Giáo trình MĐ06 -Thu hoạch và tiêu thụ cá diêu hồng cá rô phi

Tuy nhiên, để nuôi cá đạt hiệu quả, chất lượng tốt đáp ứng yêu cầu xuất khẩu và phát triển nghề bền vững thì người nuôi cần phải tìm hiểu nhiều vấn đề liên quan như: Ao, lồng, bè nuôi; c

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

THU HOẠCH VÀ TIÊU THỤ

MÃ SỐ: MĐ 06 NGHỀ: NUÔI CÁ DIÊU HỒNG, CÁ RÔ PHI

Trình độ: Sơ cấp nghề

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN:

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

MÃ TÀI LIỆU: MĐ 06

LỜI GIỚI THIỆU

Nuôi cá diêu hồng, cá rô phi là nghề được nhiều nông, ngư dân thực hiện nuôi trong ao, lồng, bè hầu như trên khắp cả nước để phát triển kinh tế gia đình Tuy nhiên, để nuôi cá đạt hiệu quả, chất lượng tốt đáp ứng yêu cầu xuất khẩu và phát triển nghề bền vững thì người nuôi cần phải tìm hiểu nhiều vấn đề liên quan như: Ao, lồng, bè nuôi; con giống; thức ăn; chăm sóc quản lý; phòng trị bệnh cho cá …

Thực hiện đề án “Đào tạo Nghề cho Lao động Nông thôn đến năm 2020”,

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã tổ chức, phân công Trường Cao Đẳng Cơ điện và Nông nghiệp Nam Bộ biên soạn chương trình, giáo trình mô

đun nghề “Nuôi cá diêu hồng, cá rô phi” trình độ sơ cấp

Trong quá trình biên soạn giáo trình, chúng tôi đã đi khảo sát thực tế, chụp hình ở các cơ sở nuôi và có sử dụng hình ảnh từ các tài liệu, giáo trình nuôi cá, sách, báo đài, trên mạng internet, tích hợp những kiến thức, kỹ năng trên cơ sở

sơ đồ phân tích nghề và bộ phiếu phân tích công việc Giáo trình là cơ sở cho giáo viên soạn bài giảng để giảng dạy, đồng thời là tài liệu học tập của học viên làm nghề nuôi cá diêu hồng, cá rô phi Bộ giáo trình gồm 6 mô đun:

Mô đun 01 Chuẩn bị ao

Mô đun 02 Chuẩn bị lồng, bè

Mô đun 03 Chọn và thả cá giống

Mô đun 04 Chăm sóc và quản lý

Mô đun 06 Thu hoạch và tiêu thụ

Giáo trình mô đun “Thu hoạch và tiêu thụ” là mô đun chuyên môn nghề

nuôi cá diêu hồng, cá rô phi Nội dung của giáo trình giới thiệu các vấn đề về thu hoạch, vận chuyển, tiêu thụ và tính hiệu quả nuôi, được phân bổ trong thời gian 60 giờ, gồm 5 bài:

Bài 1: Tìm hiểu vấn đề về an toàn chất lượng cá thương phẩm

Bài 2: Xác định thời điểm thu hoạch

Bài 3: Chuẩn bị thu hoạch

Bài 4: Thu hoạch và vận chuyển

Bài 5: Đánh giá kết quả nuôi

Ban biên soạn giáo trình trân trọng cảm ơn Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các Viện, Trường, các cơ sở sản xuất, các nhà khoa học, các cán bộ

kỹ thuật, các thầy cô giáo đã đóng góp nhiều ý kiến, tạo điều kiện thuận lợi để giáo trình này được hoàn thành

Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng không thể tránh khỏi thiếu sót, chúng tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp của độc giả để giáo trình được hoàn thiện hơn

Tham gia biên soạn:

1 Chủ biên: Nguyễn Kim Nhi

2 Nguyễn Quốc Đạt

3 Nguyễn Thị Tím

MỤC LỤC

ĐỀ MỤC TRANG

Tuyên bố bản quyền 1

Lời giới thiệu 2

Mục lục 4

Các thuật ngữ chuyên môn, chữ viết tắt 7

MÔ ĐUN THU HOẠCH VÀ TIÊU THỤ 8

Bài 1 TÌM HIỂU VỀ VẤN ĐỀ AN TOÀN CHẤT LƯỢNG CÁ THƯƠNG PHẨM 9

A Nội dung 9

1 Chất lượng cá thương phẩm 9

1.1 Đặc tính bên ngoài 9

1.2 Đặc tính bên trong 8

1.3 Đặc tính ẩn 10

2 An toàn thực phẩm 10

2.1 Chất kháng sinh, hóa chất 10

2.2 Vi sinh vật 10

2.3 Các yếu tố vật lý 10

3 Vai trò, ý nghĩa của chất lượng và an toàn thực phẩm 12

4 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng cá sau thu hoạch 12

4.1 Hoạt động thu hoạch và vận chuyển 12

4.2 Nhiệt độ thu hoạch và vận chuyển 12

4.3 Thời gian thu hoạch và vận chuyển 12

B Câu hỏi và bài tập thực hành 12

C Ghi nhớ 13

Bài 2 XÁC ĐỊNH THỜI ĐIỂM THU HOẠCH 14

A Nội dung 14

1 Tìm hiểu thị trường 14

1.1 Tìm hiểu nơi tiêu thụ 14

1.2 Dự báo khối lượng cá thị trường tiêu thụ 14

1.3 Tìm hiểu về nhu cầu kích cỡ cá tiêu thụ 14

2 Kiểm tra cá trước khi thu hoạch 15

2.1 Kiểm tra kkối lượng cá 15

2.2 Kiểm tra sức khỏe cá 16

3 Theo dõi thông tin dự báo thời tiết 17

4 Quyết định thời điểm thu hoạch 18

B Câu hỏi và bài tập thực hành 18

C Ghi nhớ 18

Bài 3 CHUẨN BỊ THU HOẠCH 19

A Nội dung………19

1 Dự tính khối lượng đàn cá thu hoạch 19

2 Chọn nơi tiêu thụ và hợp đồng bán cá 20

3 Chuẩn bị dụng cụ thu hoạch 22

4 Chuẩn bị dụng cụ chứa cá 23

5 Chuẩn bị phương tiện vận chuyển 24

6 Chuẩn bị nhân công 25

B Câu hỏi và bài tập thực hành 25

C Ghi nhớ 25

Bài 4 THU HOẠCH VÀ VẬN CHUYỂN 26

A Nội dung 1 Thu hoạch cá 26

1.1 Thu hoạch cá nuôi trong ao 26

1.2 Thu hoạch cá nuôi trong lồng, bè 28

2 Xác định khối lượng cá thu hoạch 29

2.1 Cân cá 29

2.2 Ghi kết quả các lần cân 29

2.3 Tính khối lượng cá thu hoạch 30

3 Chuyển cá vào phương tiện vận chuyển 31

3.1 Xác định mật độ khối lượng vận chuyển 31

3.2 Bảo quản cá sống 31

4 Vận chuyển cá đến nơi tiêu thụ 32

4.1 Xác định thời gian vận chuyển 32

4.2 Xử lý trong quá trình vận chuyển 32

B Câu hỏi và bài tập thực hành 34

C Ghi nhớ 34

Bài 5 ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ NUÔI 35

A Nội dung………35

1 Xác định tỷ lệ sống 35

2 Xác định năng suất 35

3 Tính hệ số thức ăn 35

4 Tính hiệu quả nuôi 36

4.1 Xác định tổng chi phí 36

4.2 Xác định lợi nhuận 37

5 Đánh giá kết quả, rút kinh nghiệm 38

6 Quản lý hồ sơ nuôi 40

B Câu hỏi và bài tập thực hành 40

C Ghi nhớ 40

HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN 42

I.Vị trí, tính chất của mô đun 42

II Mục tiêu 42

III Nội dung chính của mô đun 42

IV Hướng dẫn thực hiện bài tập thực hành 43

V Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập 47

VI.Tài liệu cần tham khảo 50

Phụ lục 51

Danh sách ban chủ nhiệm xây dựng chương trình, biên soạn giáo trình dạy nghề trình độ sơ cấp 61

Danh sách hội đồng nghiệm thu chương trình, giáo trình dạy nghề trình độ sơ cấp 61

CÁC THU T NG CHUYÊN MÔN, CH VI T T T

Vi sinh vật: Là những sinh vật rất nhỏ, không thấy được bằng mắt thường như

MÔ ĐUN THU HOẠCH VÀ TIÊU THỤ

Mã mô đun: MĐ 06 Giới thiệu mô đun:

Mô đun “Thu hoạch và tiêu thụ” được biên soạn theo chương trình

nghề Nuôi cá diêu hồng, cá rô phi trình độ sơ cấp Sau khi học mô đun này, học viên có kiến thức và khả năng thực hiện các công việc như: thu hoạch, vận chuyển, tiêu thụ và tính được hiệu quả nuôi cá diêu hồng, cá rô phi

Nội dung giáo trình bao gồm 5 bài, thời lượng giảng dạy và học tập mô đun là 60 giờ trong đó lý thuyết: 10 giờ, thực hành: 42 giờ, kiểm tra định kỳ: 4 giờ; kiểm tra kết thúc mô đun: 4 giờ

Trong quá trình học, học viên được cung cấp những kiến thức cần thiết để thực hiện công việc, thảo luận trên lớp theo nhóm, làm bài tập kết hợp với thực hành kỹ năng nghề tại cơ sở nuôi và đi tham quan thực tế những mô hình nuôi cá diêu hồng, cá rô phi đạt hiệu quả

Kết quả học tập được đánh giá bằng hình thức kiểm tra kiến thức và thực hành Người học phải có ý thức học tập tích cực tham gia đầy đủ thời lượng của

mô đun

Bài 1 TÌM HIỂU VỀ VẤN ĐỀ AN TOÀN CHẤT LƯỢNG CÁ

THƯƠNG PHẨM

Mã bài: MĐ06-01 Giới thiệu bài:

Chất lượng, an toàn thực phẩm là vấn đề được người tiêu dùng quan tâm hàng đầu Sản phẩm đạt chất lượng tốt, tạo được uy tín trên thị trường thì tiêu thụ dễ dàng và mang lại lợi nhuận cao Chất lượng cá diêu hồng, cá rô phi cũng như các động vật thủy sản khác bị giảm sau khi thu hoạch tập trung ở các khâu: đánh bắt, xử lý, bảo quản và vận chuyển Vì vậy, người nuôi cần hiểu biết một

số vấn đề trên nhằm hạn chế đến mức thấp nhất tình trạng giảm chất lượng cá khi thu hoạch

Mục tiêu:

- Xác định được ý nghĩa, vai trò của chất lượng và an toàn thực phẩm;

- Nêu được các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng cá sau thu hoạch

A Nội dung:

1 Chất lượng cá thương phẩm

Theo Tiêu chuẩn Việt Nam năm 1994: Chất lượng là tất cả những đặc tính của sản phẩm tạo cho nó có khả năng thỏa mãn những yêu cầu được nêu ra đối với người tiêu dùng Chất lượng cá được đánh giá qua các đặc tính bên ngoài, đặc tính bên trong và đặc tính ẩn

bên ngoài, ví dụ: mùi, vị, độ săn chắc Cần phải làm (nấu) chín để đánh giá

- Cá chất lượng tốt có mùi thơm, thịt săn chắc và vị ngọt

- Cá chất lượng kém có mùi hôi, thịt bở và vị ít ngọt

1.3 Đặc tính ẩn

Những đặc tính ẩn là các yếu tố gắn liền với sản phẩm nhưng chúng ta không nhìn thấy như:

- Mức độ an toàn

- Giá trị dinh dưỡng

- Thời gian giữ được độ tươi sau thu hoạch

- Sản xuất sạch

2 An toàn thực phẩm

Là khả năng không gây ra ngộ độc hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài cho người sử dụng Có 3 nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm: do chất kháng sinh, hóa chất bảo quản; do vi sinh vật và do yếu tố vật lý

2.1 Chất kháng sinh, hóa chất

Các chất kháng sinh, hóa chất bảo quản có trong thực phẩm thủy sản là do:

- Nguyên liệu bị nhiễm trong môi trường sống như nước thải công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt; chất kháng sinh, chất kích thích tăng trưởng người nuôi sử dụng trong quá trình nuôi;

- Nguyên liệu bị nhiễm trong quá trình chế biến, bảo quản như các chất sát trùng, các chất phụ gia…

Thông tư số 15/2009/TT-BNN ngày 17 tháng 3 năm 2009 của Bộ trưởng

Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn về việc ban hành danh mục hóa chất

kháng sinh cấm và hạn chế sử dụng trong nuôi trồng thủy sản (Xem phần phụ

lục)

2.2 Vi sinh vật

Trong những yếu tố làm giảm chất lượng của cá thì vi sinh vật là nguyên nhân chính gây nên sự hư hỏng thực phẩm và gây ngộ độc cho người tiêu dùng trên 70% Vi sinh vật hiện diện ở cá nguyên liệu do hai nguồn chính:

- Nguồn vi sinh vật có sẵn trong cơ thể cá khi còn sống ở các bộ phận như: trên da, vây, mang và nội tạng Khi cá chết, những vi sinh vật này sẽ xâm nhập vào thịt cá và phát triển phân giải cơ thịt làm cho cá bị biến đổi, thịt không còn săn chắc và biến màu Ngoài ra, quá trình này tạo nên mùi hôi làm giảm đi giá trị của cá

- Nguồn vi sinh vật lây nhiễm từ bên ngoài vào nguyên liệu trong quá trình thu hoạch, bảo quản như: từ nước dùng để rửa cá, môi trường xung quanh và các

bề mặt tiếp xúc trực tiếp với cá trong khi thu hoạch và bảo quản

Sự lây nhiễm vi sinh vật từ bên ngoài vào cá và tham gia quá trình phân hủy làm giảm chất lượng của cá và có thể gây ngộ độc thực phẩm cho người tiêu dùng

Một số loại vi khuẩn gây bệnh nguy hiểm như:

+ Salmonella sp gây bệnh thương hàn;

+ E.coli gây bệnh đường ruột;

+ Shigella sp gây bệnh kiết lỵ;

+ Staphylococus aureus gây xuất huyết, mủ da

Hình 6.1.3 Vi khuẩn Salmonella Hình 6.1.4 Vi khuẩn E.coli

Hình 6.1.5 Vi khuẩn Staphylococus Hình 6.1.6 Vi khuẩn Shigella

2.3 Các yếu tố vật lý

Cá diêu hồng, cá rô phi trong quá trình thu hoạch nếu bị xây sát tạo điều kiện cho vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng xâm nhâp, dễ dẫn đến chết cá Cá bị xây sát do những nguyên nhân sau:

- Thu hoạch kéo lưới, cá mắc lưới

- Cân cá, chuyển vào bể chứa, cá bị cọ sát với nhau

- Vận chuyển với mật độ cao

- Dụng cụ chuyển cá, dụng cụ bảo quản không nhẵn láng

3 Vai trò, ý nghĩa của chất lượng và an toàn thực phẩm

- Bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng

- Đáp ứng được mọi yêu cầu của khách hàng

- Tạo được uy tín, thương hiệu sản phẩm

- Tiếp cận thị trường

Như vậy, từ những vai trò trên chất lượng và an toàn thực phẩm có ý nghĩa hết sức quan trọng quyết định đến giá trị kinh tế cũng như sự sống còn của thực phẩm nhằm tạo được uy tín và thương hiệu cho sản phẩm đó trên thị trường

4 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng cá sau thu hoạch

Cá diêu hồng, cá rô phi nói riêng và động vật thủy sản nói chung chứa một lượng nước rất lớn trong cơ thể, môi trường sống có nhiều vi sinh vật bám trên

bề mặt Nếu cá bị trầy xướt cơ thể thì cá rất dễ chết, xem như không còn giá trị Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng cá thu hoạch như: thao tác đánh bắt, nhiệt độ và thời gian thu hoạch, phương pháp xử lý, bảo quản …

4.1 Hoạt động thu hoạch và vận chuyển

Các hoạt động trong thu hoạch, kéo lưới và vận chuyển có thể làm cá bị tổn thương và chết Vì vậy, các thao tác như kéo lưới, chuyển cá, cân cá, phân loại

… phải nhẹ nhàng và cẩn thận

4.2 Nhiệt độ thu hoạch và vận chuyển

Nhiệt độ môi trường càng cao thì cá càng nhanh chết Vì vậy:

- Thu hoạch cá vào lúc sáng sớm hay chiều mát

- Khi vận chuyển cá sống, cần giữ mát cho cá bằng cách cho thêm nước đá vào thùng chứa cá để giữ nhiệt độ 26 – 28oC Các phương tiện vận chuyển cần được che mát

4.3 Thời gian thu hoạch và vận chuyển

Thời gian thu hoạch, xử lý và vận chuyển càng lâu thì cá càng bị giảm chất lượng Vì vậy:

- Không nên kéo lưới quá lâu khi thu hoạch cá

- Thu cá đến đâu phải nhanh chóng đưa vào bể sục khí được chuẩn bị sẵn

và chở đến nơi tiêu thụ

B Câu hỏi và bài tập thực hành

Câu hỏi:

1 Trình bày 3 nguyên nhân gây ra ngộ độc thực phẩm?

2 Nêu vai trò, ý nghĩa của chất lượng và an toàn thực phẩm?

và thương hiệu cho sản phẩm đó trên thị trường

- Các yếu tố chính ảnh hưởng đến chất lượng cá sau thu hoạch là:

+ Hoạt động thu hoạch, bảo quản và vận chuyển

+ Nhiệt độ thu hoạch, bảo quản và vận chuyển

+ Thời gian thu hoạch, bảo quản và vận chuyển

Bài 2 XÁC ĐỊNH THỜI ĐIỂM THU HOẠCH

Mã bài: MĐ 06-02 Giới thiệu bài:

Để chọn thời điểm thu hoạch cá diêu hồng, cá rô phi sao cho đạt chất lượng, hiệu quả và lợi nhuận cao nhất, người nuôi cần tìm hiểu và kết hợp các vấn đề như: thị trường tiêu thụ, kiểm tra cá đạt chất lượng, theo dõi thông tin về thời tiết thuận lợi

Mục tiêu:

- Thu thập, dự đoán được thị trường tiêu thụ cá;

- Kiểm tra được chất lượng cá thương phẩm;

- Quyết định được thời điểm thu hoạch hợp lý

A Nội dung:

1 Tìm hiểu thị trường

Nguồn thông tin có được bằng cách giao lưu, tiếp xúc trực tiếp với khách hàng hoặc gián tiếp từ các kênh phương tiện truyền thông như: tivi, báo, đài, trên mạng Intrenet…

1.1 Tìm hiểu nơi tiêu thụ

- Các cơ sở tiêu thụ cá diêu hồng, cá rô phi ở địa phương và các tỉnh lân cận

- Giá cả: nếu tính sơ bộ thì giá 1kg cá gấp 3 lần 1kg thức ăn thì người nuôi

sẽ có lãi Vì hệ số thức ăn của cá khoảng 1,5 – 1,8 cộng với 20% chi phí khác

1.2 Dự báo khối lượng cá thị trường tiêu thụ

- Nhu cầu của thị trường hiện tại: Tìm hiểu nhu cầu tiêu thụ cá diêu hồng,

cá rô phi ở địa phương và trong nước, tình hình xuất khẩu;

- Nguồn cung trên thị trường: Tìm hiểu tình hình nuôi cá ở địa phương, các tỉnh trong nước và các nước lân cận

Hiện nay, thị trường trong và ngoài nước có nhu cầu tiêu thụ cá diêu hồng,

cá rô phi rất nhiều, vấn đề quan trọng là người nuôi phải nuôi được cá đạt chất lượng tốt, tạo thương hiệu sản phẩm cho cơ sở sản xuất của mình

1.3 Tìm hiểu về nhu cầu kích cỡ cá tiêu thụ

Kích cỡ tiêu thụ được ưa chuộng của cá diêu hồng, cá rô phi thường từ là 0,5 - 1 kg/con;

- Nếu cá nhỏ hơn 0,5kg/con được xem là cá nhỏ, thịt ít, ăn chưa ngon, giá bán thấp

- Nếu cá lớn hơn 1kg/con thường chứa nhiều mỡ và sau giai đoạn này tốc

độ tăng trưởng của cá chậm, nếu tiếp tục nuôi hiệu quảsẽ không cao

2 Kiểm tra cá trước khi thu hoạch

2.1 Kiểm tra khối lượng cá

Cá diêu hồng, cá rô phi đạt khối lượng trung bình từ 0,5 - 1 kg/con sau thời gian nuôi khoảng 6 - 8 tháng thì tiến hành thu hoạch Thu cá sớm chưa đạt kích

cỡ sẽ giảm giá trị kinh tế; thu cá giai đoạn muộn thì cá tăng trưởng chậm nhưng tiêu tốn nhiều thức ăn, làm tăng chi phí sản xuất

- Thu cá để kiểm tra khối lượng:

+ Đối với ao nuôi, dùng chài

chài ở 3 điểm khác nhau

Hình 6.2.1 Chài cá lên kiểm tra

+ Đối với lồng, bè nuôi, dùng

vợt để xúc cá lên

Hình 6.2.2 Vợt cá lên kiểm tra

- Tính khối lượng trung bình của cá theo một trong hai cách sau:

+ Cách 1: Cân khoảng 3-5 kg

cá lấy ngẫu nhiên rồi chia cho số

con đếm được (hình 6.2.3)

Hình 6.2.3 Cân toàn mẫu

+ Cách 2: Cân riêng từng con

cá (khoảng 10 con) cộng lại rồi chia

lấy bình quân (hình 6.2.4)

Hình 6.2.4 Cân từng con

2.2 Kiểm tra sức khỏe cá

Kiểm tra sức khỏe cá qua hoạt động bơi lội, bắt mồi

- Cá khỏe bơi lội hoạt bát,

nhanh nhẹn, phản ứng nhanh

với tiếng động

Hình 6.2.5 Quan sát cá bơi lội

- Cá khỏe bắt mồi nhanh, ăn

mồi mạnh

Hình 6.2.6 Quan sát cá ăn mồi

Kiểm tra sức khỏe cá qua hình thái

Cá khỏe trông thân hình mập

tròn, màu sắc tươi sáng tự nhiên, vây

vẩy trơn láng

Cá yếu trông thân hình ốm dài,

màu sắc tối

Hình 6.2.7 Kiểm tra hình thái cá

Cá khỏe mạnh, không bị bệnh mới đảm bảo cho quá trình thu hoạch Cá đang yếu, bệnh dễ bị chết Vì vậy, khi sắp đến vụ thu hoạch cần thường xuyên theo dõi sức khỏe của cá

3 Theo dõi thông tin dự báo thời tiết

Thời tiết có ảnh hưởng lớn đến quá trình thu hoạch cá nuôi Vì vậy, khi sắp đến vụ thu hoạch, cần thường xuyên theo dõi dự báo thời tiết để tránh thu hoạch vào những ngày có mưa, bão hoặc quá nắng nóng Nếu dự báo sắp có bão, lũ thì nên thu hoạch trước để tránh cá bị chết hoặc thất thoát do bão, lũ, nước tràn

Hình 6.2.8 Theo dõi dự báo thời tiết

4 Quyết định thời điểm thu hoạch

Sau khi nghiên cứu tìm hiểu thị trường tiêu thụ cá diêu hồng, cá rô phi, xác định đầy đủ các điều kiện về sức khỏe, kích cỡ cá, theo dõi thời tiết rồi quyết định thời điểm thu hoạch

Thu hoạch cá vào lúc sáng sớm hoặc chiều mát cho cá được khỏe

B Câu hỏi và bài tập thực hành

1 Câu hỏi:

1.1 Nêu các vấn đề cần tìm hiểu về thị trường tiêu thụ?

1.2 Nêu các thông tin về thị trường tiêu thụ cá diêu hồng, cá rô phi mà anh

(chị) biết

2 Bài tập thực hành:

2.1 Bài thực hành số 6.2.1 Kiểm tra sức khỏe của cá qua hoạt động và

qua hình thái

2.2 Bài thực hành số 6.2.2 Kiểm tra khối lượng trung bình của cá trước

khi thu hoạch

C Ghi nhớ:

Chọn thời điểm thu hoạch cá diêu hồng, cá rô phi khi:

- Thị trường tiêu thụ giá cả hợp lý

- Khối lượng trung bình của cá đạt từ 0,5 – 1kg/con

- Cá khỏe mạnh

Bài 3 CHUẨN BỊ THU HOẠCH

Mã bài: MĐ 06-03 Giới thiệu bài:

Trước khi thu hoạch cá diêu hồng, cá rô phi, người nuôi dự tính khối lượng cá thu hoạch để có cơ sở làm hợp đồng tiêu thụ cá và có kế hoạch chuẩn bị nhân công, dụng cụ thu hoạch hợp lý Có được sự chuẩn bị chu đáo thì các hoạt động thu hoạch diễn ra được thuận tiện, nhanh chóng và đạt hiệu quả hơn

Mục tiêu:

- Dự tính tương đối chính xác khối lượng đàn cá thu hoạch;

- Chọn được nơi tiêu thụ và làm hợp đồng bán cá;

- Chuẩn bị đủ dụng cụ thu hoạch, phương tiện vận chuyển và nhân công

A Nội dung:

1 Dự tính khối lượng đàn cá thu hoạch

Có thể dự tính khối lượng cá thu hoạch theo 2 cách:

Cách 1: Dựa vào trọng lượng trung bình của cá

Khối lượng cá thu hoạch = khối lượng trung bình x số con

Ví dụ: Khối lượng trung bình của cá là 0,6kg/con, số con là 5000

Khối lượng thu hoạch dự kiến là: 0,6kg/con x 5000 con = 3000kg = 3 tấn

Cách 2: Dựa vào lượng thức ăn hàng ngày

Theo bảng ghi trên bao bì của công ty chế biến thức ăn viên, cá diêu hồng,

cá rô phi nuôi 6 tháng có khối luợng 0,5kg/con trở lên thì lượng thức ăn hàng ngày là 2% so với khối lượng đàn cá Như vậy:

Ví dụ: lượng thức ăn viên hàng ngày cho cá ăn là 48kg, thì khối lượng đàn

cá thu hoạch dự kiến là:

Khối lượng cá thu hoạch = 80kg x 100/2 = 4000 kg = 4 tấn

Dự kiến khối lượng cá thu hoạch để làm hợp đồng bán cá, chuẩn bị nhân công, dụng cụ thu hoạch, phương tiện vận chuyển đầy đủ

Số lượng thức ăn của cá

Khối lượng dự kiến thu hoạch = x 100

2

2 Chọn nơi tiêu thụ và hợp đồng bán cá

- Chọn nơi tiêu thụ

+ Việc chọn nơi bán cá về cơ bản căn cứ vào 2 yếu tố là khoảng cách từ

cơ sở nuôi đến nơi bán và giá bán Khoảng cách càng xa thì chi phí cho vận chuyển càng lớn tỷ lệ cá chết khi đi xa… Người nuôi cần cân nhắc chọn nơi bán sao cho chi phí và thời gian vận chuyển là nhỏ nhất nhưng có giá bán cao nhất + Để giải quyết bài toán về tiêu thụ cá hiện nay cho các hộ nuôi là nhanh chóng liên kết với các doanh nghiệp để phát triển nghề ổn định, bền vững theo định hướng thị trường sẽ tạo sản phẩm có khả năng cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu

- Hợp đồng bán cá

Hợp đồng mua bán sản phẩm là sự thỏa thuận qui định giữa người mua và người bán có tính pháp lý

Thông thường, giữa người bán và người mua sản phẩm giao kèo bằng miệng, không làm giấy tờ ghi lại rõ ràng, đến khi có vấn đề xảy ra rất khó giải quyết và thiệt thòi luôn về phía người bán Vì vậy, để tránh xảy ra những rắc rối trong quá trình mua và bán, đăc biệt là sản phẩm có giá trị tương đối lớn, hai bên nên làm bản hợp đồng

Dưới đây là một bản hợp đồng về việc mua bán cá thương phẩm, người

nuôi có thể tham khảo

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

HỢP ĐỒNG

v/v – Mua bán cá thương phẩm

- Căn cứ Bộ luật Dân sự nước CHXHCNVN số 33/2005 QH11 và Luật Thương mại số 36/2005 – QH11 ban hành ngày 14/6/2005

- Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ, khả năng và nhu cầu của hai bên

Hôm nay, ngày … tháng … năm……, đại diện hai bên gồm có:

BÊN A <Bên bán>

- Do ông:

- Địa chỉ:

- Điện thoại:

CMT số: Ngày cấp: ,Nơi cấp:

BÊN B <Bên mua>

- Do ông:

- Địa chỉ:

- Điện thoại: CMT số: Ngày cấp: ,Nơi cấp:

Hai bên cùng thống nhất ký hợp đồng với các điều khoản sau:

ĐIỀU 1: Tên hàng – Số lượng – Đơn giá

Bên A bán cho bên B:

- Tên hàng: cá diêu hồng, cá rô phi thương phẩm

- Số lượng:

- Đơn giá:

ĐIỀU 2: Tiêu chuẩn – Kỹ thuật – Quy cách – Phẩm chất

- Cá sống

- Khối lượng: 0.5 – 1kg/con

ĐIỀU 3: Địa điểm và thời gian giao nhận

- Địa điểm giao nhận:

- Bốc xếp bên nào bên đó chịu trách nhiệm

- Thời gian giao nhận: Từ ngày đến ngày ., khi đến nhận cá, bên B báo trước cho bên A từ 3 đến 5 ngày

ĐIỀU 4: Phương thức thanh toán

Bên B thanh toán cho bên A bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản

- Bên B đặt cọc trước cho bên A:

- Bên B thanh toán cho bên A theo từng đợt nhận hàng Số tiền bên B đã ứng trước sẽ khấu trừ vào tất toán chuyển nhận cuối cùng

ĐIỀU 5: Điều khoản chung

Hai bên cam kết việc thực hiện đầy đủ các điều kiện khoản ghi trong hợp đồng Trong quá trình thực hiện, nếu có gì trở ngại, hai bên cùng bàn bạc, thống nhất giải quyết

Hợp đồng được lập thành 4 bản, có giá trị pháp lý như nhau, mỗi bên giữ 2 bản

ĐẠI DIỆN BÊN A ĐẠI DIỆN BÊN B

XÁC NH N CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG

3 Chuẩn bị dụng cụ thu hoạch

Tùy theo diện tích ao, lồng, bè, sản lượng cá dự tính mà người nuôi cần chuẩn bị lực lượng nhân công, dụng cụ thu hoạch cho phù hợp

- Chuẩn bị máy bơm nước trước

khi thu hoạch, nên vận hành kiểm tra sự

hoạt động của máy

Hình 6.317 Chuẩn bị máy bơm nước

- Chuẩn bị lưới kéo, nếu lưới cũ

thì kiểm tra lại xem có bị thủng, rách

thì vá lại

Hình 6.3.1 Vá lưới bị thủng

Hình 6.3.3 Sọt nhựa Hình 6.3.4 Cân đồng hồ 50 - 100kg

5 Chuẩn bị phương tiện vận chuyển

Trước khi vận chuyển cá cần chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ, nhiên liệu phục

vụ cho quá trình vận chuyển như dụng cụ khuân vác, bạt che, dụng cụ sửa chữa phương tiện, xăng dầu…

Tùy theo điều kiện giao thông và số lượng cá mà chọn các phương tiện vận chuyển cho phù hợp như:

- Ghe, thuyền chở cá thường sử

dụng loại ghe hai đáy (ghe đục) Bên

trong ghe có khoang chứa cá, hai bên

thân ghe có lỗ thông cho nước ra vào

khoang cá Loại ghe này dùng chở cá

đường dài với số lượng nhiều

Hình 6.3.12 Ghe vận chuyển

6 Chuẩn bị nhân công

Khi thu hoạch, để đảm bảo cá khỏe mạnh, thì cần phải đủ nhân công có sức khỏe, kinh nghiệm, để thực hiện các công việc cho nhanh lẹ

- Đối với ao nuôi, các công việc chính khi thu hoạch: bơm nước; kéo lưới; xúc cá; chuyển cá vào nơi chứa Thông thường, với diện tích ao khoảng 500m2,

dự kiến khối lượng thu hoạch khoảng 7 - 8 tấn thì cần chuẩn bị khoảng 15 - 20 nhân công thu hoạch

- Đối với lồng, bè nuôi, việc thu hoạch cá tương đối nhẹ hơn so với ao vì chỉ cần thu lưới lồng là xúc cá Mỗi đợt thu hoạch cho lồng nuôi cần 8 - 10 nhân công

B Câu hỏi và bài tập thực hành

Chuẩn bị cho thu hoạch cá:

- Dự tính khối lượng cá thu hoạch

- Hợp đồng bán cá với cơ sở tiêu thụ

- Bể chứa cá: 1m3 bể chứa khoảng 200kg cá

Bài 4 THU HOẠCH VÀ V N CHUYỂN

Mã bài: MĐ 06-04 Giới thiệu bài:

Thu hoạch và vận chuyển cá đến nơi tiêu thụ là công đoạn cuối của quá trình nuôi Chất lượng cá sau thu hoạch cũng như hiệu quả của quá trình nuôi phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố như xác định đúng thời gian thu hoạch; thời tiết, sức khỏe cá; phương pháp và kỹ thuật đánh bắt, vận chuyển

Mục tiêu:

- Sử dụng được các dụng cụ thu hoạch cá;

- Thực hiện việc thu hoạch và vận chuyển;

- Ý thức về chất lượng, vệ sinh thực phẩm

A Nội dung:

1 Thu hoạch cá

1.1 Thu hoạch cá nuôi trong ao

Bơm (hoặc tháo) nước ao:

- Mực nước trong ao còn khoảng 0,8 – 1m thì thuận tiện cho việc kéo kưới thu hoạch Tùy theo điều kiện của ao nuôi mà làm giảm bớt nước bằng máy bơm hoặc tháo nước qua cống thoát

Hình 6.4.1 Bơm nước ao

- Dự tính thời gian bơm nước sao cho nước cạn vào sáng sớm hoặc chiều tối ngày dự kiến bắt cá Nếu dự kiến thu hoạch cá vào sáng sớm thì cần tiến hành bơm nước từ đêm và tiến hành thu cá ngay từ sáng sớm càng tốt

Kéo lưới thu hoạch cá:

Bước 1 Thả lưới:

Thả lưới ở một đầu ao thích

hợp, có độ sâu mực nước thấp, hướng

kéo lưới thuận theo chiều gió và kiểm

tra đường lưới sau thả tránh để cuốn

lưới, treo lưới

Hình 6.4.2 Thả lưới

Bước 2 Kéo lưới:

Kéo lưới dưới nước phải được

đảm bảo giềng phao luôn nổi trên mặt

nước, giềng chì luôn sát đáy Kéo đều

hai đầu lưới, để cho lưới cong tự

nhiên

Hình 6.4.3 Kéo lưới

Bước 3 Thu lưới

- Khi tới bờ đối diện, lựa chọn

vị trí thích hợp để thu lưới bắt cá

- Khi thu lưới thì kéo giềng chì,

thu phần lưới, tiếp theo là là kéo

giềng phao và thu đều hai đầu lưới

Hình 6.4.4 Thu lưới kéo

Bước 4 Thu cá

Người đứng dưới ao dùng rổ

xúc cá cho vào sọt, chuyền cho người

đứng trên bờ để nhanh chóng đưa cá

đến nơi chứa

Hình 6.4.5 Thu cá

Bước 5 Rửa cá để loại bỏ rác,

sình đất trước khi chuyển vào nơi

chứa

Hình 6.4.6 Rửa cá

1.2 Thu hoạch cá nuôi trong lồng, bè

Bước 1 Thu lưới lồng:

Tháo dây cột lưới và thu lưới

lồng để cho cá gom lại

Hình 6.4.7 Thu lưới lồng

2.2 Ghi kết quả các lần cân

Người đọc và ghi kết phải nhìn kỹ kết quả cân và ghi chép cho rõ ràng

Số lần cân Kết quả cân (kg)

Số lần cân Kết quả cân (kg)

2.3 Tính khối lượng cá thu hoạch

Sau khi cân cá xong, dùng máy tính tay tính kết quả bằng cách cộng dồn

Cứ 5 lần cân thì cộng lại thành một mã cân, sau đó cộng cá mã cân lại để được kết quả khối lượng cá thu hoạch

Xem bảng ví dụ dưới đây

Số lần cân Kết quả cân (kg) Kết quả cộng dồn (kg) Kết quả cộng dồn (kg)