skkn hóa học thcs Thực trạng về viết công thức hoá học và lập công thức hoá học

Bởi lẻ khicác em giải toán hoá không những các em chỉ nắm vững kiến thức của bộ mônhoá mà nó còn liên quan tới kiến thức của nhiều môn học như: Toán, lý,sinh...Khi giải toán hoá không nh

Thông qua học tốt bộ môn hoá học học sinh có ý thức tuyên truyền vận dụng cáctiến bộ của khoa học kỹ thuật vào đời sống sản xuất nông nghiệp như: Sử dụngcác loại phân bón, thuốc trừ sâu,các loại hoá chất độc hại, các khí gây ngộ độc

sử dụng các dụng cụ, các phương tiện trong gia đình Học sinh có thái độ cầnthiết như: Cẩn thận kiên trì, trung thực, tỉ mĩ, chính xác, yêu chân lý khoa học,

có niềm tin về sự tồn tại của vật chất Có ý thức trách nhiệm đối với bản thân giađình và cộng đồng Việc giải toán hoá nói chung và giải toán hoá về lập côngthức hoá học của hợp chất nói riêng nó chiếm một vị trí quan trọng Bởi lẻ khicác em giải toán hoá không những các em chỉ nắm vững kiến thức của bộ mônhoá mà nó còn liên quan tới kiến thức của nhiều môn học như: Toán, lý,sinh Khi giải toán hoá không những các em nắm vững kiến thức mà còn làmcho tư duy hoạt động một cách linh hoạt, tích cực theo phương pháp dạy học củanhà xuất bản giáo dục năm 1999 Trích dẫn Ma Đannilốp (Trang 26 - 27)

II Thực trạng của vấn đề nghiên cứu:

Thực trạng về viết công thức hoá học và lập công thức hoá học:

Xuất phát từ nhiệm vụ quan trọng của bộ môn, kiến thức còn mới lạ đối vớicác em Qua nhiều năm giảng dạy bộ môn hoá Bản thân tôi nhận thấy rằng sốhọc sinh ham học bộ môn hoá ngày càng tăng hơn khi chưa thay sách Đồ dùnghoá chất nhiều học sinh dễ nhận biết các chất, dễ tiếp thu hơn Song một điều tôinhận thấy trong quá trình giảng dạy số học sinh viết sai công thức hoá học thiếu

độ chính xác, dẫn đến tính toán hay nhầm lẫn không phải là ít Chẳng hạn các

em viết công thức như: H2So4, ZNo, CaO, NaCl, HNo3, Ca(OH)2, ALCL3,Fe(OH2)2, FeO(H3), CaCO3, Na3PO4 Từ viết sai công thức hoá học dẫn đếnkhi gặp bài có tính toán, có sử dụng phần trăm, nồng độ phần trăm, nồng độmol/lít thì các em còn lúng túng xuất phát từ những sai lầm mà các em hay vấpphải Tôi có nhiều băn khăn trăn trở Tôi đã quyết định chọn đề tài: Hướng dẫnhọc sinh víêt đúng công thức hoá học và lập công thức hoá học của hợp chất".Tôi đã tiến hành khảo sát sơ bộ về chất lượng học, điều kiện học của các em họcsinh nóí chung và 15 em học sinh lớp 9 trường THCS TTTX nói riêng của nămhọc 2010 - 2011 Kết quả qua điều tra tôi thu được như sau:

TT Họ và tên ĐTBMHoá 8 ĐTBMHoá 9

ĐTBCMhọc lớp9

Kì I

Họclực

Hoàn cảnh giađình

Từ kết quả điều tra khảo sát để nắm chắc hơn về loại toán lập công thức hoá học

của các chất và viết công thức hoá học của hợp chất còn những điều nào vướng

mắc tôi đã ra đề kiểm tra khảo sát theo dõi trong nhiều năm dạy và đặc biệt

trong học kì 1 năm học 2010 -2011 để có ý kiến chắc chắn hơn Từ đó có biện

pháp giảng dạy phù hợp

Ngày 30 tháng 10 năm 2010 tôi tiến hành ra đề khảo sát lần 1 mục đích nắm kết

quả học tập của các em về chất lượng học bộ môn hoá năm học 2009 – 2010 và

năm học 2010 -2011

a Mục tiêu:

1 Kiến thức:

Biết nhận dạng toán hoá điển hình về lập công thức hoá học của hợp chất khi

bíêt hoá trị và tính % của nguyên tố trong hợp chất

Fe hoá trị III và nhóm SO4 (II)

Al hoá trị III và nhóm SO4 (II)

c, Lập đúng công thức hoá học Fe2(SO4)3 (0,75đ)

d, Lập đúng công thức hoá học Al2(SO4)3 (0,75đ)

Câu 2: (2đ)

Gọi x là số nguyên tử oxi

Công thức dạng chung HNOx Biết phân tử khối bằng 63

160 70

%O = 16160y 10030

y = 3

100 16

160 30

Công thức cần tìm Fe2O3

Câu4: (2,5đ)

A, KoH S Sửa lại KOH d, BaCl2 Đ

B,FeSo4 S Sửa lại FeSO4 e, CuSo4 S Sửa lại CuSO4

C, CaCo3 S Sửa lại CaCO3 g, H2CO3 S Sửa lại H2CO3

Trình bày sạch sẽ, chữ viết rõ ràng, công thức viết chính xác, đúng cộng thêm 0,5đ.

Sau khi chấm bài và thấy được kết quả làm bài của các em còn sai sót, tôi

đã trả bài và sửa chữa những chỗ sai mà các em còn mắc phải Tiếp đó ngày 25tháng 11 năm 2010 tôi lại tiến hành ra đề khảo sát lần 2 vẫn 15 em học sinh trên

Mục tiêu của bài kiểm tra lần này là:

Đốt cháy hoàn toàn 0,9g hợp chất có chứa C, H, O; Thu được 1,32g CO2

và 0,45g H2O Biết khối lượng phân tử chất đó là 180

Hãy xác định công thức phân tử của chất đó?

Câu 3: (3 điểm)

Hãy tìm công thức hoá học của khí A Biết rằng khí A nặng hơn khí B (Hiđro) là

17 lần Thành phần theo khối lượng của khí A là 5,88%H và 94,12%S

Công thức đơn giản là CH2O

Gọi công thức phân tử là (CH2O)n

Theo đề ra khối lượng phân tử bằng 180 nên ta có:

Khối lượng mol khí A là MA= 17.2 = 34 (g)

Khối lượng của mỗi nguyên tố có trong 1mol khí A

mH = 2 ( )

100

34 88 , 5

g

 hoặc mS = 34 - 2 = 32(g)

Số mol nguyên tử của mỗi nguyên tố có trong 1mol khí A là:

nH = 2:1 = 2 mol; n = 32:32 = 1 mol

Suy ra trong 1mol phân tử hợp chất có 2mol nguyên tử H và 1mol nguyên tử S

Công thức hoá học của khí A là H2S

* Bài làm sạch sẽ, chữ viết rõ ràng: 0,5 điểm

Từ kết quả 2 lần khảo sất trước và sau khi học song phần tính chất của các hợpchất vô cơ ngày 15/12/2011 tôi lại tiến hành khảo sát chất lượng lần 3 số họcsinh đã chọn để nắm vững, chính xác hơn về lực học của các em đối với bộ mônhoá Từ đó bản thân tôi cần xây dựng lại kế hoạch để dạy cho các em đảm bảo

về kiến thức , kĩ năng theo chuẩn kiến thức do bộ phát hành năm học 2010

Đề bài: Thời gian làm bài 45 phút.

Câu 1: Viết công thức hoá học của các chất sau:

A, Tìm công thức của 1 oxit sắt trong đó sắt chiếm 70% về khối lượng

B, Khử hoàn toàn 2,4 g hỗn hợp CuO và FexOy cùng số mol như nhaubằng Hiđrô thu được 1,76 g kim loại Hoà tan kim loại đó bằng dung dịch HCl

dư, thấy thoát ra 0,448 lít khí Hiđro (ở đktc)

Xác định công thức của oxit sắt

Câu 3:

A là 1 oxit của Nitơ có khối lượng phân tử là 92 và tỷ lệ số nguyên tử Nitơ vàoxi là 1:2

B là một oxit khác của Nitơ (ở đktc) 1 lít của khí B nặng bằng 1 lít khícácbôníc.

Tìm công thức phân tử của A; B

448 , 0

Giải hệ phương trình ta có x = 2; y = 4 Vậy công thức của A là N2O4

Gọi công thức của B là NnOm vì 1 lít khí b nặng bằng 1 lít khí CO2 tức là khốilượng phân tử của B phải bằng khối lượng phân tử của CO2 và bằng 44g khi đó

ta có phương trình :

14 n + 16 m = 44 vì có 1 phương trình mà có 2 ẩn nên ta cần phải lập bảng

để biện luận như sau

2 kết quả của thực trạng 3 lần khảo sát chất lượng học tập của 15 em học sinh: kết quả

TT Họ và tên Kết quả 3 lần khảo sát

b, Nh n xét qua 3 l n kh o sát:ận xét qua 3 lần khảo sát: ần khảo sát: ảo sát:

Chưa đạt yêu cầu

mà tôi đã tìm hiểu và nghiên cứu được

Từ thực trạng đó tôi đã tìm hiểu cả nguyên nhân chủ quan và khách quan, xemđâu là nguyên nhân cơ bản dẫn đến khi các em học hoá về viết công thức hoáhọc và lập công thức hoá học của hợp chất còn gặp khó khăn Từ đó để bản thângiáo viên hướng dẫn các em viết đúng công thức hoá học và lập được công thứchoá học của hợp chất còn gặp khó khăn từ đó để bản thân giáo viên hướng dẫncác em viết đúng công thức hoá học và lập được công thức hoá học của hợpchất Đáp ứng được sự đổi mới phương pháp học tập của học sinh và tinh thầnđổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại của giáo viên trên tinh thầntheo chuẩn kiến thức được áp dụng cho năm học 2010 -2011 do bộ giáo dục , Sởgiáo dục thanh hoá ban hành và thực hiện từ tháng 8 năm học 2010.trongchương trình giáo dục phổ thông.

Nguyên nhân

Nguyên nhân khách quan:

+ Về phía giáo viên:

Trong giảng dạy đôi lúc uốn nắn về chữ viết chưa thường xuyên Đôi lúc hướngdẫn bài tập chưa được kỹ càng

+ Về phía học sinh:

Một số em do chữ viết bình thường vẫn còn sai lỗi chính tả do vội vàng cẩu thảcòn xem nhẹ vấn đề đọc đề, thầy chưa đọc xong đề đã giơ tay thiếu suy nghĩ kỹcàng, không thèm đọc đề Hoặc chỉ đọc lướt qua Một số không nắm vữngphương pháp giải toán hoá Một số không chịu rèn chữ viết, chữ viết cẩu thả, sailỗi chính tả nhiều Vận dụng tính toán hay làm sai Một số sử dụng vở bài tậpcủa anh chị các năm học trước, một số ham chơi, giờ học nói chuyện và làm việcriêng không chịu học bài và làm bài tập ở nhà, nhất là học sinh thị trấn các emcòn bị tác động rất lớn của các tệ nạn xã hội và sự lôi kéo của một số thanh niên

hư hỏng nên đã học yếu nhưng không tham gia học bồi dưỡng và phụ đạo thêm

do nhà trường tổ chức dẫn đến chất lượng đại trà còn yếu

+ Về phía gia đình:

Đại đa số phụ huynh quan tâm, vẫn còn một số phụ huynh gia đình chưa thực sựquan tâm đến phong trào giáo dục, sách giáo khoa cũ kỹ, nhàu nát, tài liệu thamkhảo thiếu Và ham buôn bán nên sự quan tâm đến việc học của các con còn hạnchế

B Giải quyết vấn đề

Trong dạy học hoá theo chương trình mới thầy cô giáo cần thể hiện rõ vaitrò là người tổ chức thực hiện học sinh hoạt động một cách chủ động sáng tạonhư quan sát, thực nghiệm, tự tìm tòi, thảo luận nhóm, biết sử lý thông tin Biếtvận dụng điều đã học vào thực tiễn để hiểu sâu bài học đồng thời để tự kiểm tratrình độ Biết sử dụng tài liệu sách giáo khoa Ghi nhớ nội dung quan trọng đượcghi trên nền xanh chữ đậm.

Khi học môn hoá học học sinh phải nắm vững phương pháp học bộ môn,học sinh phải biết tư duy một cách thích hợp nhất, linh hoạt nhất, huy động thíchhợp các kiến thức và khả năng đã có vào các tình huống khác nhau Trong nhiềutrường hợp phải biết phát hiện ra những dữ kiện, những điều kiện của bài toánchưa được nêu ra một cách tường minh và trong một chừng mực nào đó phảibiết suy nghĩ một cách năng động sáng tạo Vì vậy có thể nói giải toán hoá làmột trong những biểu hiện năng động nhất của trí tuệ Theo phương pháp dạyhọc hoá nhà xuất bản giáo dục năm 1999 Thật vậy ở bậc THCS các yêu cầuđược sắp xếp từ thấp đến cao ở lớp 8 cần luyện có các em học sinh biết sử dụngcác thí nghiệm đơn giản các đồ dùng trực quan hoặc các tư liệu để tự rút ranhững kết luận khoa học cần thiết Giáo viên chú ý định hướng, tổ chức hoạtđộng học tập Qua đó học sinh tự khám phá những kiến thức mới tạo điều kiệncho học sinh không chỉ lĩnh hội được nội dung kiến thức mà còn nắm đượcphương pháp đi tới kiến thức đó Thông qua phương pháp dạy học như vậy sẽrèn luyện được cho học sinh phương pháp học Trong đó quan trọng nhất lànăng lực tự học Ngày nay phương pháp học trong đó quan trọng là năng lực tựhọc không chỉ là một cách nâng cao hiệu quả dạy học mà còn trở thành mục tiêudạy học Các phương pháp dạy học như: Phương pháp suy lý, phương pháp quynạp thường được sử dụng đồng thời phương pháp suy lý diễn dịch được sử dụngtăng dần theo thời gian học tập môn hoá học

Chương trình mới so với chương trình cũ số tiết luyện tập được tăng dần

- Số tiết thực hành cũng được tăng hơn, số tiết ôn tập kiểm tra được tăngdần, nó tạo điều kiện cho học sinh vận dụng kiến thức, rèn kỹ năng thực hành và

kỹ năng tự chiếm lĩnh kiến thức mới theo sách giáo viên Hoá nhà xuất bản giáodục năm 2004

- Để học sinh viết đúng công thức hoá học, lập đúng công thức hoá họccủa các chất theo các dạng toán khác nhau bản thân đã áp dụng hướng dẫn chohọc sinh giải bài toán và tự nêu ra các giải pháp thực hiện để đạt kết quả cao

I Các giải pháp thực hiện.

* Giải pháp 1: Nghiên cứu về cơ sở lý luận - Dùng phương pháp đọc nghiên cứutài liệu

* Giải pháp 2: Nghiên cứu cơ sở thực tiễn

* Giải pháp 3: Dùng phương pháp quan sát

* Giải pháp 4: áp dụng phương pháp phỏng vấn

* Giải pháp 5: Phương pháp điều tra khảo sát

* Giải pháp 6: Đánh giá kết quả kiểm tra

* Giải pháp 7: Rèn kỹ năng thực hành

* Giải pháp 8: Rèn kỹ năng tự học

* Giải pháp 9: Phối hợp ba môi trường giáo dục.

* Từ 9 giải pháp trên để đưa chất lượng dạy hcọ của học sinh nâng lên một bướctheo mục tiêu của chương trình đổi mới thay sách giáo khoa, đổi mới về cáchdạy, cách làm bài, đổi mới về kiểm tra đánh giá xếp loại học sinh theo yêu cầucủa cải cách giáo dục đòi hỏi chất lương thật không phô chương thành tích Nămhọc 2010-2011 là năm học tiếp tục thực hiện cam kết "Nói không với tiêu cựctrong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục" nhằm lập lại kỷ cương nề nếptrong dạy học năm học tiếp tục áp dụng công nghệ thông tin vào đổi mới dạyhọc và cũng là năm học tiếp tục công tác đổi mới quản lí Bản thân đã vận dungtrong giảng dạy và đạt hiệu quả tôi đã tiến hành các biện pháp để thực hiện 9giải pháp nêu trên

II Các biện pháp tổ chức thực hiện các giải pháp đạt hiệu quả.

1 Đối với giải pháp 1.

Tôi đã nghiên cứu nội dung yêu cầu của việc dạy học hoá nói chung ởTHCS và ở lớp 9 nói riêng Nghiên cứu các loại sách có liên quan đến đề tài:Sách giáo khoa, sách giáo viên, tài liệu tham khảo, sách học tốt bộ môn hoá,tàiliệu chuẩn kiến thức, hình thành kỹ năng giải bài tập hoá sách bài tập của cácgiáo sư nhà xuất bản giáo dục đã biên soạn, các loại sách bài tập trắc nghiệm,tổng hợp kiến thức cơ bản, 400, 500 bài toán hoá nâng cao tuyển chọn , bộ đềtuyển sinh đại học Tìm hiểu phương pháp giảng dạy trong các tài liệu chuẩnkiến thức phát hành năm học 2010 -2011 để vận dụng vào quá trình giảng dạycho phù hợp đối tượng học sinh của trường mà bản thân trực tiếp giảng dạy

2) Với giải pháp 2:

Tôi đã tiến hành nghiên cứu tìm hiểu thực trạng học, năm lực học hoá, điều kiệnhọc hoá của học sinh để giảng dạy phù hợp Tôi đã ra nhiều bài toán hoá điểnhình Tôi đã gia nhiều bài toán hoá điển hình (Đặc biệt là những dạng mà sáchgiáo khao chưa hướng dẫn học mẫu) và hướng dẫn các em tìm hiểu đề một cáchkhoa học bằng các câu hỏi có tính gợi mở, logic, tích cực tỉ mỉ, tìm kiếm và điềuchế hoá chất chưa có, giao cho tổ, nhóm vẽ những đồ dùng còn thiếu, sử dụngphiếu học tập, dùng phương pháp trao đổi nhóm, sử dụng bảng câm, dùng cácmiếng bìa nhỏ ghi cụm từ , công thức, dùng nam châm lắp ghép các cụm từ đãghi ở các miếng bìa gắn vào chỗ trống Cách sử dụng này bảng phụ có thể sửdụng được nhiều lần đỡ tốn công trong quá trình sử dụng đồ dùng dạy học.Trong các bài tập tại lớp, bài kiểm tra đều có câu hỏi khó để phát triển năng lực

tư duy cho học sinh Trong giờ học có thí nghiệm tập huấn cho cán sự bộ mônlàm thí nghiệm, hướng dẫn học sinh quan sát hiện tượng trong từng thí nghiệm

Từ đó học sinh rút ra kết luận và viết phương trình phản ứng Thường xuyênkiểm tra miệng, vở ghi, vở bài tập học sinh làm ở lớp và ở nhà Ra đề kiểm trasát với đối tượng học sinh Đối với học sinh học khá, giỏi giáo viên ra thêmnhững bài toán khó để nâng dần kiến thức Đối với học sinh trung bình các giờdạy trên lớp củng cố lại kiến thức bị hổng dùng phương pháp học bài mới ôn bài

cũ

- Với học sinh yếu kém, gia đình khó khăn gần gũi tìm hiểu qua gia đình,giáo viên chủ nhiệm, giáo viên dạy liên môn để nắm bắt tính cách và năng lực

học của các em Phân công học sinh khá, kèm cặp học sinh yếu Giao cho cán sự

bộ môn chữa bài trong 15' đầu giờ Sau mỗi bài kiểm tra giáo viên bố trí thờigian sửa chữa chỗ sai để học sinh không còn tái phạm nữa

* Cụ thể đối với các dạng bài tập:

- Giáo viên hướng dẫn cho học sinh thành thói quen đọc kỹ đề bài, tìmhiểu đề xem yếu tố nào đã cho, yếu tố nào cần tìm Sau mỗi bài làm cần kiểm trakết quả xem đúng hay sai

- Bước 1: Nghiên cứu đề, xác định yêu cầu của bài

- Bước 2: Xác định hướng giải

+ Phân chia bài tập phân hoá thành nhiều bài tập cơ bản

+ áp dụng sơ đồ định hướng và agơrit hoặc grap để giải từng bài tập cơbản đã biết

- Bước 3: Thực hiện kế hoạch giải

- Bước 4: Kiểm tra lời giải và đánh giá kết quả

- Đề giải một bài toán hoá chọn ven thì việc tìm hiểu đầu bài là một côngviệc vô cùng quan trọng Để hiểu được đầu bài toán giáo viên cần cho các emdiến đạt bằng lời của bài toán Thực tế ngôn ngữ nói và viết của các em còn hạnchế Bởi vì đậy là môn học mới được làm quen từ lớp 8 Trong quá trình giảngdạy giáo viên cần hướng dẫn các em biết đọc, biết viết, biết tóm tắt đề bài đãcho, giúp các em biết sử dụng các thí nghiệm hoá học, giúp các em phương pháp

tự học để khám phá kiến thức mới, tạo điều kiện cho các em lính hội được kiếnthức, nắm được phương pháp học trong đó phương pháp tự học là quan trọng

Để biết được cá em có hiểu đầu bài hay không? cần cho các em diến đạt lại đầubài theo các hiểu của chính mình Học sinh phải phân biệt được ba yếu tố cơ bảntrong mỗi bài toán hoá Những dữ kiện (cái đã cho) ẩn số (cái cần tìm) Điềukiện (mối quan hệ giữa giữ kiện và ẩn số Học sinh hay nhầm lẫn cách viết cácnguyên tố trong hợp chất, các em cứ nghĩ miễn đúng tên các nguyên tố không để

ý đến thứ tự hoặc viết to hay nhỏ, chữ viết hoa hay chữ viết thường Chẳng hạncác em hay viết như: O2C; HNo3; NHO3; Ca(O2H); SO4Zn; H2SO4; HCL;ZNSo4; Bởi vậy giáo viên phải hướng dẫn tỉ mỉ, rõ dàng, logic Sử dụngphương pháp dạy học với từng bài cụ thể

* Đối với học sinh:

Phải rèn luyện thành thói quen, cách đọc viết tên nguyên tố công thức hoáhọc, phương trình hoá học thường xuyên Tôi đã vận dụng phương pháp phùhợp với từng bài, từng dạng toán cụ thể Chẳng hạn:

- Đối với bài ký hiệu hoá học lớp 8 (Bài 5 tiết 6) Đây là bài mà trongsách giáo khoa hoá 8 (Trang 17) nêu rất ngắn gọn nhưng lại là bài rất quantrọng Đặc biệt là phụ lục trang 42 (SGK), các em luôn phải sử dụng bảng phụlục này thường xuyên trong quá trình học hoá Để rèn kỹ năng viết đúng côngthức hoá học giáo viên đã hướng đãn học sinh sử dụng bảng con bằng cách:Thầy đọc tên nguyên tố, trò viết ký hiệu vào bảng giờ lên khi có tiếng gõ nhẹ đểthầy quan sát cách viết của trò; Ngược lại thầy viết ký hiệu trên bảng trò đọc tênnguyên tố Làm như vậy để kiểm tra kỹ năng nói và viết của trò Nếu phát âmchưa chính xác, viết sai ký hiệu, công thức thì sửa ngay