1 mọc cành cấp 2, rồi tiếp tục phát triển các cấp khác Khoảng cách từ vị trí cấp 1 phân nhánh xuống mặt đất gọi là độ cao phân cành, góc độ cành so với trục thẳng đứng của thân chính gọi là góc phân cành Cây điều khi còn nhỏ có nhiều cành mọc sà ngang và tán cây thường không cân đối Cây được trồng với mật độ thích hợp, đến năm thứ 5 chiếu rộng tán có thể từ 8 – 10 mét, chiều cao tán cũng tương đương như vậy Khi cây đã sang giai đoạn kinh doanh có nhiều cành mọc từ thân trong nhờ lấy được nhiều dinh dưỡng từ thân chính lên phát triển nhanh, nó làm giảm đi sự phát triển của các cành ngoài tán

Nhưng chùm hoa chỉ hình thành từ những chồi ra đầu cành ở những cành vươn ra ngoài sáng Trong một năm thuộc giai đoạn kinh doanh có nhiều cành bị sâu đục hoặc nấm hồng chết còn chứa đựng nhiều mầm mống dịch hại Vì vậy việc tỉa cành cho điều nhằm một số mục đích sau:

- Tạo cho cây có 1 tán cân đối hợp lý, nhiều cành vươn ra ngoài sáng nhất