- Phát biểu được quy tắc nắm tay phải để xác định chiều đường sức từ của ống dây cĩ dịng điện chạy qua khi biết chiều dịng điện.. Kĩ năng: - Vận dụng được quy tắc nắm tay phải để xác địn
Trang 1Bài 24 TỪ TRƯỜNG CỦA ỐNG DÂY CĨ
DỊNG ĐIỆN CHẠY QUA
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức:
- Vẽ được đường sức từ biểu diễn từ trường của ống dây
- Phát biểu được quy tắc nắm tay phải để xác định chiều đường sức từ của ống dây cĩ dịng điện chạy qua khi biết chiều dịng điện
2 Kĩ năng:
- Vận dụng được quy tắc nắm tay phải để xác định chiều đường sức từ của ống dây cĩ dịng điện chạy qua khi biết chiều dịng điện và ngược lại
- Vẽ đường sức từ của từ trường ống dây cĩ dịng điện chạy qua
3 Thái độ:
Tính cẩn thận và tinh thần hợp tác nhĩm, lịng yêu thích bộ mơn
II NỘI DUNG BÀI HỌC
- Vẽ được đường sức từ biểu diễn từ trường của ống dây
- Phát biểu được quy tắc nắm tay phải để xác định chiều đường sức từ của ống dây cĩ dịng điện chạy qua khi biết chiều dịng điện
- Vận dụng được quy tắc nắm tay phải để xác định chiều đường sức từ của ống dây cĩ dịng điện chạy qua khi biết chiều dịng điện và ngược lại
III CHUẨN BỊ.
1 GV:
Mỗi nhĩm: 1 tấm nhựa cĩ luồn sẵn các vịng dây của một ống dây dẫn
3 kim nam châm cĩ giá đỡ; 1 nguồn điện 6 V; Ít mạt sắt; 1 cơng tắc; 1 bút lơng
2 HS:
Nghiên cứu nội dung bài 24
Trang 2IV TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP:
1 Ổn định tổ chức và kiểm diện:
Kiểm tra sĩ số lớp
Kiểm tra vệ sinh lớp
2 Kiểm tra miệng: (10 điểm)
? Từ phổ là gì?
Từ phổ là hình ảnh cụ thể của các đường mạt sắt xung quanh nam châm.Cĩ thể thu được từ phổ bằng cách rắc mạt sắt lên tấm nhựa đặt trong từ trường và gõ nhẹ
? Qui ước đường sức từ cĩ chiều như thế nào?
Đường sức từ cho phép ta biểu diễn từ trường Người ta quy ước chiều đường sức từ là chiều đặt từ cực Nam đến cực Bắc xuyên dọc kim nam châm được đặt cân bằng trên đường sức đĩ
Nơi nào từ trường mạnh thì đường sức từ dày, nơi nào từ trường yếu thì đường sức từ thưa
? Trình bày cách vẽ đường sức từ ?
Mỗi đường sức từ cĩ một chiều xác định Bên ngồi nam châm, các đường sức từ cĩ chiều đi ra từ cực Bắc, đi vào cực Nam của nam châm
3 Tiến trình bài học:
Hoạt động 1: (2 phút)
Mục tiêu:Tổ chức tình huống.
GV: Chúng ta đã biết từ phổ và các đường sức từ
biểu diễn từ trường của thanh nam châm thẳng
Cịn từ trường của ống dây cĩ dịng điện chạy
qua thì dược biểu diễn như thế nào? Bài học hơm
nay sẽ giúp ta tìm hiểu rõ nội dung này
Hoạt động 2: (10 phút)
Mục tiêu:Tạo ra và quan sát từ phổ của ống dây
cĩ dịng điện.
GV: Hướng dẫn cho học sinh thảo luận nhĩm
sau khi thí nghiệm để trả lời C1
Lưu ý học sinh quan sát từ phổ bên trong
ống dây
I TỪ PHỔ, ĐƯỜNG SỨC TỪ CỦA ỐNG DÂY CĨ DỊNG ĐIỆN CHẠY QUA
l Thí nghiệm:
Rắc đều một lớp mạt sắt trên tấm nhựa cĩ luồn sẵn các vịng dây của một ống dây dẫn cĩ dịng điện chạy qua Gõ nhẹ tấm nhựa
Từ phổ vừa được tạo thành như hình 24.1
H24.1
Trang 3Đường sức từ của ống dây có dòng điện
chạy qua so với đường sức từ của nam châm
thẳng thì như thế nào?
HS: Hoạt động theo nhóm tiến hành TN theo
hướng dẫn SGK và trả lời các câu hỏi
GV: Yêu cầu vẽ các đường sức từ và nhận xét
với đường sức từ của thanh nam châm thẳng
HS: Thực hiện theo nhóm, đối chiếu hình 24.2
Hoạt động 3: (10 phút)
Mục tiêu:Quy tắc nắm tay phải.
- GV: Từ trường do dòng điện sinh ra, vậy chiều
đường mở thì có phụ thuộc vào chiều dòng điện
hay không? Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm
các yếu tố phụ thuộc của chiều đường sức từ của
ống dây có dòng điện chạy qua
- GV: Hướng dẫn học sinh biết cách sử dụng
nắm tay phải Để xác định một cách thuận tiện
chiều đường sức từ của ống dây khi biết chiều
dòng điện, người ta sử dụng quy tắc nắm tay
phải, được mô tả trên hình 24.3 và được phát
biểu thành quy tắc
Hoạt động 4: (10 phút)
Mục tiêu:Vận dụng.
GV: Yêu cầu cá nhân thực hiện C4; C5C6
HS: Cho ống dây AB có dòng điện chạy qua
Một nam châm thử đặt ở đầu B của ống dây, khi
đứng yên nằm định hướng như hình 24.4 Xác
định tên các từ cực của ống dây
Trên hình 24.5 có một kim nam châm bị vẽ
giống từ phổ của thanh nam thẳng Bên trong ống dây các hạt mạt sắt xếp song song với nhau
Ta thấy đường sức từ giống như đường sức
từ của nam châm thẳng
2 Kết luận:
a Phân từ phổ ở bên ngoài của ống dây có dòng điện chạy qua và bên ngoài của thanh nam châm giống nhau
Trong lòng ống dây cũng có các đường sức từ, được sắp xếp gần như song song với nhau
b Đường sức từ của ống dây là những đường cong khép kín
c Giống như thanh nam châm, tại hai dầu ống dây, các đường sức từ có chiều cùng đi vào một đầu và cùng đi ra ở đầu kia
Hai đầu của ống dây có dòng điện chạy qua cũng là hai từ cực Đầu có các đường sức từ đi ra
gọi là cực Bắc, đầu có các đường sức từ đi vào gọi là cực Nam.
II QUY TẮC NẮM TAY PHẢI
1 Chiều đường sức từ của ống dây có dòng
điện :
Trong thí nghiệm hình 46, nếu ta đổi chiều dòng điện thì các kim nam châm sẽ đổi chiều theo
Vậy có thể kết luận rằng chiều đường sức
từ của ống dây phụ thuộc vào chiều dòng điện trong ống dây
2 Quy tắc nắm tay phải:
Nắm bàn tay phải, rồi đặt sao cho bốn ngón tay hướng theo chiều dòng điện chạy qua các vòng dây thì ngón tay cái choãi ra chỉ chiều của đường sức từ trong lòng ống dây.
H24.3
Trang 4sai chiều Hãy chỉ ra đĩ là kim nam châm nào và
vẽ lại cho đúng Dùng quy tắc nắm tay phải xác
định chiều dịng điện chạy qua các vịng dây
Hình 24.6 cho biết chiều dịng điện chạy
qua các vịng dây Hãy dùng quy tắc nắm tay
phải để xác định tên các từ cực của ống dây
Phần từ phổ bên ngồi ống dây cĩ dịng
điện chạy qua giống từ phổ bên ngồi của nam
châm thẳng
Ta xác định chiều của đường sức từ trong
và ngồi ống dây theo quy tắc nắm tay phải
GDHN: Chú ý khi tham gia làm việc trong
khu sản xuất sắt thép lưu ý tránh để cho
đường dây điện cuộn trịn nhiều trong hệ
thống lưới điện của nhà máy sẽ rất nguy hiểm
cho vật và người tham gia sản xuất.
C4: Hình4 Đầu A la đầu Bắc của ống dây
C5: Trong hình 5 kim nam châm số 5 vẽ sai Dịng điện trong ống dây đi ra ở đầu B của ống dây
C6: Hình 6 Đầu A là đầu Bắc của ống dây
Phần từ phổ bên ngồi ống dây cĩ dịng điện chạy qua giống từ phổ bên ngồi của nam châm thẳng
Ta xác định chiều của đường sức từ trong và ngồi ống dây theo quy tắc nắm tay phải
4 Tổng kết:
Phát biểu qui tắc nắm tay phải ?
Nắm bàn tay phải, rồi đặt sao cho bốn ngĩn tay hướng theo chiều dịng điện chạy qua các vịng
dây thì ngĩn tay cái chỗi ra chỉ chiều của đường sức từ trong lịng ống dây.
Đọc lại ghi nhớ SGK
Đọc mục cĩ thể em chưa biết
Gv nêu một số hình vẽ còn thiếu chiều dòng điện hay chiều đường sức từ để học sinh tự xác định
5 Hướng dẫn học tập:
Đối với bài học ở tiết này:
Học bài và đọc kỹ qui tắc nắm tay phải
Lập kế hoạch ơn tập HKI ( Đề thi trắc nghiệm 100%)
Trang 5 Bài tập 24.1 đến 24.6 sách bài tập.
Đối với bài học ở tiết tiếp theo:
Đọc trước bài sau:
BÀI 25 “ SỰ NHIỄM TỪ CỦA SẮT THÉP”
và chú ý: sắt thép khi nhiễm từ có giống nhau khơng?
V PHỤ LỤC
-CĨ THỂ EM CHƯA BIẾT
Trong thí nghiệm tạo từ phổ của nam châm thẳng, ta khơng thấy các đường mạt sắt như các đường mạt sắt chạy trong lịng ống dây cĩ dịng điện Điều đĩ khơng cĩ nghĩa là trong lịng nam châm thẳng khơng cĩ các dưỡng sức từ Thật ra, trong lịng nam châm thẳng vẫn cĩ các đường sức từ, giống như trong lịng ống dây
