CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀ HÌNH THỨC KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC

CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀ HÌNH THỨC KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ THEO ĐỊNH Học phần: ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC SINH HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN:

CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀ HÌNH THỨC KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ THEO ĐỊNH

Học phần: ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY

HỌC SINH HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN:

TS Văn Thị Thanh Nhung

Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học môn Sinh học ở trường PT là một vấn đề khó khăn và phức tạp

Nhiệm vụ cơ bản của việc kiểm tra, đánh giá là làm rõ được tình hình lĩnh hội kiến thức, sự thành thạo về kỹ năng và trình độ phát triển tư duy (quá trình hình thành khái niệm, khả năng phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa kiến thức,…) trong quá trình dạy và học của học sinh Thông qua kiểm tra - đánh giá, giáo viên có thể tự đánh giá quá trình dạy và học sinh nhận biết, tự đánh giá quá trình học, từ đó điều chỉnh quá trình dạy và học để đạt được mục tiêu môn học

Đánh giá

Đánh giá

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực

I Đánh giá quá trình (Formative assessment) (FA)

1 Định nghĩa

Đánh giá quá trình là khái niệm đã xuất hiện trên thế giới từ thập niên 80 của thế kỉ XX Nó thể hiện một bước chuyển biến mới trong kiểm tra đánh giá, góp phần thay đổi quan điểm và phương pháp đánh giá

Theo C.Boston (2009), sử dụng đánh giá mang tính chất chẩn đoán nhằm cung cấp phản hồi cho người dạy và người học trong suốt quá trình giảng dạy gọi là đánh giá quá trình

Black và Wiliam (1998) định nghĩa đánh giá theo nghĩa rộng bao gồm tất cả các hoạt động mà người dạy và người học đã thực hiện để thu thập thông tin phản hồi về KQHT của người học Những thông tin phản hồi này có thể được sử dụng để điều khiển quá trình giảng dạy và học tập

Như vậy, đánh giá quá trình là việc đánh giá thực hiện

thường xuyên, xuyên suốt trong quá trình dạy học Thông

qua đó giúp giáo viên thu nhận thông tin phản hồi từ người

học để điều chỉnh quá trình dạy cũng như người học thông

qua đánh giá quá trình để kịp thời điều chỉnh việc học của

bản thân nhằm thu được kết quả tối ưu nhất

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực

I Đánh giá quá trình (Formative assessment) (FA)

2 Chức năng

Đánh giá quá trình là một hướng nghiên cứu về nhận xét phản hồi của người dạy trong quá trình người học đang tiếp thu kiến thức, kĩ năng mới

Tổng hợp từ 200 nghiên cứu, Black và Wiliam (1998) đã kết luận rằng: Kết quả của đánh giá quá trình là hiệu quả nhất so với các kết quả của các biện pháp can thiệp giáo dục từng được công bố Ông cũng chỉ ra đánh giá quá trình có hiệu quả cao đồi với người học có kết quả thấp, có nhiều sai, sót, nhiều lỗ hổng trogn quá trình học tập

Theo Ramaprasad (1983) và Sadler (1989), các thông tin phản hồi trong đánh giá quá trình giúp cho người học nhận thức được các lỗ hổng về kiến thức, hiểu biết hay kỹ năng mà họ đạt được so với mục tiêu và đánh giá quá trình hướng dẫn họ thực hiện các hoạt động cần thiết để đạt được mục tiêu đề ra

Như vậy, đánh giá quá trình có vai trò đặc biệt quan trọng

trong việc điều khiển quá trình học tập sao cho đạt được mục

tiêu mong đợi Nó giúp cho người dạy xác định đúng trình độ

nhận thức hiện tại của người học, từ đó tác động để họ lấp các

lỗ hổng kiến thưc, kĩ năng, hoàn thiện nội dung bài học một

cách tối ưu nhất.

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực

I Đánh giá quá trình (Formative assessment) (FA)

3 Mục tiêu

Xác định những gì người học đã biết ( và không biết) nhằm tạo

ra những thay đổi trong quá trình dạy và học

Kỹ thuật đánh giá quá

Bài tập về nhà, báo cáo, bài luận

Đánh giá lớp học

Đánh giá qua hồ sơ học tập và đánh giá qua sản phẩm, tài

liệu viết

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực1.1 Đánh giá lớp học ( Classroom assessment)

Đánh giá lớp học là một phương pháp tiếp cận dạy học

và một tập hợp của các kỹ thuật Cách tiếp cận này có nghĩa là người dạy càng biết nhiều về những gì và làm thế nào người học đang học thì giáo viên có thể lập kế hoạch cho các hoạt động dạy tốt hơn Các kỹ thuật hầu hết đều đơn giản, không được xếp loại Các hoạt động trong lớp học đem lại cho cả người học và người dạy những thông tin phản hồi hữu ích về quá trình dạy và học

Đánh giá lớp học khác với kiểm tra và các hình thức đánh giá học tập khác ở chỗ nó là nhằm cải thiện quá trình không phải là đánh giá tổng kết Mục tiêu chính là để hiểu rõ hơn việc học tập của người học và do đó để cải thiện quá trình dạy học

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực1.1 Đánh giá lớp học ( Classroom assessment)

1.1.1 Đặc điểm của đánh giá trong lớp học

- Tập trung vào quan sát và cải thiện việc học hơn là quan sát và cải thiện việc dạy

-Cá nhân người dạy quyết định đánh giá cái gì, cách đánh giá và cách đáp ứng lại các thông tin thu được thông qua đánh giá.

- Người học củng cố được nội dung học tập và kỹ năng tự đánh giá, người dạy làm rõ thêm trọng tâm dạy học bằng cách tập trung vào 3 câu hỏi: Các

kỹ năng và kiến thức cần thiết tôi đang cố gắng dạy là gì?Tôi có thể phát hiện ra liệu người học có học hay không bằng cách nào?Và làm thế nào tôi

có thể giúp người học học tập tốt hơn?

- Mục đích là cải thiện chất lượng học tập của người học , không phải cung cấp bằng chứng để đánh giá và quyết định việc học trên lớp, nó cung cấp thông tin về cái gì người học đang học, họ được bao nhiêu và học tốt như thế nào?

- Kỹ thuật đánh giá được lựa chọn để phù hợp với nội dung và yêu cầu của từng lớp học cụ thể.

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực1.1 Đánh giá lớp học ( Classroom assessment)

1.1.2. Đánh giá thông qua các bài kiểm tra trong lớp học

Đây là hình thức đánh giá thông dụng hiện đang áp dụng phổ biến ở các trường phổ thông Việt Nam

Người dạy có thể sử dụng các bài kiểm tra 10 phút, 15 phút, 30 phút hay 45 phút Có thể sử dụng hình thức trắc nghiệm

tự luận hay trắc nghiệm khách quan hoặc kết hợp cả hai để đánh giá xem người học đang ở đâu trong quá trình dạy học từ đó giúp đỡ, định hướng cho người học để học tập tốt hơn hoặc người dạy có thể thay đổi cách dạy học để đáp ứng với trình độ lĩnh hội của HS

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực1.1 Đánh giá lớp học ( Classroom assessment)

1.1.3 Đánh giá thông qua vấn đáp, thảo luận

Là hình thức thường xuyên được thực hiện trong quá trình dạy học

GV có thể vấn đáp về nội dung bài cũ để kiểm tra việc học bài ở nhà của HS hoặc có thể đặt những câu hỏi cho HS trả lời trong quá trình dạy bài mới

Ví dụ:

Khi kiểm tra bài cũ bài: Sinh trưởng của VSV

- GV đặt câu hỏi: Thế nào là sinh trưởng của VSV? So sánh môi trường nuôi cấy liên tục và nuôi cấy không liên tuc?

- HS trả lời câu hỏi theo yêu cầu của GV

- GV đánh giá, cho điểm

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực1.1 Đánh giá lớp học ( Classroom assessment)

1.1.3 Đánh giá thông qua vấn đáp, thảo luận

Theo Black và Wiliam(1998), khuyến khích giáo viên sử dụng phương pháp đặt câu hỏi và thảo luận lớp học và xem đây

là cơ hội để làm tăng thêm kiến thức và nâng cao sự hiểu biết của học sinh Cần lưu ý:

+ GV hỏi HS những câu hỏi mang tính tư duy+ Đòi hỏi phải hiểu bài sâu sắc hơn là hỏi những câu hỏi đơn giản, mang tính sự kiện

+ Để cho HS có đủ thời gian để trả lời câu hỏi và thu hút học sinh tham gia giáo viên nên đưa ra chiến lược như sau:

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực1.1 Đánh giá lớp học ( Classroom assessment)

1.1.3 Đánh giá thông qua vấn đáp, thảo luận

Khi dạy Bài 27: Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của VSV(Sinh học 10)

- GV đặt câu hỏi: Vì sao khi rửa rau sống nên ngâm trong nước muối hay thuốc tím pha loãng từ 5-10 phút?

- HS: Thảo luận nhóm 2 người và trả lời:

Ngâm rau sống trong nước muối hay thuốc tím pha loãng từ

5-10 phút để gây co nguyên sinh làm cho VSV không thể phân chia được , hoặc ngâm rau trong thuốc tím pha loãng, thuốc tím

có tác dụng oxi hóa rất mạnh

- GV đánh giá

- Mọi người học trao đổi những suy nghĩ của mình về một câu hỏi hay một chủ đề theo nhóm 2 người hay theo các nhóm nhỏ, sau đó yêu cầu đại diện nhóm chia sẻ suy nghĩ với nhóm lớn hơn

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực1.1 Đánh giá lớp học ( Classroom assessment)

1.1.3 Đánh giá thông qua vấn đáp, thảo luận

- Trình bày nhiều câu trả lời cho một câu hỏi và yêu cầu người học lựa chọn

Ví dụ khi dạy bài: Sinh sản của vi sinh vật để củng cố bài học giáo viên nêu câu hỏi:

GV? : Hình thức nào trong các hình thức sau đây không phải là hình thức sinh sản của vi sinh vật nhân sơ ?

C Ngoại bào tử D Nội bào tử

HS: Đáp án D

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực1.1 Đánh giá lớp học ( Classroom assessment)

1.1.3 Đánh giá thông qua vấn đáp, thảo luận

- Yêu cầu người học viết ra câu trả lời, sau đó đọc to các câu trả lời được chọn?

Ví dụ khi dạy bài 29: Cấu trúc các loại virut, sinh học 10

GV?: Hãy so sánh Virut và vi khuẩn

Chỉ chứa AND hoặc

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực1.1 Đánh giá lớp học ( Classroom assessment)

1.1.3 Đánh giá thông qua vấn đáp, thảo luận

Người dạy cũng có thể đánh giá mức độ hiểu biết của người học theo các cách sau:

+ Cho người học viết ra những hiểu biết về nội dung bài học trước và sau khi dạy

Ví dụ 1: Khi GV dạy sinh sản hữu tính ở thực vật, sinh học 11.

- GV: Yêu cầu HS trình bày các hình thức sinh sản vô tính ở thực vật trước khi vào bài mới.

- HS: Trình bày theo yêu cầu

- GV: đánh giá và cho điểm

Ví dụ 2: Sau khi học xong sinh sản hữu tính ở thực vật, sinh học 11

- GV: Yêu cầu HS trình bày sự hình thành hạt phấn và túi phôi bằng sơ đồ.

- HS: Trình bày theo yêu cầu

- GV: đánh giá và cho điểm

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực1.1 Đánh giá lớp học ( Classroom assessment)

1.1.3 Đánh giá thông qua vấn đáp, thảo luận

+ Yêu cầu người học tóm tắt các ý chính mà họ vừa thu được từ bài giảng, cuộc thảo luận hay bài tập được giao

+ Cho người học làm một số câu hỏi, bài tập hay trả lời các câu hỏi sau khi người dạy hướng dẫn bài học xong

+ Hỏi người học về những suy nghĩ của họ khi giải quyết các vấn đề đặt ra trong bài học

Người dạy nên sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cực nhằm phát huy hiệu quả khả năng cá nhân kết hợp hoạt động nhóm như: kỹ thuật khăn trải bàn, kỹ thuật lược đồ tư duy, kỹ thuật tia chớp, kỹ thuật động não…

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực1.1 Đánh giá lớp học ( Classroom assessment)

1.1.4 Đánh giá thông qua quan sát trong quá trình dạy học

Đánh giá thông qua quan sát trong giờ học có thể sử dụng bảng quan sát hoặc không sử dụng bảng quan sát mà chỉ quan sát tự do và ghi chép lại như nhật ký dạy học

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực1.1 Đánh giá lớp học ( Classroom assessment)

1.1.4 Đánh giá thông qua quan sát trong quá trình dạy học

1.1.4.1 Bảng quan sát

Bảng quan sát là công cụ thu thập thông tin về đối tượng quan sát bằng cách tri giác trực tiếp đối tượ ng về các tiêu chí định sẵn Các tiêu chí quan sát là các hành vi tham gia vào quá trình học tập của người học: chuẩn

bị bài ở nhà, tham gia phát biểu xây dựng bài, chuẩn bị giáo án, tham gia tập giảng,

Bảng quan sát được người dạy trực tiếp quan sát, ghi chép hoặc giao cho người học tự theo dõi và quan sát, ghi chép lại các hành vi, thái độ của các thành viên trong nhóm Những thông tin phản hồi này cho thấy mức độ tiến triển hoặc có những biểu hiện sai lệnh về thái độ của người học Qua đó người dạy có các biện pháp tác động nhằm điều khiển việc hình thành thái độ đúng đắn cho họ Đồng thời, người dạy thường xuyên thông báo kết quả quan sát cho người học, để họ tự điều chỉnh thái độ học tập của mình

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực1.1 Đánh giá lớp học ( Classroom assessment)

1.1.4 Đánh giá thông qua quan sát trong quá trình dạy học

Thiết kế bảng quan sát gồm các bước sau:

Xác định nội dung quan sát: quan sát tinh thần học tập

của HS trên lớp, thái độ trong giờ thực hành, thái độ trong làm việc nhóm

Xây dựng các tiêu chí quan sát: Tập trung chú ý nghe giảng, phát biểu ý kiến, tích cực thảo luận

Sắp xếp các tiêu chí theo trật tự logic

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực

Ví dụ 1: Bảng quan sát về tinh thần học tập của HS trên lớp:

Ngày 25 tháng 3 năm 2015 Tiết 53 Bài: Phản xạ có điều kiện

và phản xạ không điều kiện Lớp: 8A

TT Họ và

tên HS Mức độ chăm chú nghe giảng Phát biểu xây dựng bài Tham gia hoạt động nhóm

Rất chăm chú

Bình thường Chưa chăm

chú

Tích cực thườngBình Chưa tích

cực

Tích cực, hiệu quả

Tích cực, chưa hiệu quả

Chưa tích cực

3

4

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực

Ví dụ 2 Bảng quan sát về thái độ chuẩn bị mẫu vật, phương tiện học tập và thái độ trong giờ thực hành

Tích cực, hiệu quả

Tích cực, chưa hiệu quả

Chưa tích cực

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực

Để đánh giá chính xác thái độ học tập của HS, GV cần sử dụng bảng tiêu chí đánh giá bảng quan sát:

Tích cực Phát biểu nhiều lần, trong đó số

lần đúng chiếm một nửa trở lên 1 1 điểmBình thường Có phát biểu xây dựng bài,

trong đó số lần đúng chiếm dưới một nửa

0,5

Chưa tích cực Chưa tham gia phát biểu xây dựng bài 0Tham gia

hoạt

động

nhóm

Tích cực, hiệu quả Hoàn thành tốt công việc được giao Đóng góp ý kiến đúng 1

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực

Tích cực tham gia các hoạt động của nhóm nhưng đóng góp ý kiến chưa đúng

0,5 1 điểm

Chưa tích cực Không hoặc ít tham gia các hoạt động của nhóm 0 

1 1 điểm

Bình thường Ghi bài đầy đủ, chú ý nghe giảng 0,5Chưa tập

trung Lơ đãng, làm việc riêng 0

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực1.1 Đánh giá lớp học ( Classroom assessment)

1.1.4 Đánh giá thông qua quan sát trong quá trình dạy học

Các phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá

theo định hướng năng lực1.1 Đánh giá lớp học ( Classroom assessment)

1.1.5 Học sinh tự đánh giá

GV có thể yêu cầu HS tự đánh giá kiến thức, kỹ năng, thái độ và mục tiêu học tập của chính mình trước, trong hoặc sau các giờ học Cũng có thể các HS đánh giá lẫn nhau trong học t ập

Quy trình tự đánh giá của HS gồm các bước:

- Xác định mục tiêu, nội dung tự đánh giá:

- Lựa chọn công cụ tự đánh giá: bảng hỏi, câu hỏi, bài tập tự đánh giá mục tiêu

Thiết kế bảng hỏi : - Xác định các mục tiêu thiết kế bảng hỏi

- Thiết kế các câu hỏi cần thiết cho bảng hỏi

- Sắp xếp các câu hỏi theo một trật tự logic

Ví dụ : Sử dụng bảng hỏi để đánh giá thái độ của HS sau khi

học xong bài 16: Thực vật góp phần điều hòa khí hậu – SH6

Hãy đánh dấu vào ô trống phương án mà bạn lựa chọn:

2 Thực vật có vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí

hậu, tăng lượng mưa của khu vực.      

3 Những nơi có nhiều cây cối như ở vùng núi thường có

4 Người ta nói: “Rừng cây như một lá phổi xanh của con

5 Cần phải tích cực trồng cây gây rừng      

6 Nên trồng một đến vài cây bóng mát ở vườn nhà      

7 Bảo vệ cây xanh ở vườn trường, công viên      

8 Em rất thích trồng nhiều cây xanh      

9 Em rất hứng thú với bài học này