QUY HOẠCH ĐÔ THỊ TÁC ĐỘNG CỦA GIAO THÔNG CÔNG CỘNG KHU VỰC TRUNG TÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Giao thông công cộng là vấn đề đang được nhà nước và toàn xã hội quan tâm. Các phương tiện công cộng như: xe bus, tàu lửa, xe khách… là các loại hình phổ biến ở nước ta từ khá lâu đời, đáp ứng được phần nào nhu cầu đi lại trong nội ô cũng như giữa các tỉnh, TP với nhau. Tuy nhiên, các phương tiện giao thông công cộng cũng tác động không nhỏ đến các mặt khác của đô thị như: vấn đề môi trường, kẹt xe, cơ sở hạ tầng đô thị, ý thức xã hội… Vì vậy, việc nghiên cứu về tác động của giao thông công cộng lên đô thị là cần thiết trong xã hội hiện nay.

GIẢI PHÁP

CSHT

TIẾNG

ỒN

KHÔNG KHÍ

RÁC THẢI

MỤC LỤC

I MỞ ĐẦU 2

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Phạm vi nghiên cứu 2

3 Mục đích nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Cơ sở lý thuyết 2

6 Cơ sở lý luận 3

II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 3

1 Tổng quan 3

1.1 Giới thiệu khu vực trung tâm TP Hồ Chí Minh 3

1.2 Giới thiệu hệ thống giao thông công cộng khu vực trung tâm TP Hồ Chí Minh 4 2 Tác động của giao thông công cộng đối với khu vực trung tâm đô thị 6

2.1 Môi trường 6

2.2 Cơ sở hạ tầng và các vấn đề giao thông 10

3 Giải pháp 14

4 Kiến nghị 16

III KẾT LUẬN 16

Phụ lục 17

I MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

- Giao thông công cộng là vấn đề đang được nhà nước và toàn xã hội quan tâm Các phương tiện công cộng như: xe bus, tàu lửa, xe khách… là các loại hình phổ biến ở nước ta từ khá lâu đời, đáp ứng được phần nào nhu cầu đi lại trong nội ô cũng như giữa các tỉnh, TP với nhau Tuy nhiên, các phương tiện giao thông công cộng cũng tác động không nhỏ đến các mặt khác của đô thị như: vấn đề môi trường, kẹt xe, cơ

sở hạ tầng đô thị, ý thức xã hội… Vì vậy, việc nghiên cứu về tác động của giao thông công cộng lên đô thị là cần thiết trong xã hội hiện nay

2 Phạm vi nghiên cứu

- Thành phố Hồ Chí Minh nói chung, tập trung chủ yếu một số khu vực trung tâm TPHCM như quận 1, quận 3

3 Mục đích nghiên cứu

- Đánh giá tác động tích cực và tiêu cực của các loại hình giao thông công cộng lên các yếu tố của đô thị Từ đó, đề xuất các biện pháp để tăng cường các mặt tích cực, giảm thiểu các tác động tiêu cực Đồng thời đưa ra các kiến nghị đối với các cơ quan quản lý đề giao thông công cộng trở thành phương tiện đi lại thuận tiện cho tất cả mọi người

4 Phương pháp nghiên cứu

- Thu thập thông tin trên các phương tiện truyền thông

- Khảo sát thực tế tìm hiểu tình hình, thu thập hình ảnh

- Phương pháp phỏng vấn sâu nhằm thu thập thông tin từ người dân

- Tổng hợp, phân tích thông tin từ những ý kiến thu thập được để đánh giá thực trạng Từ đó đưa ra những nguyên nhân, những tác động dẫn đến tồn tại và đề xuất giải pháp

5 Cơ sở lý thuyết

Các khái niệm cơ bản:

 Hệ thống giao thông:

- Hệ thống giao thông là hệ thống quan trọng nhất trong các loại hạ tầng kỹ thuật đô thị, nó đáp ứng nhu cầu vận tải hành khách và hàng hóa từ nơi này đến nơi khác trong đô thị hoặc vận chuyển hành khách và hang hóa từ đô thị đi nơi khác

 Giao thông đô thị (theo GS.TS.Nguyễn Thế Bá):

- Giao thông đô thị là một bộ phận hết sức quan trọng trong thiết kế quy hoạch đô thị Mạng lưới giao thông đô thị quyết định hình thái tổ chức không gian đô thị, hướng phát triển đô thị, cơ cấu tổ chức sử dụng đất đai và mối quan hệ giữa các bộ phận chức năng với nhau

 Giao thông công cộng:

- Vận tải hành khách công cộng gọi tắt là giao thông công cộng

GTCC = Mạng lưới giao thông + phương tiện chở khách

GTCC là hệ thống giao thông trong đó người tham gia giao thông không sử dụng các phương tiện thuộc sở hữu cá nhân

- Các dạng giao thông công cộng thường gặp bao gồm: Xe kéo tay; xe ngựa, xe thổ mộ; xe xích lô; đò ngang; ghe, thuyền; xuồng, tắc ráng, vỏ lải; xe bus; tàu điện; tàu hỏa; tàu thủy; máy bay; taxi; phà

6 Cơ sở lý luận

Đánh giá tác động của GTCC lên đô thị có hai mục đích chính:

- Nhận biết được những tác động tích cực, tiêu cực của việc sử dụng hệ thống GTCC đối với đô thị

- Kịp thời phát hiện những vấn đề mới nảy sinh từ thực tiễn để đưa ra giài pháp khắc phục, kiến nghị quyết định điều chỉnh

 Mục đích thứ nhất là cần thiết nhưng mục đích thứ hai mới là chủ yếu, bởi nếu ta đưa ra những giải pháp kịp thời khắc phục những khuyết điểm của GTCC thì GTCC sẽ trở thành phương tiện phổ biến thu hút người sử dụng khi đó sẽ hạn chế tối đa những tiêu cực

1 Tổng quan

1.1 Giới thiệu khu vực trung tâm TP Hồ Chí Minh

- Hồ Chí Minh là TP đông dân nhất, đồng thời cũng là trung tâm kinh tế, văn hóa, giáo dục quan trọng của Việt Nam Gồm 19 quận và 5 huyện, tổng diện tích 2.095,01 km², dân số 7.123.340 người (chiếm 8,30% dân số Việt Nam), mật độ trung bình 3.401 người/km² Có một hệ thống giao thông phức tạp và là nơi có nhiều tuyến giao thông trọng điểm và lớn nhất đất nước, nhưng cũng là nơi phát sinh nhiều vấn đề về giao thông như kẹt xe, tai nạn giao thông gây, lấn chiếm vỉ

hè, … gây ô nhiễm không khí và tiếng ồn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe

và cuộc sống của người dân đô thị

- Trong số 19 quận thì có quận 1 và quận 3 là hai quận trung tâm TP nổi bật về thương mại dịch vụ và phục vụ công cộng Vì thế mà hai khu vực này có vai trò quan trọng thiết yếu trong hệ thống giao thông TP, tiêu biểu khu vực này là đầu mối giao thông công cộng trọng điểm của TP với bến xe bus Bến Thành, và trong tương lai cũng là nơi tập trung giao thông công cộng tuyến metro

1.2 Giới thiệu hệ thống giao thông công cộng khu vực trung tâm TP Hồ Chí Minh

Hệ thống giao thông công cộng khu vực trung tâm Tp HCM bao gồm : xe bus, tàu cánh ngầm, taxi, xe ôm

Hệ thống phương tiện giao thông công cộng tại TP.HCM

- Xe bus: thống kê của sở GTVT đến ngày 8-3-2010, toàn TP có 148 tuyến xe bus

Hiện nay cả TP có hơn 3250 xe bus và theo báo cáo của trung tâm quản lý và điều hành VTHKCC thì hiện nay hệ thống xe bus trên toàn TP đạt 452,1 triệu HK/năm, đáp ứng được 7,2% nhu cầu đi lại của người dân Qua quá trình tìm hiểu nhóm nghiên cứu đã tìm được có 45 tuyến xe bus xuất phát từ bến xe Bến Thành - Quách Thị Trang thuộc khu vực trung tâm TP, hơn 60 tuyến xe bus chạy qua khu vực trung tâm TP

- Tàu cánh ngầm: Theo thống kế của Sở GTVT TP.HCM, hiện có 3 công ty tham

gia khai thác vận chuyển HK bằng tàu cánh ngầm trên tuyến TP.HCM - Vũng Tàu, gồm: hãng Greenlines, Vina Express và Petro Express Hàng năm, vận chuyển khoảng gần 1 triệu lượt HK từ TP.HCM đi Vũng Tàu và ngược lại, trên tuyến có

18 tàu tham gia vận chuyển HK, trong đó có 13 chiếc loại 2 động cơ chính có sức chở 132 HK/tàu và 5 chiếc có 1 động cơ chính có sức chở 75 HK/tàu

- Taxi: theo thống kê của sở GTVT thì tới đầu tháng 2-2010, số lượng taxi tại

TPHCM là khoảng 12.551 xe

- Xe ôm: Xe ôm hiện nay tại TP.HCM là một nghề tự phát, chưa được quản lý

Chúng ta thường bắt gặp xe ôm ở khắp mọi nơi trog TP, rất dễ để nhận ra họ, bởi

vì họ thường đậu xe trên các vỉa hè hay tập trung ở các bến xe, tạm xe bus để đón khách Ở khu vực trung tâm, lượng xe ôm tập trung đông nhất ở bến xe bus Quách Thị Trang Để siết chặt quản lý dạng vận chuyển hành khách này, UBND TP.HCM cũng vừa ban hành dự thảo quản lý và hướng dẫn sử dụng xe thô sơ, xe gắn máy, môtô hai bánh, môtô ba bánh vận chuyển hành khách, hàng hóa trên địa bàn TP để

áp dụng vào đời sống người dân

2 Tác động của giao thông công cộng đối với khu vực trung tâm đô thị

2.1 Môi trường

a) Không khí

BỤI:

- Kết quả đo đạc tại 6 trạm quan trắc không khí tại TP HCM cho thấy 89% mẫu kiểm tra không khí không đạt tiêu chuẩn cho phép, luôn ở mức nguy hại cao cho sức khỏe, trong đó lượng bụi lơ lửng đang là nhân tố gây ô nhiễm nghiêm trọng hàng đầu trên địa bàn

- Tại nút giao thông ngã 4 Đinh Tiên Hoàng – Điện Biên Phủ, nồng độ bụi có xu hướng ngày càng gia tăng, xấp xỉ 1,2mg/m3, vượt chuẩn từ 1.08 - 1.55 lần so với tiêu chuẩn cho phép

- Tại tất cả các khu vực được quan trắc, cụ thể tại 2 nút giao thông: vòng xoay Hàng Xanh, vòng xoay Phú Lâm, nồng độ bụi đo được đều cao hơn từ 1,56 - 3 lần so với tiêu chuẩn cho phép Khu vực xung quanh ngã tư An Sương, chỉ số đo tại mọi thời điểm trong ngày đều không đạt yêu cầu, có thời điểm vượt chuẩn gấp 5 lần

Nguyên nhân phát sinh bụi:

- Khi dòng xe lưu thông trên đường, đặc biệt là khi hãm phanh, các lốp xe sẽ ma sát mạnh với mặt đường làm mòn đường, mòn các lốp xe và tạo ra bụi đá, bụi cao su và bụi sợi Các bộ phận ma sát của phanh bị mòn cũng thải ra bụi kẽm, đồng, niken, crom, sắt và cadmi Ngoài ra quá trình cháy không hết nhiên liệu cũng thải ra bụi cacbon Bên cạnh các nguồn bụi sinh ra từ xe, còn có bụi đất đá, cát tồn đọng trên đường do chất lượng đường kém, do đường bẩn và do chuyên chở các vật liệu xây dựng, chuyên chở rác Nguồn bụi này thường tồn đọng trên đường, hoặc bám theo xe

và thường cuốn theo lốp xe khi xe chạy

KHÍ THẢI:

- Thành phần các chất độc thải ra khi sử dụng nhiên liệu ở các phương tiện giao thông (nhiên liệu xăng hay diesel) là : CO và NO2 trong khói xe, có khả năng gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng đang có xu hướng tăng mạnh

- Xe bus cũ kỹ, xả khói mù trời, các loại xe này khi lưu thông bình thường đã đủ để

"giết người" từ những thứ nó thải ra Nhưng đáng sợ hơn, khi phần lớn trong ngày các phương tiện tham gia giao thông hoạt động trong tình trạng kẹt xe Lúc đó, hàng triệu phương tiện đứng yên, đồng loạt xả khói như một cuộc tấn công huỷ diệt môi trường

- Hiện nay, đối với xe chạy bằng diesel thì tỷ lệ không đạt yêu cầu khí thải khi kiểm tra trong trung tâm đăng kiểm chiếm từ 16 - 20%, chủ yếu là xe kinh doanh vận tải như

xe bus, xe khách và xe tải

Số liệu nồng độ khí thải từ các trạm quan trắc của TP:

- Ô nhiễm khí SO2: hầu hết nồng độ trung bình của SO2 trong không khí đều nhỏ hơn hoặc xấp xỉ CTCP (0.3mg/m³), tuy nhiên theo một số nghiên cứu khác cho thấy tại các nút giao thông chính hay gần một số khu công nghiệp nồng độ SO2 thải ra môi trường đã lớn hơn 2-3 lần

- Nồng độ NO2 đo đạc được tại các trạm quan trắc cho thấy chỉ số này cũng vượt tiêu chuẩn cho phép (thường dao động ở mức 0.19 – 0.34mg/m³ ) và đang có biểu hiện gia tăng tần suất Cụ thể, nồng độ khí CO ở Hàng Xanh và Đinh Tiên Hoàng - Điện Biên Phủ đã tăng 1,1-1,3 lần so với nửa đầu năm ngoái; còn khí NO2 tăng 1,1 lần tại khu vực nút Đinh Tiên Hoàng - Điện Biên Phủ

- Tình trạng ô nhiễm không khí do chì cũng gia tăng nhanh chóng, lượng chì trong không khí đo được tại các trạm quan trắc ven đường giao thông của TP.HCM từ đầu năm 2006 đến cuối 2007 đã tăng đột biến, lên mức trên 1μg/m³, vượt mức cho phép của Tổ chức Y tế thế giới WHO (1μg/m³) Nồng độ chì đo được tại các trạm quan trắc

từ đầu năm 2009 đến nay thường dao động ở ngưỡng 0.22 – 0.38 mg/m³ vượt quá Tiêu chuẩn Việt Nam (1.5 μg/m³), khu vực có nồng độ chì cao nhất TP là xung quanh ngã sáu Gò Vấp

b) Rác thải

- Xe bus, taxi là phương tiện công cộng mà chúng ta sử dụng hàng ngày, nhưng nhiều hành khách hoàn toàn không có ý thức trong việc giữ gìn vệ sinh chung khi đi xe bus,taxi vô tư xả rác trên xe, đôi khi còn vứt cả rác xuống đường mà không chịu bỏ vào thùng rác Ngay cả tiếp viên xe bus, tài xế xe bus và tài xế taxi cũng không ngoại

lệ

- Các trạm xe bus, nhà chờ xe bus cũng đầy rác do hành khách bỏ lại, cả những người

lái xe ôm cũng “ tham gia ” xả rác

- Phỏng vấn Chị Đỗ Minh, lễ tân của một công ty có trụ sở ở đây, cho biết, do thường xuyên trực ở tiền sảnh nên chị phải chứng kiến nhiều cảnh rất "tự nhiên" của lái, phụ

xe bus "Ngoài quét xe, xả rác ngay xuống mặt đường, rất nhiều lái và phụ xe còn thản nhiên đứng úp mặt vào xe và trút bầu tâm sự", chị Minh, nói Còn chị Dung, nhân viên thu gom vệ sinh của Công ty Công trình công cộng, quận 1, đang làm nhiệm vụ tại khu vực này, cho biết: "Chúng tôi rất khổ khi phải quản lý đoạn đường này Mỗi lần xe bus về chúng tôi lại phải gò mình quét rác Quét đi quét lại mà vẫn

không sao sạch được"

- Địa điểm bị gây xú uế chỉ cách Trạm điều hành Sài Gòn, trước cổng chợ Bến Thành, với đầy đủ nhà vệ sinh, căn tin chưa đến 100 m Nhóm nghiên cứu bắt gặp một nhân viên của xe bus biển kiểm soát 53LD-3401 đang tiểu tiện ngay trước số nhà 147

Hàm Nghi và ghi lại được các hành vi xả rác vô ý thức khác…

c) Tiếng ồn

- Giao thông công cộng nếu được khai thác đúng cách sẽ có tác dụng rất lớn trong việc giảm tiếng ồn trên đường giao thông, bởi GTCC giúp giảm một lượng đáng kể phương tiện cá nhân là một phần không nhỏ gây ra tiếng ồn trên đường giao thông Thế nhưng theo cơ quan quan trắc tiếng ồn ở TP.HCM cho biết thì mức ồn ở đây vượt

tiêu chuẩn cho phép lên tới 10dBA

- Tiếng ồn gây ra do phương tiện giao thông công cộng chủ yếu là xe bus, taxi Và mức

độ ồn thường cao ở khu vực trạm điều hành nơi tập trung rất nhiều xe bus và rải rác ở các khu vực tập trung taxi như các tuyến đường Hàm Nghi, Lê Lợi, CMT8, Nguyễn

Thị Minh Khai…

- Tại những chốt đèn tín hiệu việc bóp còi dường như thành một thói quen, đèn đỏ chưa chuyển sang xanh thì một số người điều khiển phương tiện giao thông đã đua nhau bóp còi, đặc biệt là những tài xế lái xe bus, taxi, gây nguy hiểm cho người tham gia

giao thông

- Tình trạng này còn nghiêm trọng hơn vào giờ cao điểm, các tuyến đường chính của

TP như Nguyễn Thị Minh Khai, Cách mạng Tháng 8, Hai Bà Trưng, Ðiện Biên Phủ nhiều phương tiện giao thông liên tục hú còi xe, rú ga ầm ĩ Người đi trước vừa đi chậm lại là người đi sau bóp còi inh ỏi Ðèn xanh bật lên, xe trước chưa kịp chạy là cả đường phố vang tiếng còi hỗn loạn Chị Nguyễn Thị Loan, lưu thông qua khu vực này cho biết: “Nhiều khi đang đi đường, tiếng còi xe to quá làm tôi giật cả mình Sợ nhất

là xe bus bấm còi liên hồi và tiếng to nghe choáng cả tai”

Sử dụng còi xe không đúng cách là một trong những nguyên nhân gây ra nhiều tai

nạn giao thông nghiêm trọng

2.2 Cơ sở hạ tầng và các vấn đề giao thông

a) Cơ sở hạ tầng

- Cơ sở hạ tầng giao thông tại TP HCM còn yếu kém, quá tải Theo tiêu chuẩn, diện tích dành cho giao thông phải đạt từ 10-15% nhưng TP Hồ Chí Minh chỉ đạt từ 6-7%,

hệ thống đường nhỏ hẹp, hư hỏng nhiều nhưng sửa chữa không đúng tiến độ dẫn đến đường bị đào xới, lô cốt nhiều làm cho đường đã hẹp lại càng hẹp thêm, gây trở ngại

cho việc lưu thông

- TP có tới một nửa số hành khách đi xe bus thường xuyên là những người có thu nhập

thấp, học sinh, sinh viên; chỉ có 20% cán bộ viên chức đi xe bus tới nơi làm việc Lượng khách đi trên xe bus càng ngày càng giảm đi (giảm khoảng 2% so với năm 2010) Đây là điều đáng lo ngại khi hệ thống đường bộ trở nên quá tải vì sự gia tăng

của các loại xe cá nhân.Hệ thống đường còn bất cập như hiện nay ảnh hưởng rất lớn đến việc lưu thông của xe bus

- Lòng lề đường, thậm chí cả trạm xe bus, bị chiếm dụng bởi các mục đích cá nhân như: bán hàng rong, giữ xe, để vật liệu xây dựng không đúng phép hay làm nhà cho người

vô gia cư, chỗ tránh mưa nắng cho cánh xe ôm….giành hết không gian của người đi

bộ và người chờ xe bus Giờ cao điểm, xe máy thường chạy leo lề, gây nguy hiểm cho khách bộ hành

- Ngoài ra, nhiều con đường ở TP bị ngập nước khi triều cường lên bởi hệ thống thoát nước không được đảm bảo

“Lô cốt” trên đường Nguyễn Kiệm (Q.Phú Nhuận, TP.HCM), một công trình

kinh doanh, đi lại của người dân

b) Các vấn đề giao thông

- Cơ sở hạ tầng không đảm bảo là một trong những nguyên nhân chính gây ra tai nạn giao thông:

+ Trên vỉa hè, có nhiều cống không được đậy nắp gây tai nạn cho người đi đường