giáo trình mô đun nghề trồng dâu nuôi tằm: phòng trị bệnh hại dâu

Bộ giáo trình gồm 7 quyển: 1 Giáo trình mô đun Trồng dâu 2 Giáo trình mô đun Chăm sóc dâu - Thu hái dâu 3 Giáo trình mô đun Phòng trừ sâu bệnh hại trên cây dâu 4 Giáo trình mô đun Nuôi t

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN PHÒNG TRỪ SÂU BỆNH HẠI

TRÊN CÂY DÂU

MÃ SỐ: MĐ 03 NGHỀ: TRỒNG DÂU – NUÔI TẰM

Trình độ: Sơ cấp nghề

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể đƣợc phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

Mã tài liệu: MĐ 03

LỜI GIỚI THIỆU

Trồng dâu nuôi tằm là nghề cổ truyền của dân tộc ta, đã có từ lâu đời Nghề trồng dâu nuôi tằm ở nước ta đã đạt đến trình độ khá cao, và hình thành nhiều vùng ươm tơ, dệt lụa nổi tiếng Nghề trồng dâu nuôi tằm có hiệu quả kinh tế cao hơn so với các ngành nghề nông nghiệp khác Thu nhập từ trồng dâu nuôi tằm cao hơn so với cây mì, bắp hay đậu tương từ 30 – 50%

Trồng dâu nuôi tằm là nghề có chi phí sản xuất thấp, vốn đầu tư không cao, cây dâu sinh trưởng tốt trên nhiều loại đất Chỉ sau 4 – 6 tháng trồng dâu có thể thu hoạch lá và một lần trồng có thể thu hoạch 15 – 20 năm Tằm là con vật dễ nuôi, mau có lợi, tuy lợi nhuận thu vào 1 lần không cao nhưng thường xuyên trong năm Khi tằm bị bệnh, năng suất kén không cao cũng không tốn kém nhiều

về vốn Chi phí trồng dâu thấp, đồng thời nuôi tằm lại cho thu hoạch nhanh nên nghề trồng dâu nuôi tằm có nhiều thuận lợi hơn so với các ngành nghề khác Nghề trồng dâu nuôi tằm có nguồn nhân lực đồi dào, mọi người dân từ người trẻ đến già đều có thể thực hiện được Đồng thời, có thể thu hút được lao động nông nhàn Nghề trồng dâu nuôi tằm có thể được coi là một nghề đặc biệt

có ý nghĩa trong công cuộc xóa đói giảm nghèo

Chương trình đào tạo nghề “Trồng dâu – nuôi tằm” cùng với bộ giáo trình

được biên soạn đã tích hợp những kiến thức, kỹ năng cần có của nghề trồng dâu nuôi tằm Bộ giáo trình gồm 7 quyển:

1) Giáo trình mô đun Trồng dâu

2) Giáo trình mô đun Chăm sóc dâu - Thu hái dâu

3) Giáo trình mô đun Phòng trừ sâu bệnh hại trên cây dâu

4) Giáo trình mô đun Nuôi tằm con

5) Giáo trình mô đun Nuôi tằm lớn

6) Giáo trình mô đun Phòng trừ bệnh hại tằm

7) Giáo trình mô đun Chăm sóc tằm chín và thu hoạch kén

Để hoàn thiện bộ giáo trình này chúng tôi đã nhận được sự hướng dẫn, hướng dẫn của Vụ Tổ chức Cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT; Tổng cục dạy nghề - Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Đồng thời chúng tôi cũng nhận được các ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật của các Viện, Trường, các cơ sở nuôi tằm, Ban Giám Hiệu và các thầy cô giáo Trường Cao đẳng Công nghệ và Kinh tế Bảo Lộc Chúng tôi xin được gửi lời cảm ơn đến Vụ

Tổ chức cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT, Tổng cục dạy nghề, Ban lãnh đạo các Viện, Trường, các cơ sở sản xuất, các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các thầy cô giáo đã tham gia đóng góp nhiều ý kiến quý báu, tạo điều kiện thuận lợi

để hoàn thành bộ giáo trình này

Giáo trình “Phòng trừ sâu hại trên cây dâu” giới thiệu khái quát đặc điểm

hình thái, tập tính hoạt động và biện pháp phòng trừ các loại sâu hại dâu; nguyên nhân gây bệnh, biểu hiện bệnh và biện pháp phòng trừ những bệnh hại chính trên cây dâu; các phương pháp phòng trừ dịch hại tổng hợp

Trong quá trình biên soạn chắc chắn không tránh khỏi những sai sót, chúng tôi mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các đồng nghiệp để giáo trình hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

THAM GIA BIÊN SOẠN

1 Chủ biên Nguyễn Viết Thông: giảng Trường Cao Đẳng Công nghệ và Kinh

tế Bảo Lộc;

2 Trần Thu Hiền: giảng Trường Cao Đẳng Công nghệ và Kinh tế Bảo Lộc

3 Đặng Thị Hồng: giảng Trường Cao Đẳng Công nghệ và Kinh tế Bảo Lộc

4 Phan Duy Nghĩa: giảng Trường Cao Đẳng Công nghệ và Kinh tế Bảo Lộc

5 Phan Quốc Hoàn: giảng Trường Cao Đẳng Công nghệ và Kinh tế Bảo Lộc

6 Trịnh Thị Vân: giảng Trường Cao Đẳng Công nghệ và Kinh tế Bảo Lộc

MỤC LỤC

1 Bệnh cháy lá 31

14.2 Thiếu Kali 44

1 Phương pháp phòng trừ bằng kỹ thuật nông nghiệp 46

2 Phương pháp phòng trừ bằng cơ giới và vật lý 48

MÔ ĐUN: PHÒNG TRỪ SÂU BỆNH HẠI TRÊN CÂY DÂU

Mã mô đun: MĐ 03

Giới thiệu mô đun

Mô đun Phòng trừ sâu bệnh hại trên cây dâu là mô đun thuộc khối kiến thức chuyên môn nghề trong danh mục các mô đun đào tạo bắt buộc của nghề

Kỹ thuật trồng dâu – nuôi tằm Nội dung mô đun trình bày các loại sâu bệnh hại chính trên cây dâu, triệu chứng biểu hiện trên cây dâu khi bị sâu bệnh hại và các biện pháp phòng trừ Đồng thời mô đun cũng trình bày hệ thống các bài tập, bài thực hành cho từng bài dạy và bài thực hành khi kết thúc mô đun Học xong mô đun này, học viên có khả năng nhâ ̣n biết được các triê ̣u chứng gây ha ̣i trên cây dâu và quyết đi ̣nh được biê ̣n pháp phòng trừ các đối tượng gây hại trên cây dâu, biết lựa chọn biê ̣n pháp phòng trừ tổng hợp hiê ̣u quả , an toàn cho người và t ằm nuôi

Bài 1: SÂU HẠI DÂU

Mã bài: MĐ03-1

Sâu hại trên cây trồng nói chung, cây dâu nói riêng rất đa dạng về loài Mỗi loại sâu phá hại trên các bộ phận khác nhau trên cây dâu Thậm chí, trong cùng một loại sâu, các giai đoạn khác nhau sẽ phá hại trên những bộ phận khác nhau ở cây dâu Dù phá hại ở bộ phận nào thì sâu vẫn ảnh hưởng đến năng suất phẩm chát lá dâu khi thu hoạch, từ đó ảnh hưởng đến quá trình nuôi tằm, chất lượng và

số lượng tơ tằm

Nắm vững đặc tính sinh học của loài sâu hại và bộ phận bị hại mà nhà nông

có các biện pháp phòng trừ phù hợp, hiệu quả

Để phòng trừ có hiệu quả sự phát sinh và lây lan của các loại sâu hại, đảm bảo nâng cao sản lượng và an toàn cho việc nuôi tằm cần phải áp dụng phương châm: "dự phòng là chính và phòng trừ tổng hợp"

Mục tiêu

 Thu thâ ̣p được các triê ̣u chứng trên các bô ̣ phâ ̣n của cây dâu bi ̣ ha ̣i do sâu

 Nhận diện được các loại côn trùng gây hại

 Đánh giá được mức đô ̣ gây hại của côn trùng

 Trình bày được đặc điểm sinh sống, quy luật phát sinh gây hại của sậu sâu hại chủ yếu trên cây dâu

 Thực hiện được các biện pháp phòng trừ đạt hiệu quả kinh tế và bảo vệ

được môi trường

A Nội dung

1 Sâu hại dâu

Cây dâu cũng như một số cây trồng khác, có nhiều loại sâu hại khác nhau

Có nhiều cách phân loại sâu hại dâu:

 Phân loại sâu hại dâu theo vị trí bị hại trên cây dâu: Sâu hại lá, sâu hại mầm, búp ngọn, sâu hại thân cành, hoa quả và sâu hại rễ

 Phân loại theo cấu tạo cơ thể: Sâu thuộc bộ cánh cứng, cánh vảy, cánh nửa, cánh đều, cánh màng…

 Phân loại theo kiểu miệng bao gồm: Sâu miệng gặm nhai, sâu miệng chích hút như các loài rệp, rầy …

Những đối tượng này có thể gây hại trực tiếp và gián tiếp đến cây dâu, làm ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng sản phẩm

2 Một số loại sâu hại cây dâu phổ biến

2.1 Dế hại dâu

Dế là một đối tượng gây hại trên cây dâu mang tính phổ biến, là loại sâu ăn rộng, dế thường gây hại trực tiếp Khả năng bị hại do dế cắn trên cây dâu có thể lên tới trên 20%

Dế cắn phá các bộ phận trên cây dâu như búp dâu, lá non, dế có thể cắn gãy cây

Ở những vùng đất cát, đất bãi thường bị dế hại nhiều Dế phá hại chủ yếu ở thời kỳ trưởng thành

2.1.1 Hình thái

Dế thuộc nhóm biến thái không hoàn toàn, bộ cánh thẳng, họ chân nhảy, miệng gặm nhai

Trứng:

 Trứng dế màu nâu nhạt, hình ống, mặt trứng trơn nhẵn

 Chiều dài trứng khoảng 4 – 5 mm

 Râu hình sợi chỉ dài hơn thân,

 Cánh trước màu nâu nhạt, cánh sau xếp vào thân như cái đuôi

2.1.2 Tập quán hoạt động

Dế mỗi năm phát sinh một lứa Dế có tập tính qua đông Dế qua đông ở giai đoạn sâu non, đến sang năm dế hóa trưởng thành

Dế sinh sống chủ yếu dưới đất, đào thành hố sâu quanh co để làm nơi cư trú và là nơi sinh sản của dế Ban ngày dế thường nấp dưới hang, ban đêm dế xuất hiện và gây hại cắn phá cây dâu

Dế còn có tập quán dự trữ thức ăn Do đó dế còn cắn mầm, lá dâu mang về hang để ăn dần

2.1.3 Phòng trừ

Có thể trừ dế bằng nhiều phương pháp :

 Phương pháp bắt dế:

+ Dùng nước đổ đầy hang dế ngộp nước bò ra khỏi hang

+ Có thể lợi dụng trời mưa dụ dế bò ra ngoài do ngập nước

Sâu cuốn lá ăn hết phần thịt lá, chỉ còn lại tầng biểu bì

Khi ruộng dâu bị hại nặng, toàn bộ lá bị khô vàng không có màu xanh Phân của sâu thải ra dính ở mặt lá dâu, khi tằm ăn vào rất dễ phát sinh bệnh

2.2.2 Hình thái

Trứng:

 Trứng của sâu cuốn lá có màu vàng phớt lục, dài 0,7 mm, rộng 0,4 mm

 Trứng hình tròn dẹt, trên mặt trứng phủ 1 lớp phấn có khả năng phản quang

H03-1: Trứng của sâu cuốn lá

Sâu non:

 Sâu non mới nở có màu vàng nhạt, có lông giống như tằm kiến

 Sâu đẫy sức có màu xanh, trên lưng có một vệt màu lục sẫm

 Sâu non lột xác 4 lần Kích thước sâu non dài nhất là 20 – 23,5 mm

 Khi sắp hóa nhộng sâu co ngắn lại

H03-2: Sâu non cuốn lá

Trưởng thành:

 Là loại bướm có màu nâu đỏ, đầu nhỏ, trên thân có một lớp lông trắng mịn

 Bướm có chiều dài 10 – 15 mm, cánh dang rộng 17 – 20 cm

 Cánh trước và cánh sau có lớp phấn phản quang màu tím lấp lánh

Cánh trước của bướm có 5 vân màu nâu đỏ, nhạt hơn màu của thân Vân ngoài rộng, màu đậm hơn vân trong

H03-4: Trưởng thành của sâu cuốn lá

2.2.3 Tập tính hoạt động

Sâu cuốn lá một năm phát sinh 4 – 5 lứa, có khi 9 – 10 lứa

 Lứa thứ nhất giữa tháng tư và tháng năm sâu non nở rộ, ăn lá vụ hè

 Lứa thứ hai vào tháng bảy, lứa thứ ba vào tháng tám ăn lá vụ thu

 Lứa thứ bốn, thứ năm vào giữa tháng chín, cuối tháng mười, ăn lá cuối thu

Bướm:

 Bướm giao phối vào ban đêm từ 30 – 60 phút

 Sau 1 – 2 ngày đẻ trứng Bướm đẻ trứng vào lúc 6 – 12 giờ đêm

 Bướm thường hay đẻ trứng ở mặt sau lá những phần ngọn

 Trứng đẻ thành từng cụm, mỗi lá 20 – 23 trứng Mỗi bướm có thể đẻ được 500 trứng

Trứng:

 Thời kỳ trứng kéo dài 8 ngày

 Sâu non nở vào ban ngày, tập trung nở rộ vào buổi trưa

 Thời kỳ sâu non: ong kén mịn, ong kén đỏ

 Thời kỳ nhộng: ong có u đốm đen

2.2.5 Phòng trừ

Có thể dùng một số biện pháp như sau:

 Dùng nhân lực bắt: ngắt những lá có sâu mới nở

 Dùng bẫy đèn bắt bướm

 Nuôi và bảo vệ thiên địch

 Dùng biện pháp hóa học khi sâu phá hại nặng

2.3 Sâu đo

Ở nước ta sâu phát triển và phá hại nhiều ở các vùng dâu bãi vào vụ hè Sâu phá hại ở thời kỳ sâu non Sâu ăn lá và ăn mầm dâu vào thời kỳ sau khi dâu nảy mầm, ra lá

 Sâu đo là loại côn trùng biến thái hoàn toàn

 Mình sâu tròn nửa dưới to hơn nửa trên

 Lúc nhỏ có màu xanh giống như màu của lá dâu nhưng khi sâu đẫy sức lại có màu nâu nhạt giống như màu cành dâu

 Khi sâu bám ở cành rất khó phát hiện Sâu thường bám vào cây với tư thế hai chân sau bám vào cành lá dâu, đầu ngẩng lên giống như một cành khô nhỏ

 Đặc điểm nổi bật: Sâu non chỉ có 3 đôi chân bụng, nên khi di chuyển sâu uốn cong thân như đo

H03-5: Giai đoạn sâu non của sâu đo

Nhộng:

 Nhộng sâu đo có màu xám tím

 Nhộng nằm trong kén có màu xám nâu

H03-6: Sâu đo hại dâu

2.3.2 Tập tính và tác hại

Sâu non lúc mới nở sống tập trung ở dưới mặt lá Sâu non ăn biểu bì mặt dưới và nhu mô lá non, mầm dâu Sâu tuổi lớn ăn lá và mầm non, sâu ăn cả ngày lẫn đêm

Sâu thường bám vào cây với tư thế hai chân sau bám vào cành lá dâu, đầu ngẩng lên giống như một cành khô nhỏ

Từ tháng 10 đến tháng 11, khi nhiệt độ giảm xuống dưới 150

C, sâu đo ẩn ở

kẽ cây, bất động Nếu nhiệt độ ấm lên sâu lại bò ra hoạt động

Khi đẫy sức, sâu chui vào kẽ đất hoặc kẽ hở của cành cây, rồi nhà tơ cuộn

lá lại kết kén hóa nhộng Nhộng trải qua 13 – 18 ngày vũ hóa

Trong một năm, sâu vũ hóa 4 lần Sau khi vũ hóa lần thứ 4 sâu non qua đông ở kẽ cây hoặc cỏ rác ở ruộng dâu Sâu non chỉ lột xác hai lần

Con truởng thành thường đẻ 600 – 1000 quả trứng ở mặt sau của lá

Trứng trải qua 5 – 7 ngày nở thành sâu non

Khi cây dâu bị hại nặng thường thấy trên cây chỉ còn lại vỏ của mầm và mầm không nảy được, ảnh hưởng rất lớn đến thức ăn cho tằm ở vụ xuân

2.3.3 Thiên địch

Thiên địch của sâu đo có nhiều loại như:

 Ong làm kén lưng đen: ký sinh ở giai đoạn sâu non

 Ong kén mịn: ký sinh ở giai đoạn sâu non

 Ong trứng đen: ký sinh trên trứng sâu đo

 Nhặng: ký sinh trên sâu non

2.3.4 Phòng trừ

Các biện pháp phòng trừ sâu đo hại dâu:

 Dùng nhân lực bắt sâu

 Vệ sinh đồng ruộng, tiêu hủy tàn dƣ để hạn chế nơi sâu qua đông

 Nuôi và bảo vệ thiên địch

 Trứng sâu róm tròn dẹt, màu vàng phớt nâu

 Mặt trứng hơi lõm xuống, trên trứng đƣợc phủ lớp lông màu vàng

 Trứng sâu róm đẻ thành từng ổ

Sâu non:

 Sâu non có chiều dài 26 mm

 Đầu màu đen

 Lƣng, ngực, bụng có vân màu vàng

 Ngực có hai u màu đỏ, trên u có lông đen và dài

 Đốt bụng 1 và 2 to hơn các đốt khác, trên mỗi đốt có 2 chùm lông dài và sẫm Mỗi đốt bụng có một đôi lỗ thở màu hồng, bên cạnh có những lông màu trắng xám, đó là những lông độc

Nhộng:

 Nhộng sâu róm có hình ống, màu nâu phớt hồng,

 Đuôi nhộng có một chùm lông gai

 Nhộng nằm trong kén có màu xám, kén dài 13 – 18 mm, rộng 7 – 11

mm Kén sâu róm mỏng, trên kén có lông độc

 Bướm sau khi đẻ dùng lông ở phía đuôi phủ lên mặt trứng

Sâu non ăn lá non và mầm dâu Sâu nhỏ chỉ ăn phần thịt lá Sâu lớn ăn cả

lá, chỉ chừa lại gân

Phương thức dịch chuyển của sâu là nhả tơ rũ xuống, nhờ gió để dịch chuyển sang cây khác

Ở mùa xuân, khi nhiệt độ trên 150

C, cây dâu bắt đầu nảy mầm thì sâu non bắt đầu hoạt động phá hoại mầm dâu, làm cho dâu không nảy mầm được

Cây dâu bị hại nặng thì toàn thân trơ trụi Nếu tằm ăn phải lá dâu có dính lông của sâu róm thì mình tằm sẽ xuất hiện vết đen

2.4.3.Thiên địch

Sâu róm bị một số loại thiên địch hại như:

Bọ hung nâu là loại côn trùng đa thực và tập trung nhiều ở vùng dâu đồi

Bọ hung nâu ăn búp, lá, để lại gân chính, gây ảnh hưởng lớn đến khả năng quang hợp của cây, ảnh hưởng đến năng suất, sản lượng, chất lượng lá dâu

 Sâu non màu trắng vàng, hình chữ C

 Ở phía lưng trên có chỗ gồ, đều và có lông

 Đầu màu nâu vàng, có đôi chân ngực, không có chân bụng

 Chiều dài sâu non dài 2 mm

 Sâu non qua đông ở trong đất, đến tháng 4 hóa nhộng, tháng 5 vũ hóa, giao phối và đẻ trứng

 Sâu thường đẻ trứng ở kẽ hở mặt đất sâu 3 cm

 Sâu non ăn hại rễ cây dâu và một số cây khác

Tập tính sâu trưởng thành:

 Ban ngày sâu trưởng thành nấp trong đất, tối bay ra hoạt động ăn lá dâu

 Sâu thường tập trung một vài con trên cành dâu

 Sau khi ăn dâu thì bài tiết phân trên lá

 Sâu trưởng thành có đặc tính hướng quang và động tác giả chết

 Dựa vào vết phân của sâu trên lá để bắt sâu vào buổi tối

 Cày đất mùa đông diệt sâu non

 Cho ngập nước ruộng dâu để tiêu diệt trứng, sâu non, và sâu trưởng thành

 Dùng thuốc hóa học khi cần thiết

2.6 Sâu vòi voi

Sâu vòi voi hay còn gọi là mọt đầu dài (Barisdeplanata Roeloffs)

Vòi voi phát sinh ở các nước có nghề trồng dâu như Nhật Bản, Triều Tiên, Trung Quốc, Ấn Độ, Việt Nam…

Sâu non đục vào các tổ chức mô gần tượng tầng của cành, làm cho lớp vỏ tách ra khỏi lớp gỗ Do lỗ đục này mà làm cho lớp vỏ mỏng đi, cành rất dễ gãy Sâu vòi voi ăn phần đỉnh mầm non của mầm đã nảy, làm giảm tỷ lệ nảy mầm, ảnh hưởng năng suất dâu vụ xuân

Sau khi đốn dâu ở vụ hè, vòi voi cắn hại mầm ở dưới cành làm cho mầm không thể nảy đuợc, cành bị khô, chết

Từ tháng 6 trở đi, vòi voi phát triển mạnh và đẻ trứng ở dưới lớp vỏ cành, làm cho cành bị khô héo hoặc dễ gãy, ảnh hưởng năng suất lá dâu vụ thu

2.6.1 Hình thái

Trứng:

 Trứng vòi voi hình bầu dục dài

 Lúc mới nở sâu có màu trắng sữa, dài 0,6 mm

 Khi sâu đã đẫy sức có màu vàng nhạt

 Sâu trưởng thành có hình bầu dục dài 18 mm, màu nâu đen, bóng

 Miệng có hình ống, phía dưới cong

 Cơ quan xúc giác có hình gấp khúc màu nâu sẫm

 Mắt kép có hình bầu dục

 Trên cánh trước có 10 khía dọc, cánh sau là cánh màng có tính thấu quang, cánh sau nằm ở phía dưới của cánh trước

 Đốt dưới của chân màu đen và có khía, bắp chân màu nâu thẫm

2.6.2 Tập tính hoạt động

Vòi voi một năm có một lứa và qua đông ở giai đoạn sâu trưởng thành Thông thường vòi voi bắt đầu hoạt động vào tháng 3 đến tháng 4 Tháng 5 vòi voi đẻ trứng Sau một tuần trứng nở ra sâu non Sau 1 – 2 tháng, sâu đẫy sức

và đục vào cành tạo thành lỗ để hóa nhộng Nhộng trải qua 7 – 17 ngày sẽ vũ hóa

Vòi voi ăn hại mầm, lá non Khi có rung động thì voi voi giả chết

Khi cần thiết dùng thuốc hóa học trước khi dâu nảy mầm ở vụ xuân, hoặc

vụ hè để diệt sâu trưởng thành, sâu non

 Vòi hút nhựa hình kim ngắn

 Cánh hẹp nhỏ, trắng xám, bóng, trên cánh có nhiều lông nhỏ dài

 Đôi chân sau dài hơn 2 đôi chân trước

 Đuôi trưởng thành cái có ống đẻ trứng, hai bên ống đẻ trứng lồi lõm hình răng cưa

Bọ trĩ vận dụng 2 chân trước bò đuôi cong lên, bọ trĩ có thể nhảy và bay

Bọ trĩ trưởng thành qua đông ở các kẽ lá cây, mùa xuân tới dâu nảy mầm ra

lá, bọ trĩ xuất hiện và hại lá

 Sâu non có hình ống, màu trắng sữa

 Ở phía lưng của đốt ngực có nhiều đốt màu nâu sẫm, có một đôi vạch trắng chạy dọc, có những u thịt hình ống, trên những u thịt này có nhiều hạt lấm tấm màu nâu sẫm

Nhộng:

 Nhộng của sâu đục thân thuộc loại nhộng trần, nhộng có hình thoi, màu vàng nhạt

 Từ đốt 1 đến đốt 6 về phía lưng có chùm lông cứng

 Mầm cánh rõ và dài, chấm tới đốt bụng 3 Kích thước đạt tới 50 mm

H03-9: Sâu đục thân dâu

Trưởng thành:

 Cánh cứng màu đen, trên cánh có lớp lông màu nâu phớt vàng

 Đầu to, có chỗ lồi lên, giữa đầu có rãnh dọc

 Răng hình gọng kìm, màu đen, sắc

 Râu dài, hình roi, râu của con cái dài hơn thân

Sâu đục thân hay còn gọi là sâu xén tóc thuộc bộ cánh cứng

Sâu đục thân phân bố rất rộng ở các nước có trồng dâu nuôi tằm và gây hại hầu như quanh năm Sâu tập trung hại mạnh nhất vào tháng 6 – 7

Một năm thuờng có 2 – 3 lứa sâu đục thân

Sâu trưởng thành có thể sống được 80 ngày Khi đẻ trứng, sâu trưởng thành dùng răng gặm lớp vỏ theo hình chữ U, sau đó dùng ống dẫn trứng đẻ vào phần giữa gỗ và vỏ một quả trứng Tiếp đó sâu trưởng thành dùng lớp tơ phủ kín lại Phần lớn sâu trưởng thành đẻ trứng ở giữa những cành có đường kính từ 10 mm trở lên

Trứng sâu qua hai tuần thì nở sâu non

Sâu non qua đông ở trong cây dâu có khi kéo dài tới 2 – 3 năm Đến thượng tuần tháng 4 hóa nhộng và tháng 5 thì vũ hóa rồi đẻ trứng

Đối với những ruộng dâu bãi ở ngoài đê, do hàng năm thường bị ngập lụt thời gian kéo dài nên tất cả sâu non và trứng đều bị chết Vì vậy, những ruộng dâu này hầu như bị hại nhẹ hơn

Sâu trưởng thành cắn chủ yếu phần ngọn cành, còn phần thân và gốc cây không bị ảnh hưởng

Sâu trưởng thành thường ăn lớp vỏ của cành non làm cho cành bị xước tạo

cơ hội xâm nhập một số bệnh hại khác như bệnh vi khuẩn Nếu vết xước quá sâu sẽ làm cắt đứt dòng dẫn nước và chất dinh dưỡng lên phía trên cành, làm cho cành bị héo và chết khô, ảnh huởng đến năng suất lá

Sâu non ăn phần gỗ rồi tiến đến phần rễ Do đó, cây dâu bị sâu đục thân ngoài phần cành non bị hại ra, nó còn làm cho phần thân cây bị tổn thương rất lớn, cây dâu nhanh bị già cỗi, sức đề kháng với bệnh giảm

Sâu đục thân thường hại nhiều ở những giống dâu có cành mềm như các giống dâu tam bội thể

2.8.3 Thiên địch

Ong ký sinh trên trứng sâu đục thân là Aprostoctus fukutai Miwaet Sonan

2.8.4 Biện pháp phòng trừ

Một số biện pháp phòng trừ sâu đục thân phổ biến:

 Dùng nhân lực bắt con trưởng thành và tiêu diệt trứng

 Dùng thuốc hóa học khi cần thiết

2.9.1 Hình thái

Trứng: Trứng rệp màu vàng nhạt, có chiều dài 0,25 mm rộng 0,12 mm

Rệp non:

 Rệp mới nở có màu hơi vàng hoặc da cam, thân hình trứng dẹp bóng

 Râu dài có 5 đốt, đốt 1 – 2 giống nhau hơi nhỏ, đốt 3 – 4 hình ống tròn, đốt 5 bằng 4 đốt cộng lại

 Chân rệp phát triển mạnh Sau khi lột xác một lần thì con cái có màu da cam đỏ, con đực màu da cam vàng

Nhộng: Nhộng hình bầu dục dài, màu da cam

+ Bộ phận đầu không rõ ràng, ở mặt bụng có miệng nhọn giống như kim,

có thể cắm qua lớp vỏ cây hoặc thịt lá để hút nhựa

+ Bụng hơi nhọn, cuối bụng có gai sinh dục nhọn dài bằng 1/3 thân

+ Cơ quan xúc giác có 10 đốt màu vàng nhạt, miệng thóai hóa

2.9.2 Tập tính hoạt động

Rệp vảy ốc phát triển và lây lan rất nhanh Một năm có từ 3 – 5 lứa Con trưởng thành sau khi thụ tinh, đến tháng 1 tháng 2 đẻ trứng và nở ra sâu non, trung tuần tháng 3 thì hóa nhộng, sau đó vũ hóa Lứa thứ năm vào tháng 11 – 12 Mỗi rệp cái có thể đẻ 200 quả trứng Sau khi giao phối xong, con đực chết Sau khi đẻ xong, con cái cũng chết

Sâu trưởng thành qua đông, khi cây dâu bắt đầu nảy mầm thì rệp bắt đầu hoạt động chích hút nhựa cây

2.9.3 Thiên địch

Dùng ong ký sinh Prospaltella berlesei How trừ rệp

 Trồng dâu với mật độ hợp lý, thông thóang vì rệp vảy ốc rất thích nghi điều kiện thiếu ánh sáng

Con trưởng thành thường bay từ cành này sang cành khác, gần tối thì ẩn ở duới lá dâu

Rệp đẻ trứng ở phần ngọn và mặt dưới lá Trứng sau một tuần sẽ nở Mỗi con cái có thể đẻ 200 – 300 quả trứng

2.10.2 Biện pháp phòng trừ

Ruộng dâu rậm rạp thường phát sinh nhiều rệp Vì vậy, cần phải trồng mật

độ vừa phải tạo ruộng dâu thông thóang

Trước khi dâu nảy mầm cần phun thuốc để diệt sâu non: Lưu huỳnh vôi Thời kỳ sâu phát triển mạnh cần tiến hành ngắt lá non có trứng hoặc sâu non để hạn chế gây hại

B Câu hỏi và bài thực hành

Bài thực hành 1: Thực hành điều tra sâu hại trên cây dâu

C Ghi nhớ

Cần chú ý nội dung trọng tâm sau: