Tiểu luận sử dụng sách giáo khoa trong dạy học sinh học chủ đề SINH SẢN Ở THỰC VẬT

- Sinh sản, sinh sản vô tính, các hình thức sinh sản vô tính, phương pháp nhân giống vô tính: ghép chồi, ghép cành, chiếtcành, giâm cành, nuôi cấy mô và tế bào thực vật.- Sinh sản hữu tí

ĐẠI HỌC HUẾ - TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA SINH HỌC

  

-TIỂU LUẬN HỌC PHẦN: SỬ DỤNG SGK TRONG DẠY HỌC SINH HỌC

Nguyễn Thị Ngọc Mỹ

Huế, 05/2015

CHỦ ĐỀ: SINH SẢN Ở THỰC VẬT

1.

Hồ Thị Hương Giang

- Phụ trách chung, tổ chức thảo luận nhóm, chọn chủ đề

- Xác định và xây dựng mạch kiến thức của chủ đề

- Xây dựng bảng mô tả mức độ đánh giá năng lực của học sinh qua chủ đề

- Xây dựng hệ thống câu hỏi/bài tập – thực hành thí nghiệm theo các mức

- Xác định và xây dựng mạch kiến thức của chủ đề

- Xây dựng bảng mô tả mức độ đánh giá năng lực của học sinh qua chủ đề

- Xây dựng hệ thống câu hỏi/bài tập – thực hành thí nghiệm theo các mức

độ đã mô tả

Thành viên

Bảng phân công nhiệm vụ các thành viên trong nhóm

I Cấu trúc logic nội dung của chủ đề

1 Cơ sở lý luận:

- Sinh sản, sinh sản vô tính, các hình thức sinh sản vô tính, phương pháp nhân giống vô tính: ghép chồi, ghép cành, chiếtcành, giâm cành, nuôi cấy mô và tế bào thực vật.

- Sinh sản hữu tính, quá trình hình thành hạt phấn và túi phôi, quá trình thụ phấn và thụ tinh, quá trình hình thành hạt, quả

2 Cơ sở thực tiễn:

- Trồng sắn, mía, khoai tây bằng phương pháp giâm, hay chiết cam, chanh, bưởi hoặc ghép hoa hồng

3 Các bài liên quan của chủ đề

1 Môn Sinh học

11 Bài 41: Sinh sản vô tính ở thực vật Các hình thức sinh vô tính ở thực vật

Bài 42: Sinh sản hữu tính ở thực vật

Bài 43: Thực hành: Các phương phápnhân giống vô tính

Quá trình hình thành hạt phấn và túi phôi, quá trình thụphấn và thụ tinh, quá trình hình thành hạt, quả

Các phương pháp nhân giống vô tính

C Xác định các năng lực hướng tới của chủ đề

II Các năng lực chung

1 NL tự học

- HS xác định được mục tiêu học tập chủ đề là:

+ Xác định được cơ sở khoa học của sinh sản vô tính, sinh sản hữu tính.

+ Xây dựng được các hình thức sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính

+ Thụ phấn là gì?như thế nào là thụ tinh kép? Nguồn gốc của hạt và quả?

- HS lập và thực hiện được kế hoạch học tập chủ đề:

- Sơ đồ hình thànhhạt phấn và túi phôi

2 1 tiết Làm được thí nghiệm giâm cành, chiết cành,

2 NL giải quyết vấn đề

- Giải thích được cơ sở khoa học của sinh sản vô tính và hữu tính.

- Trình bày được các hình thức sinh sản vô tính ở thực vật và sự hình thành hạt phấn và túi phôi

3 NL tư duy sáng tạo

- HS đặt ra được nhiều câu hỏi về chủ đề học tập:

+ Vì sao cây trồng bằng các phương pháp nhân giống vô tính thì nhanh cho thu hoạch hơn là cây trồng mọc từ hạt?+ Thụ phấn là gì?như thế nào là thụ tinh kép? Nguồn gốc của hạt và quả?

- Đề xuất được ý tưởng:

+ Ứng dụng các phương pháp nhân giống vô tính trong sản xuất nông nghiệp đặc biệt là các cây trồng quý có năngsuất cao, chất lượng tốt

+ Ứng dụng sinh sản hữu tính trong phương pháp thụ phấn nhân tạo các giống cây ăn quả cho năng suất cao

4 NL tự quản lý

- Quản lí bản thân: Nhận thức được ý thức công việc

+ Thời gian: lập thời gian biểu cá nhân (nhóm) dành cho chủ đề

+ Mức độ an toàn, các biện pháp phòng tránh tai nạn lao động

- Xác định đúng quyền và nghĩa vụ học tập chủ đề

+ Bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ để hoàn thành chủ đề

- Quản lí nhóm: Lắng nghe và phản hồi tích cực, tạo hứng khởi học tập

+ Hợp tác tích cực để hoàn thành chủ đề

5 NL giao tiếp

- Xác định đúng các hình thức giao tiếp: Ngôn ngữ nói, viết phù hợp với thầy cô và bạn

6 NL hợp tác:

- Làm việc cùng nhau, chia sẻ kinh nghiệm

7 NL sử dụng CNTT và truyền thông (ICT)

- Sử dụng internet tìm kiếm thông tin liên quan

- Trình bày báo cáo nghiên cứu bằng công nghệ thông tin

- Sử dụng các phần mềm liên quan (file báo cáo, hình ảnh, video)

8 NL sử dụng ngôn ngữ

- NL sử dụng Tiếng Việt:

+ Sử dụng các thuật ngữ chuyên ngành

+ Sử dụng văn phong khoa học để viết báo cáo nghiên cứu

+ Sử dụng ngôn ngữ đối thoại, thảo luận, giải thích, thuyết trình

III Các năng lực chuyên biệt (đặc thù của môn Sinh học)

1 Quan sát:

+ Quan sát quá trình sinh sản vô tính ở một số giống cây như : khoai lang, sắn, thanh long và một số giống hoa nhưhoa hồng

+ Quan sát hiện tượng thụ phấn và thụ tinh, sự hình thành quả và hạt

2 Đo lường: Một cành giâm chiều cao khoảng bao nhiêu ?

3 Phân loại hay sắp xếp theo nhóm các tài liệu tìm được.

4 Tìm mối liên hệ: Sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính.

5 Xử lí và trình bày các số liệu (bao gồm: ảnh chụp và các đoạn phim quay lại các quá trình làm và báo cáo):

6 Đưa ra các tiên đoán, nhận định:

+ Sinh sản vô tính bằng các phương pháp nhân giống vô tính nhanh cho thu hoạch hơn so với cây trồng mọc từ hạt

7 Hình thành giả thuyết khoa học: Các phương pháp nhân giống vô tính.

8 Đưa ra các định nghĩa thao tác, nêu các điều kiện và giả thiết:

9 Xác định được các biến và đối chứng:

10.Thí nghiệm: thiết kế thí nghiệm, làm thực nghiệm, thu thập được thí nghiệm, giải thích kết quả thí nghiệm và rút ra

các kết luận:

a Thiết kế thí nghiệm: Làm thành thạo thực hành các phương pháp ghép chồi, ghép cành, chiết cành, giâm cành

b Làm thực nghiệm: ghép chồi, ghép cành, chiết cành, giâm cành

c Thu thập và xử lí số liệu thí nghiệm: Lấy được kết quả thí nghiệm

d Giải thích kết quả thí nghiệm và rút ra các kết luận: Bài báo cáo

- Giải thích kết quả thí nghiệm

-Biết được cácphương pháp nhângiống vô tính ở thựcvật.

- Phân biệt được các

hình thức sinh sản

vô tính ở thực vật

- Hiểu được vai tròcủa sinh sản vô tínhtrong đời sống thựcvật và con người

-Vì sao phải cắt bỏhết lá ở cànhghép

- Nêu những ưuđiểm của cànhchiết và cành giâm

so với cây trồngmọc từ hạt

- Phân biệt đượccác phương phápnhân giống vôtính

Sinh sản hữu tính

- Nhận biết được sinhsản hữu tính là có sựhành hợp nhất củagiao tử đực và giao tửcái tạo nên hợp tửphát triển thành cơthể mới

- Hiểu được quátrình hình thành hạtphấn và túi phôi

- Phân biệt bằng

sơ đồ về quá trìnhhình thành hạtphấn và túi phôi

- Phân biệt đượcnhân lưỡng bội

và nhân tam bội

- Biết được khái niệmthụ phấn, thụ tinh, thụ

- Hiểu được sự hìnhthành quả và hạt

- Phân biệt hạt cónội nhũ và hạt

- Vai trò của quảđối với sự phát

tinh kép không có nội nhũ triển của thực

vật và đời sốngcon người

THỰC

HÀNH

Nhân giống vô tính ở thực vật bằng giâm, chiết, ghép.

- Mô tả phương phápgiâm cành và giâm lá

- Mô tả phương phápghép cành, ghépchồi(mắt)

- Chú ý trong khâuthực hiện như cắtmắt ghép, cắt cànhghép và gốc ghép

- Biết được cơ sởkhoa học của cácphương pháp nhângiống vô tính

- Giải thích tại saokhi ghép gốc ghépvào cành ghépphải áp sát vàonhau

- Tại sao phải cắtbớt lá ở gốc ghép

- Thao tác thànhthạo thực hành

GIÁO ÁN DẠY HỌC CHỦ ĐỀSINH SẢN CỦA THỰC VẬT

Tên dự án: SINH SẢN CỦA THỰC VẬT

Lĩnh vực bài dạy: SINH HỌC 11

Thời gian dự kiến: 2 tuần, 1tiết /tuần

1 Mô tả dự án: (Trình bày sơ lược về vấn đề, nêu rõ bối cảnh mà học sinh đóng vai, dự kiến rõ sản phẩm mà học sinh phải hoàn thành sau khi thực hiện dự án; Nên viết tóm tắt dưới 10 dòng)

2 Mục tiêu của dự án: Sau khi hoàn thành dự án này học sinh có khả năng:

a Kiến thức:

- HS sinh biết được và trình bày đựơc thế nào là sinh sản, sinh sản vô tính, sinh sản hữu tính

- HS phân biệt các hình thức sinh sản vô tính, cơ sở sinh học của phương pháp nhân giống vô tính

- Ưu điểm của sinh sản hữu tính đối với sự phát triển của thực vật

- Mô tả được quá trình hình thành hạt phấn và túi phôi

- Mô tả được sự thụ tinh kép ở thực vật có hoa

b Kĩ năng:

- Rèn luyện được kĩ năng làm việc theo nhóm, kĩ năng quan sát, phân tích tổng hợp, so sánh và khái quát hóa

- Quan sát các phương pháp nhân giống vô tính

- Quan sát và vẽ được sự hình thành hạt phấn và túi phôi

- Tự mình thực hiện được thực hành theo quy trình đã cho trong SGK

- Viết và trình bày báo cáo trước đám đông

- Vận dụng lí thuyết vào thực tiễn

c Thái độ:

- Rèn luyện tính cẩn thận, tỉ mỉ trong thao tác thực hành.

- Độc lập, tự giác, hợp tác với nhóm

2 Các NL hướng tới của chủ đề : Thể hiện rõ ở mục II : Năng lực chung và phần III : Năng lực chuyên biệt

- Tri thức về sinh học: Hiểu biết các hình thức sinh sản vô tính và hữu tính ở thực vật

- Năng lực nghiên cứu: Tổng hợp các tài liệu liên quan để đưa ra kiến thức bài học – Thiết kế được bài thực hành và quansát được thao tác thực hiện ghép chồi, ghép cành, giâm cành

- Năng lực thực hiện ngoài thực địa: Sử dụng các kỹ thuật, thao tác tinh vi để có kĩ năng thao tác thực hành điêu luyện vớicác giống cây trồng như cây ăn quả hoặc các cây cảnh

3 Yêu cầu tiên quyết với học sinh:

- Có kiến thức về sinh sản, sinh sản vô tính và hữu tính ở thực vật

- Có kĩ năng thao tác làm thực hành thành thạo

5 Các bước tổ chức bài dạy:

Thời Nội dung Hoạt động tổ chức của giáo viên Hoạt động tự học của học sinh Đồ dùng

Bước 1: Lập kế hoạch- Thực hiện trong 1 tiết chính khóa

- GV giới thiệu chủ đề “Sinh sản vô tính của thực vật” Bài này chúng ta được học theo phương pháp dự án

- Chia nhóm và thiết lập hoạt động nhóm: Chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm 10 HS thực hiện nhiệm vụ khác nhau

- Nuôi cấy mô và tế bào thực vật

- HS phân công nhiệm vụ trong nhóm

- Tiến hành thảo luận

- Ghi chép thảo luận

Dùng phấn viết têncác nội dung thảoluận lên bảng.Bút, tập

- Giáo viên gợi ý:

+ Kiến thức: Như mục tiêu của bài

+ Thực tiễn: - Trồng sắn, mía, khoai

- Căn cứ vào chủ đề học tập học sinh đưa

ra các nhiệm vụ phải thực hiện

- Thảo luận và phân công nhiệm vụ

Học sinh lựa chọn nhiệm vụ theo sở thích,hình thành các nhóm học sinh có cùng sở

- Dùng phấn viếtcác gợi ý lên bảngphụ

tây bằng phương pháp giâm, haychiết cam, chanh, bưởi hoặc ghéphoa hồng.

- Hướng dẫn các nhóm ghi sổ theodõi dự án và phân công nhiệm vụtrong nhóm lập kế hoạch

thích:

Nhiệm vụ 1: Tên HS làmNhiệm vụ 2: Tên HS làm Nhiệm vụ 3: Tên HS làmNhiệm vụ 4: Tên HS làm

Nội dung Hoạt động tổ chức của giáo viên Hoạt động tự học của học sinh Đồ dùng

Bước 2: Thực hiện kế hoạch dự án và xây dựng sản phẩm (6 ngày)

(Hoạt động vào thời gian ngoài giờ lên lớp)

- Thực hiện theo kế hoạch:

+ Nhóm 1: Nghiên cứu SGK và sưu tầm

các tài liệu liên quan đến Sinh sản bằng

bào tử – Nghiên cứu SGK để chuẩn bị

- Mạng Internet,sách giáo khoa

16h30 tiếp ) mẫu vật, dụng cụ hóa chất, nội dung và

cách tiến hành thí nghiệm ghi nhận kết quả

và viết báo cáo – báo cáo

+ Nhóm 2: Nghiên cứu SGK và sưu tầmcác tài liệu liên quan đến Sinh sản sinhdưỡng

– Nghiên cứu SGK để chuẩn bị mẫu vật,dụng cụ hóa chất, nội dung và cách tiếnhành thực hành giâm lá hoặc củ như lábỏng hoặc củ khoai tây ghi nhận kết quả

và viết báo cáo – báo cáo

+ Nhóm 3: Nghiên cứu SGK và sưu tầmcác tài liệu liên quan đến

- Ghép chồi, ghép cành, giâm cành, Chiết cành

– Nghiên cứu SGK để chuẩn bị mẫu vật,dụng cụ hóa chất, nội dung và cách tiếnhành thí nghiệm ghi nhận kết quả và viếtbáo cáo – báo cáo

+ Nhóm 4: Nghiên cứu SGK và sưu tầm

- Máy quay, máychụp hình, máy vitính Nghiên cứuSGK và sưu tầmcác tài liệu liênquan đến sinh sản ởthực vật – Nghiêncứu SGK để chuẩn

bị mẫu vật, nộidung và cách tiếnhành thực hành ghinhận kết quả vàviết báo cáo – báocáo

- Mẫu vật

các tài liệu liên quan đến- Nuôi cấy mô và

tế bào thực vật – Nghiên cứu SGK đểchuẩn bị mẫu vật, dụng cụ hóa chất, nộidung và cách tiến hành thí nghiệm ghinhận kết quả và viết báo cáo – báo cáo

- Từng nhóm phân tích kết quả thu thậpđược và trao đổi về cách trình bày sảnphẩm

- Xây dựng báo cáo sản phẩm của nhóm

- Trình chiếu dưới dạng các file video

- Các nhóm tham gia phản hồi về phầntrình bày của nhóm bạn

Học sinh trả lời câu hỏi dựa vào các kếtquả thu thập được từ mỗi nhóm và ghikiến thức cần đạt vào vở

- Máy tính.-Máy quay

Máy tínhMáy chiếu

- Nhóm trưởng báo cáo kết quả tổng hợp

về các phương pháp nhân giống vô tính

- Máy tính, máychiếu

6 Đánh giá học sinh: Đánh giá theo phiếu

7 Các bài tập hướng đến chủ đề

Bài tập 1: “CHUYỆN ẤY”Ở THỰC VẬT NHƯ THẾ NÀO?

Nếu không tính đến những yếu tố mang tính xã hội, phức tạp như tình một đêm hay kén cá chọn canh thì thực ra cây cỏ cũng làm “chuyện ấy” như động vật.

Khi con người ngắm nhìn một loài hoa hay ăn một loại rau nào đó, họ thực ra đã quên hẳn cơ quan sinh sản của thựcvật Phần “đực” của hoa chính là nhị hoa chứa đầy phấn, trong khi phần nhụy hoa ấp trứng chính là bộ phận giống “cái”

Đa số các loài thực vật sẽ nở hoa “nhị tính” (có cả bộ phận đực lẫn cái trên cùng một hoa), nhưng cũng có loài nhưquả bí lại mọc hoa “đực” riêng, hoa “cái” riêng Và như các nhà sinh học tiến hóa đã phát hiện ra, những loài thực vật đơmhoa đơn tính sẽ tạo ra nhiều hạt hơn.

Lý do vì sao thì vẫn còn là một bí ẩn mà khoa học chưa có lời giản, nhưng có lẽ là vì hoa “đực” ngốn ít năng lượng

của cây hơn, trang Life’s Little Mysteries giả định

Câu hỏi tiếp theo là các loài hoa tiến hành “chuyện ấy” như thế nào?

Sử dụng thiên nhiên làm nhà mai mối, gió, động vật và nước sẽ đưa phấn hoa đến với đầu nhụy hoa Những hạt phấn

sẽ dính vào đầu nhụy, sau đó nảy mầm và mọc hướng xuống dưới, chậm rãi “bò” đến bầu nhụy Cuối cùng, hạt phấn hóa

sẽ “đâm xuyên” vào một số quả trứng và thế là hạt ra đời.

Tuy nhiên hoa không phải là cách “quan hệ” duy nhất của thực vật Cây bạch quả sẽ mọc cả cây cái lẫn cây đực trên

cùng một chỗ Các cây đực sẽ sản sinh ra bào tử, sau này phát triển thành tinh trùng và bơi đến với trứng bên trong bầu

nhụy của cây cái Mặc dù vậy, cũng có nhiều loại thực vật như bèo tấm hoàn toàn nói không với “sex” Chúng tạo ra những

bản sao vô tính và mọc thành cây trưởng thành mà không cần tới sự giao phối

( TLTK: http://khoahoc.tv/khampha/sinh-vat-hoc/thuc-vat/42902_chuyen-ay-o-thuc-vat-nhu-the-nao.aspx)

Câu hỏi :

1 Cấu tạo một hoa lưỡng tính gồm các bộ phận:

A Nhị, cánh hoa, đài hoa

B Bầu nhuỵ, đài hoa, cánh hoa, nhị và nhuỵ.

C Cánh hoa và đài hoa

D Bầu nhuỵ và cánh hoa

2 Tự thụ phấn là:

A Sự thụ phấn của hạt phấn cây này với nhuỵ của cây khác cùng loài.

B Sự thụ phấn của hạt phấn với nhuỵ của cùng một hoa hay khác hoa cùng một cây.

C Sự thụ phấn của hạt phấn cây này với cây khác loài

D Sự kết hợp của tinh tử của cây này với trứng của cây khác

3 Hãy điền vào ô trống các từ thích hợp sau:

Quá trình vận chuyển………1……từ nhị đến………2……gọi là…3……… Có hai hình thức thụ phấn là ……4…… và thụ phấn chéo Tác nhân thụ phấn là gió,………5……, động vật và……6……

Đáp án:

1 hạt phấn 2 núm nhụy 3 Thụ phấn

4 tự thụ phấn 5.nước 4 con người

4 Hãy khoanh tròn đúng hoặc sai vào mỗi nhận định sau:

3 Hạt là do bầu phát triển thành Đúng/ Sai

4 Thụ tinh là sự hợp nhất của nhân giao tử đực với nhâncủa tế bào trứng trong túi phôi để hình thành hợp tử

Đúng/ Sai

5 Hãy ghép các nội dung của cột A và cột B để có đáp án chính xác với quá trình hình thành hạt, quả:

Tên Đặc điểm Trả lời

1 Hạt có nội nhũ a Có ở hạt cây 2 lá mầm

2 Quả b Có ở hạt cây 1 lá mầm

3 Hạt c bầu nhụy phát triển thành

4 Hạt không nội nhũ d Noãn thụ tinh phát triển thành5.Quả đơn tính e Có mùi vị, có hương thơm

6 Quả chín g Noãn không thụ tinh

Đáp án: 1-b; 2-c; 3- d; 4- g; 6 -e

Bài tập 2: TOMTATO_ CÂY CÀ CHUA - KHOAI TÂY… BẠN ĐÃ BIẾT?

( CÀ CHUA “SINH RA” KHOAI TÂY)