Đấu tranh phòng chống buôn lậu của Cục Hải quan Bình Định - thực trạng và giải pháp

Tệnạn buôn lậu, gian lận thương mại ở nước ta trong những năm gần đây diễn biến phức tạp

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Tệ nạn buôn lậu, gian lận thương mại ở nước ta trong những năm gần đây diễn biến phức tạp, mang tính thời sự; có xu hướng gia tăng về quy mô, chủng loại hàng hóa, thủ đoạn ngày càng tinh vi; có nơi, có lúc trở nên nóng bỏng, quyết liệt Buôn lậu thật sự trở thành "quốc nạn", gây trở ngại cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước

Thực trạng trên đã và đang là những vấn đề bức xúc của toàn xã hội Chính vì vậy Đảng, Nhà nước đã đề ra nhiều chủ trương chính sách để ngăn chặn, phòng ngừa "hiểm họa" này Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VIII) đã nhấn mạnh: "Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, phát huy vai trò của nhân dân để tiến hành có hiệu quả những biện pháp chống buôn lậu trên các tuyến biên giới, vùng biển

và trên thị trường nội địa Ngăn chặn và xử lý nghiêm mọi hành vi buôn lậu, gian lận thương mại hoặc tiếp tay, bao che cho buôn lậu" Thủ tướng Chính phủ cũng đã có Chỉ thị số 853/CT-TTg ngày 16/10/1997 đánh giá: "Buôn lậu đang diễn biến hết sức nghiêm trọng, đã gây ra những hậu quả nguy hại về kinh tế - xã hội, cản trở quá trình phát triển lành mạnh của kinh tế đất nước"

Để giải quyết "quốc nạn" này, Đảng và Nhà nước xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, cấp bách và lâu dài; đòi hỏi toàn Đảng, toàn quân, toàn dân tích cực tham gia đấu tranh phòng, chống nhằm từng bước ngăn chặn và tiến tới đẩy lùi tệ nạn buôn lậu Cuộc đấu tranh này chỉ có thể giành thắng lợi nếu được phối hợp triển khai mạnh mẽ trên địa bàn toàn quốc và trên từng địa bàn cụ thể, trong đó đấu tranh phòng chống buôn lậu trên từng địa bàn có ý nghĩa quan trọng

Là một tỉnh nằm ở vùng duyên hải miền Trung Trung bộ, Bình Định

có đường sắt Bắc - Nam và quốc lộ 1 đi qua, có quốc lộ 19 nối liền ba tỉnh

Tây Nguyên với các tỉnh Đông Bắc Cam-pu-chia, có sân bay, ga tàu lửa, cảng biển Quy Nhơn Đây là những điều kiện thuận lợi cho việc phát triển kinh tế -

xã hội, nhưng cũng chính nơi đây từng gây nhức nhối trong dư luận về tình trạng buôn lậu hàng của thủy thủ tàu viễn dương trong những năm 1990 Trước tình hình buôn lậu diễn biến phức tạp trên địa bàn, trong những năm qua dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Bình Định và Tổng cục Hải quan (TCHQ), công tác đấu tranh phòng chống buôn lậu của Cục Hải quan Bình Định (HQBĐ) đã đạt được những thành tựu nhất định, tuy nhiên kết quả chưa cao, tình trạng buôn lậu tuy có giảm về số

vụ, nhưng thủ đoạn ngày càng tinh vi gây không ít khó khăn cho công tác phòng chống

Để nhìn nhận và đánh giá đúng thực trạng, tìm ra những giải pháp hữu hiệu khắc phục tình trạng buôn lậu trên địa bàn Bình Định, tác giả chọn đề tài:

"Đấu tranh phòng chống buôn lậu của Cục Hải quan Bình Định - thực trạng và giải pháp" nhằm đáp ứng yêu cầu cấp thiết về mặt lý luận và thực

tiễn đang đặt ra ở Bình Định hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Đấu tranh phòng chống buôn lậu là một trong những vấn đề được Đảng

và Nhà nước rất quan tâm, đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo công tác này; trong lĩnh vực khoa học pháp lý đã có không ít công trình khoa học của các nhóm tác giả, cá nhân được công bố; có liên quan đến vấn đề đấu tranh phòng chống buôn lậu, đáng lưu ý các công trình nghiên cứu dưới đây:

Vũ Ngọc Anh, Đổi mới và hoàn thiện pháp luật về Hải quan ở nước

ta hiện nay, Luận án Tiến sĩ Luật học, Hà Nội, 1996; PTS Lê Thanh Bình, Chống buôn lậu và gian lận thương mại, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998; ThS Lê Văn Tới, Buôn lậu và chống buôn lậu, nhận diện và giải pháp,

Nxb chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000; GS.TS Nguyễn Xuân Yêm - PGS.TS

Nguyễn Hòa Bình (chủ biên), Tội phạm kinh tế thời mở cửa, Nxb Công an nhân dân (tài liệu lưu hành nội bộ), 2003; TS Đỗ Đình Hòa, Tổ chức hoạt

động điều tra của lực lượng cảnh sát nhân dân, Nxb Công an nhân dân, Hà

Nội 2003

Các công trình, bài viết trên đây tập trung chủ yếu nghiên cứu và làm

rõ về mặt lý luận cũng như thực tiễn những vấn đề về buôn lậu trên phương diện cả nước, nhưng cho đến nay chưa có đề tài nào nghiên cứu một cách toàn diện cả về lý luận và thực tiễn dưới giác độ khoa học luật học về đấu tranh phòng, chống buôn lậu của Cục HQBĐ

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích của luận văn

Đề xuất các giải pháp tăng cường công tác đấu tranh phòng chống buôn lậu của Cục HQBĐ hiện nay

3.2 Nhiệm vụ của luận văn

Để đạt được mục đích nêu trên, luận văn có nhiệm vụ sau đây:

- Khái quát những vấn đề lý luận về buôn lậu và đấu tranh chống buôn lậu

- Làm rõ vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của ngành Hải quan trong đấu tranh phòng chống buôn lậu

- Đánh giá thực trạng đấu tranh phòng chống buôn lậu ở Cục HQBĐ trong thời gian qua; đề xuất những giải pháp nhằm tăng cường công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu của Cục HQBĐ trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu thực tiễn công tác đấu tranh phòng chống buôn lậu của Cục HQBĐ trong giai đoạn 5 năm từ năm 1999 đến năm

2003 và đề xuất các giải pháp tăng cường công tác đấu tranh phòng chống buôn lậu của Cục HQBĐ trong những năm 2005 - 2010

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, quan điểm của Đảng về nhà nước và pháp luật đối với hoạt động Hải quan làm cơ sở lý luận để nghiên cứu

Tác giả sử dụng các phương pháp: lôgíc và lịch sử, phân tích và tổng hợp; cụ thể: phương pháp luật học so sánh, phương pháp thống kê, phân tích, phương pháp điều tra, gắn lý luận với thực tiễn, để chọn lọc tri thức khoa học cũng như kinh nhiệm thực tiễn để thực hiện mục đích và nhiệm vụ luận văn

đề ra

Trong quá trình nghiên cứu tác giả tham khảo, kế thừa có chọn lọc các công trình nghiên cứu, bài viết có liên quan đến lĩnh vực luận văn đề cập

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Luận văn không những góp phần bổ sung làm sáng tỏ thêm về mặt lý luận đối với công tác đấu tranh phòng chống buôn lậu trong cả nước nói chung và thực tiễn trên địa bàn tỉnh Bình Định nói riêng, mà còn giúp cho cán

bộ, công chức Cục HQBĐ làm tốt trách nhiệm của mình trong việc giải quyết vấn đề buôn lậu trong phạm vi chức năng nhiệm vụ luật định

- Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần đổi mới tổ chức hoạt động của Cục HQBĐ đề ra phương án cụ thể, trước mắt và lâu dài nhằm tăng cường đấu tranh phòng chống buôn lậu trên địa bàn Bình Định

- Đề tài này góp phần cùng với Cục Điều tra chống buôn lậu (Tổng Cục Hải quan) xây dựng phương án phòng chống buôn lậu cho toàn ngành; đồng thời làm cơ sở để vận dụng chỉ đạo cho các Cục Hải quan địa phương về đấu tranh phòng chống buôn lậu trong tình hình mới

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội

dung luận văn gồm 3 chương, 9 tiết

Chương 1 Cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý về công tác đấu tranh

Phòng chống buôn lậu của ngành hải quan

1.1 Một số vấn đề lý luận cơ bản về buôn lậu

1.1.1 Khái niệm buôn lậu

Buôn lậu là hiện tượng kinh tế - xã hội xuất hiện cùng với hàng rào thuế quan, nó tồn tại phát triển trong hoạt động thương mại của xã hội loài người

Là một hiện tượng kinh tế - xã hội tiêu cực, buôn lậu xuất hiện cùng với sự ra đời của bộ máy nhà nước và hàng rào thuế quan quản lý hoạt động thương mại ở mỗi quốc gia; là hoạt động kinh tế bất hợp pháp, mục đích là làm sao đạt được lợi nhuận cao nhất

Việc nhìn nhận đánh giá hiện tượng buôn lậu ở từng giai đoạn lịch sử

và mỗi quốc gia cũng khác nhau

ở Việt Nam thuật ngữ "buôn lậu" đã có từ lâu trong dân gian và đã

được các nhà ngôn ngữ học Việt Nam định nghĩa: "buôn lậu là các hành vi buôn bán hàng trốn thuế hoặc hàng quốc cấm" hoặc là "mua bán những mặt hàng cấm và trốn đóng thuế theo quy định" có nghĩa là trong kinh doanh buôn bán, nếu có các hành vi trốn lậu, gian lận thì đều được xem là buôn lậu Quan niệm trên đây đến nay vẫn tồn tại phổ biến trong nhận thức của nhiều người Việt Nam Nói về buôn lậu người ta nghĩ ngay đến việc buôn bán hàng quốc cấm, trốn lậu thuế, buôn bán không trong sáng, buôn gian bán lậu

Khác với nhận thức trên, trong Từ điển tiếng Anh, buôn lậu (smuggling)

được giải thích là: "hành vi mang hàng hóa một cách bí mật và không hợp pháp vào hoặc ra khỏi một nước mà không chịu trả thuế quan"

Trong Từ điển Bách khoa Việt Nam buôn lậu là:

1 Hành vi buôn bán trái phép qua biên giới những loại hàng hóa hoặc ngoại tệ, kim khí và đá quý, những vật phẩm thuộc di tích lịch sử, văn hóa mà Nhà nước cấm xuất khẩu hay nhập khẩu hoặc buôn bán hàng hóa nói chung qua biên giới mà trốn thuế và trốn sự kiểm tra của Hải quan

2 Hành vi buôn bán trốn thuế, lậu thuế những hàng hóa ở trong nước mà Nhà nước cấm kinh doanh[48, tr 291]

Tổ chức Hải quan thế giới WCO (World Customs Organization) họp tại thủ đô Nairobi của nước Cộng hòa Kênia ngày 09/6/1977 thống nhất đưa ra khái niệm (còn gọi là công ước Nairobi) như sau: "Buôn lậu là gian lận thương mại nhằm che giấu sự kiểm tra, kiểm soát của Hải quan bằng mọi thủ đoạn, mọi phương tiện trong việc đưa hàng hóa lén lút qua biên giới"

Buôn lậu xuất hiện trước hết là do những mâu thuẫn cơ bản của sự phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội; đó là sự lạc hậu về kinh tế, tình trạng không đồng nhất giữa các nước, nhất là các nước trong khu vực về sức sản xuất, nhu cầu tiêu dùng và giá cả hàng hóa, đặc biệt là trong điều kiện quốc tế hóa việc phân công lao động sản xuất mang tính chuyên môn hóa đã làm tiết kiệm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, giá thành hạ, sự chênh lệch quá lớn về giá thành sản phẩm giữa các nước trong khu vực tạo ra lợi nhuận siêu ngạch cho người làm lưu thông hàng hóa Đây chính là điều kiện sâu xa làm cho buôn lậu tồn tại và phát triển như một tất yếu khách quan

Với bản chất là một hoạt động kinh tế bất hợp pháp mang tính xã hội, buôn lậu luôn chịu sự tác động của các quy luật kinh tế Việc quan niệm về buôn lậu của từng quốc gia trong từng giai đoạn và điều kiện chính trị, văn hóa, xã hội cũng khác nhau Những nước có nền kinh tế phát triển thì khuyến khích xuất khẩu hàng hóa có sức cạnh tranh ra nước ngoài để chiếm thị trường, mang lại lợi nhuận cao luôn được các quốc gia đó quan tâm; chỉ ngăn chặn những hàng hóa nhập khẩu có ảnh hưởng xấu đến xã hội như ma túy, chất nổ

Đối với các nước nghèo, sức sản xuất thấp, giá cả hàng hóa cao, nhu cầu tiêu dùng của xã hội lớn thì buôn lậu và chống buôn lậu là vấn đề hết sức nan giải

Xuất phát từ những yếu tố khách quan của hoạt động buôn lậu, cũng như thực tiễn tình hình và yêu cầu đấu tranh chống buôn lậu ở Việt Nam, ta có thể đưa ra khái niệm buôn lậu như sau: Buôn lậu là buôn bán trái phép qua biên giới hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý hoặc các vật phẩm thuộc di tích lịch sử văn hóa

Theo khái niệm trên buôn lậu có phạm trù điều chỉnh rộng hơn nhiều

so với tội buôn lậu Sự khác nhau đó không phải là về hành vi mà là ở chỗ hậu quả gây ra cho xã hội của hành vi "buôn lậu trái phép qua biên giới" như thế nào, tức là nếu hành vi "buôn lậu trái phép qua biên giới hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quí, đá quý hoặc các vật phẩm thuộc di tích lịch sử văn hóa" chưa hội tụ đủ các điều kiện pháp luật hình sự quy định (hậu quả gây ra cho xã hội chưa đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự) thì xử lý hành chính Ngược lại, hành vi đó xâm hại các quan hệ xã hội mà pháp luật hình sự bảo vệ thì được điều chỉnh tại Điều 153 của Bộ luật hình sự (BLHS)

Một số vấn đề đặt ra ở đây là phân biệt giữa hành vi buôn lậu và hành

Tại Hội nghị quốc tế lần thứ 5 về chống gian lận thương mại tại xen (Bỉ) các nước thành viên tổ chức WCO đã đưa ra khái niệm gian lận thương mại trong lĩnh vực hải quan như sau:

Brúc-Gian lận thương mại trong lĩnh vực hải quan là hành vi vi phạm pháp luật hải quan và các quy định liên quan khác nhằm đạt

mục đích trốn tránh việc nộp thuế hải quan, phí và các khoản thu khác

đối với việc di chuyển hàng hóa trong thương mại; tiếp nhận việc hoàn trả trợ cấp hoặc phụ cấp cho hàng hóa không thuộc đối tượng đó (mạo nhận); cố ý đoạt được lợi thế thương mại bất hợp pháp, gây tác hại cho các nguyên tắc và tập tục cạnh tranh thương mại chân chính Công ước Nairôbi cũng đưa ra khái niệm buôn lậu là gian lận thương mại nhằm che giấu sự kiểm tra, kiểm soát của Hải quan bằng mọi thủ đoạn, mọi phương tiện trong việc đưa hàng hóa lén lút qua biên giới

Theo các định nghĩa trên của Tổ chức WCO: Buôn lậu và gian lận thương mại có sự khác nhau đó là, gian lận thương mại là cố ý làm trái các quy định của Nhà nước, hoặc lợi dụng sơ hở của chính sách, pháp luật và công tác quản

lý của cơ quan chức năng để thực hiện hành vi gian dối công khai nhằm thu lợi bất chính; còn buôn lậu trước hết phải là hành vi gian lận thương mại nhưng ở mức cao hơn (hành vi, thủ đoạn, tính chất ) Như vậy, khái niệm gian lận thương mại rộng hơn, bao hàm khái niệm buôn lậu

Điều 153 BLHS năm 1999 xác định tội buôn lậu là "buôn bán trái phép qua biên giới thuộc một trong các trường hợp sau đây "[39, tr 106]:

- Buôn bán trái phép hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý,

đá quý, các vật phẩm thuộc di tích lịch sử, văn hóa; các loại hàng cấm

- Không khai báo hoặc khai báo hàng hóa một cách gian dối, hoặc giấu giếm hàng hóa, tiền tệ

- Sử dụng các giấy tờ giả mạo của các cơ quan có thẩm quyền, lén lút không qua cửa khẩu để trốn tránh sự phát hiện của cơ quan nhà nước

Theo quy định này, tội buôn lậu bao hàm cả hành vi gian lận trong lĩnh vực thương mại: không khai báo, hoặc khai báo gian dối, giả mạo giấy tờ, giấu giếm hàng hóa v.v qua đó ta có thể hiểu: gian lận thương mại trong lĩnh vực hải quan là nội dung, một phần của tội buôn lậu

Như vậy việc quy định trong văn bản pháp luật Việt Nam có phần không giống với quy định của tổ chức WCO Tổ chức WCO cho rằng: buôn lậu là một nội dung của gian lận thương mại, trong khi đó pháp luật Việt Nam định nghĩa buôn lậu và gian lận thương mại riêng biệt, đồng thời coi gian lận thương mại

là một dạng của buôn lậu Việc không thống nhất này gây rất khó khăn trong việc giải quyết vi phạm phát sinh trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Từ nhận thức về buôn lậu và gian lận thương mại ta có thể phân biệt hai hành vi này như sau:

Mặc dù mục đích, hậu quả của hai hành vi khá giống nhau nhưng nội dung và hình thức, thủ đoạn của buôn lậu và gian lận thương mại hoàn toàn khác nhau Trong khi buôn lậu thu lợi bằng cách trốn tránh khai báo, có khi lén lút vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới để trốn thuế, thì gian lận thương mại là hành vi công khai xuất trình hồ sơ và làm các thủ tục hàng hóa xuất nhập khẩu (XNK) trước sự chứng kiến của cơ quan quản lý

Bản chất của buôn lậu là mạo hiểm, sử dụng mọi thủ đoạn che giấu và dùng các phương tiện cần thiết để đưa hàng qua biên giới; còn bản chất của gian lận thương mại là lợi dụng chính sách, luật lệ của Nhà nước để hợp thức hóa trái phép hàng hóa XNK nhằm thu lợi bất chính Biểu hiện của hoạt động buôn lậu thường là lén lút, thậm chí liều lĩnh; còn gian lận thương mại thường biểu hiện sự ngoan ngoãn, tuân thủ các quy định, nhưng bên trong che giấu hành vi bất chính Vì vậy cuộc đấu tranh chống gian lận thương mại thực sự là cuộc đấu trí, đấu lực cam go, giữa các cơ quan quản lý nhà nước và những kẻ bất chính

Dấu hiệu để nhận biết buôn lậu là hành vi trốn tránh sự kiểm tra, kiểm soát của cơ quan chức năng, không đăng ký việc buôn bán với cơ quan nhà nước; còn gian lận thương mại là hành vi gian dối trong khai báo làm thủ tục hải quan để tránh việc kiểm tra, kiểm soát của Hải quan; công khai vận chuyển hàng hóa XNK qua cửa khẩu, do đó nhận biết khó khăn hơn như núp bóng cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp nhà nước, do vậy cần phải kiểm tra cụ thể,

tỉ mỉ (cân, đong, đo, đếm, kiểm tra kỹ hồ sơ…) mới phát hiện được

Xử lý h…nh vi buôn lậu được qui định cụ thể trong Luật hình sự, Luật Hải quan, các văn bản pháp luật khác; còn hành vi gian lận thương mại không những khó khăn trong nhận biết mà còn phức tạp khi xử lý vì hiện nay chưa có văn bản của cấp có thẩm quyền hướng dẫn thống nhất

Thực tế đặt ra đòi hỏi pháp luật sớm xác định rõ để phân biệt hai hành

vi này, đảm bảo cơ sở pháp lý cho công tác đấu tranh xử lý đối với hành vi tội buôn lậu cũng như gian lận thương mại có hiệu quả

1.1.2 Nguồn gốc, bản chất của buôn lậu

Xã hội loài người cần đến hàng hóa để tiêu dùng và thật sự được thỏa mãn nhờ sự trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia

Lịch sử hàng ngàn năm trước đây, một mặt thị trường là sự gặp gỡ trao đổi sản phẩm của các cộng đồng riêng lẻ, tự cung tự cấp, chủ yếu là trao

đổi với nhau những sản phẩm dư thừa thông dụng, chứ không phải là những yếu tố quan trọng tạo nên sự cân bằng bên trong của mỗi cộng đồng; mặt khác

"lúc đó những người thực hiện trao đổi ấy lại coi lý do kinh tế không quan trọng bằng các quy định về tôn giáo, tập quán và dòng họ… đang chi phối cuộc sống của họ" [4, tr 10] Tự cung tự cấp, trao đổi sản phẩm vốn có từ lâu

và gần gũi đối với đời sống sinh hoạt trong buổi bình minh của xã hội loài người

Cùng với quy luật phát triển khách quan của xã hội và quy luật kinh

tế đã làm nảy sinh các quan hệ buôn bán, thương mại Khi sản xuất hàng hóa phát triển đến một giai đoạn nhất định thì cần có sự trao đổi, "không những trong nội bộ và ở biên giới của Bộ lạc, mà cả với những nước ở hải ngoại nữa"[31, tr 234] và thương nghiệp ra đời - "một giai cấp không còn tham gia sản xuất nữa mà chỉ làm công việc trao đổi sản phẩm đã xuất hiện, đó là những thương nhân"[31, tr 246] - nó tồn tại đã "tạo khả năng có quan hệ thương nghiệp vượt ra ngoài phạm vi của khu vực gần gũi nhất, một khả năng mà sự thực hiện tùy thuộc vào những phương tiện giao thông hiện có, vào tình trạng an ninh công cộng trên đường đi do những quan hệ chính trị quyết định (thời

Trung cổ thương nhân thường đi thành từng đoàn có vũ trang) và còn phụ thuộc vào sự phát triển nhiều hay ít của những nhu cầu của địa phương mà sự giao tiếp có thể với tới được"[30, tr.76], Vì vậy, "cùng với thành thị đã xuất hiện sự cần thiết phải có sự cai trị, cảnh sát, thuế khóa v.v "[30, tr 72]

Nói về kinh doanh, trao đổi hàng hóa, Aristốt (383 - 322 tr CN) - nhà tư tưởng lớn nhất thời cổ đại - ông đã phân biệt trong kinh doanh có hai loại: Một là, loại "kinh tế": giá trị sử dụng có tác dụng kích thích là chủ yếu, việc trao đổi chỉ là phương tiện để tổ chức kinh tế tốt hơn Loại này gồm thương nghiệp trao đổi (trao đổi tự nhiên hàng - hàng) và tiểu thương nghiệp hàng hóa hoạt động, ông cho là loại này hợp lẽ tự nhiên và hợp quy luật Hai là, loại

"sản xuất ra của cải": có mục đích làm giàu và tăng khối lượng tiền tệ, và tiền

tệ là mục đích cuối cùng, là sự bắt đầu và kết thúc của vòng chu chuyển, là mục đích chính của lưu thông hàng hóa Ông cho loại này là trái quy luật, vì

nó làm cho tiền tệ trở thành mục đích cuối cùng, thành phương tiện làm giàu

và dễ làm cho một số người bị đồng tiền nô lệ, buôn bán bất chính Mác viết:

Lợi nhuận mà thích đáng thì tư bản trở nên can đảm, lợi nhuận

mà đảm bảo được 10% thì người ta có thể dùng được tư bản ở khắp nơi, đảm bảo được 20% thì nó hăng máu lên, đảm bảo được 50% thì

nó táo bạo không biết sợ là gì, đảm bảo 100% thì nó chà đạp lên tất cả mọi luật lệ, đảm bảo được 300% thì nó chẳng từ một tội ác nào mà không dám, thậm chí có thể bị treo cổ nó cũng không sợ[29, tr 285] Hơn nữa, trong thương trường sự cạnh tranh tự do không giới hạn, thường là sự đối đầu giữa những kẻ mạnh và kẻ yếu tất yếu sẽ dẫn đến tình trạng cạnh tranh, hậu quả sẽ là sự bần cùng hóa và việc gạt ra ngoài lề xã hội một số tác nhân kinh tế Nếu để cho sự tự do đó tiếp diễn sẽ làm rối loạn các mối quan hệ kinh tế - xã hội và tất yếu sẽ làm cho nền kinh tế kiệt quệ, không còn tái tạo nổi sự trao đổi hàng hóa Chính vì vậy, Nhà nước cần phải can thiệp nhằm cân đối, kiềm chế, điều tiết và duy trì "một thế bình quân hợp lý nhất

định giữa nguyên tắc tự do và nguyên tắc bình đẳng" [4, tr 12] và một trong

những biện pháp của sự can thiệp, điều tiết đó chính là bằng chính sách thuế

và các biện pháp khác

Việc Nhà nước thành lập các cơ quan Thuế, Hải quan để góp phần kiểm tra hàng hóa, thu thuế XNK nhằm tăng nguồn thu cho ngân khố, đồng thời là công cụ để thỏa thuận trao đổi thương mại giữa các quốc gia, bảo vệ sản xuất nội địa Nhà nước càng ngày cần những khoản tiền nhất định để bù

đắp chi tiêu, nuôi bộ máy "dường như đứng trên xã hội", trong khi đó buôn bán ngày càng khó khăn do quy định của chế độ phong kiến buộc các thương nhân phải "thiết kế những con đường vòng" nhằm tránh đóng thuế "Đó là các

đường dây buôn bán nằm ngoài sự kiểm soát của các quốc gia khác nhau"

Đây chính là nguồn gốc sâu xa của buôn lậu

Như vậy, cùng với sự phát triển của kinh tế, chính trị, xã hội; buôn lậu

đã xuất hiện và tồn tại như là bạn đồng hành với sự phát triển của thương mại

Lịch sử chứng minh nạn buôn lậu đã xuất hiện từ thời cổ đại ở Ai Cập vào thế kỷ XVII - XVI tr CN khi các đoàn thương nhân mang hàng hóa lên đường buôn bán ở nước khác thường phải thuê đội bảo vệ đi cùng và trả một khoản tiền lớn, sau này để thay việc chi phí cho các đội bảo vệ đắt tiền, người ta đã bỏ tiền

ra đóng một thứ thuế đặc biệt - mà tiền thân là thuế hải quan sau này - một thứ thuế "bắt nguồn từ những khoản cống nạp mà bọn chủ phong kiến bắt các thương nhân đi qua lãnh thổ của mình phải nộp để khỏi bị cướp bóc, khoản thuế đó sau này cũng được thành thị đặt ra, và khi các Nhà nước hiện đại xuất hiện, thì khoản

đó trở thành thủ đoạn thuận tiện nhất để thu tiền cho kho bạc" [4, tr 83] Hoặc như ở thời Hy Lạp cổ đại (thế kỷ VI tr CN), các lãnh chúa cát cứ tự đặt ra các luật lệ về thuế đánh vào nhiều mặt hàng phải di chuyển qua lãnh thổ của mình; như "thuế hải quan được quy định đối với hàng nhập khẩu là bằng 1/10 trị giá của hàng, thậm chí tồn tại cả thuế hải quan đối với việc xuất khẩu nô lệ" [45, tr 13]

ở Trung Quốc, một trong những nước sớm nổi tiếng về nghề buôn, hoạt

động kinh doanh của thương nhân Trung Quốc xuất hiện từ thời tiền Tần xa xưa, các quốc gia phong kiến lúc bấy giờ đã định ra những chính sách bất lợi cho

thương nhân "Ngay từ thời Hán, chính quyền đã thi hành một số biện pháp để hạn chế hoạt động của thương nhân, ngăn chặn con đường kiếm lời của họ, đặt ra

đủ loại thuế má bắt thương nhân phải đóng, làm đủ mọi cách để họ không có lãi hay không được lãi bao nhiêu " [36, tr 266] Để có lợi nhuận họ bất chấp tất cả: "Ai cũng biết là phạm pháp, nhưng người đi trước, người sau nối tiếp, cực khổ cũng cam lòng, dần dần thành tập quán Và trong các đời Chính Đức, Gia Tĩnh (1506 - 1556), việc ra biển buôn lậu… đã trở thành phong tục"[36, tr 292]

ở Việt Nam từ thế kỷ X, khi đất nước bước vào kỷ nguyên độc lập tự chủ, triều đại nhà Lý đã quan tâm phát triển sản xuất và mở mang giao thương với bên ngoài, buôn lậu và chống buôn lậu đã được đặt ra Đến các triều đại Nhà Trần, Lê, Nguyễn sau này công tác chống buôn lậu qua biên giới ngày càng được chú trọng hơn Cụ thể ngay từ năm 1149, Vua Lý Anh Tông đã

định ra chức án sát để kiểm soát việc buôn bán của tàu thuyền nước ngoài tại các "Bạc dịch trường"; thời nhà Lê, triều đình đặt ra chức Tuần ty để thu thuế

ở các cửa ải và chợ búa; lúc đó cả nước có đến 4.000 Tuần ty, chứng tỏ việc kiểm soát, thu thuế, ngăn chặn buôn lậu đã được coi trọng

Buôn lậu như một căn bệnh có tính lịch sử, do đó các nhà nước phong kiến trước đây cũng như giai đoạn sau này đã chú trọng đến công tác phòng chống buôn lậu Trong thời kỳ chống Pháp, hoạt động buôn lậu vẫn diễn ra giữa vùng tự do và vùng tạm chiếm Đến thời kỳ chống Mỹ, khi cả nước đang tập trung sức lực cho chiến trường miền Nam thì ở miền Bắc buôn lậu hàng ngoại, thuốc phiện vẫn diễn ra Từ khi đất nước thống nhất, đặc biệt là sau Đại hội lần thứ VI của Đảng, với chính sách mở cửa làm cho đời sống của nhân dân được nâng cao, tình trạng buôn lậu và các tệ nạn khác cũng nảy sinh và diễn biến ngày càng phức tạp

Nhận diện và hiểu rõ nguồn gốc buôn lậu có ý nghĩa quan trọng, không những giúp chúng ta lý giải vì sao buôn lậu tồn tại dai dẳng đến ngày nay - cho dù các quốc gia trên thế giới đều coi buôn lậu như là một kiểu kinh doanh không sòng phẳng, bất hợp pháp và tuyên bố bài trừ - mà còn chỉ ra nội

dung cốt lõi của buôn lậu để nhận thức sâu sắc về nó, không nhầm lẫn buôn lậu với các tội phạm kinh tế khác, từ đó đề ra phương pháp đấu tranh phòng chống có hiệu quả hơn

1.1.3 Thủ đoạn buôn lậu

Lịch sử quan hệ buôn bán giữa các quốc gia từ trước đến nay, theo quy luật vừa trao đổi nhưng cũng vừa cạnh tranh gay gắt, bên cạnh đó các đối tượng buôn lậu luôn tìm mọi thủ đoạn để kiếm lời bất hợp pháp:

Một là, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới; hoặc thông qua các cửa khẩu đường bộ, đường biển, đường hàng không, đường bưu điện nhưng giấu giếm tinh vi, trốn tránh sự quản lý của cơ quan chức năng

Hai là, khai báo không trung thực về hàng hóa thực xuất, nhập khẩu: trị giá hàng hóa về số lượng, trọng lượng và chất lượng hàng hóa, xuất xứ hàng hóa

Trên tuyến thương mại, đối tượng thường lợi dụng chính sách cho phép nhập khẩu linh kiện CKD, IKD, SKD được hưởng thuế suất thấp; các chính sách cho đem theo hàng hóa của những người học tập, lao động ở nước ngoài, tiêu chuẩn hàng hóa được phép mua đối với thuyền viên, chế độ quà biếu; khai báo sai tên hàng, số lượng, chủng loại; xuất xứ hàng hóa; hoặc lợi dụng quy

định cho phép hàng chuyển tiếp, hàng chuyển khẩu, chế độ kiểm hóa theo yêu cầu của khách hàng; kiểm hóa theo tỷ lệ phần trăm; móc nối với một số phần

tử thoái hóa trong cơ quan chức năng của như Biên phòng, Hải quan v.v

Trên tuyến biển, đối tượng buôn lậu hoạt động bán công khai chủ yếu

là các thủy thủ tàu viễn dương, lợi dụng các phương tiện của Nhà nước để buôn lậu "Bọn buôn lậu triệt để lợi dụng các phương tiện của Nhà nước để vận chuyển hàng hóa Qua khảo sát cho thấy 80% số vụ buôn lậu do sự tham gia của các doanh nghiệp nhà nước và của các lực lượng vũ trang; trong đó 40% là trực tiếp buôn lậu và 60% là do tư nhân núp bóng để buôn lậu"[56, tr 443], hoặc lợi dụng các chế độ chính sách quy định về hành lý, chế độ của những người thường xuyên làm việc trên các tàu biển để buôn lậu

Khi bị truy bắt gắt gao chúng chuyển sang hoạt động bí mật; cụ thể các tàu chở hàng lậu ở nước ngoài về thường trốn tránh sự kiểm tra, kiểm soát của cơ quan chức năng, lén lút đưa hàng vào bờ; hàng hóa thường là hàng cấm, hàng có giá trị kinh tế cao, lãi suất lớn Ngoài ra, chúng còn tổ chức lực lượng ngầm theo dõi, nắm quy luật hoạt động của các lực lượng Công an, Hải quan, Quản lý thị trường, Biên phòng v.v nắm giờ xuất phát và hành trình của tàu tuần tra, chống buôn lậu của các cơ quan chức năng để đối phó

Tóm lại, vì lợi nhuận đối tượng buôn lậu không từ mọi thủ đoạn nào và chống đối ngày càng quyết liệt

1.1.4 Nguyên nhân và hậu quả của buôn lậu

1.1.4.1 Nguyên nhân và điều kiện buôn lậu tồn tại

Những năm gần đây tình hình buôn lậu đã trở thành mối quan tâm của toàn xã hội, đã và đang có những diễn biến phức tạp, ngày càng nghiêm trọng

Nguyên nhân chủ yếu của tình hình trên là các Bộ, ngành,

ủy ban nhân dân các cấp chưa nhận thức đầy đủ về nguy cơ và tác hại lâu dài của tệ nạn buôn lậu, đã buông lỏng quản lý nhà nước, chưa có biện pháp kiên quyết, triệt để nhằm đấu tranh có hiệu quả với nạn buôn lậu Nhiều trường hợp vì quyền lợi cục bộ, lãnh đạo một số Bộ, ngành, địa phương đã làm ngơ, thậm chí tiếp tay cho buôn lậu Các lực lượng làm nhiệm vụ chống buôn lậu còn yếu kém, thiếu phương

tiện, hoạt động tản mạn, chưa có sự phối hợp với nhau Một bộ phận cán bộ, nhân viên có biểu hiện tiêu cực Việc xét xử để xử lý các vụ

vi phạm hành vi buôn lậu chưa nghiêm, chưa kịp thời [43, tr 3] Nghiên cứu thực tiễn đấu tranh phòng, chống buôn lậu cho thấy buôn lậu tồn tại do một số nguyên nhân:

Một là, nền kinh tế nước ta chậm phát triển, chất lượng hàng hóa chưa

đáp ứng nhu cầu và thị hiếu người tiêu dùng; giá thành cao, mất cân đối giữa cung và cầu, chênh lệch lớn về giá

Thị trường bao giờ cũng tuân theo quy luật cung - cầu và giá trị hàng hóa; hàng tốt, rẻ sẽ chiến thắng hàng xấu, chất lượng kém, giá thành cao; đây

là quy luật phổ biến vận hành trong bất kỳ nền kinh tế hàng hóa nào Kinh tế nước ta trong những năm gần đây mặc dù đã đạt được những thành tựu đáng

kể, sản xuất phát triển, hàng hóa làm ra nhiều, nhưng nhìn chung nền kinh tế còn nhiều khó khăn, mâu thuẫn giữa sản xuất và tiêu dùng của toàn xã hội vẫn còn gay gắt, luôn có sự mất cân đối giữa cung và cầu của thị trường trong nước; hậu quả của việc kéo dài cơ chế quản lý kinh tế tập trung quan liêu bao cấp đã làm xơ cứng nền sản xuất trong nước, làm lạc hậu giữa sản xuất hàng hóa với nhu cầu tiêu dùng; thiết bị sản xuất cũ kỹ, sản phẩm làm ra chưa được

đông đảo thị trường chấp nhận Nhiều mặt hàng chất lượng kém, không phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng, chi phí sản xuất và giá cả hàng hóa cao, chưa

đủ sức cạnh tranh với hàng ngoại ngay trên "sân nhà" và thị trường tự do trong khu vực Trong khi một số nước ở khu vực hàng hóa trong tình trạng dư thừa, phong phú về chủng loại, khá tốt về chất lượng, giá cả lại thấp hơn hoặc ngang bằng hàng hóa cùng loại sản xuất trong nước; có nước thực hiện chính sách bù

lỗ và bằng con đường buôn lậu đã đẩy hàng hóa ế thừa vào thị trường nước ta Mặt khác, nhu cầu tiêu dùng của xã hội ngày càng tăng không chỉ về lượng

mà còn về chất, nhiều loại hàng trước đây cho là xa xỉ phẩm, cấm đoán thì nay trở thành nhu cầu tiêu dùng bình thường trong cuộc sống

Hai là, hệ thống văn bản pháp lý thiếu thống nhất, kể cả trong việc áp dụng Phòng ngừa, đấu tranh chống buôn lậu là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân; thế nhưng công tác này không thể đạt được kết quả nếu thiếu các biện pháp quản lý bằng pháp luật của các cơ quan bảo vệ pháp luật và quản lý của Nhà nước Trong những năm gần đây Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản tổ chức, hướng dẫn công tác đấu tranh chống buôn lậu như: Chỉ thị số 15/CT-TW ngày 20/11/1992 của Bộ Chính trị, Chỉ thị 216/HĐBT của Hội đồng

Bộ trưởng, Quyết định 114/TTg, Chỉ thị 416/TTg, Chỉ thị 701/TTg, Chỉ thị 853/CT-TTg ngày 11/10/1997 của Thủ tướng Chính phủ về đấu tranh chống buôn lậu trong tình hình mới Và gần đây là quyết định thành lập Ban chỉ đạo đấu tranh chống buôn lậu 127/TW Thế nhưng buôn lậu vẫn diễn ra hết sức nghiêm trọng, nguyên nhân là do thiếu thống nhất, đồng bộ trong ban hành và thực hiện các văn bản pháp luật, quan điểm chỉ đạo, tổ chức thực hiện từ trung

ương đến cơ sở

Trên thực tế, nhiều quan hệ xã hội đã thay đổi, nhưng các quy phạm pháp luật chưa kịp điều chỉnh, nhiều văn bản xa rời với thực tiễn, không còn phù hợp khi điều chỉnh các quan hệ phát sinh nhất là trong lĩnh vực đấu tranh phòng chống buôn lậu Ví dụ như quy định của Bộ Thương mại cho phép nhập khẩu khung gầm xe ôtô có gắn động cơ chính sách thuế hiện hành của Nhà nước ta vừa đánh thuế theo tính chất mặt hàng, lại vừa đánh thuế theo mục

đích sử dụng Ví dụ như xe ôtô du lịch 12 chỗ ngồi được cải biến thành xe tải nhẹ hoặc xe cứu thương; xe ôtô có trọng tải thấp khai trọng tải cao để được giảm thuế Hoặc bảng giá tối thiểu đã được xác định trong luật thuế XNK chưa nhiều, do đó giá tính thuế căn cứ theo giá ghi trên hợp đồng và hóa đơn thương mại hợp lệ doanh nghiệp lợi dụng thông đồng với chủ hàng ở nước ngoài ghi giá thấp nhiều so với thực tế để trốn thuế Theo báo cáo của Chính phủ, thất thu thuế qua giá ước tính khoảng 25% trên tổng số thuế XNK

Mặt khác, khi thực hiện chuyển sang nền kinh tế thị trường, chúng ta chưa có nhiều kinh nghiệm trong thực tế, cơ chế thiếu đồng bộ, bộ máy vận hành

chưa tốt, buông lỏng quản lý; quan điểm chỉ đạo có lúc chưa thống nhất, vận dụng không căn cứ vào quy định chung của pháp luật, thậm chí làm trái pháp luật vì lợi ích cục bộ của ngành, của địa phương Công tác điều tra, truy tố, xét

xử thiếu nhất quán, quan điểm xử lý không thống nhất, còn tùy tiện "Theo số liệu thống kê, trung bình hàng năm chúng ta mới xét xử được dưới 1% số vụ buôn lậu bị phát hiện bắt giữ, trong đó có tới 50% là xử án treo" [57, tr 463]

Ba là, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về phòng chống buôn lậu trong các ngành, các cấp và trong quần chúng nhân dân chưa

được quan tâm đúng mức

Nhận thức của một số cán bộ và nhân dân về công tác phòng ngừa đấu tranh phòng chống buôn lậu lại rất hạn chế; nhiều địa phương, cơ quan nhà nước chưa đặt công tác chống buôn lậu lên ngang tầm với yêu cầu, quản lý còn lỏng lẻo, chưa thật sự chỉ đạo một cách thường xuyên mạnh mẽ; có nơi xuất phát từ lợi ích cục bộ đã tham gia buôn lậu hoặc tiếp tay, tạo điều kiện cho bọn buôn lậu núp bóng hoạt động, như thu thuế nhẹ hơn thuế nhập khẩu, làm ngơ để cho h…ng lậu v…o nội địa để thu thuế cho địa phương

Bốn là, sự tác động của kinh tế chung trong khu vực đã kích thích, ảnh hưởng đến tình hình phát triển kinh tế Việt Nam

Trong khi nền kinh tế nước ta còn nhiều khó khăn, thì trong những năm gần đây phần lớn các nước trong khu vực lại có mức tăng trưởng kinh tế cao, sản xuất phát triển hàng hóa mạnh; do vậy đã tạo ra sự chênh lệch khá cao về về giá cả hàng hóa giữa thị trường ở trong nước và các nước trong khu vực Sự chênh lệch đó chính là động lực cơ bản để buôn lậu ở Việt Nam tồn tại

và phát triển trong những năm gần đây Bên cạnh không loại trừ âm mưu sâu

xa dùng kinh tế để phong tỏa, gây sức ép đối với nước ta từ nhiều phía, tìm mọi cách để đưa càng nhiều hàng hóa vào Việt Nam càng tốt nhằm cạnh tranh bóp chết nền sản xuất của ta; khuyến khích xuất khẩu nguyên liệu sản xuất làm cho tài nguyên trong nước kiệt quệ

1.1.4.2 Hậu quả của buôn lậu

a) Đối với nền kinh tế

Buôn lậu trước tiên ảnh hưởng trực tiếp đến những thành quả của công cuộc đổi mới của đất nước, nguy cơ kiềm hãm tốc độ phát triển kinh tế, tạo lực cản đối với quá trình CNH, HĐH đất nước Hàng nhập lậu trốn thuế nên giá rẻ, trong khi đó hàng hóa sản xuất trong nước phải chịu nhiều thứ thuế nên giá thành sản phẩm cao hơn, không tiêu thụ được, làm cho tình trạng nợ đọng vốn, sản xuất hàng hóa đình đốn ảnh hưởng đời sống người lao động

Đối với một số cá nhân, tổ chức và cơ quan nhà nước có hành vi buôn lậu sẽ dẫn đến tình trạng đồng vốn quốc gia bị sử dụng sai mục đích, không tạo ra được sản phẩm thông qua sản xuất và hiệu quả không hợp pháp trong kinh doanh, làm mất cân đối giữa sản xuất và tiêu dùng "Theo thống kê chưa

đầy đủ mỗi năm (giai đoạn cuối năm 1990) ước tính số hàng lậu xâm nhập vào nước ta khoảng 2,5 triệu chai rượu; 200 triệu bao thuốc lá; 70 triệu mét vải Tổng trị giá hàng nhập lậu vào Việt Nam mỗi năm khoảng 6.000 tỷ đồng, tức

là ngân khố quốc gia bị cướp đi hơn 2000 tỷ đồng" [4, tr 146]

Như vậy, hàng hóa nhập lậu trốn thuế làm mất đi sự cân bằng trong cạnh tranh hợp pháp, thất thu thuế XNK, chảy máu ngoại tệ

b) ảnh hưởng đối với an ninh, chính trị

Vì mục đích lợi nhuận, đối tượng tham gia buôn lậu không từ bất cứ một mặt hàng nào kể cả những mặt hàng nhà nước cấm kinh doanh, buôn bán như ma túy, vũ khí, đạn dược, vật liệu nổ, quân trang quân dụng v.v

Buôn lậu ảnh hưởng đối với nền kinh tế, tất yếu sẽ làm cho an ninh chính trị của đất nước càng khó khăn hơn Hàng hóa nhập lậu làm cho thị trường hỗn loạn, Nhà nước không kiểm soát được tình hình hoạt động XNK và các chính sách đầu tư đối với nước ngoài; ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách, làm giảm các khoản chi cho các quỹ phúc lợi xã hội, làm cho tệ nạn xã hội phát triển Những khoản thu nhập có từ buôn lậu làm cho một bộ phận làm

ăn bất chính giàu lên, sống sa đọa, coi thường kỷ cương phép nước, làm cho Nhà nước không điều hành được công việc của mình tất yếu Nhà nước sẽ suy yếu, ảnh hưởng đến chủ quyền và an ninh quốc gia

Ngày nay với xu thế toàn cầu hóa kinh tế ngày càng mạnh mẽ; việc không thắng nổi về mặt quân sự thì việc dùng kinh tế để xâm lược đang được các thế lực thù địch sử dụng một cách triệt để, vừa tinh vi, vừa thủ đoạn Với

ưu thế về kinh tế, khoa học kỹ thuật, một số thế lực thù địch đang lợi dụng chính sách hội nhập để thực hiện "diễn biến hòa bình", "chiến tranh biên giới mềm", chính sách dùng hàng hóa, viện trợ giúp đỡ có điều kiện tạo thói quen lệ thuộc kinh tế, dẫn đến lệ thuộc về chính trị

c) ảnh hưởng về mặt văn hóa - xã hội

Lợi nhuận của buôn lậu làm gia tăng chênh lệch giàu và nghèo, làm cho một số nhà sản xuất đi lạc hướng, số người không có việc làm ngày một tăng Buôn lậu lôi kéo một lực lượng lớn lao động tham gia, bỏ sản xuất, trẻ

em đến tuổi đến trường phải bỏ học, người dân bỏ sản xuất đi làm thuê, trật tự

an toàn xã hội biến động

Buôn lậu là một trong những nguyên nhân làm suy thoái đạo đức xã hội, ảnh hưởng xấu đến thuần phong mỹ tục Vì hám lợi họ phản lại giá trị đạo

đức truyền thống để chạy theo đồng tiền, và chính đồng tiền có được từ buôn lậu một cách dễ dàng dễ đưa họ tới những tệ nạn như cờ bạc, ma túy, mại dâm Song song với việc nhập hàng lậu, bọn buôn lậu còn nhập tài liệu phản động, tranh ảnh khiêu dâm, cổ vũ lối sống thực dụng, coi trọng đồng tiền, làm ảnh hưởng đến nhân cách con người, ảnh hưởng cả thế hệ lười lao động, sáng tạo

Tóm lại, buôn lậu đã xâm hại nghiêm trọng đến an ninh quốc gia, nền kinh tế quốc dân, phá vỡ kỷ cương xã hội, gây cản trở đến việc hoạch định và

tổ chức thực hiện chính sách kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội của Đảng và Nhà nước Tâm lý làm giàu bất chính đã lũng đoạn, chi phối, thúc đẩy người dân chạy theo đồng tiền, bất chấp mọi kỷ cương, phép nước và các chuẩn mực

đạo đức Nguy hại hơn buôn lậu còn là "người bạn đồng hành" với tham nhũng, làm suy thoái đạo đức, nhân cách của hàng ngàn cán bộ, đảng viên có chức, có quyền trong tổ chức Đảng và bộ máy nhà nước và ở các cấp

1.2 Cơ sở pháp lý về đấu tranh phòng, chống buôn lậu và chức năng nhiệm vụ của ngành Hải quan

Trong những năm gần đây công tác đấu tranh chống buôn lậu và gian lận thương mại đã trở lên quyết liệt và nóng bỏng Nghị quyết Hội nghị Trung

ương 4 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã nhấn mạnh: "Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, phát huy vai trò của nhân dân

để tiến hành có hiệu quả những biện pháp chống buôn lậu trên các tuyến biên giới, vùng biển và trên thị trường nội địa Ngăn chặn và xử lý nghiêm mọi hành vi buôn lậu, gian lận thương mại hoặc tiếp tay, bao che cho bọn buôn lậu"

Chính vì thế, từ nhiều năm nay Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm chỉ

đạo công tác này Năm 1982 Hội đồng Nhà nước ban hành Pháp lệnh trừng trị các tội đầu cơ, buôn lậu, làm hàng giả, kinh doanh trái phép; năm 1990 Ban Bí thư có Chỉ thị số 64; Hội đồng Bộ trưởng có Quyết định số 240 về chống tham nhũng, buôn lậu Đặc biệt ngày 20/11/1992, Bộ Chính trị ra Chỉ thị số 15/CT-TW

về tiếp tục ngăn chặn và bài trừ tệ tham nhũng, buôn lậu; chỉ thị xác định: ngăn chặn và bài trừ tệ nạn tham nhũng và buôn lậu là nhiệm vụ cấp bách hàng đầu của cấp ủy Đảng Có loại trừ tệ tham nhũng và buôn lậu thì chính quyền mới vững mạnh, củng cố niềm tin của dân đối với Đảng Từ năm 1996 -

1997 Chính phủ đã có nhiều văn bản chỉ đạo quyết liệt công tác này như: Quyết định số 114/TTg về các biện pháp cấp bách bài trừ tham nhũng, buôn lậu; Chỉ thị số 701/TTg về đấu tranh chống buôn lậu trên biển; Nghị quyết 85/CP- m ngày 11/7/1997 đề ra một số biện pháp cấp bách về chống buôn lậu; Chỉ thị số 853/1997/CT-TTg ngày 11/10/1997 đề ra về công tác đấu tranh chống buôn lậu trong tình hình mới, xác định công tác chống buôn lậu trong tình hình mới là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên và lâu dài của toàn Đảng, toàn dân;

Chính phủ đã thành lập Ban chỉ đạo chống buôn lậu và gian lận thương mại (gọi tắt là Ban 853TW), giao cho Tổng Cục trưởng TCHQ làm trưởng ban Đến ngày 27/8/2001 Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ký Quyết định số 127/2001/QĐ-TTg thành lập Ban chỉ đạo chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại (còn gọi là Ban 127) thay thế Ban 853 TW

Ngoài các văn bản nêu trên, trong BLHS, luật Hải quan, luật Thương mại, luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính v.v cũng đã có các quy định cụ thể làm cơ sở pháp lý cho việc đấu tranh phòng chống tội phạm này

Như vậy, thông qua các văn bản trên ta thấy Đảng và Nhà nước thể hiện quan điểm quyết liệt trong chỉ đạo đấu tranh phòng chống tệ nạn này; xác

định đấu tranh chống buôn lậu là nhiệm vụ cấp bách, quan trọng, lâu dài và là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, của các ngành, các cấp và toàn thể nhân dân

1.2.1 Quy định của pháp luật về hành vi và tội phạm buôn lậu Sau khi giành chính quyền năm 1945, để bảo vệ chính quyền dân chủ nhân dân còn non trẻ, Đảng và Nhà nước chủ trương vừa đẩy mạnh sản xuất, tăng cường lực lượng vũ trang bảo vệ Tổ quốc, từng bước hoàn thiện các chính sách quản lý kinh tế, quản lý xã hội và hệ thống pháp luật nhằm chủ động phòng ngừa đấu tranh chống tội phạm Trong những năm đầu xây dựng chính quyền, Nhà nước đã chú ý ban hành các văn bản pháp luật quy định về đấu tranh chống buôn lậu như Thông tư 33/VH-HS ngày 05/7/1958 của Bộ Tư pháp quy định cụ thể về xử lý hành vi buôn lậu

Đến ngày 30/6/1982 Hội đồng Nhà nước ban hành Pháp lệnh trừng trị các tội đầu cơ, buôn lậu, làm hàng giả, kinh doanh trái phép Với nhận thức cho rằng buôn lậu bao gồm các hành vi kinh doanh trái phép, trốn lậu thuế,

đầu cơ tích trữ, buôn bán hàng cấm… có nghĩa là trong kinh doanh, buôn bán nếu có hành vi "gian lận", "trốn lậu", trái với quy định của Nhà nước đều gọi

là buôn lậu

Như vậy, pháp luật hình sự trong giai đoạn này chỉ coi hành vi buôn bán hàng hóa qua biên giới là tội phạm, còn vận chuyển tiền tệ (tiền Việt Nam

và ngoại tệ) qua biên giới thì không phải là tội phạm Đây là một khiếm khuyết của hoạt động xây dựng pháp luật Mặt khác thời kỳ này tội buôn lậu tuy được đề cập trong một số văn bản pháp luật của Nhà nước, nhưng việc hướng dẫn để nhận diện đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm và các dấu hiệu pháp lý đặc trưng chưa được quy định một cách cụ thể

Trước yêu cầu của tình hình đấu tranh phòng chống tội phạm nói chung

và nạn buôn bán trái phép qua biên giới nói riêng, ngày 27/6/1985 Quốc hội

đã thông qua BLHS (gọi là BLHS 1985) có hiệu lực từ ngày 01/01/1986, trong

đó có Điều 97 quy định tội buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền

tệ qua biên giới: "Người nào buôn bán trái phép hoặc vận chuyển trái phép qua biên giới hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý hoặc vật phẩm thuộc di tích lịch sử văn hóa, thì bị phạt tù"

Bộ Luật hình sự năm 1985 có mở rộng hơn về đối tượng buôn lậu và hành vi buôn lậu Nếu trong Pháp lệnh ngày 30/6/1982 quy định chỉ có hàng hóa

là đối tượng duy nhất của tội phạm buôn lậu, thì trong Bộ luật lần này bổ sung đối tượng phạm tội là tiền tệ, ngoại hối quy định như vậy là chặt chẽ và đầy đủ hơn

Khi đất nước chuyển sang thời kỳ xây dựng kinh tế thị trường đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết, một mặt phải xây dựng một khung pháp luật hoàn chỉnh nhằm khuyến khích, phát huy mạnh mẽ các yếu tố tích cực của cơ chế thị trường, mặt khác cần xác định rõ những điều nghiêm cấm với các chế tài nghiêm khắc không chỉ về hành chính, dân sự mà cả về hình sự nhằm phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý nghiêm minh những mặt tiêu cực của cơ chế đó BLHS năm 1985 ra đời trong điều kiện nền kinh tế hiện vật, kế hoạch hóa, tập trung bao cấp, chưa thể quy định những tội danh cần được xử lý nghiêm khắc

về mặt hình sự của nền kinh tế thị trường Và thực tế nhiều tội phạm mới đã xuất hiện mà nếu không được ngăn chặn kịp thời thì có thể gây ra nhiều hậu quả nguy hại cho xã hội

Khắc phục hạn chế trên, tại kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa X, ngày 21/12/1999 Quốc hội đã thông qua việc bổ sung, sửa đổi BLHS năm 1985 (thường gọi BLHS năm 1999), theo đó đã tách Điều 97 ra thành hai điều riêng biệt: Điều 153 quy định Tội buôn lậu và Điều 154 quy định Tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới Điều 153: "Người nào buôn bán trái phép qua biên giới hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý thì

bị phạt tiền hoặc phạt tù " Như vậy, hành vi buôn lậu được điều luật quy

định một cách cụ thể là "buôn bán trái phép qua biên giới", đây là dấu hiệu pháp lý đặc trưng của tội buôn lậu để phân biệt với tội vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới

Ngoài ra trong luật Hải quan các điều 63, 64, 65, 66, 67; luật Thương mại, luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính

và một số văn bản dưới luật cũng đã quy định chi tiết hành vi này như Nghị

định 01/CP ngày 03/01/1996 của Chính phủ quy định về vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại; Nghị định 138/CP của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý nhà nước về hải quan

Tóm lại, việc nhận thức đối với tội buôn lậu trong hệ thống pháp luật hình sự nước ta từng bước được hoàn thiện; điều luật quy định ngày càng rõ ràng, có sự điều chỉnh dấu hiệu nội dung cấu thành tội phạm phù hợp với tính chất nghiêm trọng của hành vi phạm tội, đáp ứng với yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm trong tình hình mới

1.2.2 Quy định của pháp luật về xử lý hành vi và tội phạm buôn lậu Pháp lệnh về trừng trị các tội đầu cơ, buôn lậu, làm hàng giả, kinh doanh trái phép ban hành ngày 30/6/1982 là văn bản pháp lý tương đối hoàn chỉnh đầu tiên quy định xử lý hành vi buôn lậu: "Người nào buôn bán trái phép hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới thì bị phạt tù từ 1 năm

đến 7 năm và bị phạt tiền gấp 3 lần giá trị hàng phạm pháp" và bị phạt tiền gấp

3 lần trị giá hàng phạm pháp (Điều 4)

Đến năm 1985, sau 4 lần sửa đổi BLHS năm 1985 đã quy định hành vi

và tội phạm buôn lậu trong Điều 97 cụ thể hơn: "Người nào buôn bán trái phép hoặc vận chuyển trái phép qua biên giới hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý hoặc vật phẩm thuộc di tích lịch sử, văn hóa " thì bị xử

lý theo 4 khung hình phạt tương ứng với hành vi vi phạm với mức phạt tù giam

từ 2 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình

Bộ luật hình sự năm 1985 tiếp tục sửa đổi, bổ sung để đáp ứng với yêu cầu đổi mới và hội nhập Theo đó, tội buôn lậu được quy định một cách độc lập, tức là hành vi buôn lậu và hành vi vận chuyển trái phép hàng hóa trái phép qua biên giới được tác ra thành hai điều luật riêng biệt Tội buôn lậu được quy

định tại Điều 153 gồm có 4 khung hình phạt chính và 1 hình phạt bổ sung tương ứng với từng hành vi vi phạm, cụ thể: Phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 100 triệu đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình

Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 3 triệu đồng đến 30 triệu

đồng, tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 năm đến 5 năm

Như vậy theo các quy định trên, ta thấy việc nhận thức và quy định của pháp luật về hành vi buôn lậu và xử lý hành vi buôn lậu dần dần được quy

định cụ thể và chặt chẽ hơn, thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật, bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa (XHCN), góp phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp CNH, HĐH đất nước

1.2.3 Các quy định của pháp luật về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan Hải quan trong đấu tranh phòng, chống buôn lậu

Như đã phân tích ở trên, công tác đấu tranh phòng chống buôn lậu không phải bây giờ mới đề cập mà nó đã có từ lâu trong lịch sử quan hệ buôn bán giữa các quốc gia với nhau, đó là cách "xử sự" của từng quốc gia đối với hành vi buôn bán không sòng phẳng

Theo quy định của pháp luật ta có thể hiểu đấu tranh phòng phòng chống buôn lậu là việc thực hiện pháp luật nhà nước của các cơ quan chức

năng nhằm ngăn chặn, bắt giữ, xử lý hành vi buôn lậu, vận chuyển trái phép qua biên giới hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý hoặc các vật phẩm thuộc di tích lịch sử văn hóa

Công tác XNK là mua bán, trao đổi hàng hóa trong nước với nước ngoài (ngoại thương) để phát triển sản xuất, góp phần nâng cao đời sống nhân dân có nhiều nét đa dạng, phức tạp, khác với buôn bán hàng hóa trong nước (nội thương) Trong môi trường này, ngoài việc tuân thủ pháp luật còn có hành

vi "phi thương mại" đó là buôn lậu, trốn thuế Vì vậy, ở nước ta cũng như bất

cứ quốc gia nào, tổ chức Hải quan đều có vai trò, vị trí quan trọng đối với các lĩnh vực XNK hàng hóa và đặc biệt là chống buôn lậu và ngăn chặn việc vận chuyển hàng hóa trái phép qua biên giới

Hải quan Việt Nam là một trong những công cụ sắc bén của Đảng và Nhà nước bảo vệ lợi ích, chủ quyền, an ninh quốc gia Vì xác định là lực lượng quan trọng nên sau ngày đọc Tuyên ngôn độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ủy quyền cho Bộ trưởng Bộ Nội vụ Võ Nguyên Giáp ký Sắc lệnh số 27/SL ngày 10/9/1945 thành lập Sở thuế quan và thuế gián thu, tiền thân của Hải quan Việt Nam ngày nay để thu các loại thuế nhập cảng, xuất cảng và thuế gián thu; sau đó được giao thêm nhiệm vụ chống buôn lậu thuốc phiện và giải quyết các vụ vi phạm về thuế quan và thuế gián thu Trải qua gần 60 năm xây dựng và trưởng thành Hải quan Việt Nam đã không ngừng lớn mạnh, góp phần to lớn vào phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội đất nước, bảo vệ độc lập chủ quyền an ninh quốc gia

Với chức năng quản lý nhà nước về hải quan, nhiệm vụ cơ quan Hải quan gắn liền với mọi hoạt động về kinh tế đối ngoại của đất nước, thể hiện ở việc áp dụng các quy định về pháp luật hải quan để kiểm tra, kiểm soát hàng hóa XNK; phương tiện vận tải và hành khách xuất nhập cảnh; thu thuế XNK

và các loại thuế khác; công tác điều tra chống buôn lậu , chống gian lận thương mại, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới và kiến nghị biện pháp quản lý nhà nước về hải quan đối với các hoạt động trên

Để phục vụ đường lối kinh tế mở cửa và hội nhập của Đảng và Nhà nước, không ngừng tăng cường công tác quản lý nhà nước bằng pháp luật đối với hoạt động hải quan Thực tế cho thấy hoạt động hải quan có tác dụng rất quan trọng, và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của hoạt động XNK, đến môi trường đầu tư nước ngoài, đến hoạt động du lịch; ảnh hưởng trực tiếp đến việc bảo hộ và thúc đẩy sản xuất trong nước, bảo hộ lợi ích người tiêu dùng, bảo vệ môi trường, góp phần bảo vệ trật tự an toàn xã hội, an ninh quốc gia Với vai trò và vị trí quan trọng đối với nền kinh tế, hoạt động của Hải quan cần đặt dưới sự quản lý của Nhà nước, đây là yêu cầu khách quan, bắt buộc đối với tất cả các quốc gia trên thế giới Tầm quan trọng đó được nguyên Tổng bí thư Lê Khả Phiêu chỉ rõ:

Nhiệm vụ gác cửa của Hải quan trong điều kiện mở cửa hội nhập, chính là thu hút các "làn gió lành" và ngăn chặn những "làn gió độc" thổi vào nước ta, tạo thuận lợi nhất cho các hoạt động kinh

tế đối ngoại: xuất nhập khẩu, đầu tư, du lịch, hội nhập với khu vực

và thế giới, góp phần phát triển kinh tế đất nước [37, tr 4]

So với các nước phát triển, pháp luật hải quan hình thành và phát triển đã vài trăm năm, ở nước ta ngành Hải quan được thành lập đến nay gần 60 năm, nhưng hệ thống pháp luật hải quan phát triển rất chậm Đến năm 1960 Chính phủ ra Nghị định số 03/CP ngày 27/2/1960 ban hành "Điều lệ Hải quan", đây

là cơ sở pháp lý quan trọng quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của Hải quan trong đó có việc thi hành chính sách thuế quan và chống buôn lậu qua biên giới; tiếp đến Nghị định 139/HĐBT ngày 20/10/1984 của Hội đồng Bộ trưởng

và Pháp lệnh Hải quan ngày 20/2/1990 có ý nghĩa quan trọng về mặt lý luận cũng như về mặt thực tiễn, xác định vị trí, vai trò của Hải quan Việt Nam trong

sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ chủ quyền, an ninh quốc gia Luật Hải quan có hiệu lực vào ngày 01/01/2002 Đây là văn bản pháp lý có giá trị cao nhất quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan Hải quan Vì vậy, để thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình đối với nền kinh tế đang phát

triển hết sức đa dạng và phong phú thì vấn đề quản lý nhà nước bằng pháp luật

đối với hoạt động hải quan lại càng phải quan tâm và phải xác định đây là yêu cầu bắt buộc, khách quan đối với hoạt động của Nhà nước Việt Nam

Tóm lại, Hải quan Việt Nam được giao nhiệm vụ "gác cửa" nền kinh

tế đất nước, đây là vinh dự và trách nhiệm nặng nề Thực tế cho thấy trong kinh tế thị trường khi lợi nhuận cao thì buôn lậu càng tinh vi, gắn liền với tệ tham nhũng và các tệ nạn khác; do đó việc chống buôn lậu không thể giải quyết dứt điểm trong ngày một ngày hai và là trách nhiệm của một vài cơ quan, mà trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, của các ngành, các cấp, chính quyền địa phương; phải tiến hành mạnh mẽ, đồng bộ, rộng khắp, liên tục có như vậy mới đạt kết quả

Nói về nhiệm vụ của ngành Hải quan trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước, nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu đã dặn:

Cần hiểu sâu, hiểu đầy đủ nhiệm vụ chính trị của ngành Hải quan đối với đất nước trong thời kỳ CNH, HĐH Ngành Hải quan là chiến sĩ gác cửa quốc gia và cũng là một trong những binh chủng

đặc biệt trên mặt trận kinh tế, chính trị, an ninh, đối ngoại, vì vậy việc hoàn thành tốt hoặc không tốt nhiệm vụ đều ảnh hưởng rất lớn

đến sức mạnh của đất nước

Về chức năng Luật Hải quan quy định: "Hải quan Việt Nam có nhiệm

vụ thực hiện kiểm tra, giám sát hàng hóa, phương tiện vận tải; phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới " [40, Điều 11]

Về phạm vi trách nhiệm chống buôn lậu Điều 64 Luật Hải quan quy

định trong phạm vi địa bàn hoạt động cơ quan hải quan có toàn quyền trong việc kiểm tra, giám sát, kiểm soát đối với hàng hóa, phương tiện vận tải để chủ

động phòng, chống buôn lậu Ngoài phạm vi địa bàn hoạt động hải quan, cơ quan Hải quan có trách nhiệm phối hợp với các cơ quan nhà nước hữu quan để thực hiện nhiệm vụ của mình

Ngoài ra, cơ quan Hải quan có quyền trong việc áp dụng các biện pháp phòng chống buôn lậu như: xây dựng cơ sở dữ liệu, áp dụng biện pháp nghiệp

vụ cần thiết, áp dụng biện pháp nhiệm vụ trinh sát có quyền hạn trong việc

xử lý các hành vi buôn lậu hàng hóa qua biên giới; Điều 66 luật Hải quan quy

định: khi có căn cứ cho rằng có hành vi cất giấu hàng hóa buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới như quyết định khám người, khám phương tiện, nơi cất giấu hàng hóa, tạm giữ người và phương tiện vận tải theo thủ tục hành chính Nếu hành vi vi phạm đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự thì cơ quan Hải quan, công chức Hải quan có thẩm quyền do pháp luật

tố tụng hình sự quy định được khởi tố vụ án, khởi tố bị can, thực hiện các hoạt

động điều tra

Điều 34 Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính quy định thẩm quyền của cơ quan Hải quan trong việc xử lý hành vi buôn lậu nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự; theo đó, Tùy theo tính chất, mức độ hành vi vi phạm

và thẩm quyền xử phạt mà áp dụng các hình thức phạt cảnh cáo, phạt tiền từ

500 ngàn đồng đến 20 triệu đồng; tước quyền sử dụng giấy phép, tịch thu tang vật, phương tiện được sử dụng để vi phạm hành chính có giá trị đến 20 triệu đồng

Việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý nhà nước về hải quan được quy định, hướng dẫn trong nhiều Nghị định của Chính phủ, thông tư của Ngành

Ngoài ra, theo quy định của Luật sửa đổi, bổ sung Bộ luật tố tụng hình

sự có hiệu lực vào ngày 01/7/2004, cơ quan Hải quan cũng được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra tại khoản 1 Điều 93 như sau:

1 Khi phát hiện những hành vi phạm tội đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự trong lĩnh vực quản lý của mình thì cơ quan Hải quan có thẩm quyền:

a) Đối với tội ít nghiêm trọng trong trường hợp phạm tội quả tang, chứng cứ rõ ràng, thì ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can, tiến hành điều

tra và chuyển hồ sơ cho Viện kiểm sát có thẩm quyền trong thời hạn 15 ngày,

kể từ ngày ra quyết định khởi tố vụ án;

b) Đối với tội nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng hoặc tội ít nghiêm trọng nhưng phức tạp thì ra quyết định khởi tố vụ án, tiến hành những hoạt động điều tra ban đầu và chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra

có thẩm quyền trong thời hạn 7 ngày, kể từ ngày ra quyết định khởi tố vụ án

Theo quy định điều luật trên thì cơ quan Hải quan không phải là cơ quan điều tra chuyên trách mà chỉ là nhóm cơ quan được giao một số nhiệm

vụ, quyền hạn điều tra hình sự trong lĩnh vực quản lý của mình Nhiệm vụ đó

được quy định tại Điều 20 Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự vừa được ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua, có hiệu lực từ ngày 01/10/2004:

Khi thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về hải quan phát hiện tội phạm quy định tại Điều 153 và Điều 154 BLHS thì Cục trưởng Cục Điều tra chống buôn lậu, Cục trưởng Cục Kiểm tra sau thông quan, Cục trưởng Cục Hải quan tỉnh, thành phố, Chi cục trưởng Chi cục Hải quan cửa khẩu (HQCK) có quyền:

1 Đối với tội ít nghiêm trọng, phạm tội quả tang, chứng cứ rõ ràng, lai lịch người phạm tội rõ ràng thì ra quyết định khởi tố vụ án, lấy lời khai, thu giữ, tạm giữ và bảo quản vật chứng, tài liệu liên quan trực tiếp đến vụ án, khám người, khám nơi oa trữ trong khu vực kiểm soát của Hải quan, trưng cầu giám định khi cần thiết; khởi tố bị can; tiến hành các biện pháp điều tra khác quy định trong Bộ luật tố tụng hình sự, kết thúc điều tra và chuyển hồ sơ vụ án cho Viện kiểm sát

có thẩm quyền trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày ra quyết định khởi tố vụ án

Đối với tội phạm nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng hoặc tội ít nghiêm trọng nhưng phức tạp thì ra quyết định khởi tố vụ án, lấy lời khai, thu giữ và bảo quản vật chứng, tài liệu liên quan trực tiếp đến vụ án, khám người, khám nơi oa trữ trong khu vực kiểm soát của Hải quan; chuyển

hồ sơ vụ án cho cơ quan điều tra có thẩm quyền trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày ra quyết định khởi tố vụ án

2 Cục trưởng Cục Điều tra chống buôn lậu, Cục trưởng Cục Kiểm tra sau thông quan, Cục trưởng Cục Hải quan tỉnh, thành phố, Chi cục trưởng Chi cục HQCK trực tiếp tổ chức và chỉ đạo các hoạt động điều tra, quyết định phân công hoặc thay đổi cấp phó trong việc điều tra vụ án hình sự, kiểm tra các hoạt động điều tra, quyết định thay đổi hoặc hủy bỏ các quyết định không

có căn cứ và trái pháp luật của cấp phó; giải quyết tố cáo theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự

Việc quy định như trên đã khắc phục được những thiếu sót của cơ quan Hải quan trong công tác điều tra xử lý tội phạm buôn lậu; tạo điều kiện thuận lợi trong việc đấu tranh phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại, thúc đẩy nền sản xuất hàng hóa trong nước đứng vững trong cơ chế mới, không ngừng phát triển; góp phần làm ổn định thị trường, giữ vững chủ quyền an ninh quốc gia, đảm bảo cho nền kinh tế đối ngoại phát triển trong thời gian tới

1.3 Kinh nghiệm đấu tranh phòng, chống buôn lậu trong lịch sử các triều đại phong kiến Việt Nam và của Hải quan một

số nước trên thế giới

1.3.1 Kinh nghiệm đấu tranh phòng, chống buôn lậu của các triều

đại phong kiến Việt Nam

Lịch sử hình thành Nhà nước phong kiến Việt Nam gắn liền với yêu cầu trị thủy và chống ngoại xâm, tuy nhiên các chế độ phong kiến đương thời

đã nhìn thấy và luôn chú trọng đề ra chính sách, điều chỉnh các quan hệ xã hội, trong đó có quan hệ giao lưu, trao đổi hàng hóa, thông thương với các quốc gia trên thế giới lúc bấy giờ Và có lúc phát triển rực rỡ như thời Lý - Trần, sau một gian bị đình đốn cho đến thế kỷ XVII - XVIII bắt đầu phát triển trở lại, quan hệ buôn bán được mở mang, hàng hóa lưu thông khắp nơi, đã hình thành những trung tâm buôn bán nổi tiếng thời đó như Phố Hiến, Kẻ chợ

ở Đàng Ngoài, Hội An ở Đàng Trong

Đáng lưu ý là từ đầu thế kỷ 17 cả Đàng Ngoài và Đàng Trong, Nhà nước phong kiến thi hành chính sách "mở cửa" về ngoại thương với mục đích

để phát triển về quân sự và kinh tế Cùng với chính sách "mở cửa" này là buôn lậu hàng hóa, buôn hàng quốc cấm bắt đầu xuất hiện; để ngăn có hiệu quả, bảo vệ vương quyền Nhà nước phong kiến đã đề ra những chính sách quy định chặt chẽ trong luật như Quốc triều hình luật của nhà Lê, Hoàng Việt luật lệ của nhà Nguyễn cụ thể:

1.3.1.1 Các triều đại phong kiến luôn quan tâm xây dựng tổ chức

bộ máy thu thuế, chống buôn lậu

Để quản lý việc buôn bán của tàu thuyền nước ngoài tại các "Bạc dịch trường" (các tụ điểm buôn bán quan trọng ở cửa ngõ biên giới) ngay từ những năm 1149 Vua Lý Anh Tông đã định ra chức án sát để kiểm soát Nổi tiếng là Bạc dịch trường ở Vân Đồn (Hòn Gai, Quảng Ninh ngày nay), tại đây đã đặt chức "án sát quan" chỉ huy thủy binh để canh phòng bờ biển, kiểm soát, thu thuế hàng hóa buôn bán với nước ngoài

Đến nhà Lê, triều đình đặt ra chức Tuần ty để thu thuế ở các cửa ải và chợ búa, "cuối đời nhà Lê thuế Tuần ty có ước độ 4000 mà đến đời nhà Nguyễn lên tới hàng vạn" [54, tr 42]

Cùng với tổ chức bộ máy, đội ngũ quan lại thực thi nhiệm vụ luôn

được coi trọng, đề cao trách nhiệm và xử lý nghiêm đối với người trông coi cửa quan không hoàn thành chức trách:

Để người trốn qua cửa quan, ra khỏi biên giới đi sang nước khác thì bị chém Người giữ cửa quan (người coi xét cửa bể cũng thế) không biết thì bị lưu đi châu gần, biết mà cố ý cho đi thì cũng một tội với người trốn đi nước ngoài, người chủ trương bị biếm hai tư… người giữ cửa quan không phát giác bị xử tội đồ [41, tr 71]

Để bộ máy này làm việc có hiệu quả, tránh tiêu cực, chính quyền phong kiến luôn củng cố, chú trọng "chọn người liêm cán" để đảm trách công

việc, xử lý nghiêm "quan" trông coi nơi biên ải lợi dụng uy quyền, "lộc" của triều đình ban để buôn lậu:

Phàm sông ải là nơi thuyền bè lui tới, người coi ngó ở đó không xét hỏi ngay, coi văn dẫn rồi buông cho người ta đi, nhưng vô

cớ cản trở lại thì mỗi ngày phạt 20 roi Nếu thu tiền thì chiếu theo luật về việc quan làm việc mà nhận tiền của người hữu sự, vậy làm công luật pháp kể là tội ăn của đút lót Nếu bực quyền thế, yếu nhân cỡi thuyền đi qua quan, ải không cho nhân viên xét khám (đó là làm sai pháp luật) thì phạt 100 trượng [28, tr 524]

1.3.1.2 Để chống buôn lậu có hiệu quả Nhà nước phong kiến căn

cứ vào tình hình kinh tế, xã hội của đất nước để điều chỉnh; đề ra chính sách phù hợp, quản lý những mặt hàng là tài sản quốc gia, trọng yếu, phục

vụ quốc kế dân sinh, nghiêm cấm buôn bán, và xử lý nặng (chém) đối với những người vi phạm

Những hàng hóa quan trọng, quý hiếm đều được người xưa cụ thể hóa trong luật: "Những người bán ruộng đất ở bờ cõi cho người nước ngoài thì bị tội chém Những người bán nô tỳ và voi ngựa cho người nước ngoài thì bị tội chém" [45, tr 74]; hoặc "Những người đem binh khí và các thứ thuốc có thể chế hỏa pháo, hỏa tiễn bán cho nước ngoài hay tiết lộ việc quân cơ ra nước ngoài

đều phải tội chém nếu tang vật nhiều, tội tăng thêm một bậc" [41, tr 75]

Đối với gạo là thứ hàng quốc cấm, không được xuất ngoại, mặc dù Việt Nam là nước nông nghiệp Tuy nhiên, trong những điều kiện cụ thể chính quyền phong kiến vẫn cho buôn bán Ví dụ như để giải quyết nạn đói ở Đàng Ngoài, "Chúa Trịnh Căn đã cho tàu Hà Lan Cơ-rông-vô-gen (Croovogel) ngày 12/6/1682 chở đến Đàng Ngoài bán 40 kiện gạo; tháng 5/1688 tàu Hà Lan Gát-pec-đam (Gaasperdam) chở đến Đàng Ngoài hơn 80 kiện gạo; tháng 7/1689 cũng tàu đó chở đến 80 kiện gạo nữa" [54, tr 109]

Hoặc đối với kim loại như sắt, đồng dùng làm binh khí; trâu, bò, ngựa làm sức kéo phục vụ sản xuất, Nhà nước cũng có những quy định cụ thể:

Kẻ nào giấu giếm đưa ra khỏi xứ: ngựa, bò, các đồ dùng quân sự (quần áo ) hay thép hoặc sắt dùng để làm khí giới, đúc tiền, đồ tơ lụa, sợi tơ đã kéo hay bông, để bán cho nước ngoài sẽ bị phạt 100 trượng Hàng hóa, cũng như xe, thuyền dùng để đài tải đều

bị tịch thu (sung công), Ba phần mười của tổng số giá trị các hàng hóa sẽ thưởng cho người tố cáo việc buôn lậu đó [28, tr 527]

1.3.1.3 Chống buôn lậu luôn gắn với việc phát triển kinh tế, đồng thời bảo vệ sản xuất hàng hóa trong nước

Các triều đại phong kiến đã biết căn cứ vào tình hình kinh tế trong nước mà vận dụng uyển chuyển chính sách thuế đối với thương nhân "Hàng hóa xuất khẩu qua các triều đại phong kiến nói chung không phải chịu thuế, những hàng hóa như tơ lụa, đường… suốt mấy thế kỷ đều không phải đóng thuế xuất cảng" [54, tr 139]

Nhưng không phải lúc nào cũng nhất nhất chú trọng vào việc thu thuế, Nhà nước phong kiến tạo điều kiện kinh tế hàng hóa phát triển, trong thực tế có những chính sách nâng đỡ buôn bán, đó là việc bãi bỏ Tuần ty, thay đổi quan lại, chọn người liêm cán, nghiêm cấm hà lạm Chúa Trịnh Doanh cũng đã từng nói:

Chính sự của tiên vương ở cửa ải và chợ búa, kiểm soát mà không đánh thuế Ngày nay, sau khi binh lửa, lực của dân đã cạn quệ, chỉ còn trông vào bọn phú thương đem hàng đi từ chỗ có đến chỗ không, sao lại còn để cho bọn hoạt lai sách nhiễu, hà lạm, không khỏi tổn hại đến việc buôn bán ư, rồi lệnh sai bỏ hết các Tuần ty [60, tr 45]

Ngoài việc giảm thuế, Nhà nước phong kiến có những chính sách tạo

điều kiện để thu hút thuyền buôn, thương nhân đến buôn bán, đó là:

- Cho mở các thương điếm trong nội địa để mua bán trao đổi hàng hóa

Để đảm bảo chủ quyền an ninh quốc gia, ban đầu Nhà nước chỉ cho phép

đặt các thương điếm cách xa kinh đô (trường hợp Phố Hiến ở Đàng Ngoài), sau

đó dần dần cho xây dựng những thương điếm ở các trung tâm buôn bán trong nội địa như Kẻ Chợ (Đàng Ngoài), Hội An (Đàng Trong) Để có hàng kinh doanh, xuất khẩu, thu lợi nhuận nên đã chủ trương "mở cửa" cho thuyền buôn các nước trong khu vực đến mua bán và dành nhiều đặc ân cho thương nhân người Hoa "Đối với tàu thuyền của Hoa thương các vua Nguyễn có sự hậu đãi

đặc biệt, họ có thể ghé bất cứ một cảng nào trên đất nước ta để trao đổi hàng hóa" [2, tr 49] Còn "đối với thuyền buôn phương Tây, tuy bị kiểm tra, giám sát chặt chẽ hơn nhưng vẫn được che chở, cứu nạn khi bị nạn " [21, tr 79]

- Khi thuyền buôn bị nạn, gặp khó khăn chính quyền nhiệt tình giúp đỡ:

"Đối với thuyền buôn bị sóng gió làm hư hại cho cập bến tu sửa không những

được miễn thuế cảng mà còn được Nhà nước cứu trợ" [2, tr 50] Nói về công tác cứu hộ ở Đàng Trong, một giáo sĩ thừa sai người Pháp đã có nhận xét như sau: "Không có nơi nào mà tàu bị đắm lại được cứu trợ tốt như ở đây Người ta

đem thuyền ra cứu thủy thủ đoàn, người ta lại lặn xuống và thả lưới để vớt hàng; cuối cùng mọi người đã không tiếc công, tiếc sức để sửa tàu" [25, tr 43]

1.3.1.4 Một trong những chính sách quan trọng của các triều đại phong kiến Việt Nam là song song với việc mở mang, ban giao kinh tế nhưng vẫn đảm bảo tuyệt đối nền độc lập và toàn vẹn lãnh thổ

Từ khi Nhà nước phong kiến tự chủ Việt Nam ra đời (năm 905 sau khi Khúc Thừa Dụ đập tan ách đô hộ của nhà Đường), những người cầm quyền, luôn luôn lo lắng cho vận mệnh của "xã tắc" nên vị trí các bến, các chợ đều

đặt ở biên thùy được gọi là "bạc dịch trường" Đến các triều đại sau như đời nhà Trần đặt ra án sát sứ và một bộ phận hải quân ở Vân Đồn Nhà Lê đưa vào luật cấm buôn bán ở kinh sư: "ở trong kinh thành thì những người thợ thuyền buôn bán không được mở cửa hàng, trái lệnh phạt 80 trượng, ai dung túng phạt

30 quan " [41, Điều 8] Đến thời Trịnh - Nguyễn sau này chính quyền cho

mở thêm các "thương điếm" trong nội địa để trao đổi buôn bán hàng hóa như Phố Hiến (Đàng Ngoài), Đà Nẵng, Hội An (Đàng Trong) nhưng cũng chỉ là những nơi ở xa kinh thành, tránh sự dòm ngó, đề phòng hậu họa

Như vậy ta có thể thấy rằng, cho dù ở một số triều đại phong kiến quyền lợi đối lập với quản đại quần chúng nhân dân, nhưng các Nhà nước đương thời vẫn luôn chú ý đến phát triển kinh tế gắn liền với chính sách phòng chống buôn lậu, bảo vệ chủ quyền an ninh quốc gia và quyền thống trị của mình

Tóm lại, tuy còn nhiều hạn chế do điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội

đương thời quy định; nhưng cũng không phải vì thế mà lãnh đạo các triều đại phong kiến không đề ra những chính sách chống buôn lậu, phát triển kinh tế,

đánh dấu đỉnh cao việc mở mang ngoại thương trong lịch sử phát triển kinh tế nước nhà, kích thích sản xuất, đặc biệt là các ngành nghề thủ công như dệt,

ươm tơ, đường Việc mua bán trao đổi với người nước ngoài cũng đẩy nhanh

sự lưu thông hàng hóa trong nước; thúc đẩy hoạt động và tăng thêm vốn liếng, kinh nghiệm cho các thương nhân người Việt; bảo vệ vương quyền, toàn vẹn lãnh thổ Đặc biệt sau này các vua chúa triều Nguyễn bắt đầu có nhận thức về kinh tế hàng hóa và vai trò của ngoại thương - một trong những nguồn lợi thu

được qua các khoản thuế và trao đổi hàng hóa - mà đề ra chính sách kịp thời

Ngày nay, trong điều kiện kinh tế thị trường, vấn đề hội nhập kinh tế quốc tế hóa làm cho hoạt động buôn lậu càng tinh vi và diễn biến phức tạp hơn

so với xã hội phong kiến trước kia Tìm hiểu, vận dụng những kinh nghiệm chống buôn lậu của cha ông ta xưa kia thật sự là một bài học lịch sử bổ ích và

đáng trân trọng Những kinh nghiệm đó ngày nay vẫn còn giá trị trong việc nghiên cứu để đề ra các giải pháp phòng chống buôn lậu trong tình hình mới

1.3.2 Kinh nghiệm đấu tranh phòng chống buôn lậu của Hải quan một số nước

Xu thế toàn cầu hóa về kinh tế và quá trình hội nhập làm cho các quốc gia xích lại gần hơn và ngày càng tham gia vào hoạt động thương mại tích cực hơn Đó là quy luật phát triển tất yếu, tự nhiên Bên cạnh đó thì hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại cũng phát triển không kém, làm tổn hại đến quyền lợi của các quốc gia trong hoạt động thương mại thế giới

Hoạt động buôn lậu không những chỉ giới hạn trong phạm vi một quốc gia nào đó, mà liên kết với các nước trên thế giới và ngày càng diễn biến phức tạp; trở thành đường dây, tổ chức, băng nhóm tội phạm xuyên quốc gia mà Maphia là một ví dụ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình an ninh khu vực

và trên thế giới

Mặc dù công tác phòng chống buôn lậu luôn được các quốc gia trên thế giới đặc biệt quan tâm, nhưng tùy trong thời điểm và giai đoạn lịch sử cụ thể của sự phát triển kinh tế mà từng quốc gia đề ra những chính sách chống buôn lậu phù hợp với điều kiện, lợi ích kinh tế nước mình Nhưng dù cho quốc gia đó kinh tế có phát triển hay nghèo đói như thế nào đi chăng nữa, thì việc buôn lậu luôn được nghiêm cấm triệt để Để bảo vệ thiên nhiên, môi trường, bảo vệ "ngôi nhà chung của thế giới", các quốc gia còn có những quy định cấm săn bắt, mua bán, trao đổi các loài động, thực vật quí hiếm bằng các chính sách nhằm giữ cân bằng môi trường sinh thái toàn cầu Trong xu thế hội nhập ngày nay, nhiều có quốc gia ban hành những quy định bảo vệ bằng phát minh sáng chế, các luật lệ về tài chính… giải quyết vấn đề này, sự nỗ lực của từng quốc gia riêng lẻ không thể nào làm được mà cần có sự phối hợp trong xu thế phát triển như vũ bão của quá trình toàn cầu hóa

Để đạt được mục tiêu trên, các nước trên thế giới cùng nhau thành lập

và tham gia các tổ chức thế giới, như Tổ chức thương mại thế giới (WTO), Tổ chức Hải quan thế giới (WCO) nhằm tìm ra tiếng nói chung, có sự hợp tác chặt chẽ, phối hợp hoạt động

Trong lĩnh vực quản lý nhà nước về hải quan, các quốc gia tập hợp lại thành các Liên minh thuế quan, bảo vệ lợi ích không chỉ của một quốc gia nào

mà của cả cộng đồng, đây là một xu thế tất yếu Việc thành lập Hội đồng hợp tác Hải quan quốc tế cũng như các thỏa thuận song phương, đa phương; cụ thể như các vấn đề nhằm điều chỉnh các chính sách hải quan, tạo ra môi trường quốc tế thuận lợi cho việc phát triển kinh tế là một minh chứng cụ thể

Quá trình đấu tranh chống buôn lậu của tổ chức Hải quan các nước trên thế giới làm cho các nước thành viên gần gũi nhau hơn, thông tin cho nhau để đối phó với các thủ đoạn buôn lậu diễn ra hàng ngày, và quá trình đó đã tìm ra những mô hình thích hợp nhằm làm cho công tác chống buôn lậu đạt hiệu quả; cụ thể:

Tại Trung Quốc

Để chống buôn lậu có hiệu quả, trong đợt cải tổ do Thủ tướng Chu Dung Cơ khởi xướng, Hải quan Trung Quốc đã sắp xếp lại cơ cấu tổ chức bộ máy Trước hết, TCHQ là cơ quan trực thuộc Quốc Vụ viện nay được nâng lên thành cơ quan cấp Bộ để phù hợp với nhiệm vụ công tác trong tình hình mới

Tại cửa khẩu, Chính phủ đã hợp nhất ba lực lượng: Kiểm dịch hàng hóa; Kiểm dịch động thực vật; Kiểm tra vệ sinh dịch tễ thành một lực lượng trực thuộc ngành Hải quan

Tổ chức chống buôn lậu trước đây do Văn phòng hỗn hợp chống buôn lậu ở biên giới đảm nhiệm, nay giao toàn bộ cho ngành Hải quan phụ trách

Thành lập lực lượng cảnh sát chống buôn lậu thuộc lực lượng Hải quan chuyên trách làm nhiệm vụ chống buôn lậu Lực lượng này có toàn quyền điều tra, bắt giữ, xử lý, lập hồ sơ Tất cả hàng hóa và người phạm tội buôn lậu bất

cứ ngành nào kể cả vụ việc do Công an bắt giữ đều phải bàn giao ngay cho cảnh sát chống buôn lậu của cơ quan Hải quan Khi đối tượng có đủ yếu tố cấu thành tội buôn lậu, cảnh sát chống buôn lậu của cơ quan Hải quan chuyển cho Viện kiểm sát khởi tố Chính phủ nghiêm cấm các ngành, các cấp và mọi cá nhân can thiệp vào công tác của các cơ quan xử lý buôn lậu

Đặc biệt, Trung Quốc đã thành lập "đường dây nóng" để tiếp nhận mọi thông tin liên quan đến buôn lậu Kết quả theo dõi qua 10 năm có tới 60% số

vụ tham nhũng, buôn lậu được phát hiện và xử lý

Tại Pháp:

Mô hình tổ chức Hải quan Pháp trực thuộc Bộ Kinh tế và Tài chính, được phân bổ từ cơ quan trung ương (Tổng cục Hải quan) đến tất cả các vùng lãnh thổ

Hải quan Pháp được huấn luyện tốt nhất ở tất cả các lĩnh vực như sử dụng chó nghiệp vụ, chạy xe máy, lái tàu thủy, lái máy bay Hải quan Pháp

có ba nhiệm vụ chính; trong đó nhiệm vụ quan trọng nhất là bảo vệ kinh tế Ngoài việc luôn tôn trọng công việc kinh doanh của các doanh nghiệp và tuân thủ các quy định của EU, trong đó công tác kiểm soát ma túy, vũ khí, đồ cổ, hàng giả chống buôn lậu được coi trọng Trong quá trình phát triển Hải quan Pháp đã cải tiến nhiều thủ tục hải quan như kiểm soát tại kho doanh nghiệp sau khi doanh nghiệp thỏa thuận trước với Hải quan, các doanh nghiệp được khai tờ khai và được cung cấp thông tin qua một hệ thống cơ sở dữ liệu nhất

định của cơ quan Hải quan Pháp

Hải quan Pháp được ưu tiên trang bị các thiết bị chuyên dùng hiện đại như ôtô, tàu tuần tiễu, trực thăng chuyên dùng với phương châm là: thủ tục hải quan thuận lợi cho hàng xuất khẩu và quản lý chặt chẽ hàng nhập khẩu nhưng bảo đảm thủ tục thông thoáng và thông quan nhanh hàng hóa XNK; đặc biệt

là kỹ thuật kiểm tra tàu biển của Hải quan Pháp được đánh giá tốt nhất và chỉ

có Hải quan Pháp mới có quyền thực thi kiểm tra tàu biển

Việc kiểm tra thực tế hàng hóa chỉ chiếm khoảng 5%, nhưng việc thông tin tình hình cho nhau giữa Hải quan các nước trong khối EU được chú trọng

và được quy định thống nhất Thông qua các cơ sở dữ liệu Hải quan phát hiện

ra những trường hợp làm hàng giả, buôn lậu Khi phát hiện Hải quan sẽ kiểm tra lại toàn bộ quá trình của doanh nghiệp Tại doanh nghiệp Hải quan yêu cầu xuất trình hóa đơn, chứng từ vận tải và các chứng từ có liên quan Khi phát hiện và bắt quả tang đối tượng vi phạm thì Hải quan cùng với cảnh sát sẽ kiểm tra trực tiếp tại cơ sở sản xuất mà không cần xin phép Bộ Tư pháp Khi không phát hiện

vi phạm nhưng có nghi vấn thì phải xin phép thẩm phán mới được kiểm tra

Tại Thái Lan:

Do nằm trong khu vực "tam giác vàng", vấn đề chống buôn lậu mà chủ yếu là ma túy được Nhà nước Thái Lan đặc biệt chú trọng Thái Lan đã thành

lập Văn phòng ủy ban kiểm soát ma túy quốc gia (ONCB) với nhiều ngành tham gia như Bộ Nội vụ, Hải quan, Biên phòng và Cảnh sát Hoàng gia do Thủ tướng làm chủ tịch Trong Văn phòng ONCB có một số Cục thực hiện chức năng thi hành pháp luật hoặc cao hơn chức năng của cảnh sát ở một số lĩnh vực như bắt, khám xét, thu giữ và tịch biên tài sản có từ nguồn buôn lậu ma túy Đặc biệt, Thái Lan có trung tâm xử lý thông tin tội phạm ma túy Hải quan và lực lượng kiểm soát ma túy luôn thông báo kịp thời và nhận thông tin, cập nhật thông tin để xử lý Thái Lan coi trọng công tác phối hợp giữa ONCB với cảnh sát, Hải quan và Biên phòng để truy bắt và xử lý các hành vi buôn lậu Tại cửa khẩu Hải quan Thái Lan đã sử dụng lực lượng trinh sát hóa trang theo dõi tâm lý hành khách xuất nhập cảnh, sử dụng máy Xquang, chó nghiệp vụ… đặc biệt là sử dụng trang thiết bị kỹ thuật hiện đại và vấn đề phối hợp giữa các lực lượng được coi trọng để theo dõi hoạt động buôn lậu

Tóm lại, buôn lậu là một vấn đề có tính quốc tế, hầu như tất cả các nước trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội đều phải đối diện giải quyết và

đấu tranh bài trừ tệ nạn này Buôn lậu không chỉ diễn ra ở các nước chậm phát triển mà ngay cả các nước giàu có, nền kinh tế phát triển mạnh cũng phải đối mặt với bao thách thức

Trong điều kiện hội nhập kinh tế, chúng ta có thể tham khảo nghiên cứu, vận dụng có chọn lọc kinh nghiệm tốt trong lĩnh vực điều tra, đấu tranh phòng chống buôn lậu của các quốc gia trên thế giới, góp phần ngăn chặn kịp thời nạn buôn lậu ở Việt Nam hiện nay và bước đầu đã có kết quả

x x

x Tóm lại, từ những vấn đề có tính lịch sử như trên đã nói lên nguồn gốc buôn lậu trước hết là vấn đề kinh tế, xuất phát từ những nguyên nhân kinh tế, thông qua động cơ kinh tế và nhằm phục vụ các lợi ích kinh tế Bản chất của buôn lậu chính là lợi nhuận bất hợp pháp, là hành vi trốn tránh pháp luật Nhà