BÁO CÁO QUẢN LÝ DI SẢN KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ NHÀ THỜ ĐÁ PHÁT DIỆM

Là một quần thể các nhà thờ Công giáo rộng khoảng 22 ha, nằm tại thị trấn Phát Diệm, huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình, phía Đông giáp xã Kim Chính, phía Tây giáp xã Lưu Phương còn phía Nam và Bắc giáp xã Thượng Kiệm, cách trung tâm thành phố Ninh Bình 30km về phía Đông Nam ,cách Hà Nội khoảng 120 km về hướng Nam.Đây là một công trình lớn, là nhà thờ chính tòa trung tâm của giáo phận Phát Diệm rộng lớn ở phía bắc Việt Nam. Nhà thờ được xây dựng toàn bằng đá và gỗ

QUẢN LÝ DI SẢN KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ

ĐỀ TÀI: NHÀ THỜ ĐÁ PHÁT DIỆM

Vị trí :

Là một quần thể các nhà thờ

Công giáo rộng khoảng 22 ha,

nằm tại thị trấn Phát Diệm,

huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình,

phía Đông giáp xã Kim Chính,

phía Tây giáp xã Lưu Phương

còn phía Nam và Bắc giáp xã

Thượng Kiệm, cách trung tâm

thành phố Ninh Bình 30km về

phía Đông Nam ,cách Hà Nội

khoảng 120 km về hướng

Nam.Đây là một công trình lớn,

là nhà thờ chính tòa trung tâm

của giáo phận Phát Diệm rộng lớn ở phía bắc Việt Nam Nhà thờ được xây dựng toàn bằng đá và gỗ

Quá trình lịch sử

1 Ý tưởng và quyết định thực hiện :

Quần thể kiến trúc này được xây dựng bởi Linh mục Phêrô Trần Lục (còn gọi là Cụ Sáu - Linh mục ở giáo phận Phát Diệm từ năm 1865) và các giáo dân Công giáo trong hơn 30 năm

Cha Trần-Lục đã nuôi ý định thực hiện công trình này từ năm 1866 Khi Đạo Công Giáo được tự do.Cha Trần Lục -người kiến trúc sư của công trình có mong muốn rằng, qua công trình này nói lên tính chất hòa hợp và sự hội nhập giữa đạo Công giáo với nền văn hóa kiến trúc của dân tộc cũng

như sự hòa hợp giữa Công giáo với các tôn giáo khác ở Việt Nam , nói lên tính đoàn kết

Nhà thờ Phát Diệm được khởi công vào năm 1875 và đến năm 1898 thì cơ bản hoàn thành Nét độc đáo của công trình này ở chỗ: mặc dù là nhà thờ Công giáo nhưng được

mô phỏng theo những nét kiến trúc đình chùa truyền thống của Việt Nam

2 Trình tự xây cất:

• Thời gian chuẩn bị vật liệu (1873-1883)

• Việc xây cất được thực hiện theo hai giai đoạn : giai đoạn xây cơ sở và các nhà thờ chung quanh, và giai đoạn xây cất chính ngôi Nhà Thờ Lớn

• Năm 1875, để xem móng đất có vững chắc đủ hay không bởi vì vùng PhátDiệm là vùng đất tân bồi -Cha Trần-Lục đã cho thử xây "Núi táng xác", cũng gọi là "Núi Calvariô = Núi Sọ" Kết quả được nhận định là rất khả quan.Móng đất rất vững chắc Do đó việc xây cất các nhà thờ được tiến hành

Khi thấy đất khá vững chắc bắt đầu xây cất ngôi Nhà Đức Mẹ Maria Người ta cũng gọi nhà thờ này là Nhà Thờ Đá, vì tất cả đều bằng đá Nhà thờ dài 18 thước, rộng ngang 9 thước và cao 5 thước

• Năm 1889, tiếp tục xây Nhà thờ kính Thánh Tâm Chúa Giêsu Nhà thờ này được xây cất toàn bằng gỗ lim Nhà thờ dài 25 thước, rộng ngang 12 thước và cao 9 thước Cửa chính nhà thờ này được chạm trổ rất đẹp và được đưa sang triển lãm bên Paris Ngoài

ra chúng ta phải kể tới các nhà thờ khác cũng được lần lượt xây cất, như nhà thờ kính thánh Giuse, nhà

thờ kính thánh Phêrô, nhà thờ kính thánh Gioan Tiền

Hô hay kính thánh Rocô, rồi Phương-Đình với tháp chuông; và ba hang đá

• Năm 1891, xây Nhà thờ kính Đức Mẹ đất thánh Mân Côi, cũng gọi là Nhà Thờ Lớn, và bây giờ là Nhà Thờ chính tòa Phát-Diệm Nhà thờ được xây cất theo kiểu

á đông, pha kiểu gô-tích Để làm cho nền được vững chắc, người ta phải chôn xuống nhiều cây tre và đổ xuống thật nhiều đá Nhà thờ dài 74 thước, cao 16 thước và rộng ngang 21 thước Có 48 cột gỗ lim lớn, trong đó 16 cây cột ở giữa có chu vi mỗi cột là 2 thước 35, cao 11 thước và nặng 7 tấn Trên mỗi cột

có khắc tên Đức Mẹ và tên Thánh Cả Giuse Nhà thờ

có 9 gian ; gian cung thánh, gian kiệu và 7 gian khác Mái ngói hai tầng

• Công trình xây cất cuối cùng là Phương-Đình, ở trước Nhà Thờ Lớn Đây là công trình kiến trúc theo kiểu á đông và dựa theo quan điểm thần học : nhà vuông với kích thước gần bằng nhau : chiều ngang 24m, sâu 17m và cao 25 m; mái cong, 4 tháp chuông khác ở bốn góc, tháp ở giữa cao 25 thước 65 Cách xếp đặt này có tính cách thần học, vì phương đình là con đướng đẫn vào yết kiến các thần Trên là lầu chuông, với quả chuông nặng gần hai tấn do Giáo xứ Phát-Diệm dâng cúng với hàng chữ ghi "Phát-Diệm

xứ cống vật", cao1 thước 90, đường kính là 1 thước

10 Ở giữa treo một trống cái thật lớn 66 thước, cao 1 thước 90,đường kính là 1 thước 10

3) Kiến trúc :

Đã được Bộ Văn Hóa công nhận là Di tích lịch sử văn hoá Đây là một công trình xây dựng lớn và có quy mô, cũng như có tính cách nghệ thuật cao, được coi như một đúc kết văn hóa, nghệ thuật vững chắc cho các thế hệ sau Vẫn tôn trọng và gìn giữ những phong tục tập quán với tư cách là những di sản quý giá mà cha ông để lại Nhà thờ được xây dựng với trình độ kỹ thuật và điều kiện giao thông của những năm cuối thế kỷ 19

Quần thể nhà thờ Phát Diệm gồm 1 nhà thờ lớn và 5 nhà thờ nhỏ (trong đó có một nhà thờ được xây dựng bằng đá tự nhiên, được gọi là nhà thờ đá).Từ hướng Nam đi vào nhà thờ Phát Diệm gồm các phần: Ao hồ, Phương Ðình (nhà chuông), Nhà thờ lớn, ba hang

đá nhân tạo và nhà thờ đá

 Ao hồ : Một hồ nước

hình chữ nhật, rộng

khoảng 4 ha, được kè

đá xung quanh nằm trực diện với con đường từ thị trấn Phát Diệm dẫn vào nhà thờ Giữa hồ là một hòn đảo trên đó có bức tượng Chúa

 Phương Đình : là một công trình kiến trúc cao 25m,

rộng 17m, dài 24m gồm ba tầng được xây dựng bằng đá phiến, lớn nhất là tầng dưới cùng được xây dựng bằng đá xanh Trên 4 đỉnh tháp có 4 pho tượng tượng bốn vị Thánh Sử Giữa Phương Ðình đặt một sập làm bằng đá nguyên khối Tầng thứ hai của Phương Ðình treo một trống lớn Tầng ba treo một quả chuông cao 1,4m, đường kính 1,1m, nặng gần

2000 kg, quả chuông lớn ở Phương Ðình được đúc vào năm 1890 Một tiếng chuông vang xa được ví như cả 3 tỉnh (Nam Định, Ninh Bình và Thanh Hóa) nghe thấy

 Nhà thờ lớn : Nhà

thờ chính được xây

dựng năm 1891 với

tên chính thức là

Nhà thờ Đức Mẹ

Mân Côi, nay là

nhà thờ Chính tòa

của vị Giám mục

Phát Diệm Nhà

thờ lớn dài 74m,

rộng 21m, cao

15m, có bốn mái

và có năm lối vào

dưới các vòm đá

được chạm trổ

Trong nhà thờ có 6 hàng cột gỗ lim (48 cột) nguyên khối, hai hàng cột giữa cao tới 11m, chu vi 2,35m, mỗi cột nặng khoảng 10 tấn Gian thượng của thánh đường có một bàn thờ lớn làm bằng một phiến đá nguyên khối dài 3m, rộng 0,9m, cao 0,8m, nặng khoảng 20 tấn Mặt trước và hai bên được chạm trổ các loài hoa đặc trưng của bốn mùa làm cho bàn thờ như được phủ một chiếc khăn màu thạch sáng Hai phía bên nhà thờ có bốn nhà thờ nhỏ được kiến trúc theo một phong cách riêng Mái không cao vút kiểu ngọn tháp như những nhà thờ khác mà là mái cong thấp cổ kính như mái đình, mái chùa

 Nhà thờ đá : Tên nguyên thủy: Nhà thờ Trái tim Vô

nhiễm nguyên tội Đức Mẹ, còn được gọi là nhà thờ

đá vì tất cả mọi thứ ở nhà thờ này đều được làm bằng đá, từ nền, tường, cột, chấn song cửa Phía trong được chạm nhiều bức phù điêu đẹp, đặc biệt là bức chạm tứ quý: tùng, mai, cúc, trúc, tượng trưng cho thời tiết

và vẻ đẹp

riêng của bốn

mùa trong

một năm

Ðường nét

khắc họa

những con

vật như sư tử,

phượng sống

động đến lạ

thường Ấn

tượng hơn

nữa khi tất cả đều được làm chỉ với bàn tay tài hoa của người thợ và một dụng cụ đục đá nhỏ

 Các hang đá nhân tạo : ở phía bắc khu nhà thờ Phát Diệm có 3 hang đá cách nhau khoảng 100m được tạo bằng những khối đá lớn nhỏ khác nhau giữ nguyên dáng vẻ tự nhiên Trong đó, hang Lộ Ðức

(nguyên thủy tên là Vườn Gethsemane) là đẹp nhất.

Trên các hang đá đều có các tượng lớn

 Phần nội thất bên trong nhà thờ Phát Diệm lối kiến trúc mái vòm trống trúc kiên cố vững chãi pha trộn với hệ thống kết cấu khung cột, kèo và xà mang của

riêng biệt cho nhà thờ Phát Diệm với các nhà thờ khác Nhìn vào kiến trúc thánh đường bên trong nhà thờ lớn thờ chúa Giêsu, có thể thấy trần nhà thờ được xây cao mở rộng, nhưng ở đây những cột mảnh bằng chất liệu bê tông quen thuộc của kiến trúc Gothich đã được thay bằng hệ thống cột, kèo và

xà ngang (6 hàng cột gỗ lim (48 cột) nguyên khối, hai hàng cột giữa cao 11m, chu vi 2,35m, mỗi cột nặng khoảng 10 tấn) không kém phần vững trãi Không gian bên trong không thoáng đãng và rộng rãi so với những nhà thờ khác nhưng lại gần gũi đối với người việt

Quần thể nhà thờ đá Phát Diệm là 1 công trình di sản đặc biệt đã được xây dựng từ những năm cuối thế kỷ 19.Với thời gian, các phiến đá vẫn vững chắc nhưng các cột gỗ đã bắt đầu xuống cấp và phải thay thế nhiều.Vì vậy,từ 1997-1999,đã nhận được sự góp sức,ủng hộ từ phía giáo dân để trùng tu,tôn tạo toàn thể thánh đường Năm 1998, nhà thờ

lớn Phát Diệm được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa

Đây là một công trình xây dựng lớn ,quy mô,được coi như một đúc kết văn hóa,nghệ thuật vững chắc cho các thế hệ sau.Trải qua hơn 100 năm tuổi,khu Thánh đường Phát Diệm xứng đáng là đỉnh cao của nghệ thuật kiến trúc Việt Nam, là biểu tượng cho tinh thần nhân văn sâu sắc của người Việt trong sự hòa quyện tài tình của các nền văn hóa,của tinh thần cộng đồng cao quý sắt son Ngoài ra một công trình được xây dựng hoàn toàn bằng đá rất dễ tạo ra sự khô cứng về đường nét,nhưng

với sự thiết kế hoàn hảo và bàn tay khéo léo của người thợ dân gian, nhà thờ đá Phát Diệm lại có dáng vẻ mềm mại và tinh tế, đã làm nên một kì quan nhân tạo cho vùng đất Ninh Bình Do vậy,đây cần là một địa chỉ hấp dẫn trong chương trình tham quan du lịch cho du khách

để tìm hiểu về nghệ thuật kiến trúc độc đáo chạm khắc trên gỗ và đá kết hợp với kiến trúc nhà thờ Tây phương với đình chùa truyền thống Việt Nam

Hiện tại nhà thờ Phát Diệm khá nổi tiếng nhưng phần lớn

du khách chỉ tham quan một số thắng cảnh thu hút khách

du lịch khác như: Cố Đô Hoa Lư, Tam Cốc Bích Động (Vịnh Hạ Long trên cạn) nên phần lớn du khách đi tour trong 1 ngày.Vì vậy để có thể tham quan nhà thờ đá Phát Diệm chỉ cách Hoa Lư 30 km cần tính toàn them đê cho

du khách không bị sức ép về mặt thời gian

Kết luận

Vận dụng từ nhiều giải pháp kết cấu cổ truyền và những

tư duy sáng tạo khoa học đã làm kỳ vĩ hơn không gian kiến trúc truyền thống, đảm bảo được tính chất thân thuộc và linh thiêng của một không gian tín ngưỡng dân tộc.Với vật liệu và kết cấu cổ truyền, kiến trúc Nhà thờ chính cũng như các nhà thờ các Thánh và cả Phương-Đình đều mang đậm nét dáng dấp các đình chùa cổ Nước ta, dáng dấp kiến trúc truyền thống Việt-Nam, có sự kết hợp ăn ý các mô-típ kiến trúc gô-tích tôn giáo Phương Tây Đó có lẽ là sự giao thoa tuyệt vời giữa văn hóa Đông Tây và cũng là minh chứng

cho sự uyển chuyển trong việc tiếp cận những điều mới của người Việt Nam

Người dân đang ngày càng nhận thức đúng đắn giá trị, ý nghĩa của di tích đối với đời sống xã hội, nên di tích càng ngày càng được mọi người quan tâm.Trong tương lai,nơi đây sẽ là một trong những điểm tham quan hấp dẫn của Ninh Bình