ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG môi TRƯỜNG của các KHU CÔNG NGHIỆP ở VÙNG bắc TRUNG bộ

Qua khảo sát và nghiên cứu môi trường của các khu công nghiệp KCN vùng Bắc Trung Bộ cho thấy, bên cạnh một số KCN có sự nỗ lực lớn trong việc xây dựng hệ thống xử lí nguồn chất thải đạt

This paper is available online at http://stdb.hnue.edu.vn

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG MÔI TRƯỜNG CỦA CÁC KHU CÔNG NGHIỆP Ở VÙNG BẮC TRUNG BỘ

Lê Thị Lệ

Trường Đại học Văn hóa Thể thao và Du lịch Thanh Hóa

Tóm tắt Qua khảo sát và nghiên cứu môi trường của các khu công nghiệp (KCN) vùng

Bắc Trung Bộ cho thấy, bên cạnh một số KCN có sự nỗ lực lớn trong việc xây dựng hệ

thống xử lí nguồn chất thải đạt quy chuẩn Việt Nam (QCVN) về môi trường thì phần lớn

các KCN đang đứng trước tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng lớn Môi trường nước

mặt và nước ngầm chưa đạt quy chuẩn Việt Nam là 80%, một số dự án trong các KCN hoạt

động gây ô nhiễm môi trường nguồn nước và đất rất lớn cho địa phương có KCN Tình

trạng thu gom, vận chuyển và tái chế nguồn chất thải rắn chủ yếu dựa vào hình thức tự thu

gom và thuê xử lí, tỉ lệ rác thải chưa được xử lí là 60%, môi trường không khí của vùng

mức độ ô nhiễm còn thấp Trước thực tế ô nhiễm môi trường do các KCN gây ra, các cấp

chính quyền và doanh nghiệp sản xuất trong các KCN cần có các giải pháp để phát triển

bền vững KCN

Từ khóa: Khu công nghiệp, Bắc Trung Bộ, thực trạng môi trường.

1 Mở đầu

Quá trình phát triển bền vững KCN phải bảo đảm và nâng cao chất lượng môi trường của địa phương có KCN, KCN có khả năng xử lí tốt vấn đề ô nhiễm môi trường, không gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường sống và sức khỏe của con người, bảo vệ được môi trường sinh thái Vùng Bắc Trung Bộ hiện có 18 KCN đang hoạt động với tổng số 238 dự án Sự phát triển của các KCN vùng Bắc Trung Bộ trong thời gian qua đã làm thay đổi đáng kể đời sống kinh tế của một vùng có nhiều khó khăn và kém phát triển, bên cạnh những tác động về mặt kinh tế, xã hội thì vấn đề môi trường cũng đang được quan tâm Nghiên cứu về môi trường KCN Việt Nam, nhiều tác giả đã đề cập đến trong báo cáo môi trường quốc gia [3], tuy nhiên chưa có các nghiên cứu về tác động môi trường của các KCN vùng Bắc Trung Bộ Nghiên cứu của tác giả nhằm đánh giá tác động môi trường của các KCN, từ thực trạng chất lượng môi trường do hoạt động của các KCN gây ra, cần thiết phải có các biện pháp bảo vệ môi trường để phát triển KCN theo hướng bền vững.

2 Nội dung nghiên cứu

2.1 Tiêu chí đánh giá

“Bảo vệ môi trường KCN là các hoạt động nhằm giữa cho môi trường bên trong và vùng xung quanh KCN được trong sạch, cải thiện môi trường, ngăn chặn, khắc phục các hậu quả xấu

Ngày nhận bài: 22/3/2014 Ngày nhận đăng: 15/9/2014

Liên hệ: Lê Thị Lệ, e-mail: lethile80@yahoo.com

các hoạt động của KCN gây ra” [2].

Căn cứ quy chế bảo vệ môi trường KCN [2], Theo đó quá trình hình thành và phát triển các KCN đều phải qua các giai đoạn quản lí các hoạt động môi trường từ khi xét duyệt dự án đầu tư xây dựng KCN, xây dựng hạ tầng, xét duyệt các dự án đầu tư vào KCN, hoạt động của KCN Công tác kiểm tra, thanh tra và giám sát môi trường phải được thực hiện thường xuyên theo định kì.

Để bảo vệ môi trường của các KCN thì các chất thải phát sinh từ sự hoạt động của các KCN cần đảm bảo các quy chuẩn quốc gia về môi trường của các KCN [4-9].

Trên cơ sở quy định về bảo vệ môi trường các KCN và các quy chuẩn quốc gia (QCVN) về

xử lí nước thải, chất thải rắn, chất thải nguy hại, ô nhiễm không khí và tiếng ồn, tác giả xây dựng các tiêu chí đánh giá tác động môi trường

2.1.1 Tiêu chí đánh giá việc xử lí nước thải các KCN

Quy mô và tốc độ tăng lượng nước thải KCN ra môi trường.

Các chỉ số phản ánh chất lượng xử lí nguồn nước thải từ KCN ra môi trường: Tỉ lệ số KCN đạt tiêu chuẩn xả thải loại A, loại B và không đạt loại B Các chỉ số này được đánh giá dựa trên các chỉ tiêu về mức độ ôxy sinh hoá (BOD - biochemical oxygen demand); độ ôxy hoá học (COD-chemical oxygen demand), nồng độ nitơ, cadimium .

Tỉ lệ, số lượng KCN có hệ thống xử lí nước thải tập trung

2.1.2 Tiêu chí đánh giá việc xử lí chất thải rắn các KCN

Khối lượng chất thải rắn từ các hoạt động sản xuất KCN được thu gom và xử lí, đặc biệt là các chất thải nguy hại.

Các chỉ số phản ánh chất lượng xử lí chất thải rắn từ KCN dựa trên phương pháp xử lí rác thải KCN: Tỉ lệ % lượng rác thải được tái chế; Tỉ lệ % lượng rác thải được xử lí tại chỗ; % được xử

lí bởi các doanh nghiệp xử lí rác thải công nghiệp.

Tỉ lệ, số lượng KCN có hệ thống xử lí, phân loại chất thải rắn.

Tỉ lệ rác thải KCN được chôn lấp; Tỉ lệ rác thải được xử lí bằng phương pháp đốt rác và các phương pháp khác.

2.1.3 Tiêu chí đánh giá vấn đề ô nhiễm về không khí

Các chỉ số phản ánh chất lượng không khí trong và ngoài KCN, bị tác động từ hoạt động sản xuất của KCN: Nồng độ khí độc SO2, NO2, Ozone, CO, nồng độ bụi lơ lửng (TSP); chì Vấn đề đầu tư và vận hành các trang thiết bị xử lí ô nhiễm không khí của các doanh nghiệp trong KCN.

2.2 Phương pháp đánh giá

Căn cứ các tiêu chí để đánh giá mức độ xử lí nguồn chất thải với QCVN và tỉ lệ các KCN

có hệ thống xử lí nguồn chất thải.

Lấy mẫu phân tích tại các điểm trong và ngoài KCN về mẫu đất và mẫu nước, không khí và tiếng ồn Dựa trên số liệu quan trắc và các thông số phân tích, kết quả phân tích so sánh với Quy chuẩn môi trường hiện hành về giới hạn cho phép.

2.3 Kết quả đánh giá

2.3.1 Đánh giá việc xử lí nước thải các KCN

Bảng 1 Thực trạng xử lí nguồn nước thải các KCN vùng Bắc Trung Bộ

TT Khu nghiệp công Quy mô lượng nước thải

(m3/ngày.đêm)

Chất lượng nguồn nước thải Tình hình xử lí nước thải tập trung Tỉnh Thanh Hóa

1 Lễ Môn 420 24/33 dự án đạt tiêu chuẩn Bgiá trị C Có nhà máy xử lí nước thảitập trung, công suất 2.200

m3/ngày đêm

2 Lam Sơn 550 07 dự án đang hoạt động, có05 dự án chưa đạt tiêu chuẩn

xả thải loại B

Chưa có nhà máy xử lí nước thải tập trung

3 Bỉm Sơn 500 17 dự án chưa đạt tiêu chuẩnxả thải loại B Chưa có nhà máy xử lí nướcthải tập trung

64/72 dự án thải vào hệ thống thoát nước KCN, sau

đó xả thẳng ra sông cầu Hạc chưa qua xử lí

Chưa có nhà máy xử lí nước thải tập trung

Tỉnh Nghệ An

5 Bắc Vinh 500 15/22 dự án đang hoạt động.15 dự án chưa đạt tiêu chuẩn

xả thải loại B

Chưa có nhà máy xử lí nước thải tập trung

6 Nam Cấm 672 25 dự án đang hoạt động vàchưa đạt tiêu chuẩn xả thải

loại B

Đang xây dựng nhà máy xử

lí thải tập trung tại Khu C, với công suất thiết kế 5.000

m3/ngày đêm; Giai đoạn 1: 2.500 m3/ngày đêm

7 Hoàng Mai Chưa phát sinhnước thải CN 02 dự án đang hoạt động,chưa có nước thải công

nghiệp

Chưa có nhà máy xử lí nước thải tập trung

Tỉnh Hà Tĩnh

8 Gia Lách 150 05 dự án đang hoạt động,chưa đạt tiêu chuẩn xả thải

loại B

Chưa có nhà máy xử lí nước thải tập trung

9 Vũng Áng I 200 06/15 dự án đang hoạt động,06 dự án chưa đạt tiêu chuẩn

xả thải loại B

Chưa có nhà máy xử lí nước thải tập trung

10 Hạ Vàng 55 02 dự án đang hoạt động,chưa đạt tiêu chuẩn xả thải

loại B

Chưa có nhà máy xử lí nước thải tập trung

Tỉnh Quảng Bình

11 Tây Bắc ĐồngHới 49

Trong số 14/15 dự án đang hoạt động có 08 dự án đạt tiêu chuẩn xả thải loại B, 06

dự án không đạt tiêu chuẩn

xả thải loại B

Chưa có hệ thống xử lí nước thải tập trung

12 Bắc Đồng Hới 2,6 Có 01/05 dự án đang hoạtđộng, chưa đạt tiêu chuẩn xả

thải loại B

Chưa có hệ thống xử lí nước thải tập trung

13 CảngHòn La biển 12,5 Có 04/05 dự án đang hoạtđộng, chưa đạt tiêu chuẩn xả

thải loại B

Đang xây dựng nhà máy xử

lí nước thải tập trung

14 Hòn La II 5,3 03/05 dự án đang hoạt động,chưa đạt tiêu chuẩn xả thải

loại B

Chưa có hệ thống xử lí nước thải tập trung

Tỉnh Quảng Trị

15 Nam Đông Hà 350 Có 10/28 dự án đang hoạtđộng, có 08 dự án chưa đạt

tiêu chuẩn xả thải loại B

Chưa có hệ thống xử lí nước thải tập trung

16 Quán Ngang 150 Có 05/26 dự án đang hoạtđộng, chưa đạt tiêu chuẩn xả

thải loại B

Chưa có hệ thống xử lí nước thải tập trung

Tỉnh Thừa Thiên-Huế

39/54 dự án có hệ thống thoát nước, trong đó 22 dự

án đạt tiêu chuẩn xả thải B giá trị C

Có nhà máy xử lí nước thải tập trung, CS: 4.000

m3/ngày.đêm

18 Phong Điền 150 03/08 dự án đang hoạt động,đạt tiêu chuẩn xả thải loại B Nước thải được thu gom,xử lí trước khi thải ra môi

trường, tỉ lệ đạt 90%

Nguồn: Ban quản lí Khu kinh tế các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ.

Qua bảng phân tích trên, có thể thấy phần lớn các KCN vùng Bắc Trung Bộ đều chưa đạt tiêu chuẩn xả nước thải ra môi trường, có tổng số 179 dự án chưa đạt tiêu chuẩn xả thải loại B theo quy chuẩn quốc gia về chất lượng nước mặt [6] và nước thải công nghiệp [4] và nước ngầm [7], chiếm tỉ lệ 79% Một số dự án đang gây ô nhiễm môi trường nước nghiêm trọng tại KCN Nam Cấm ảnh hưởng rất lớn tới đời sống của dân cư khu vực xung quanh như: Nhà máy chế biến hải sản đông lạnh của Công ti TNHH XNK thủy sản Hải An Nhà máy sản xuất bột cá của Công ti

Cổ phần Minh Thái Sơn (Khu C, KCN Nam Cấm); Nhà máy Bia Hà Nội - Nghệ An của Công ti

Cổ phần Bia Hà Nội - Nghệ An (Khu B, KCN Nam Cấm) [1]; Trong toàn vùng mới có 02 KCN

có nhà máy xử lí nước thải tập trung và 02 KCN đang xây dựng nhà máy xử lí nước thải tập trung chiếm 22 % số KCN đang hoạt động toàn vùng Số dự án xả thải đạt tiêu chuẩn loại B đạt tỉ lệ đạt chỉ chiếm 21% (cả nước đạt 50%) So với vùng Đồng bằng sông Cửu Long hiện có 27 KCN thì cũng chỉ có 25% KCN có hệ thống xử lí nước thải tập trung Trong khi đó tại TP Hồ Chí Minh thì

tỉ lệ này đạt 60%.

Bảng 2 Phân tích mẫu nước tại một số KCN vùng Bắc Trung Bộ

TT Khu công nghiệp

Phương pháp lấy mẫu Kết quả đối chiếu

QCVN 08: 2008/BTNMT, QCVN 40:2011/BTNMT, QCVN 09: 2008/BTNMT

Vị trí lấy mẫu SL mẫu

1 Lễ(Thanh Hóa)Môn Mẫu 1: Mặt nước sôngThống Nhất Mẫu 2:

Nước ngầm tại KCN 02 mẫu

Nằm trong giới hạn cho phép theo QCVN, riêng hàm lượng dầu mỡ của mẫu

1 vượt QCVN [6]về chất lượng nước mặt 2,3 lần

2 Bắc(Nghệ An)Vinh Mương thoát nướcchung của KCN Bắc

Có 03/07 chỉ tiêu (BOD5, COD

và Coliform) vượt giới hạn theo QCVN[4].Thông số BOD5vượt 2,74 lần giới hạn cho phép; Thông số COD vượt 1,28 lần giới hạn cho phép; Thông số Coliform có giá trị vượt 1,36 lần giới hạn cho phép

3 Nam(Nghệ An)Cấm

Mẫu 1; Mẫu nước ngầm lấy tại nhà ông Nguyễn Tuấn Thuận xóm 3 xã Nghi Thuận, huyện Nghi Lộc

Mẫu 2: Mương thoát nước tại Khu B,tiếp giáp với đường quốc lộ 1A;

03 mẫu

- Mẫu 1; Có 3/16 thông số vượt ngưỡng quy định [7], cụ thể: Thông số CN-(Xianua) vượt 1,3 lần; Mn (Mangan) vượt 1,02 lần và coliform vượt 5,33 lần - Mẫu 2: Có 04/13 chỉ tiêu vượt giá trị cho phép [6],Cụ thể: BOD5có giá trị vượt 1,2 lần; COD có giá trị vượt 1,1 lần; NO−

2

(Nitơrit) có giá trị vượt 1,5 lần; PO3−

4

(Phốt pho rát) vượt 6,5 lần

4 Vũng Áng I(Hà Tĩnh)

Mẫu 1: nguồn nước mặt; nơi tiếp nhận nguồn nước thải KCN:

sông Quyền Mẫu 2: nguồn nước ngầm trong nhà máy thép Đức Dũng

03 mẫu

Mẫu 1: Theo [4] Thông số tổng chất rắn hòa tan BOD5, COD, Coliform vượt quá quy chuẩn cho phép Mẫu 2: phân tích 16 thông số đều nằm trong giới hạn cho phép theo QCVN

5 Tây Bắc ĐồngHới (Quảng

Bình)

Mẫu 1: Mẫu nước thải lấy tại đầu ra hệ thống

xử lí của Công ti

cổ phần Tân Quang Thành

Mẫu 2: Tại giếng đào nhà ông Võ Khắc Sự, tiểu khu 8, phường Bắc

Lý, TP Đồng Hới

03 mẫu

Mẫu 1: Theo [4] Thông số chất rắn lơ lửng vượt 1,43 lần, BOD5vượt 1,72 lần; COD vượt 2,19 lần; Photpho tổng vượt 1,02 lần QCVN Mẫu 2: So sánh với QCVN về nước ngầm[7] Tại điểm quan trắc có chỉ tiêu Coliform vượt quy chuẩn cho phép từ 2,6 - 4 lần (QCVN ≤ 3)

6 Nam Đông Hà(Quảng Trị)

Mẫu 1: Mương thoát nước thải phía Đông KCN Nam Đông Hà Mẫu 2: Tại giếng của

hộ ông Nguyễn Lương Phúc, khu phố 3, phường Đông Lương,

TP Đông Hà

02 mẫu

- Chỉ tiêu phân tích đều nằm trong khoảng giới hạn phép theo QCVN về nước thải công nghiệp.[4] Ngoại trừ chỉ tiêu TSS vượt 1,05 lần, BOD5 vượt 1,60 lần quy chuẩn quy định - Các chỉ tiêu chất lượng nước ngầm đều nằm trong giới hạn cho phép theo QCVN [7] Ngoài trừ chỉ tiêu NH4-N có kết quả vượt giới hạn cho phép 3,20 lần

7 Quán Ngang(Quảng Trị)

Mẫu 1: Tại cống thoát nước thải phía Nam KCN Quán Ngang Mẫu 2: Tại giếng khoan trong khuôn viên Nhà máy sản xuất nguyên vật liệu hàn -Công ti Cổ phần Kim Tín Quảng Trị

02 mẫu

Phần lớn các chỉ tiêu phân tích đều có kết quả nằm trong giới hạn cho phép theo QCVN [4] Ngoại trừ một số chỉ tiêu như TSS, BOD5và coliform có dấu hiệu vượt hạn quy định lần lượt là 1,57 lần; 1,27 lần và 1,86 lần Về nước ngầm đều nằm trong giới hạn cho phép theo QCVN [7] Ngoại trừ chỉ tiêu E.coli và coliform có dấu hiệu vượt giới hạn cho phép 3 lần, báo hiệu nguồn nước có nguy cơ bị nhiễm

vi sinh vật gây bệnh liên quan đến đường tiêu hóa, hô hấp, tiêu chảy

8 Phú Bài (TT.Huế) Hộ ông Thơ cách KCN20 m 02 mẫu Hầu hết các thông số chất lượng nước

mặt đều có giá trị nhỏ hơn giới hạn cho phép tại cột B1-Quy chuẩn MT hiện hành về chất lượng nước mặt [6], một số chỉ tiêu còn đạt mức A1

9 Phong Điền(TT.Huế) Tại cống thoát nướcthải KCN 02 mẫu

Nguồn: Ban quản lí Khu kinh tế các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ.

Qua bảng phân tích mẫu nước tại một số KCN vùng Bắc Trung Bộ, hầu hết các KCN các chỉ số TSS, BOD5, coliform, NO−

2 (nitơrit), PO3−

4 (photphat) có dấu hiệu vượt hạn quy định theo QCVN về môi trường Đặc biệt KCN Nam Cấm các thông số tại thời điểm quan trắc đều vượt quy định nhiều lần Riêng 3 KCN Lễ Môn, Phú Bài và Phong Điền hầu hết các thông số đều đạt QCVN

về môi trường.

2.3.2 Đánh giá việc xử lí chất thải rắn các KCN

Bảng 3 Thực trạng xử lí chất thải rắn và chất thải nguy hại KCN Bắc Trung Bộ

TT Khu công nghiệp Chất thải rắn (tấn/

ngày.đêm)

Chất thải nguy hại (tạ/

ngày.đêm

Tình hình xử lí chất thải rắn

Tỉnh Thanh Hóa

1 Lễ Môn 1,2 0,8 KCN bố trí thu gom rác hàng ngày, tập kết tại khu

chứa rác thải của các cơ sở và hợp đồng với Công ti TNHH MTVmôi trường và công trình đô thị Thanh Hoá Một số doanh nghiệp hàng ngày vận chuyển rác về bãi tập trung của Thành phố Thanh Hoá để xử lí

Chất thải rắn nguy hại được các doanh nghiệp lưu giữ tại đơn vị mình sau đó hợp đồng với các đơn vị chức năng trong và ngoài tỉnh xử lư

Tỉnh Nghệ An

5 Bắc Vinh 0,4 0,2 Các doanh nghiệp tự thu gom và hợp đồng với

Công ti môi trường đô thị và dịch vụ Cửa Lò vận chuyển, xử lí Chất thải rắn nguy hại; Các doanh nghiệp tự thu gom, lưu trữ và hợp đồng với đơn vị

có chức năng (Chủ yếu là Công ti TNHH Sản xuất Dịch vụ Thương mại Môi trường xanh (Tại Hải Dương) để vận chuyển, xử lí

1.0

-Tỉnh Hà Tĩnh

8 Gia Lách 1,2 0,5 Các doanh nghiệp tự thu gom và xử lí

Chất thải rắn được thu gom và phân loại tại các nhà máy để tái sử dụng hoặc đem đi xử lí tập trung thông qua các hợp đồng với Công ti cổ phần tư vấn xây dựng- Quản lí trật tự đô thị Kỳ Anh

10 Hạ Vàng 1,0 - Các doanh nghiệp tự thu gom và xử lí

Tỉnh Quảng Bình

11 TâyĐồng HớiBắc 1,1 0,9 Chất thải rắn của các doanh nghiệp được thu gom

về thùng chứa rác tập trung trong khuôn viên của doanh nghiệp và hợp đồng với Công ti TNHHMTV Môi trường và Phát triển đô thị Quảng Bình vận chuyển về bãi xử lí rác chung định kì 01 ngày/lần Chất thải rắn nguy hại: các doanh nghiệp thu gom

và lưu giữ tại đơn vị

12 BắcHới Đồng 0,4

-13 CảngHòn Labiển 1,6 0,5

Tỉnh Quảng Trị

Chất thải rắn: Các cơ sở hợp đồng với Công ti TNHH MTV Môi trường và Công trình đô thị Đông

Hà thu gom, xử lí định kì Chất thải nguy hại: Công

ti May Hòa Thọ Đông Hà đã hợp đồng với Công ti Ánh Dương (ở Đà Nẵng) thu gom, vận chuyển và

xử lí chất thải nguy hại Còn lại các doanh nghiệp khác tự thu gom và lưu giữ trong khuôn viên

Các cơ sở chủ động thu gom hoặc tập trung tại băi chứa để tái sản xuất hay bán lại cho người dân và các cơ sở khác tái sử dụng

Tại KCN chưa có đơn vị thu gom, vận chuyển xử lí rác thải đúng quy định Nên các cơ sở đã chủ động thu gom và đốt trong khuôn viên Công ti

Tỉnh Thừa Thiên Huế

Chất thải rắn phát sinh tại các KCN, các doanh nghiệp đă thu gom và hợp đồng với Công ti TNHH MTV môi trường và đô thị Huế xử lí, tỉ lệ đạt 80% Chất thải nguy hại khoảng 0,25 tấn/ngày.đêm, tỉ lệ thu gom và xử lư mới đạt 50%

Tổng số 26,5 6,2

Một số tỉnh thành và vùng khác [3]

1 TP Hồ ChíMinh 1.618 1.910 Có 20 doanh nghiệp thực hiện thu gom, phân loạivà xử lí chất thải rắn đã được Bộ/Sở tài nguyên Môi

trường cấp phép

Cti TNHH MTV Dịch vụ Môi trường đô thị Biên Hòa thu gom, vận chuyển và xử lí rác thải Ngoài

ra, có 2 Doanh nghiệp là DNTN Tân Phát Tài và Cti phát triển KCN Biên Hòa (Sonadezi) có chức năng trong hoạt động trong lĩnh vực vận chuyển và tiêu hủy chất thải nguy hại Tỉ lệ thu gom chất thải đạt 71%, còn 29% rác thải đang thải ra môi trường chưa được xử lí

3

Đồng bằng

sông Cửu

Long

371 93 Tỉ lệ thu gom và xử lí đạt 40%.Phần lớn trong số đóchưa được thu gom và xử lí khoa học, mà trực tiếp

hoặc gián tiếp thải xuống sông rạch

4 Hà Nội 112 45 Công ti môi trường URENCO Hà Nội thu gom, xửlí Việc thu gom và xử lí đạt 65%

Nguồn: Ban quản lí Khu kinh tế các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ.

Do đặc thù sản xuất của các doanh nghiệp KCN vùng Bắc Trung Bộ là các ngành công nghiệp chế biến như sản xuất thực phẩm, đồ uống, chế biến gỗ và sản xuất hàng thủ công mĩ nghệ, hàng may mặc, sản xuất bao bì, đường và phần lớn các KCN của vùng mới hoạt động được vài năm, số dự án đang hoạt động ít nên chất thải rắn và chất thải nguy hại chưa nhiều so với các thành phố lớn như Hà Nội (lớn gấp 3,4 lần so với vùng Bắc Trung Bộ), TP Hồ Chí Minh (lớn gấp 41 lần

so với vùng Bắc Trung Bộ), vùng Đồng Bằng sông Cửu Long (lớn gấp 14 lần) Các khu vực này phần lớn sản xuất các ngành công nghiệp điện tử, hóa chất, lắp ráp thiết bị cao cấp, đồng thời quy

mô sản xuất cũng như sản lượng lớn nên chất thải rắn cao hơn rất nhiều so với vùng Bắc Trung Bộ.

Số lượng các KCN đang hoạt động vùng Bắc Trung Bộ có hệ thống xử lí, phân loại chất thải rắn còn ít, chủ yếu tự thu gom sơ bộ chưa có phân loại chất thải tại nguồn, được đưa về thùng chứa rác tập trung trong khuôn viên của doanh nghiệp, sau đó hợp đồng với các công ti chức năng

để vận chuyển về bãi xử lí rác chung của thành phố hoặc huyện, thị KCN Quán Ngang tự thu gom

và xử lí chất thải chưa đúng quy định Tỉ lệ KCN phân loại chất thải rắn trước khi thuê xử lí đạt 25% Số doanh nghiệp tự xử lí chất thải rắn khoảng 35% Đối với doanh nghiệp có sản xuất vật liệu xây dựng (sản xuất gạch, bê tông thương phẩm ) được tận dụng để san lấp mặt bằng trong khuôn viên Các vỏ bao xi măng được thu gom bán cho người thu mua phế liệu, các doanh nghiệp sản xuất hàng mộc, đồ gỗ mĩ nghệ được thu gom về nhà chứa sau đó tận dụng làm chất đốt cho lò sấy hoặc bán cho dân có nhu cầu.

Về chất thải nguy hại: Phần lớn các doanh nghiệp trong KCN tự thu gom và lưu giữ tại công

ti, do nguồn chất thải nguy hại của một số KCN chưa lớn nên nên hầu hết các doanh nghiệp chưa tiến hành lập hồ sơ đăng ký chủ nguồn thải nguy hại trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt Riêng các KCN tại Nghệ An hợp đồng với các đơn vị chức năng để vận chuyển, xử lí Tuy nhiên khối lượng rác thải nguy hại được thu gom và xử lí chỉ chiếm 40% tổng lượng chất thải nguy hại Về lâu dài nếu không có biện pháp xử lí kịp thời lượng chất thải này sẽ ảnh hưởng rất lớn đến môi trường Tại các thành phố như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, lượng chất thải rắn phát sinh rất nhiều

và phần lớn đã được thu gom và thuê xử lí Tuy nhiên vấn đề đặt ra cho các KCN là trong quá trình vận chuyển, xử lí là công nghệ xử lí chưa đạt yêu cầu, nên hiệu quả thu hồi, tái chế còn thấp.

2.3.3 Đánh giá việc xử lí ô nhiễm về không khí và tiếng ồn

Bảng 4 Phân tích mẫu không khí và tiếng ồn tại một số KCN vùng Bắc Trung Bộ

TT KCN Không khí, tiếng ồn Kết quả phân tích

Vị trí lấy mẫu Số lượng mẫu Các chỉ tiêu phân tích

1 Lễ(ThanhMôn

Hóa)

Khu vực tây nam, tây bắc, đông và đông nam KCN

04 mẫu Bụi, CO, SONO2, độ ồn2,

dB(A)

Độ bụi lơ lửng 190 µg/m3; độ

ồn dao động 50- 56 dB(A);

SO2:177-234 µg/m3; NO2 dao động từ 127-170 µg/m3; CO dao động từ 775-1025 µg/m3

2 Nam Cấm(Nghệ An)

Gần Công ti Thiên Phú và điểm trước Công ti Hải An

02 mẫu Bụi, CO, SONO2, độ ồn2,

dB(A)

Chỉ tiêu bụi lơ lửng có giá trị vượt từ 1,32- 1,18 theo QCVN [8], tiếng ồn có giá trị vượt 1,04 QCVN [9]

3 Vũng ÁngI (Hà

Tĩnh)

Tại khu vực vào nhà điều hành KCN 02 mẫu

Bụi, CO, SO2,

NO2, độ ồn dB(A)

Độ bụi lơ lửng 120 µg/m3; độ

ồn dao động 64 dB(A); SO2:26 µg/m3; NO2dao động từ 8 µg/m3;

CO dao động từ 780 µg/m3

4

Tây bắc

Đồng Hới

(Quảng

Bình)

Trục đường chính vào KCN, đường bao phía tây bắc, phía đông Ngã ba đường F325, trục dân cư TK8 và tiểu khu 7,8

08 mẫu Bụi, CO, SONO2, độ ồn2,

dB(A)

Độ bụi dao động từ 0.052- 0,212 µg/m3; độ ồn dao động ≤ 70 dB(A); SO2dao động từ 0,02 - 0,5 µg/m3; NO2 dao động từ 0,01 -0,02 µg/m3; CO dao động từ 1

-5 µg/m3

5

Cảng biển

Hòn La

(Quảng

Bình)

Trong và ngoài KCN 04 mẫu

Bụi, CO, SO2,

NO2, độ ồn dB(A)

Độ bụi dao động từ 12- 23 µg/m3;

độ ồn dao động ≤ 70 dB(A); SO2

dao động từ 5 - 11 µg/m3; NO2

dao động từ 1 - 8 µg/m3; CO dao động từ 17 - 55 µg/m3

6

Quán

Ngang

(Quảng

Trị)

Ngã ba đường

2, 3, ngã tư đường 1, 2,5, khu dân cư phía đông

và đông nam KCN

05 mẫu Bụi, CO, SONO2, độ ồn2,

dB(A)

Độ bụi dao động từ 93 - 238 µg/m3; độ ồn dao động từ 64,1 -69,7 dB(A); SO2dao động từ 34

-40 µg/m3; NO2 dao động từ 32

-36 µg/m3; CO dao động từ 1891

-1969 µg/m3

Nam

Đông Hà

(Quảng

Trị)

Tại điểm đường K1, K2, K4 và ngã ba K2, K4 Khu dân

cư phía đông nam cách KCN 100m

05 mẫu Bụi, CO, SONO2, độ ồn2,

dB(A)

Độ bụi tại các vị trí dao động trong khoảng 119 - 215 µg/m3, độ ồn

đo được dao động trong khoảng 64,9 - 69,3 dB(A) Kết quả SO2

dao động từ 32 - 47 µg/m3, NO2

dao động từ 38 - 83 µg/m3, CO dao động từ 2065 - 2839 µg/m3

8

Phú Bài

(Thừa

Thiên

Huế)

Trong và ngoài KCN 07 mẫu

Bụi, CO, SO2,

NO2, độ ồn dB(A)

Độ bụi lơ lửng 140-230 µg/m3; (QCVN: 90) độ ồn dao động 55- 85 dB(A); (QCVN: 70), SO2:299-375 µg/m3, (QCVN:350); NO2 dao động

từ 107-150 µg/m3; CO dao động

từ 755-1337 µg/m3

9

KCN

Phong

Điền (T.T

Huế)

Trong và ngoài KCN 04 mẫu

Bụi, CO, SO2,

NO2, độ ồn dB(A)

Độ bụi lơ lửng 110-210 µg/m3;(QCVN: 90), độ ồn dao động 89 dB (A); (QCVN: 70)

SO2:137-214 µg/m3; NO2 dao động từ 100-140 µg/m3; CO dao động từ 275-517 µg/m3

Kết quả

đối chiếu

QCVN

Nằm trong giới hạn QCVN về chất lượng môi trường không khí xung quanh QCVN 05:2009/BNMT QCVN về tiếng ồn QCVN 26:2010/BTNMT KCN Phong Điền và Phong Điền: có 11 dự án đang hoạt động sử dụng công nghệ đốt lò hơi để thu nhiệt phục vụ sản xuất, hầu hết các hoạt động này phát sinh khí thải gây ô nhiễm môi trường Hiện nay, tỉ lệ thu gom và xử lí lượng khí thải này đạt 40% KCN Nam Cấm tại thời điểm quan trắc, thông số về bụi và tiếng ồn vượt quá QCVN [8, 9]

Nguồn: Ban quản lí Khu kinh tế các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ.

Trong quá trình vận hành của các nhà máy, lượng không khí và tiếng ồn sẽ phát tán ra khu vực xung quanh Phần lớn các doanh nghiệp trong các KCN đã sử dụng các hệ thống xử lí và phương pháp xử lí khí thải, bụi (khoảng hơn 100 dự án, chiếm 45% số doanh nghiệp trong các KCN của vùng Bắc Trung Bộ) Một số phương thức như: Lọc cyclone khô; lắng trọng lực hoặc hấp thụ bằng dung dịch hấp thụ, các doanh nghiệp may đã lắp đặt quạt thông gió, máy hút bụi; thiết kế chiều cao ống khói từ 30 - 36m (Công ti May 10, Nhà máy chế biến gỗ xuất khẩu Phú Quý - KCN Tây Bắc Đồng Hới) Vì vậy mỗi doanh nghiệp đã đảm bảo môi trường làm việc tốt cho công nhân đồng thời kiểm soát được nguồn thải vào môi trường xung quanh Một số doanh nghiệp đặc thù, các loại hình sản xuất có lượng khí thải, bụi phát sinh từ các cơ sở không lớn nên không gây ảnh hưởng đến môi trường, lượng khí độc của các KCN của vùng thải ra môi trường thấp hơn

so với các vùng khác Một số doanh nghiệp chưa có hệ thống xử lí khí thải, bụi và thải trực tiếp ra môi trường không qua xử lí chiếm tỉ lệ 55% số dự án trong các KCN của vùng.

3 Kết luận

Sự phát triển của các KCN vùng Bắc Trung Bộ đã ảnh hưởng lớn tới môi trường của khu vực có KCN, thể hiện là môi trường nước của các KCN của vùng chưa đạt QCVN, một số KCN có mức độ ô nhiễm nguồn nước rất cao Tình trạng xử lí nguồn chất thải rắn và chất thải nguy hại còn nhiều bất cập, phần lớn các doanh nghiệp vốn ít nên không đầu tư thuê xử lí, việc xử lí nguồn chất