Tài liệu hướng dẫn đọc giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (Học phần 1) (1) (1)

- Quan điểm của CNDVBC về vật chất, ý thức và mối quan hệ giữa vật - Đọc giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, tài liệu tham khảo.... Quan niệm về triết học và sự

Trang 1

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ VÀ XÃ HỘI

BỘ MÔN NGUYÊN LÝ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN

TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN ĐỌC GIÁO TRÌNH

NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊ NIN

HỌC PHẦN 1

Người soạn: Lê Văn Hùng

- Tài liệu hướng dẫn đọc Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của CN M-L (năm 2013);

- Tài liệu không có giá trị chứng nhận bản quyền tác giả;

- Lưu hành nội bộ

HÀ NỘI, 2013

1

Trang 2

Một số quy định đối với sinh viên

- Sinh viên lên lớp phải có tài liệu học tập

- Phải tự nghiên cứu tài liệu trước khi đến lớp nghe giảng

- Hoàn thành bài tập, kiểm tra theo hướng dẫn của giảng viên

- Số tiết nghỉ/môn học theo quy định của Nhà trường

Đánh giá kết quả học tập

- Kiểm tra đánh giá thường xuyên: 10%: đánh giá chuyên cần, thái độ

học tập, quá trình chuẩn bị bài trước khi lên lớp, làm bài tập, tham gia kiểm

tra (hệ số 0,1)

- Kiểm tra định kỳ: 30%; hình thức: trắc nghiệm khách quan, hoặc tự

luận, hoặc vấn đáp (hệ số 0,3)

- Thi hết môn: 60%; hình thức: tự luận; sinh viên không được sử dụng

tài liệu khi làm bài thi (hệ số 0,6)

Công thức tính điểm môn học

10%

2 Kiểm tra giữa kỳ:

- Hình thức: Tự luận, hoặc trắc nghiệm khách quan, hoặc

vấn đáp

0,3(b)

30%

3 Thi hết môn:

- Hình thức: Tự luận; sinh viên không được sử dụng tài liệu

khi làm bài thi

- Thời gian: 60 phút trở lên

0,6(c)

60%

Điểm môn học: k = 0,1(a) + 0,3 (b) + 0,6 (c) 100%

Trang 3

CHƯƠNG MỞ ĐẦU NHẬP MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN

CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN

* Mục đích:

- Trình bày khái lược về chủ nghĩa Mác – Lênin, ba bộ phận lý luận cơbản cấu thành chủ nghĩa Mác - Lênin và quá trình hình thành, pháttriển chủ nghĩa Mác – Lênin

- Trình bày đối tượng, mục đích và yêu cầu về phương pháp học tập vànghiên cứu Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

- Ở mức độ nhất định, liên hệ thực tiễn lịch sử để thấy được đòi hỏi tấtyếu của sự vận dụng, bổ sung, phát triển triết học học Mác – Lênin lêntrình độ mới, phù hợp với điều kiện thực tiễn mới hiện nay

* Để đạt được những yêu cầu trên, sinh viên cần phải thực hiện các bước sau:

- Đọc giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, tàiliệu tham khảo trước khi lên lớp

- Tóm tắt được các nội dung cơ bản của chương

- Liên hệ một số vấn đề lý luận với thực tiễn

* Tài liệu bắt buộc: Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, NXB CTQG, HN, 2013.

3

Trang 4

NỘI DUNG GIÁO

TRÌNH (2013)

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Trang 5

I Khái lược về chủ nghĩa Mác – Lênin

1 Chủ nghĩa Mác - Lênin và ba bộ phận cấu thành

Nội dung cơ bản:

- Quan niệm về chủ nghĩa Mác – Lênin

- 3 bộ phận lý luận hợp thành chủ chủ nghĩa Mác -

Lênin

2 Khái lược sự ra đời và phát triển của chủ nghĩa

Mác - Lênin

- Những điều kiện, tiền đề ra đời chủ nghĩa Mác

+ Điều kiện về kinh tế - xã hội (Sự ra đời của chủ nghĩa

Mác vào những năm 40 của thế kỷ XIX là đòi hỏi của

PTCN?)

+ Tiền đề lý luận (Nghiên cứu tiền đề này có ý nghĩa gì

trong giai đoạn hiện nay?)

+ Tiền đề khoa học tự nhiên (Mối quan hệ giữa KHTN

và TH)

=> Hãy phân tích, làm rõ các điều kiện, tiền đề trên, sự

tác động của nó đối với lập trường của Mác và

Ăngghen?

- Giai đoạn hình thành và phát triển của chủ nghĩa Mác

- Giai đoạn V.I.Lênin trong sự phát triển triết học Mác

(đọc giáo trình)

- Chủ nghĩa Mác – Lênin và thực tiễn phong trào cách

mạng thế giới

II Đối tượng, mục đích và yêu cầu về phương pháp

học tập, nghiên cứu môn học những nguyên lý cơ

bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

- Đối tượng và mục đích học tập, nghiên cứu

- Một số yêu cầu cơ bản về phương pháp học tập, nghiên

cứu

* Liên hệ:

- Học thuyết của Mác là học thuyết “mở” được hiểu

như thế nào?

- Từ khi chủ nghĩa Mác ra đời đến nay, vì sao các thế

lực phản động luôn tìm cách phê phán, tiến tới xóa bỏ

học thuyết đó?

tr.9-tr.28 tr.9-tr.11

tr.11-tr.28

tr.28-tr.34

Giáo trình triết học Mác – Lênin (Dùng

trường đại

đẳng), NXB CTQG, HN, 2004.

tr.131-tr.163

5

Trang 6

Sơ đồ: Những điều kiện và tiền đề ra đời của chủ nghĩa Mác

CHƯƠNG I CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

* Mục đích:

- Cung cấp những kiến thức khái quát về triết học và vấn đề cơ bản của

triết học

Chủ nghĩa Mác

Điều kiện

Củng

cố và

phát

triển

PTSX

TBCN

GCV

S bước

lên

vũ đài chính

trị

Nhu cầu lý luận của thực tiễn cách mạng

TH

CĐ Đức

KT CTH

CĐ Anh

CNXH

KT Pháp

ĐLBT

và CHNL

Học thuyết TB

HT Tiến hóa

Trang 7

- Giúp sinh viên nắm được quan điểm của triết học Mác- Lênin về vật

chất, ý thức cũng như mối quan hệ giữa vật chất và ý thức Bước đầu

biết vận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức để phân tích các

hiện tượng trong đời sống xã hội

* Yêu cầu: Nắm vững các kiến thức cơ bản sau:

- Triết học là gì? Vấn đề cơ bản của triết học Sự đối lập giữa CNDV và

CNDT trong việc giải quyết vấn đề cơ bản của triết học

- Các hình thức phát triển của CNDV trong lịch sử

- Quan điểm của CNDVBC về vật chất, ý thức và mối quan hệ giữa vật

- Đọc giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, tài

liệu tham khảo trước khi lên lớp

* Tài liệu bắt buộc: Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác –

Lênin, NXB CTQG, HN, 2013

TRÌNH (2013)

7

Trang 8

I Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy vật biện

chứng

1 Quan niệm về triết học và sự đối lập giữa chủ

nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm trong việc giải

quyết vấn đề cơ bản của triết học

Các nội dung cơ bản:

- Quan niệm về triết học

- Định nghĩa của Ph.Ănghen về vấn đề cơ bản của

triết học

- Vấn đề cơ bản của triết học có 2 mặt:

+ Mặt thứ nhất: Trả lời mặt này có mấy quan điểm?

Nêu từng quan điểm? Nguồn gốc của CNDT và CNDV?

Phân biệt CNDT khách quan và CNDTCQ? Tại sao nói

triết học nhị nguyên cuối cùng cũng sẽ rơi vào chủ nghĩa

duy tâm?

+ Mặt thứ hai: Trả lời mặt này có mấy quan điểm?

Nêu từng quan điểm?

2 Chủ nghĩa duy vật biện chứng - hình thức phát

triển cao nhất của CNDV

Các nội dung cơ bản:

- Ba hình thức của CNDV (thời gian, hình thức,

đặc điểm)

- Chứng minh CNDVBC là hình thức phát triển cao

nhất của CNDV?

II Quan điểm duy vật biện chứng về vật chất, ý thức

và mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

tr.38 – tr.39

tr.39 – tr.60 tr.39-tr.48

tr.13 - tr 18

tr.15 – tr.18

tr.170-tr.188

Trang 9

+ Hoàn cảnh Lênin đưa ra định nghĩa vật chất?

+ Nêu được định nghĩa vật chất của Lênin

+ Thuộc tính cơ bản, phổ biến nhất của mọi dạng vật

chất là gì? Hãy phân tích nó?

+ Ý nghĩa định nghĩa vật chất của Lênin

- Phương thức và hình thức tồn tại của vật chất

+ Vận động là phương thức tồn tại của vật chất

+ Không gian, thời gian là hình thức tồn tại của vật

+ Nguồn gốc tự nhiên (bộ não người; mối quan hệ

giữa con người với thế giới khách quan tạo ra quá trình

phản ánh năng động, sáng tạo (phản ánh là gì? các hình

thức của phản ánh))

+ Nguồn gốc xã hội (lao động và vai trò của lao

động; ngôn ngữ và vai trò của ngôn ngữ)

=> Trong hai nguồn gốc trên, nguồn gốc nào quyết

định sự hình thành của ý thức con người?

- Bản chất và kết cấu của ý thức

+ Bản chất của ý thức (phân tích bản chất của ý thức

ở các góc độ: tính năng động, sáng tạo; tính chủ quan;

tính xã hội) Lấy ví dụ, phân tích?

=> Nghiên cứu bản chất của ý thức, rút ra được ý nghĩa

gì?

+ Kết cấu của ý thức (tri thức, tình cảm, ý chí)

=> Tại sao trong 3 yếu tố trên, tri thức là yếu tố cơ bản

nhất? Lấy ví dụ để phân tích?

3 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

- Vai trò của vật chất đối với ý thức (Vật chất là nguồn

gốc của ý thức, quyết định nội dung, sự biến đổi của ý

thức?) Liên hệ với thực tiễn, với sinh viên?

- Vai trò của ý thức đối với vật chất (chỉ đạo, hướng dẫn

con người trong hoạt động thực tiễn; tác động trở lại của

tr.48-tr.55

tr.55-tr.58

tr.188-tr.204

9

Trang 10

ý thức đối với vật chất diễn ra theo hai hướng: tích cực

hoặc tiêu cực) Liên hệ với sinh viên?

4 Ý nghĩa phương pháp luận

Trong hoạt động nhận thức và thực tiễn phải xuất phát

từ thực tế khách quan, tôn trọng khách quan, đồng thời

phát huy tính năng động chủ quan

Giáo trình

(Dùng cho HVCH và NCS không thuộc chuyên ngành TH), NXB LLCT,

HN, 2007, từ tr.302-tr.309.

Sơ đồ: Vấn đề cơ bản của triết học

Trang 11

NHỊ NGUYÊN

CON NGƯỜI CÓ THỂ NHẬN THỨC ĐƯỢC THẾ GIỚI KHÔNG?

là sự phản ánh trạng thái chủ quan

Nhận thức

là sự

tự nhận thức của YN TĐ

Hoài nghi khả năng nhận thức của con người

Nhận thức chỉ p.a hiện tượng không p.a được bản chất

CNDT DTCQ

CNDV

Trang 12

ĐK

CHƯA CÓ TÍNH LỰA CHỌN

PHẢN ÁNH THỤ ĐỘNG

THỰC VẬT: TÍNH KÍCH THÍCH

ĐVẬT CHƯA CÓ

HỆ THẦN KINH: TÍNH CẢM ỨNG

ĐỘNG VẬT CAO CẤP PXẠ CÓ ĐK

PHẢN ÁNH SINH HỌC

GIỚI

TỰ NHIÊN HỮU SINH

PHẢN ÁNH VẬT LÝ, HOÁ HỌC

GIỚI TỰ NHIÊN

Trang 13

CHƯƠNG II PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT

- Giúp nắm được khái quát lịch sử PBC

- Nắm được nội dung cơ bản của PBCDV gồm: 2 nguyên lý, 3 quy luật

- Đọc giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, tài

liệu tham khảo trước khi lên lớp

* Tài liệu bắt buộc: Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác –

Lênin, NXB CTQG, HN, 2013

TRÌNH

I Phép biện chứng và phép biện chứng duy vật

1 Phép biện chứng và các hình thức cơ bản của phép

biện chứng

- Khái niệm biện chứng và phép biện chứng

+ Biện chứng là gì?

+ Biện chứng khách quan và biện chứng chủ quan

tr.61-tr.68 tr.61-tr.62

13

Trang 14

+ Phép biện chứng là gì? Nó thuộc biện chứng chủ

quan hay biện chứng khách quan?

+ Phép siêu hình là gì?

- Các hình thức cơ bản của phép biện chứng

+ Phép biện chứng chất phác thời cổ đại

+ Phép biện chứng duy tâm cổ điển Đức

+ Phép biện chứng duy vật

2 Phép biện chứng duy vật

- Khái niệm phép biện chứng duy vật

- Đặc trưng cơ bản và vai trò của phép biện chứng duy

vật

II Các nguyên lý cơ bản của phép biện chứng duy

vật

1 Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Nội dung cơ bản :

- Khái niệm mối liên hệ, mối liên hệ phổ biến

Có 2 câu hỏi:

+ Câu hỏi 1: Các sự vật, hiện tượng, quá trình khác nhau

của thế giới có mối liên hệ qua lại, tác động, ảnh hưởng

lẫn nhau hay chúng tồn tại biệt lập, tách rời nhau?

=> Trả lời câu hỏi này có 2 quan điểm: Quan điểm siêu

hình và quan điểm biện chứng => Hãy phân tích 2 quan

điểm đó để rút ra kết luận

+ Câu hỏi 2: Các sự vật, hiện tượng, quá trình có mối

liên hệ qua lại thì cái gì quy đinh mối liên hệ đó?

=> Trả lời câu hỏi này có 2 quan điểm: Quan điểm duy

tâm và quan điểm duy vật => Nêu 2 quan điểm và rút ra

kết luận

tr.62-tr.66

tr.66-tr.68

tr.69 – tr.76 tr.69-tr.72

tr.206-tr.208 Đọc thêm Giáo trình triết học (Dùng cho HVCH và NCS không thuộc chuyên ngành TH), NXB LLCT,

HN, 2007, từ tr.310-tr.312.

tr.208-tr.214

Trang 15

- Tính chất của mối liên hệ?

+ Tính khách quan: Lấy ví dụ, phân tích

+ Tính phổ biến: Lấy ví dụ, phân tích

+ Tính đa dạng, phong phú: Lấy ví dụ, phân tích

- Ý nghĩa phương pháp luận:

+ Quan điểm toàn diện: Nắm được quan điểm toàn diện?

Lấy ví dụ? Phân tích?

=> Khi đã nắm được quan điểm toàn diện, cần chống lại

quan điểm nào? Bản chất của các quan điểm đó, lấy ví

dụ, phân tích?

+ Quan điểm lịch sử - cụ thể: Nắm được quan điểm lịch

sử - cụ thể? Lấy ví dụ? Phân tích?

=> Khi đã nắm được quan điểm lịch sử - cụ thể, cần

chống lại quan điểm nào? Bản chất của các quan điểm

đó, lấy ví dụ, phân tích?

- Liên hệ với sinh viên

2 Nguyên lý về sự phát triển

- Khái niệm phát triển:

+ Quan điểm siêu hình

+ Quan điểm biện chứng về sự phát triển

=> Đánh giá 2 quan điểm này?

- Tính chất của sự phát triển:

+ Tính khách quan: Lấy ví dụ, phân tích

+ Tính phổ biến: Lấy ví dụ, phân tích

+ Tính đa dạng, phong phú: Lấy ví dụ, phân tích

- Ý nghĩa phương pháp luận:

+ Quan điểm phát triển: Nắm được quan điểm phát

triển? Lấy ví dụ? Phân tích?

=> Khi đã nắm được quan điểm phát triển, cần khắc

phục tư tưởng nào? Lấy ví dụ, phân tích?

III Các cặp phạm trù cơ bản của phép biện chứng

duy vật

1 Cái riêng và cái chung

- Khái niệm cái riêng, cái chung, cái đơn nhất; lấy ví dụ

- Quan hệ biện chứng giữa cái riêng và cái chung; lấy ví

dụ để phân tích từng khía cạnh

- Cái chung và cái đơn nhất có thể chuyển hóa cho nhau

tr.72-tr.76

tr.76-tr.88 tr.77-tr.tr.79

tr.215-tr.219

tr.224-tr.260 tr.228-tr.233

15

Trang 16

trong những điều kiện xác định; lấy ví dụ để phân tích.

- Ý nghĩa phương pháp luận

2 Nguyên nhân và kết quả

- Khái niệm nguyên nhân, kết quả; lấy ví dụ phân tích

- Khái quát quan hệ biện chứng giữa nguyên và kết quả,

lấy ví dụ để phân tích từng khía cạnh

(4 cặp phạm trù còn lại, yêu cầu sinh viên tự đọc giáo

trình).

IV Các quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật

1 Quy luật chuyển hóa từ những sự thay đổi về

lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại

- Khái niệm chất, lượng

+ Khái niệm chất (Phân tích các khía cạnh của khái

niệm chất; lấy ví dụ; )

+ Khái niệm lượng (Phân tích các khía cạnh của khái

niệm lượng; lấy ví dụ )

- Quan hệ biện chứng giữa chất và lượng (phân tích các

khái niệm độ, điểm nút, bước nhảy; lấy ví dụ phân tích)

- Ý nghĩa phương pháp luận (phân biệt tư tưởng tả

khuynh và hữu khuynh )

2 Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối

lập

- Khái niệm mâu thuẫn, mặt đối lập, lấy ví dụ?

- Các tính chất chung của mâu thuẫn (khách quan, phổ

biến, đa dạng, phong phú; lấy ví dụ phân tích)

- Quá trình vận động của mâu thuẫn:

+ Khái niệm thống nhất của các mặt đối lập

+ Khái niệm đấu tranh của các mặt đối lập

+ Quá trình vận động của mâu thuẫn: từ thống nhất ->

khác nhau -> đối lập -> xung đột -> giải quyết mâu

thuẫn

+ Lấy ví dụ phân tích các khía cạnh ở trên

tr.79-tr.81

tr.88-tr.105 tr.90-tr.95

tr.95-tr.100

tr.233-tr.239

tr.261-tr.291 tr.264-tr.274

tr.274-tr.281

Trang 17

- Liên hệ với sinh viên.

3 Quy luật phủ định của phủ định

- Các khái niệm: Phủ định, phủ định siêu hình và phủ

định biện chứng, đặc điểm của phủ định biện chứng

- Nội dung quy luật phủ định của phủ định (tính chu kỳ

của sự phát triển; khuynh hướng của sự phát triển (theo

đường "xoáy ốc")

V Lý luận nhận thức duy vật biện chứng

1 Thực tiễn, nhận thức và vai trò của thực tiễn với

nhận thức

- Khái niệm thực tiễn, đặc trưng của thực tiễn, 3 hình

thức cơ bản của thực tiễn, tại sao sản xuất vật chất đóng

vai trò quyết định đối với các hình thức khác?

- Khái niệm nhận thức và các trình độ của nhận thức

- Vai trò của thực tiễn đối với nhận thức, lấy ví dụ phân

tích

2 Con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý

- Quan điểm của Lênin về con đường biện chứng của sự

tr.114-tr.124

tr.282-tr.291

tr.292-tr.314 tr.294-tr.300

tr.300-tr.314

Sơ đồ: Phép biện chứng duy vật

17

Định dạng
Số trang	26
Dung lượng	337,5 KB