Hiểu nội dung, ý nghĩa và những chi tiết tưởng tượng kì ảo của truyện con rồng cháu tiên và bánh chưng bánh giầy trong bài học.. Dẫn vào bài mới: Người xưa có câu: “Con người có tổ có tô
Trang 1Tuần 1, bài 1
Tiết 1, văn học
CON RỒNG CHÁU TIÊN
(Truyền thuyết)
I Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức:
Bước đầu nắm được định nghĩa truyền thuyết Hiểu nội dung, ý nghĩa và những chi tiết tưởng tượng kì ảo của truyện con rồng cháu tiên và bánh chưng bánh giầy trong bài học Kể được 2 truyện này
Tích hợp với phần tiếng Việt ở khái niệm: từ đơn, từ phức, cấu tạo từ với phần TLV ở khái niệm: văn bản nghệ thuật, nghe, kể, tóm tắt truyện
2 Kĩ năng: đọc văn bản nghệ thuậtn nghe kể tóm tắt truyện.
II Chuẩn bị:
Giáo viên:
Giáo án
Tranh ảnh về LLQ và ÂC cùng 100 người con lên rừng xuống biển
Tranh ảnh về đền Hùng và đất Phong Châu
III Khởi động
1 Ổn định trật tự
2 Dẫn vào bài mới:
Người xưa có câu:
“Con người có tổ có tông Như cây có cội như sông có nguồn”
Nghĩa là mỗi con người sinh ra đều có nguồn gốc, dân tộc của mình Cội nguồn dân tộc thường được gửi gắm trong những thần thoại, truyền thuyết
kì diệu Các em có muốn biết dân tộc Kinh chúng ta bắt nguồn từ đâu
không? Chúng ta cùng vào bài hôm nay: Con rồng cháu tiên.
IV Giáo án:
Trang 2Hoạt động của thầy Hoạt động
của trò
Nội dung ghi bảng
HĐ1: Đọc, tìm hiểu chung
*Yêu cầu đọc, kể:
- Rõ ràng, mạch lạc, nhấn
mạnh các chi tiết li kì,
tưởng tượng Giọng của
LLQ: ân cần, chậm rãi
Giọng của ÂC: lo lắng,
than thở
*Tóm tắt
LLQ và ÂC gặp nhau và nên
duyên vợ chồng ÂC mang
thai và sinh ra 1 bọc trăm
trứng nở ra 1ô người con trai
hồng hào khoẻ manh LLQ
không thể sông lâu trên cạn
nên đành từ biệt vợ mang theo
50 người con xuống biển, 50
I Đọc, tìm hiểu chung
1 Đọc, kể:
2 Thể loại: truyền thuyết
+ Là loại truyện dân gian tuyền miệng, kể về các nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ
+ Thường có yếu tố tưởng tượng kì ảo
+ Thể hiện thái độ và cách đánh giá của nhân dân đối với các sự kiện và nhân vật lịch sử
3 Tóm tắt
4 Bố cục:
+ Từ đầu Long Trang: giới thiệu LLQ và Âc + Tiếp theo lên đường: Chuyện sinh nở kì lạ của
ÂC và cuộc chia tay, chia con
Trang 3người con còn lại theo mẹ lên
non Người con cả được tôn
lên làm vua, lấy hiệu là vua
Hùng, lập nước là Văn lang
*Giải thích từ khó:
- Truyền thuyết, ngư tinh, tập
quán, nòi, vô địch…
- Truyền thuyết:
HĐ2: Hướng dẫn đọc hiểu
chi tiết văn bản
1 Nhân vât: LLQ và ÂC
? LLQ, ÂC là ai? Hình
dáng của mỗi thần như thế
nào? Nhận xét tài năng
LLQ?
+ Còn lại: giải thích nguồn gốc con rồng cháu Tiên
5 Giải thích từ khó
II Đọc, hiểu chi tiết tác phẩm:
1 Nhân vật Lạc long Quân
và Âu cơ: đều là thần:
a Nguồn gốc, hình dạng, tài năng:
Lạc LQ Âu Cơ Nguồn
gốc
cao quý
Con trai thần Biển, nòi Rồng, quen sống dưới nước
Con gái thần Nông, dòng Tiên,
ưa sống trên cạn
Trang 42 Kết duyên và sinh nở:
? Cuộc tình duyên kì lạ này
mang ý nghĩa gì?
? chuyện ÂC sinh nở có gì kì
lạ?
? chi tiết “cái bọc trăm trứng
nở ra trăm con” có ý nghĩa
gì?
GV: kì lạ, hoang đường, giàu
ý nghĩa
+ Bắt nguồn từ thực tế: rồng,
rắn đẻ trứng, tiên (chim) cũng
đẻ trứng
+ Đồng bào: cùng 1 bọc, 1 bào
Hình dạng
kì lạ
Mình rồng, khôi ngô
Xinh đẹp, duyên dáng Sự
nghiệp mở nước (Tài năng)
phi thường
Vô địch, nhiều phép lạ, diệt trừ yêu quái, dạy dân làm ăn
dạy dân phong tục, lễ nghi
b Kết duyên và sinh nở
- Sự kết hợp tuyệt vời những
gì đẹp nhất của thiên nhiên và con người, của hai giống nòi đẹp đẽ, tài giỏi và phi thường
- Chi tiết “cái bọc trăm trứng
nở trăm con”:
Hình tượng “một bọc”
nghĩa là người Việt Nam
là cùng một mẹ sinh ra Một bọc tiếng Hán-Việt
nghĩa là “đồng bào”.
Nguồn gốc chúng ta thật
Trang 5thai Tất cả người VN đều sinh
ra từ cùng 1 bọc trứng của mẹ
ÂC Dân tộc ta vốn khoẻ
mạnh, đẹp đẽ, phát triển
nhanh
3 Chia tay và chia con: LLQ
và Âc đã chia tay và chia con
như thế nào? Ý nghĩa chi tiết
ấy?
GV: Rồng quen ở dưới nước,
không thể ở mãi trên cạn Tiên
quen sông trên cạn, không thể
theo chồng ra chốn bể khơi
Xa nhau la tất yếu
Đây là sự tưởng tượng về
cách thức phân chia những
dòng người đi khai phá và gây
dựng các miền đất nước: miền
đồng bằng, miền biển, miền
núi…Nói lên tinh thần đoàn
kết của các dân tộc trên mọi
miền Tổ quốc
HĐ3: hướng dẫn tìm hiểu ý
nghĩa các chi tiết hoang
đường, kì ảo?
? 1 bạn tổng kết lại trong
truyện co mấy chi tiết tưởng
tượng, kì ảo? Đó là những chi
cao đẹp, là con cháu rồng tiên, là kết quả của một tình yêu đẹp-mối lương duyên tiên-rồng
c Chia tay và chia con:
50 con theo cha xuống biển, 50 con theo mẹ lên non Khi có việc cần thì giúp đỡ lẫn nhau
giải thích nguồn gốc các dân tộc Việt Nam sinh sống trên khắp đất nước Phản ánh nhu cầu khai phá
và gây dựng các miền đất nước Thể hiện tinh thần đoàn kết
2 Ý nghĩa các chi tiết tưởng tượng, kì ảo:
* Khái niệm:
Chi tiết hoang đường, kì ảo được hiểu là chi tiết không có thật, được các tác giả dân gian sáng tạo nhằm mục đích nhất định
Trang 6tiết nào?
? Vậy e hiểu chi tiết hoang
đường, kì ảo là gì?
GV: Trong truyện cổ dân gian,
các chi tiết tưởng tượng, kì ảo
luôn gắn bó mật thiết với
nhau Đó là những chi tiết ko
có thật, được tác giả dân gian
sáng tạo nhằm mục đĩh nhất
định Để chỉ những chi tiết
này, có thể dùng những khái
niệm như chi tiết thần kì, lạ
thường, hoang đường, hư
cấu…Nó gắn với quan niệm
của người xưa về thế giới (trần
gian, âm phủ, thuỷ phủ…),
quan niệm vạn vật đều có linh
hồn…
* Ý nghĩa:
- Tô đậm tính chất kì lạ, lớn lao, đẹp đẽ của nhân vật, sự kiện
- Thần kì hoá, linh thiêng hoá nguồn gốc giống nòi dân tộc Qua
đó, thêm tự hào, tôn kính dân tộc, tổ tiên…
- Tăng sức hấp dẫn của tác phẩm
III Tổng kết:
1 Nội dung:
- Định nghĩa truyền thuyết
Trang 7- Truyện con rồng cháu tiên nhằm giải thích suy tôn nguồn gốc nòi giống và thể hiện ý nguyện đoàn kết,, thống nhất cộng đồng của người Việt
2 Nghệ thuật:
- Nhiều chi tiết tưởng tượng kì ảo
IV Luyện tập:
1 Tham khảo: truyện quả bầu mẹ của người Khơmú
Xưa có hai anh em, một trai một gái, nhà nghèo, mồ côi cha mẹ Một hôm nọ vào rừng kiếm ăn, gặp một con Dúi, bèn đuổi bắt Dúi chui vào hang Hai anh em đào bắt được Dúi xin tha và nói sở dĩ phải chui vào hang sâu vì trời sắp sập, sẽ có mưa ngập tất cả Dúi khuyên hai anh em lấy một khúc gỗ to đẽo rỗng, chuẩn bị thức ăn đầy đủ bảy ngày bảy đêm rồi chui vào trong đó Miệng khúc gỗ được bịt sáp ong như bưng thành mặt trống khi hết hạn, hai anh em lấy lông Dím chọc thủng sáp ong, nếu thấy không có nước rỉ vào thì phá mặt trống mà ra Hai anh em tha cho Dúi và làm theo lời Dúi bảo Mưa lớn, nước ngập mênh mông Đúng hạn, hai anh em chui ra, trống mắc trên cây Nhót, vì thế cây Nhót không bao giờ thẳng Hai người leo xuống, tặng nhau nắp trầu làm tin rồi chia tay nhau đi tìm đồng bào Hai người đi hai ngã nhưng lại gặp nhau, vì những người khác đã chết hết Và họ cứ đi tìm như thế nhiều lần mà vẫn thất vọng vì mọi người khác đã chết hết Lần cuối cùng, chim Tgoóc khuyên hai anh em nên lấy nhau để có con nối dõi, loài người
Trang 8tháng, bảy ngày thì sinh ra một quả bầu Người chồng muốn đập vỡ ra, người
vợ tiếc đem gác lên gác bếp Một lần đi làm nương về, hai người cứ thấy tiếng cười đùa trong nhà, nhưng đến khi vào nhà lại thấy im bặt Lấy làm lạ, người chồng leo lên gác bếp ghé tai vào quả bầu, nghe có tiếng ầm ĩ, mang xuống định lấy dao chặt Sợ như vậy chạm vào con, người vợ bảo lấy que đốt nhọn đầu và dùi lỗ Bỗng có người Xá chui ra trước Người chồng mừng quá, khoét lỗ rộng thêm, thì người Thái, người Lào, người Lự lại ra theo Người
vợ sốt ruột lấy củi phang vỡ quả bầu Người Kinh, người Hán ra nốt, người
Xá dính nọ nên đen, người Kinh người Hán ra sau nên trắng
Chim Ây Cái Ứa
Thuở xưa, khi con người chưa xuất hiện, trời làm hạn hán, cây cối khô mà chết, rồi trời lại mưa Một trận mưa to chưa từng thấy Nước chảy thành suối thành sông Đất lở bồi thành đồng bằng Đá lăn chất đầy thành gò thành đống, thành đồi thành núi Từ dưới đất mọc lên một cây si Cây si lớn như thổi trở thành to lớn, cành lá che kín cả bầu trời Cây si bị sâu đục ăn làm cho gãy cành dụng lá Từ gốc cây si đẻ ra một đôi chim Chim Ây là đực, Cái ứa là cái Đôi chim rủ nhau bay lên cành câu si làm tổ Cành si gãy Chim bay lên cây đa làm tổ Cây đa đổ Chim Ây và Cái ứa lại rủ nhau bay lên núi đá lấy
cỏ làm thành tổ Hang Hao Cái ứa đẻ ra trăm ngàn quả trứng Trứng chim nở
ra thành muôn loài muôn vật Còn lại một trăm cái trứng thì nở ra con người
Đó là người Mường và người Kinh
2 Tập kể lại truyền thuyết con rồng cháu tiên trong vai LLQ.
