Pháp luật về chống buôn lậu và gian lận thương mại – thực tiễn áp dụng trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn

Trong quá trình thực tập tại Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn với việcnghiên cứu về việc thực thi pháp luật tại chi cục và tìm hiểu việc quản lý các hoạtđộng thương mại diễn ra t

TÓM LƯỢC

Sự trao đổi hàng hóa, mua bán hàng hóa đã có từ rất lâu và đó là quy luật tựnhiên khi thặng dư xã hội dư thừa Các thương nhân, nhà kinh doanh luôn nỗ lực tìmkiếm thị trường, tiêu thụ sản phẩm của mình đến khắp nơi nhằm thu được lợi nhuậncao nhất Trong khi đó, Việt Nam đã và đang trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế,các cá nhân, tổ chức được phép tự do kinh doanh, buôn bán, việc giao thương buônbán trong nước và quốc tế được đẩy mạnh giúp cho nền kinh tế phát triển mạnh mẽ.Bên cạnh những thuận lợi do chính sách mở cửa của Nhà nước đem lại thì một số đốitượng xấu đã lợi dụng những chính sách đó để thực hiện hành vi buôn lậu và gian lậnthương mại của mình Để điều chỉnh và đảm bảo các hoạt động thương mại diễn racông bằng, hướng dẫn các cơ quan chức năng thực hiện đúng nhiệm vụ chống buônlậu và gian lận thương mại thì pháp luật về chống buôn lậu và gian lận thương mại đã

ra đời và ngày càng khẳng định được vai trò của mình

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện theo pháp luật về chống buôn lậu và gianlận thương mại đã nảy sinh những vẫn đề rắc rối do nhiều nguyên nhân khác nhau.Qua quá trình thực tập tại Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn em đã có cơ hộitìm hiểu về chức năng, nhiệm vụ giám sát, kiểm tra, quản lý các hoạt động thương mạidiễn ra trên thị trường Do đó, em muốn áp dụng những kiến thức mình đã được học

trên giảng đường vào thực tiễn áp dụng pháp luật tại Chi cục, bài khóa luận “ Pháp luật về chống buôn lậu và gian lận thương mại – Thực tiễn áp dụng trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn” dưới đây trình bày một cách khái quát về tình hình áp dụng pháp luật

trong việc áp dụng pháp luật chống buôn lậu và gian lận thương mại trên địa bàn tỉnhLạng Sơn, và cụ thể là tại Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn

MỤC LỤC

TÓM LƯỢC i

MỤC LỤC ii

LỜI MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan 1

3 Xác lập và tuyên bố đề tài khóa luận 3

4 Đối tượng, mục tiêu và phạm vi nghiên cứu 3

4.1 Đối tượng nghiên cứu 3

4.2 Mục tiêu nghiên cứu 4

4.3 Phạm vi nghiên cứu 4

5 Phương pháp nghiên cứu 4

6 Kết cấu đề tài 6

CHƯƠNG I – MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT CHỐNG BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI 7

1.1 Khái niệm chung về buôn lậu và gian lận thương mại 7

1.1.1 Khái niệm về buôn lậu 7

1.1.2 Khái niệm về gian lận thương mại 8

1.1.3 Những ảnh hưởng tiêu cực của hoạt động buôn lậu và gian lận thương mại đối với tình hình kinh tế - xã hội ở nước ta 10

1.2 Pháp luật về chống buôn lậu và gian lận thương mại ở nước ta trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay 13

1.2.1 Khái niệm về pháp luật chống buôn lậu và gian lận thương mại và sự cần thiết phải ban hành pháp luật trong lĩnh vực này 13

1.2.2 Sự cần thiết ban hành luật pháp về chống buôn lậu và gian lận thương mại 14

1.2.3 Hệ thống các văn bản pháp luật hiện hành có liên quan đến công tác chống buôn lậu và gian lận thương mại ở nước ta 15

1.2.4 Một số nội dung cơ bản của pháp luật chống buôn lậu và gian lận thương mại hiện nay 17

1.2.4.1 Nội dung pháp luật hình sự về chống buôn lậu và gian lận thương mại 17

1.2.4.2.Nội dung pháp luật hành chính về chống buôn lậu và gian lận thương mại 19

1.2.4.3 Nội dung pháp luật kinh tế về chống buôn lậu và gian lận thương mại 22

CHƯƠNG II – THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT CHỐNG BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI TẠI CHI CỤC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG TỈNH LẠNG SƠN 24

2.1 Một số khái quát về tình hình chống buôn lậu và gian lận thương mại tại các cơ quan khác nhau tại tỉnh Lạng Sơn 24

2.2 Tổng quan về chi cục quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn 29

2.2.1 Giới thiệu chung về chi cục quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn 29

2.3 Thực trạng áp dụng pháp luật tại chi cục quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn 31

2.3.1 Thuận lợi trong việc áp dụng pháp luật tại chi cục quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn 31

2.3.2 Khó khăn trong việc áp dụng pháp luật tại chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn 33

CHƯƠNG III – XU HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT CHỐNG BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI Ở NƯỚC TA VÀ MỘT SỐ ĐỀ XUẤT NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT CHỐNG BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI TẠI CHI CỤC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG TỈNH LẠNG SƠN 37

3.1 Xu hướng hoàn thiện pháp luật chống buôn lậu và gian lận thương mại ở nước ta 37

3.1.1 Những quan điểm chỉ đạo cho việc hoàn thiện pháp luật chống buôn lậu và gian lận thương mại ở nước ta 37

3.1.2 Xu hướng hoàn thiện pháp luật chống buôn lậu và gian lận thương mại 40

3.2 Một số đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật chống buôn lậu và gian lận thương mại tại Chi cục Quản lý thị trường Tỉnh Lạng Sơn 43

3.2.2 Một số đề xuất để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về chống buôn lậu và gian lận thương mại tại chi cục 44

3.3 Những vấn đề còn tồn tại cần tiếp tục nghiên cứu của Khóa luận 45

TÀI LIỆU THAM KHẢO 47

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

XHCN : Xã hội chủ nghĩaXNK : Xuất nhập khẩu

GTGT : Gía trị gia tăng

UBND : Uỷ ban nhân dânQLTT : Quản lý thị trường

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Kinh tế thị trường được xem là một trong những phát minh vĩ đại nhất tronglịch sử phát triển của văn minh nhân loại khi con người đã phải trải qua sự thống trịcủa kinh tế tự nhiên luôn làm cho xã hội vận động chậm chạp và sự thống trị của kinh

tế chỉ huy làm mất động lực kinh tế, triệt tiêu tính năng động và sang tạo của conngười Cho đến nay, chúng ta chưa thể tìm ra được một kiểu tổ chức kinh tế nào cóhiệu quả hơn kinh tế thị trường vì nó luôn hàm chứa trong mình những thách thức đốivới sự nhạy bén và sang tạo của con người thông qua môi trường cạnh tranh… Tuynhiên, bên cạnh những mặt tích cực thì cơ chế thị trường cũng có rất nhiều mặt tiêucực mà người ta hay gọi nó là “mặt trái của cơ chế thị trường” Một trong những tiêucực đó là nạn gian lận thương mại và buôn lậu

Gian lận thương mại và buôn lậu là mặt trái của nền kinh tế thị trường, nó ảnhhưởng tới tình hình kinh tế, chính trị - xã hội của đất nước Hiện nay, nạn gian lậnthương mại và buôn lậu diễn ra với nhiều hình thức thủ đoạn ngày càng tinh vi hơn.Chính điều này đã làm cho sản xuất kinh doanh trong nước gặp nhiều khó khăn, làmthất thu ngân sách Nhà nước, mất kỷ cương trong hoạt động thương mại

Thực tế những hậu quả do gian lận thương mại và buôn lậu gây ra là hết sứcnghiêm trọng, do đó để đất nước ngày càng đi lên đồng nghĩa với việc phải chấm dứtcác hành vi buôn lậu và gian lận thương mại trên thị trường Nhất là khu vực các tỉnhbiên giới và đặc biệt là tỉnh Lạng Sơn Để làm được việc đó tác giả đã mạnh dạn chọn

đề tài : “Pháp luật về chống buôn lậu và gian lận thương mại – Thực tiễn áp dụng trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn.”

2 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan

Tính đến thời điểm hiện tại, các công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề giảiquyết buôn lậu và gian lận thương mại là rất nhiều Các công trình này đã tiếp cận vấn

đề nghiên cứu dưới nhiều góc độ với những quy mô khác nhau và đạt được một sốthành tựu nhất định được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như:

- Phạm Quốc Việt (2003), Hải quan Hà Nội trong công tác chống buôn lậu và gian lận thương mại, Luận văn thạc sĩ.

- Nguyễn Công Luận (2005), Thực trạng pháp luật về vấn đề buôn lậu và gian lận thương mại ở một số quốc gia trên thế giới, Luận văn tiến sĩ Luật học.

- Nguyễn Thị Ngọc (2008), Hiện trạng và giải pháp chống buôn lậu thương mại trong điều kiện hiện nay, Khóa luận tốt nghiệp trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí

Minh

- Nguyễn Hải Hà (2010), Pháp luật hiện hành trong công tác đấu tranh chống buôn lậu, Khóa luận tốt nghiệp trường Đại học Luật Hà Nội

Các bài viết đăng trên tạp chí :

- Pháp luật về buôn lậu và gian lận thương mại,Nguyễn Ngọc Khánh – nghiên

Đề tài bảo vệ đã được các tác giả nêu trên tiếp cận và nghiên cứu dưới nhữngkhía cạnh khác nhau, điển hình như việc nghiên cứu vấn đề pháp luật về buôn lậu của

TS Nguyễn An Hiếu, hay việc tiếp cận đề tài này bằng phương pháp so sánh với phápluật nước ngoài của tác giả Nguyễn Công Luận , để từ đó đưa ra sự so sánh giữa phápluật Việt Nam và pháp luật nước ngoài về pháp luật chống buôn lậu và gian lận thươngmại Như vậy, ở mỗi góc độ tiếp cận và nghiên cứu khác nhau trong những thời điểmkhác nhau, hầu hết tác giả đã chỉ rõ những bất cập của các quy định pháp luật trongvấn đề buôn lậu và gian lận thương mại và đã đề cập đến các giải pháp cho vấn đề này.Tuy nhiên, trước những thay đổi từ thực tiễn khách quan, tác giả nhận thấy cần phảitiếp tục nghiên cứu sâu hơn nữa đề tài này trên cơ sở tiếp thu các thành quả, giá trị

khoa học của các đề tài nghiên cứu trước đó, đồng thời đặt vấn đề nghiên cứu trongmối liên hệ chặt chẽ với yêu cầu của thực tiễn hiện tại để làm rõ những bất cập ở ViệtNam trong vấn đề chống buôn lậu và gian lận thương mại dưới cả góc độ lý luận vàthực tiễn Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra một số kiến nghị mang tính tổng quan và cậpnhật từ những yêu cầu thực tiễn, nhằm góp một phần hoàn thiện hơn nữa cơ chế pháp

lý trong việc chống buôn lậu và gian lận thương mại

3 Xác lập và tuyên bố đề tài khóa luận

Trước yêu cầu của nền kinh tế thị trường cũng như nền kinh tế - xã hội của đấtnước; việc nghiên cứu vấn đề này là một nhu cầu tất yếu, một giải pháp có tính đột phá đểthích nghi và phát triển trong điều kiện hội nhập nền kinh tế quốc tế như hiện nay

Trong quá trình thực tập tại Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn với việcnghiên cứu về việc thực thi pháp luật tại chi cục và tìm hiểu việc quản lý các hoạtđộng thương mại diễn ra trên địa bàn tỉnh thì tác giả đã chú trọng tìm hiểu việc thựcthi pháp luật tại chi cục và phát hiện những bất cập về pháp luật trong công tác chốngbuôn lậu và gian lận thương mại trên địa bàn tỉnh và quyết định lựa chọn đề tài “

Pháp luật về chống buôn lậu và gian lận thương mại- Thực tiễn áp dụng trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn.”

Trên cơ sở phân tích, đánh giá và nhìn nhận trên mọi góc cạnh của pháp luật vềchống buôn lậu và gian lận thương mại Khóa luận còn có ý trong việc cung cấp cáckiến thức pháp lý cơ bản về buôn lậu và gian lận thương mại, hiện nay đang được rấtnhiều người quan tâm và là vấn đề nóng bỏng của xã hội Do đó, đây là một nguồn tàiliệu có giá trị tham khảo, cung cấp các kiến thức pháp lý cho những học giả quan tâm,nghiên cứu về vấn đề này, đặc biệt là các thương nhân cũng như các cơ quan chứcnăng có thẩm quyền liên quan đến vấn đề buôn lậu và gian lận thương mại này trongviệc trang bị kiến thức pháp lý để tự bảo vệ mình một cách tốt hơn cũng như biết ápdụng các văn bản pháp luật một cách đúng đắn nhất

4 Đối tượng, mục tiêu và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu trong Khóa luận là các quy định của Pháp luật Việt Namtrong công tác chống buôn lậu và gian lận thương mại, mà chủ đạo là các quy định của

Bộ Luật hình sự nước CHXHCN Việt Nam, Luật Hải quan, Luật xử lý vi phạm hành

chính và các văn bản pháp lý liên quan đến vấn đề này cùng các văn bản hướng dẫn…

và thực tiễn về vấn đề này tại Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn

4.2 Mục tiêu nghiên cứu

Những vấn đề nghiên cứu trong đề tài tập trung chủ yếu vào các quy định, phápluật về công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại Mục tiêu của đề tài tập trungvào các vấn đề cần giải quyết sau:

- Về mặt lý luận: Làm rõ cơ sở lý luận của pháp luật quy định và chỉ ra các vấn

đề pháp luật chưa rõ ràng trong pháp luật chống buôn lậu và gian lận thương mại cũngnhư phân tích các quy định về pháp luật trong việc xử lý hành chính các vi phạm vềpháp luật trong hoạt động chống buôn lậu và gian lận thương mại

- Về thực tiễn: Trên cơ sở lý luận đã nghiên cứu về hoạt động buôn lậu và gianlận thương mại cùng với việc đã thực tập thực tế tại Chi cục Quản lý thị trường tỉnhLạng Sơn để thấy được trong thực tế cơ quan đã áp dụng và thực hiện các điều luậtnhư thế nào để thực hiện trong công cuộc đấu tranh chống buôn lậu và gian lận thươngmại trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn Qua đó cũng tìm ra được những khó khăn bất cập khi

áp dụng luật của Chi cục từ đó có những kiến nghị để hoàn thiện pháp luật về chốngbuôn lậu và gian lận thương mại

4.3 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nghiên cứu về không gian: Bài khóa luận này chỉ đề cập đến nhữngphân tích về pháp luật chống buôn lậu và gian lận thương mại trong phạm vi nhỏ làChi cục Quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn, từ đó đánh giá tổng quát hoạt động của Chicục đã áp dụng các văn bản luật pháp như thế nào trong cuộc đấu tranh chống buôn lậu

và gian lận thương mại trên địa bàn tỉnh, có gặp trở ngại gì trong việc áp dụng thực thipháp luật hay không để từ đó tìm ra giải pháp

- Phạm vi nghiên cứu về thời gian: “ Pháp luật về chống buôn lậu và gian lậnthương mại – Thực tiễn áp dụng trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn” là một đề tài nghiên cứu

đề cập đến pháp luật về buôn lậu, gian lận thương mại trong khoảng thời gian từ năm2010-2013

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thu thập dữ liệu: thu thập các tài liệu, luận văn, các văn bản quyphạm pháp luật liên quan đến vấn đề cần nghiên cứu để hệ thống hóa các vấn đề lý

luận cơ bản về chống buôn lậu và gian lận thương mại Đây là bước đầu tìm kiếm dữliệu thông tin liên quan tới Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn và pháp luật liênquan đến vấn đề chống buôn lậu và gian lận thương mại trên địa bàn tỉnh, số liệu, cùngmột số tài liệu liên quan đến việc nghiên cứu của khóa luận Sau khi thu thập đầy đủ

dữ liệu tác giả sẽ tiến hành nghiên cứu, phân tích các dữ liệu đã thu thập được để cónhững kết luận nhất định cho vấn đề đang được tìm hiểu

- Phương pháp quan sát trực tiếp: Đây là phương pháp được sử dụng nhiều nhấttrong quá trình thực tập tại Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn, thông qua việcquan sát các hoạt động kiểm tra phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại tại Chicục cũng như việc xử lý vi phạm tại đây sẽ là những cơ sở khoa học cho việc đề xuấtmột số giải pháp giúp Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn phát triển bền vững vàthực hiện tốt công tác phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại trên địa bàn tỉnh

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu:

+ Khóa luận sẽ bắt đầu nghiên cứu những quy định của pháp luật về vấn đềchống buôn lậu và gian lận thương mại, các quy định về pháp luật trong việc xử lý viphạm hành chính liên quan đến vấn đề buôn lậu, gian lận thương mại cụ thể tị một sốluật như: Luật hình sự, Luật Thuế, Luật Hải quan, Luật xử lý vi phạm hành chính cùngmột số văn bản dưới luật khác…

+ Tiếp theo đó, nghiên cứu các tài liệu, các công trình nghiên cứu của nhữngngười đi trước, đọc và tìm hiểu về những sách báo liên quan đến công tác phòng chốngbuôn lậu và gian lận thương mại trên địa bàn các tỉnh thành phố trên cả nước, tìm hiểucác đơn vị trên cả nước khi thực hiện công tác phòng chống buôn lậu và gian lậnthương mại đã có những thành tựu và khó khăn gì để từ đó học tập và đúc rút kinhnghiệm lại để áp dụng trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn

+ Sau đó, nghiên cứu các tài liệu của cơ quan nơi thực tập: nghiên cứu các bàibáo cáo thành tích cuối năm của chi cục, xem trong năm qua chi cục đã đạt được thànhtựu như nào trong công tác chống buôn lậu và gian lận thương mại, đồng thời Chi cục

đã gặp phải những khó khăn gì trong việc áp dụng các văn bản pháp luật Qua đó cóđược các con số cụ thể đưa vào bài khóa luận

- Phương pháp phân tích dữ liệu: Sau khi đã thu thập được số liệu thực tế cũngnhư tình hình thực thi pháp luật của chi cục, phân tích những dữ liệu thu thập được để

có thế đưa ra những nhận xét, đánh giá cho vấn đề đang nghiên cứu

- Phương pháp hệ thống: Sau khi đã phân tích được dữ liệu thì cần phải trìnhbày như thế nào để mọi người khi đọc bài khóa luận của mình có thể dễ hiểu.Việc sửdụng phương pháp hệ thống giúp làm sáng tỏ được nội dung lý luận của hệ thống phápluật liên quan đến vấn đề chống buôn lậu và gian lận thương mại tại Chi cục Quản lýthị trường tỉnh Lạng Sơn trong khoảng thời gian 2010-2013 và từ đó đưa ra một số đềxuất nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng chống buôn lậu và gian lận thương mạitrên địa bàn tỉnh Lạng Sơn đồng thời hoàn thiện hệ thống pháp luật về buôn lậu vàgian lận thương mại trên địa bàn tỉnh

CHƯƠNG I – MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT CHỐNG

BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI 1.1 Khái niệm chung về buôn lậu và gian lận thương mại

1.1.1 Khái niệm về buôn lậu

Thuật ngữ buôn lậu hiện nay chúng ta đang sử dụng có rất nhiều ý nghĩa khácnhau Ở mỗi một góc độ nó được hiểu khác nhau:

- Xét từ góc độ khoa học về ngôn ngữ thì cụm từ “buôn lậu” có nghĩa là buônbán những hàng hoá trốn thuế và hàng cấm (theo từ điển Tiếng Việt - Nhà xuất bảnKhoa học, Hà Nội 2008) Đây là một quan niệm kế thừa những hiểu biết của ông cha

từ xưa đến nay và phù hợp với quan niệm phổ thông hiện nay Do vậy theo nghĩa này

nó được sử dụng một cách khá phổ biến và rộng dãi

- Xét từ góc độ khoa học của pháp lý thì thuật ngữ “buôn lậu” được hiểu phứctạp hơn nó không bao hàm hay phản ánh một thông tin nào rành mạch rõ ràng mà phảiđặt vào tình huống hay ngữ cảnh cụ thể nhất định thì nó mới được hiểu một cách xácđịnh và tương đối đầy đủ phù hợp với ngữ cảnh đó

Từ năm 1985 Bộ luật hình sự của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam rađời đã chính thức ghi nhận tội danh buôn lậu: “Người nào buôn bán trái phép hoặc vậnchuyển trái phép qua biên giới hàng hoá, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quí, đá quíhoặc vật phẩm thuộc di tích lịch sử văn hoá thì bị phạt ” Tuy nhiên, khái niệm nàycòn bộc lộ nhiều hạn chế như: ghép chung 2 hành vi có tính chất độc lập tương đối vớinhau, chủ thể tham gia khác nhau và những dấu hiệu pháp lý khác nhau trong điều luật

là buôn bán trái phép và “vận chuyển trái phép” Việc xác định tang vật là hàng hoá,tiền Việt Nam, ngoại tệ, thì vô hình chung đã xếp cái tổng thể với bộ phận hàng hoábuôn bán, vận chuyển trái phép rất nhiều khó có thể liệt kê hết được và cùng với thờigian thì tính chất pháp lý sẽ có những thay đổi, qui định khác nhau, có thể xuất hiệnthêm hàng hoá khác hoặc mất đi tuỳ thuộc yêu cầu quản lý vĩ mô của Nhà nước Do đó

mà làm cho khái niệm sẽ trở nên vừa thừa vừa thiếu

Song song tồn tại bên cạnh Điều 97 (Bộ luật hình sự) về tội buôn lậu còn cónhững điều luật khác mà các yếu tố cấu thành của nó tương tự như tội buôn lậu, sựkhác nhau mong manh chỉ là ở chỗ vị trí địa lý, buôn bán trong nội địa hay qua biêngiới như Điều 96 về tội mua bán chất nổ, cháy, độc, phóng xạ; Điều 99 về tội mua bán

văn hoá phẩm đồi truỵ, Điều 166 về buôn bán hàng cấm Trên thực tế xét xử đều theocác điều luật tương ứng với các vụ vi phạm về hàng hoá đặc trưng trên chứ không theoĐiều 97 để truy tố Điều này gây ra sự sai lệch giữa các cơ quan chuyên môn với nhau

về thống kê, đánh giá, tạo sự trùng lắp, khi phát sinh trách nhiệm lại đổ lẫn cho nhau,không có sự phân định một cách rõ ràng chức năng quyền hạn giữa các cơ quan, bộphận liên quan

Thông thường người ta hay sử dụng khái niệm sau: “Buôn lậu là một hiệntượng kinh tế - xã hội tiêu cực xuất hiện trong hoạt động lưu thông hàng hoá cùng với

sự ra đời của hàng rào thuế quan” Mỗi quốc gia khác nhau có hàng rào thuế quan khácnhau do vậy mà có những mặt hàng buôn lậu khác nhau Tuy nhiên cũng có sự giốngnhau về một số mặt hàng và thủ đoạn của bọn gian thương và các nước có thể học hỏikinh nghiệm của nhau, liên kết với nhau để chống buôn lậu một cách có hiệu quả nhất

1.1.2 Khái niệm về gian lận thương mại

Theo từ điển tiếng Việt (Nhà xuất bản Khoa học, Hà Nội 2008) gian lận thươngmại “dối trá, lừa lọc” trong hoạt động thương mại Người có hành vi gian lận thươngmại gọi là gian thương tức là người có nhiều mưu mô lừa lọc, kẻ buôn bán gian lận vàtrái phép Gian lận được coi là hành vi của con người cụ thể có lời nói hoặc cử chỉ,hành động không đúng với bản chất của sự vật hiện tượng nhằm mục đích đánh lừangười khác Trong dân gian gian lận thương mại gắn liền với thành ngữ “Buôn gian,bán lận” và dùng để chỉ những thủ đoạn, mánh khoé lừa lọc khách hàng hoặc ngườikhác để thu lời bất chính

Hành vi buôn gian bán lận trong dân gian được hiểu bao gồm một số hành vi,thủ đoạn đơn giản như hàng tốt nói xấu, hàng ít nói nhiều, rẻ nói đắt, cân đo đong đếmsai (điêu), buôn bán hàng cấm, lén lút trốn lậu thuế,

Các hình thức gian lận thương mại

Tại Hội nghị các tổ chức hải quan quốc tế về chống gian lận thương mại được

tổ chức từ ngày 9 đến ngày 13-10-2007 ở Brucxen (Bỉ) đã thống nhất phân chia cáchình thức gian lận thương mại thành 16 loại:

1 Buôn bán hàng cấm qua biên giới hoặc ra khỏi sự kiểm soát của hải quan(buôn bán động vật quý hiếm, sản vật văn hoá, )

2 Khai báo sai chủng loại hàng hoá

3 Khai tăng, giảm giá trị hàng hoá

4 Lợi dụng chế độ ưu đãi xuất xứ hàng hoá (thí dụ: Nhà nước ta có chính sách

ưu đãi về thuế đối với hàng hoá của các nước ASEAN)

5 Lợi dụng chế độ ưu đãi đối với hàng gia công

6 Lợi dụng chế độ tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập (đây là hàng hoá đượcmiễn thuế XNK nhưng đã sử dụng sai mục đích, )

7 Lợi dụng các yêu cầu về giấy phép XNK (như các loại giấy phép theo nhucầu chuyên ngành như hàng cho an ninh, quốc phòng, y tế, văn hoá, )

8 Lợi dụng chế độ qúa cảnh đem dùng trong nước (thí dụ: hàng của Lào, TrungQuốc vận chuyển qua lãnh thổ Việt Nam)

9 Khai báo sai về số lượng, chất lượng hàng hoá

10 Lợi dụng chế độ, mục đích sử dụng, buôn bán trái phép hàng hoá được ưuđãi về thuế nhập khẩu cho những đối tượng sử dụng nhất định Thí dụ: hàng cho đồngbào bị lũ lụt, cho các cơ quan ngoại giao, cho đồng bào các dân tộc thiểu số, miền núi

để xoá đói giảm nghèo,

11 Vi phạm đạo luật về diễn giải thương mại hoặc quy định bảo vệ người tiêu dùng

12 Buôn bán hàng giả, hàng ăn cắp mẫu mã

16 Thanh lý, phá sản có chủ đích để trốn tránh nghĩa vụ nộp thuế như: công tyđăng ký kinh doanh một thời gian ngắn, nợ thuế rồi tuyên bố phá sản,

Thái độ ứng xử đối với 16 hành vi này là thống nhất với nhau ở 2 cung bậc, tuỳthuộc vào mức độ tác hại của hành vi đó mang lại cho xã hội mà xử lý hành chính hay

xử lý hình sự Đối với một số nước như Mỹ, Nhật, Pháp, Bên cạnh việc áp dụng cáccông ước quốc tế xử lý 16 hành vi này theo Luật hải quan còn quy định trong Luậthình sự các tội danh cụ thể tương ứng với những hành vi đó Đối với nước ta thái độứng xử này với các hành vi diễn ra theo 3 trường hợp

+ Hành vi có tính chất không nghiêm trọng, giá trị tài sản buôn bán sai phạmkhông lớn thì xử lý hành chính theo pháp lệnh hải quan và các nghị định của Chínhphủ về quản lý XNK

+ Một số hành vi trong số đó chưa được quy định trong pháp luật Việt Nam nênkhông xảy ra hoặc có thể xảy ra nhưng không bị xử lý như hành vi vi phạm đạo luật vềdiễn giải thương mại,

+ Tất cả các hành vi có tính chất nghiêm trọng, hậu quả lớn đều bị xử lý dưới tộidanh chung của điều 97 (Bộ Luật hình sự nước công hoà XHCN Việt Nam) là buôn lậu

1.1.3 Những ảnh hưởng tiêu cực của hoạt động buôn lậu và gian lận thương mại đối với tình hình kinh tế - xã hội ở nước ta

Thứ nhất, gây tác động tới nền kinh tế

Tình trạng buôn lậu và gian lận thương mại xâm hại đến chế độ chính sách quản lýxuất nhập khẩu hàng hoá, ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường kinh doanh trong nước,quyền lợi người tiêu dùng, sản xuất trong nước đồng thời nó cũng gây thất thu cho ngânsách Nhà nước Buôn lậu và gian lận thương mại qua hành vi trốn tránh thuế nhập khẩugây điêu đứng, thiệt hại cho các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh chấn chỉnh Đối vớisản xuất trong nước việc hàng ngoại được nhập lậu tràn lan, tiêu thụ trên thị trường nội địa

sẽ có giá cả cạnh tranh hơn so với hàng nội hay hàng nhập khẩu hợp pháp, chưa kể hàngngoại thường có chất lượng cũng như mẫu mã, hình thức hấp dẫn hơn so với hàng nộiđược sản xuất với công nghệ và trình độ còn hạn chế Chính điều này càng làm cho nềnsản xuất trong nước chịu sức ép cạnh tranh càng lớn gây nên nhiều khó khăn, đặc biệt làcác ngành công nghiệp non trẻ, sản phẩm nội địa khó tiêu thụ được ngay trong nước ảnhhưởng xấu đến việc làm và thu nhập của người lao động

Buôn lậu và gian lận thương mại là hình thức cạnh tranh không lành mạnh ảnhhưởng rất lớn đến môi trường kinh doanh Hiện tượng sản xuất, kinh doanh hàng giả,kém chất lượng cũng như vi phạm quyền sở hữu công nghiệp, nhãn mác hàng hoá gâyrối loạn thị trường, làm giảm uy tín của các doanh nghiệp sản xuất chân chính, gây tâm

lý e ngại cho các nhà đầu tư muốn đầu tư vào Việt Nam, nhiều nhà đầu tư nước ngoàimuốn đầu tư vào Việt Nam song do môi trường kinh doanh xấu do vấn đề buôn lậu vàgian lận thương mại cũng là nguyên nhân khiến họ ngập ngừng hoặc rút lui Bên cạnh

đó hiện tượng này còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng con người và cảmùa màng, môi sinh Buôn lậu và gian lận thương mại đã kích thích tạo tâm lý và thịhiếu tiêu dùng hàng ngoại, sa sỉ nhiều khi gây lãng phí trong tiêu dùng đối lập với hiệntrạng kinh tế đất nước còn nhiều khó khăn cần phải cần kiệm để xây dựng và pháttriển Hơn nữa, cũng làm thất thoát nguồn thu ngân sách thông qua thuế xuất nhậpkhẩu làm ảnh hưởng đến quá trình tích luỹ vốn của Nhà nước để tiến hành cân đối thuchi ngân sách và công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Thứ hai, gây tác động đến chính trị, văn hóa, xã hội

Sự xuất hiện của buôn lậu và gian lận thương mại gây rối loạn và xáo trộn vềtrật tự an ninh,ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống văn hoá xã hội Mục đích của các đốitượng buôn lậu và gian lận thương mại là làm thế nào để thu được nhiều lợi nhuận bấtchính mà nếu làm ăn chân chính họ không thể có được, từ đó làm giảm giá trị va lu mờtruyền thống đạo đức: đói cho sạch, rách cho thơm, mình vì mọi người thay vào đó

là chạy theo lối sống vật chất, vì đồng tiền làm tha hoá đạo đức con người, từ ngườidân lương thiện đến các cán bộ có chức có quyền, kể cả những người đáng ra phải cótrách nhiệm được giao là chống lại hiện tượng này thì cũng bị các đối tượng xấu lôikéo một bộ phận cán bộ Nhà nước tham gia hoạt động buôn lậu và gian lận thươngmại làm suy đồi tư tưởng, tư cách đạo đức, gây mất lòng tin của nhân dân Buôn lậu vàgian lận thương mại cùng với tham nhũng, hối lộ như là một quốc nạn đe doạ sự ổnđịnh và vững mạnh của chế độ, ảnh hưởng an ninh quốc gia, ảnh hưởng uy tín củaĐảng và vai trò quản lý của Nhà nước

Nạn buôn lậu và gian lận thương mại lôi kéo mọi đối tượng tham gia, lợi dụng

sự thiếu hiểu biết, nghèo đói của một bộ phận lớn dân cư khu vực biên giới cửa khẩu,tha hoá biến chất của một số cán bộ chức năng để thực hiện các hành vi buôn lậu và

gian lận thương mại làm cho tình hình biên giới bất ổn, phức tạp, khó kiểm soát Cácthế lực phản động lợi dụng để thực hiện âm mưu “diễn biến hoà bình” tuyên truyềnphẩn động, lôi kéo chống lại chính quyền, chế độ Nhà nước làm cho trật tự xã hội bịđảo lộn, an ninh khu vực biên giới bị đe doạ nghiêm trọng Một số mặt hàng mà phápluật cấm như thuốc phiện, thuốc nổ, văn hoá phẩm đồi truỵ, độc hại đã được các đốitượng xấu đưa vào gây tác hại rất lớn trên nhiều mặt đời sống xã hội, đạo đức, văn hoátruyền thống, an ninh và trật tự xã hội

Thứ ba, gây tác động đến doanh nghiệp và người tiêu dùng

Trong điều kiện đất nước còn nghèo nàn, kỹ thuật lạc hậu, sản xuất trong nướccòn gặp nhiều khó khăn, năng suất lao động thấp, chất lượng sản phẩm chưa cao, giáthành và chi phí sản xuất cao, các sản phẩm trong nước khó hoặc không thể cạnhtranh được với hàng lậu và gian lận cùng loại, nhiều doanh nghiệp sản xuất phảiđứng trước nguy cơ đóng cửa do không tiêu thụ được sản phẩm Một số hàng có khảnăng thay thế do buôn lậu và gian lận thuế được bán với giá thấp và chất lượng caohơn do được sản xuất với công nghệ hiện đại chi phí cho sản phẩm thấp, đã chiếmlĩnh thị trường làm cho doanh nghiệp phải điêu đứng và không bảo vệ được kế hoạchsản xuất kinh doanh của mình Một số mặt hàng buôn lậu và gian lận có chất lượngkém nhưng mẫu mã đẹp giá thấp hơn nhiều so với giá của sản phẩm trong nước, làmcho các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh gặp nhiều khó khăn, trở ngại trongcạnh tranh, tiêu thụ và cải tiến chất lượng sản phẩm, hạ giá thành, giải quyết công ănviệc làm cho người lao động

Buôn lậu và gian lận thương mại không chỉ tác động đến sản xuất trong nước

mà còn tác động rất lớn đến người tiêu dùng trong nước Một số khách hàng thích và

ưu tin dùng hàng ngoại hàng rẻ dễ bị lừa gạt vì trong số đó có những mặt hàng đã qua

sử dụng được mông má lại hoặc chất lượng kém, Một số mặt hàng như dược phẩmthuốc bảo vệ thực vật, không chỉ gây thiệt hại về vật chất mà còn gây thiệt hại cả vềsức khoẻ, tính mạng cho cả người và động vật, thực vật, thiệt hại cả về ngắn hạn lẫnlâu dài do hàng hoá chất lượng kém, quá hạn sử dụng, hàng giả, không đảm bảo antoàn cho người tiêu dùng Một số mặt hàng như ma tuý, chất kích thích, khác khôngchỉ tác động đến sức khoẻ mà còn tác động đến đạo đức lối sống của người tiêu dùng,làm suy đồi tư tưởng đạo đức và gây ra các tệ nạn khác như: trộm cắp, cướp giật, giết

người, Các mặt hàng như thuốc nổ, thuốc súng tác động đến tính mạng, an ninhchính trị quốc gia, gây đảo lộn trật tự an toàn xã hội, làm cho lưu thông hàng hoá bị rốiloạn, trật tự thị trường bị đảo lộn và không được thiết lập gây lên các cơn sốt về hànghoá và giá cả gây khó khăn cho công tác quản lý thị trường, quản lý hoạt động xuấtnhập khẩu.

1.2 Pháp luật về chống buôn lậu và gian lận thương mại ở nước ta trong thời

kỳ hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay

1.2.1 Khái niệm về pháp luật chống buôn lậu và gian lận thương mại và sự cần thiết phải ban hành pháp luật trong lĩnh vực này

Bàn về khái niệm pháp luật chống buôn lậu và gian lận thương mại, trong phạm

vi nghiên cứu của khóa luận này, người viết muốn đề cập tới tổng thể các quy phạmpháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệphát sinh giữa các cơ quan nhà nước có chức năng chống buôn lậu và gian lận thươngmại với các chủ thể khác có liên quan trong quá trình xác định, truy tố và xử lý cáchành vi buôn lậu và gian lận thương mại diễn ra trên thị trường Hệ thống các quyphạm pháp luật về vấn đề này được ban hành trong rất nhiều các văn bản quy phạmpháp luật khác nhau gồm các luật, nghị định, thông tư, quyết định, chỉ thị… của các cơquan nhà nước có thẩm quyền Trong số các văn bản quy phạm pháp luật đó phải kểđến các quy định trong bộ luật hình sự về các tội danh liên quan đến tội buôn lậu vàcác hành vi lừa đảo, cố ý làm trái các quy định về quản lý kinh tế và các tội phạm kinh

tế khác Các quy định pháp luật về vấn đề này không chỉ dừng lại ở mức độ pháp luậthình sự mà còn có thể liên quan đến lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước về kinh tế,các hành vi kinh tế thương mại, dân sự… Vì thế ngoài bộ luật hình sự, rất nhiều cácvăn bản pháp luật khác có chứa đựng các quy định pháp luật về xử lý các hành vi viphạm trật tự quản lý nhà nước về kinh tế có liên quan đến chống buôn lậu và gian lậnthương mại như: Luật thương mại, luật xử lý vi phạm hành chính, Luật hải quan và cácvăn bản dưới luật khác…

Có thể thấy rằng, các quy định pháp luật chống buôn lậu và gian lận thương mạikhông những chỉ liệt kê, xác định các loại hành vi bị coi là buôn lậu và gian lận thươngmại, chúng còn bao hàm các quy phạm pháp luật nêu ra chức năng, nhiệm vụ và mốiquan hệ phối hợp của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong lĩnh vực phát hiện,

truy tố, xử lý buôn lậu và gian lận thương mại… Chẳng hạn các quy định trong Quyết định số 389/QĐ-TTg ngày 15 tháng 3 năm 2014 Quyết định thành lập ban chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả hay Quyết định số 65/2010/QĐ-TTg ngày 25 tháng 10 năm 2010 của thủ tướng chính phủ về ban hành quy chế về trách nhiệm và quan hệ phối hợp hoạt động giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong công tac đấu tranh phòng, chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại … sẽ giúp cho chúng ta xác định được cơ quan chỉ đạo quốc gia trong công tác

phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại, cùng hệ thống các cơ quan hữu quan vàmối quan hệ phối hợp giữa các cơ quan đó trong việc xác định chức năng, nhiệm vụ,quyền hạn trong lĩnh vực chống buôn lậu và gian lận thương mại

1.2.2 Sự cần thiết ban hành luật pháp về chống buôn lậu và gian lận thương mại

Kinh tế thị trường và những đặc trưng của nó cũng như sự tự do kinh doanhtrong nền kinh tế thị trường đã mở ra những điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinhdoanh, thúc đẩy nền kinh tế phát triển, thúc đẩy quan hệ giao thương buôn bán giữacác quốc gia phát triển mạnh mẽ thì việc ban hành pháp luật về chống buôn lậu và gianlận thương mại là điều rất cần thiết Pháp luật quy định tác động đến hoạt động thươngmại trên các khía cạnh:

- Điều chỉnh các hoạt động thương mại, giao thương buôn bán trên thị trường, giúpngăn chặn các hành vi hoạt động buôn lậu và gian lận thương mại trên thị trường

- Đảm bảo sự bình đẳng giữa các chủ thể kinh doanh, các thương nhân thựchiện việc kinh doanh trên thị trường và công bằng xã hội giúp nền kinh tế đất nướcphát triển mạnh mẽ

- Hướng dẫn các cơ quan chức năng có thẩm quyền trong công tác chống buônlậu và gian lận thương mại thực hiện tốt công tác phòng chống của mình

Việc cơ chế kinh tế mở đã tạo ra những điều kiện thuận lợi cho Việt Nam trongtiến trình hội nhập với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới đồng thời thúc đẩynền kinh tế trong nước phát triển Từ đó đã mở ra những điều kiện thuận lợi cho hoạtđộng kinh doanh của nhân dân trong cả nước, tự do giao thương buôn bán các loại mặthàng Nhưng cũng chính vì thế đã làm cho tệ nạn buôn lậu và gian lận thương mại diễn

ra một cách tràn lan ở hầu khắp các cửa khẩu, địa phương trong cả nước Tình hình này

ở nước ta đang đặt ra những vấn đề hết sức nóng bỏng và phức tạp

Như vậy, việc ban hành pháp luật về chống buôn lậu và gian lận thương mại làđiều tất yếu của mỗi quốc gia Đặc biệt trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ngàycàng mạnh mẽ, các đối tượng xấu thực hiện hành vi buôn lậu và gian lận thương mạingày càng một tinh vi và xảo quyệt, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành vàđoàn thể các cấp cùng đấu tranh chống hành vi buôn lậu và gian lận thương mại nàyđem lại sự công bằng cho các nhà kinh doanh cũng như thương nhân trên thị trường,giúp cho nền kinh tế đất nước không bị ảnh hưởng suy sụp vì hành vi này Chính vìthế, pháp luật về chống buôn lậu và gian lận thương mại càng chứng tỏ được vai tròquan trọng của mình trong việc hướng dẫn các cơ quan, đoàn thể, các ban ngành trongviệc chống, ngăn chặn và xử lý các hành vi buôn lậu và gian lận thương mại trên cảnước, giúp cho nhân dân có cái nhìn khác về buôn lậu và gian lận thương mại để từ đó

có cái nhìn khác và tránh được những hậu quả nghiêm trọng do hành vi buôn lậu vàgian lận thương mại gây ra

1.2.3 Hệ thống các văn bản pháp luật hiện hành có liên quan đến công tác chống buôn lậu và gian lận thương mại ở nước ta

Trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa như hiện nay, bên cạnh việc tạo điềukiện thuận lợi để lưu thông, trao đổi hàng hóa thì các thương nhân, nhà kinh doanhtrên thị trường đã dựa vào các kẽ hở của nhà nước để thực hiện các hành vi buôn lậu

và gian lận thương mại của mình Chính vì thế, trong những năm gần đây, nhà nước ta

đã có sự chú trọng nhất định cho vấn đề chống buôn lậu và gian lận thương mại Tuynhiên, vấn đề làm thế nào để chống được hành vi buôn lậu và gian lận thương mại làcông cuộc phải làm trong lâu dài và liên quan đến nhiều cơ quan nhà nước, cần phải có

sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan mới mong thực hiện tốt Chính vì thế, pháp luật

về chống buôn lậu và gian lận thương mại bao gồm một tập hợp các quy phạm phápluật trong đó các văn bản pháp luật có liên quan bao gồm: Bộ luật Hình sự năm 1999,Luật Hải quan năm 2014, pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, Luật thuế, Luậtthương mại năm 2005 Ngoài ra còn có hệ thống các văn bản hướng dẫn thi hành phápluật về chống buôn lậu và gian lận thương mại như sau:

- Quyết định số 254/2006/QĐ- TTg ngày 07/11/2006 V/v quản lý hoạt động thương mại Biên giới với các nước có chung Biên giới

- Thông tư 24/2009/TT-BCTvề công tác quản lý địa bàn của cơ quan quản lý thị trường do Bộ Công thương ban hành.

- Thông tư 173/2013/TT-BTC hướng dẫn thực hiện về quản lý, xử lý tang vật, phương tiện vi phạm hành chính bị tạm giữ, tịch thu theo thủ tục hành chính do Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành.

- Nghị định số 185/2013/NĐ-CP về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

- Nghị định 81/2013/NĐ-CP hướng dẫn và biện pháp thi hành Luật xử lý vi phạm hành chính.

- Nghị định số 109/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý giá, phí, lệ phí, hóa đơn.

- Thông tư 93/2010/TT-BTC hướng dẫn xác định các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài chính là hành vi buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.

- Nghị định số 01/2015/NĐ-CP quy định chi tiết phạm vi địa bàn hoạt động hải quan; trách nhiệm phối hợp trong phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới.

- Thông tư của Bộ Thương mại số 09/2001/TT-BTM ngày 13 tháng 4 năm 2001 hướng dẫn về tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của lực lượng quản lý thị trường ở địa phương.

- Thông tư số 09/1998/TT-BCT hướng dẫn chế độ quản lý, sử dụng tiền thu từ chống buôn lậu do Bộ Tài chính ban hành.

- Quy chế cố 02/QLTT-BCHBĐBP; Quy chế phối hợp trong công tác đấu tranh chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại và hàng lậu qua biên giới.

- Quyết định số 65/2010/QĐ-TTg ban hành quy chế về trách nhiệm và quan hệ phối hợp hoạt động giữa cơ quan quản lý Nhà nước trong công tác đấu tranh phòng chống buôn lậu, hàng hóa và gian lận thương mại do Thủ tướng Chính phủ ban hành.

- Quyết định số 19/2009/QĐ- TTg Quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức của cục quản lý thị trường.

- Quyết định số 20/2008/QĐ- BCT; Ban hành quy chế kiểm tra nội bộ về chấp hành pháp luật của quản lý thị trường.

- Nghị định 06/2008/NĐ-CP ngày 16/01/2008 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại.

- Nghị định số 107/2008/NĐ-CP ngày 22/9/2008 của Chính phủ quy định xử phạt hành chính các hành vi đầu cơ, găm hàng, tăng giá quá mức, đưa tin thất thiệt, buôn lậu và gian lận thương mại.

- Nghị định số 19/2012/NĐ-CP ngày 16/3/2012 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

- Nghị định số 08/2013/NĐ-CP ngày 10/01/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả.

Trên đây là một số các thông tư, nghị định, quyết định và các văn bản dưới luậtnhằm định hướng cho cơ quan nhà nước, các lực lượng chức năng có thể nhận thứcđược rõ tầm quan trọng trong công tác đấu tranh chống buôn lậu và gian lận thươngmại từ đó thực hiện tốt nhiệm vụ của mình Ngoài ra, còn hướng dẫn thi hành thực thicác nhiệm vụ theo đúng pháp luật để thực hiện công tác kiểm tra, kiểm soát các hoạtđộng thương mại trên thị trường

1.2.4 Một số nội dung cơ bản của pháp luật chống buôn lậu và gian lận thương mại hiện nay

1.2.4.1 Nội dung pháp luật hình sự về chống buôn lậu và gian lận thương mại

Pháp luật hình sự về chống buôn lậu và gian lận thương mại bao gồm các nộidung liên quan đến vấn đề xác định các loại tội phạm, hướng dẫn các cơ quan Nhànước thi hành áp dụng các loại hình phạt với các đối tượng có hành vi xấu nhằm xửphạt đúng người đúng tội Luật hình sự đã có những quy định trong việc xử lý hình sự

về các vấn đề liên quan đến buôn lậu và gian lận thương mại Trong bộ luật này,vấn đềpháp luật về chống buôn lậu và gian lận thương mại được quy định tại chương XVI –Các tội phạm quản lý trật tự kinh tế Nó đưa ra những quy định xác định đối tượng viphạm pháp luật để kết án một cách công bằng và khách quan nhất cho các chủ thể

Theo đó, Bộ luật hình sự đã quy định trong Điều 153 – Tội buôn lậu quy địnhtừng loại tội phạm buôn lậu, buôn bán trái phép qua biên giới sẽ có mức áp dụng xử

phạt khác nhau Cũng theo đó, theo điều 154 quy định xử phạt hình sự về tội vi phạmvận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới, Điều 155 quy định về tội sảnxuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm, Điều 156 quy định tội phạm về tội sảnxuất hàng giả…

Ví dụ như: theo điều 153 bộ luật Hình sự quy định về tội buôn lậu:

 Người nào buôn bán trái phép qua biên giới thuộc một trong các trường hợpsau đây, thì bị phạt tiền từ mười triệu đồng đến một trăm triệu đồng hoặc phạt tù từ sáutháng đến ba năm:

a) Hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý có giá trị từ mộttrăm triệu đồng đến dưới ba trăm triệu đồng hoặc dưới một trăm triệu đồng nhưng đã

bị xử phạt hành chính về hành vi quy định tại điều này hoặc tại một trong các điều154,155,156,157,158,159,160 và 161 của Bộ luật này hoặc đã bị kết án về một trongcác tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, nếu không thuộc trường hợp quyđịnh tại các điều 193 , 194, 195, 196, 230, 232, 233, 236 và 238 của Bộ luật này

b) Vật phẩm thuộc di tích lịch sử, văn hoá

c) Hàng cấm có số lượng lớn hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi quyđịnh tại Điều này hoặc tại một trong các điều 154, 155, 156, 157, 158,159,160 và 161của Bộ luật này hoặc đã bị kết án về một trong các tội này, chưa được xoá án tích màcòn vi phạm, nếu không thuộc trường hợp quy định tại các điều 193, 194, 195, 196,

230, 232, 233, 236 và 238 của Bộ luật này

 Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ banăm đến bảy năm:

a) Có tổ chức

b) Có tính chất chuyên nghiệp

c) Tái phạm nguy hiểm

d) Vật phạm pháp có giá trị từ ba trăm triệu đồng đến dưới năm trăm triệu đồnge) Hàng cấm có số lượng rất lớn

f) Thu lợi bất chính lớn

g) Lợi dụng chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh hoặc hoàn cảnh đặc biệt khó khănkhác

h) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn

i) Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức

j) ) Phạm tội nhiều lần

k) Gây hậu quả nghiêm trọng

 Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ bảy nămđến mười lăm năm

a) Vật phạm pháp có giá trị từ năm trăm triệu đồng đến dưới một tỷ đồngb) Hàng cấm có số lượng đặc biệt lớn

c) Thu lợi bất chính rất lớn

d) Gây hậu quả rất nghiêm trọng

 Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ mười hainăm đến hai mươi năm, tù chung thân hoặc tử hình

a) Vật phạm pháp có giá trị từ một tỷ đồng trở lên

b) Thu lợi bất chính đặc biệt lớn

c) Gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng

 Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ ba triệu đồng đến ba mươi triệuđồng, tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghềhoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm

Trên đây cho thấy Bộ luật hình sự của Việt Nam được quy định chặt chẽ từngloại tội phạm được gắn liền với từng tội danh nào Các tội danh được quy định côngkhai giúp các cơ quan thi hành pháp luật thực thi đúng và công bằng đối với các tộidanh tội phạm Việc làm rõ mục đích phạm tội giúp các cơ quan tiến hành tố tụng đánhgiá, xác định đúng tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và mức độ nguy hiểm củangười phạm tội, tạo cơ sở cho việc định tội và hình phạt được quy định trong các điềuluật của Bộ luật hình sự Các tội phạm có tổ chức và tính chất chuyên nghiệp thườngphải trả giá cho những hành vi vi phạm của mình để từ đó xã hội sẽ giảm bớt phần nàotội phạm trên xã hội

1.2.4.2.Nội dung pháp luật hành chính về chống buôn lậu và gian lận thương mại

Do các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại hiện nay càng ngày càng tinh vi

và thủ đoạn nên việc xử phạt vi phạm về hành chính cần được thực hiện nghiêm túc vàcông khai Nội dung pháp luật chống buôn lậu và gian lận thương mại về mặt hànhchính bao gồm các quy tắc, các văn bản pháp luật hướng dẫn cụ thể trong vấn đề xử

phạt các vi phạm hành chính, thẩm quyền được xử phạt, kiểm tra của các cơ quan thẩmquyền có chức năng trong việc chống buôn lậu và gian lận thương mại.

Ngoài ra, thông tư số 59/2008/TT-BTC Hướng dẫn việc quản lý, sử dụng nguồn thu từ xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả thì thông tư này áp dụng trong hoạt động chống buôn lậu, gian lận thương mại,

hàng giả của các lực lượng chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả ( sau đâygọi chung là cơ quan, đơn vị chống buôn lậu) bao gồm: công an, bộ đội biên phòng,quản lý thị trường, thanh tra chuyên ngành, thuế, hải quan và các lực lượng chức năngkhác (của Trung ương và địa phương) được giao nhiệm vụ kiểm tra, xử lý vi phạm vềbuôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả theo quy định của pháp luật

Dựa trên pháp luật về xử lý vi phạm hành chính thì các cơ quan chức năng đã

có những quy định cụ thể về việc xử lý vi phạm vấn đề buôn lậu và gian lận thương

mại Cụ thể, Nghị định số 107/2008/NĐ-CP quy định xử phạt hành chính các hành vi đầu cơ, găm hàng, tăng giá quá mức, đưa tin thất thiệt, buôn lậu và gian lận thương mại căn cứ Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính ngày 02 tháng 7 năm 2002 và pháp

lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của pháp lệnh xử lý vi phạm, theo đó tại chương III– Thẩm quyền và thủ tục xử phạt quy định:

 Thẩm quyền xử phạt của Ủy ban nhân dân các cấp

a) Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có quyền xử phạt hành chính các hành vi

vi phạm quy định tại Nghị định này ở địa phương theo quy định tại Điều 28 Pháp lệnh

Xử lý vi phạm hành chính năm 2002 và Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều củaPháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 2008

b) Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện có quyền xử phạt hành chính các hành

vi vi phạm quy định tại Nghị định này ở địa phương theo quy định tại Điều 29 Pháp

lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 2002 và Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điềucủa Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 2008.

c) Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có quyền xử phạt hành chính các hành vi

vi phạm quy định tại Nghị định này ở địa phương theo quy định tại Điều 30 Pháp lệnh

Xử lý vi phạm hành chính năm 2002

 Thẩm quyền xử phạt của cơ quan Quản lý thị trường

Người có thẩm quyền của cơ quan Quản lý thị trường quy định tại Điều 37Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 2002 có quyền xử phạt hành chính các hành

vi vi phạm quy định tại Nghị định này thuộc địa bàn quản lý của mình và các hành vi

vi phạm hành chính về giá hàng hóa, dịch vụ trên thị trường theo Nghị định của Chínhphủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giá

 Thẩm quyền xử phạt hành chính của cơ quan Công an, Hải quan, Bộ độiBiên phòng, Cảnh sát biển và Thanh tra chuyên ngành

a) Trưởng Công an cấp huyện, Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm vềtrật tự quản lý kinh tế và chức vụ Công an cấp tỉnh, Giám đốc Công an cấp tỉnh và Cụctrưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự quản lý kinh tế và chức vụ có quyền

xử phạt hành chính đối với các hành vi vi phạm quy định tại Nghị định này thuộc địabàn và lĩnh vực quản lý của ngành theo quy định tại khoản 4, khoản 5, khoản 6 vàkhoản 7 Điều 31 Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 2002 và Pháp lệnh sửa đổi,

bổ sung một số điều của Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 2008

b) Người có thẩm quyền của cơ quan Thanh tra chuyên ngành có quyền xửphạt hành chính các hành vi quy định tại Nghị định này thuộc địa bàn và lĩnh vực quản

lý của ngành theo quy định tại Điều 38 Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 2002

và Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chínhnăm 2008

c) Người có thẩm quyền của Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển, Hải quan cóquyền xử phạt hành chính các hành vi buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóaqua biên giới quy định tại Nghị định này thuộc địa bàn và lĩnh vực quản lý của mìnhtheo quy định tại Điều 32, Điều 33 và Điều 34 Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chínhnăm 2002 và Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Xử lý vi phạmhành chính năm 2008