Bước 2: viết số 23 vào bên trái số75 ta được kết quả là: 2375.Nếu hai số tự nhiên có hai chữ số mà hai chữ số đầu khác nhau cùng chẳn hoặc cùng lẻ, còn hai chữ số cuối là các chữ số 5 th
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN TRẦN VĂN THỜI
Trường: T.H.C.S PHONG ĐIỀN.
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài:
“CÁCH TÍNH TÍCH CỦA HAI SỐ TỰ
NHIÊN CÓ HAI CHỮ SỐ”
-Đề tài thuộc lĩnh vực chuyên môn: Toán.
-Họ và tên người thực hiện: TRẦN TRUNG CHÁNH.
-Chức vụ: Giáo viên.
-Sinh hoạt tổ chuyên môn: Toán-Lí-KT.
Huyện Trần Văn Thời, tháng 10/2010.
Trang 2A ĐẶT VẤN ĐỀ:
Tạo sự hứng thú cho học sinh học tập bộ môn Toán là một nhu cầu không thể thiếu đối với giáo viên bộ môn Toán Ngày nay, bên cạnh sự trợ giúp của máy tính bỏ túi ta có thể tính nhanh kết quả của các phép tính sau mà không cần đến sự hổ trợ nào của máy tính bỏ túi
Ví dụ:
752 = 5625 15.35 = 525 25.45 = 1125 35.85 = 2975 25.95 = 2375 93.97 = 9021 Vậy:
- Bằng cách nào ta có thể tính nhanh kết quả của các phép tính trên mà không cần đến sự trợ giúp của máy tính bỏ túi?
- Có cách nào để tính nhanh: “tích của hai số tự nhiên có hai chữ số” bất
kỳ hay không?
- Khi hướng dẫn học sinh tính nhanh: “Tích của hai số tự nhiên có hai chữ số” ta làm thế nào?
- Cách tính tích của hai số tự nhiên có hai chữ số sẽ được vận dụng để củng cố khắc sâu cho học sinh về phần kiến thức nào trong chương trình Toán trung học cơ sở?
Xin mời các đồng nghiệp cùng nhau tham khảo qua sáng kiến kinh nghiệm:
“CÁCH TÍNH TÍCH CỦA HAI SỐ TỰ NHIÊN CÓ HAI CHỮ SỐ”
B.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
Quan sát các ví dụ trên, ta có thể chia ra các trường hợp sau:
1.Trường hợp 1: Bình phương của một số có hai chữ số mà chữ số tận cùng
là chữ số 5.
Giả sữ số có hai chữ số có dạng: a a5( ∈¥;1≤ ≤a 9)
Ta có:
a = a+ = a + a +
2
( )
Từ đó cho ta thấy rằng: a a( +1)là số trăm, còn 25 là số chục.
Vậy: Muốn tính tích của hai số tự nhiên có hai chữ số mà chữ số tận cùng là chữ số 5 ta làm như sau:
Bước 1:Tính tích a a( +1)
Bước 2:Viết số 25 vào bên phải kết quả ở bước 1.
Ví dụ minh hoạ: muốn tính 752 ta làm như sau:
Bước 1: Tính tích 7 7 1( + =) 7.8 56=
Bước 2: Viết số 25 vào bên phải số 56 ta được kết quả là: 5625
Trong bài: “những hằng đẳng thức dáng nhớ”(sách giáo khoa toán 8 - tập một) có nêu ra trường hợp này,nên ta có thể áp dụng cách tính nhanh này để củng cố khắc sâu cho học sinh lớp 8 khi học về hằng đẳng thức:
Trang 3( )2 2 2
2
A B+ = A + AB B+
Tuy nhiên trường hợp 1 chỉ là trường hợp đặc biệt của trường hợp sau:
2.Trường hợp2 :Tích của hai số tự nhiên có hai chữ số mà hai chữ số đầu khác nhau (không cùng chẳn hoặc không cùng lẻ), còn hai chữ số cuối là các chữ số 5.
Giả sữ hai số có hai chữ số có dạng: a b a b5; 5 ,( ∈¥;1≤a b; ≤9)
Ta có:
a b = a+ b+
100ab 50a 50b 25
( )
( )
100
2
a b
ab +
( 1 1)
2
a b
ab + − +
( 1) 1
a b
ab + −
a b
ab + −
( 1)
2
a b
ab + −
2
a b ab
+
= + ÷+
Từ đó cho ta thấy rằng:
2
a b
ab + + là số trăm, còn 75 là số chục.
Trong đó:
2
a b+
là phần nguyên của 2
a b+
Vậy: Muốn tính tích của hai số tự nhiên có hai chữ số mà hai chữ số đầu khác nhau (không cùng chẳn hoặc không cùng lẻ), còn hai chữ số cuối là các chữ số 5 ta làm nh ư sau:
Bước 1:Tính
2
a b
ab +
+
Bước 2: Viết kết quả ở bước 1 vào bên trái số 75
Ví dụ minh hoạ:
Ví dụ 1:Tính 35.85
Bước 1: Tính 3.8 3 8 24 5 29
2
+
+ = + =
Bước 2: Viết số 29 vào bên trái số75 ta được kết quả là: 2975
Ví dụ 2: tính 25.95
Bước 1: 2.9 2 9 18 5 23
2
+
+ = + =
Trang 4Bước 2: viết số 23 vào bên trái số75 ta được kết quả là: 2375.
Nếu hai số tự nhiên có hai chữ số mà hai chữ số đầu khác nhau (cùng chẳn hoặc cùng lẻ), còn hai chữ số cuối là các chữ số 5 thì ta áp dụng trường hợp sau:
3.Trường hợp3 :Tích của hai số tự nhiên có hai chữ số mà hai chữ số đầu khác nhau(cùng chẳn hoặc cùng lẻ), còn hai chữ số cuối là các chữ số 5.
Giả sữ hai số có hai chữ số có dạng: a b a b5; 5 ,( ∈¥;1≤a b; ≤9)
Ta có:
a b = a+ b+
100ab 50a 50b 25
( )
2
a b
ab +
( )
100
2
a b
ab +
( )
2
a b
ab +
2
a b ab
+
= + ÷+
Từ đó cho ta thấy rằng:
2
a b
ab + + là số trăm, còn 25 là số chục.
Trong đó:
2
a b+
là phần nguyên của 2
a b+
Vậy: Muốn tính tích của hai số tự nhiên có hai chữ số mà hai chữ số đầu khác nhau(cùng chẳn hoặc cùng lẻ), còn hai chữ số cuối là các chữ số 5 ta làm nh ư sau:
Bước 1:Tính
2
a b
ab +
+
Bước 2: Viết kết quả ở bước 1 vào bên trái số 25
Ví dụ minh hoạ:
Ví dụ 1:Tính 15.35
Bước 1: Tính 1.3 1 3 3 2 5
2
+
+ = + =
Bước 2: Viết số 5 vào bên trái số25 ta được kết quả là: 525
Ví dụ 2: Tính 25.45
Bước 1: 2.4 2 4 11
2
+
+ =
Bước 2: Viết số 11 vào bên trái số25 ta được kết quả là: 1125
Các trường hợp 1;2;3 là trường hợp đặc biệt của trường hợp sau:
4.Trường hợp 4: Tích của hai số tự nhiên có hai chữ số mà hai chữ số đầu giống nhau, còn hai cữ số cuối có tổng bằng 10.
Giả sữ hai số có hai chữ số có dạng: ab ac (a b c, , ∈¥;1≤ ≤a 9;0≤ ≤b 9;0≤ ≤c 9)
Ta có:
Trang 5( ) ( )
ab ac= a b+ a c+
2
100a 10ab 10ac bc
( )
2
100a 10a b c bc
2
2
( )
Từ đó cho ta thấy rằng: a a( +1)là số trăm, còn bc là số chục.
Vậy: Muốn tính tích của hai số tự nhiên có hai chữ số mà hai chữ số đầu giống nhau, còn hai cữ số cuối có tổng bằng 10 ta l àm nh ư sau:
Bước 1:Tính tích a a( +1)
Bước 2: Tính tích bc
Bước 3: Viết kết quả ở bước 2 vào bên trái kết quả ở bước 1.
Ví dụ minh hoạ:
Ví dụ 1:Tính 93.97
Bước 1: Tính 9 9 1( + =) 9.10 90=
Bước 2: Tính3.7 21=
Bước 3: Viết số 90 vào bên trái số 21 ta được kết quả là: 9021
Ví dụ 2: tính 752
Bước 1: Tính 7 7 1( + =) 7.8 56=
Bước 2: Tính5.5 25 =
Bước 3: Viết số 56 vào bên trái số 25 ta được kết quả là: 5625
Các trường hợp 1;2;3;4 là trường hợp đặc biệt của trường hợp sau:
C.KẾT LUẬN:
Ta có thể hệ thống lại cách tính tích của hai số tự nhiên có hai chữ số như sau:
Trường hợp 1: Bình phương của một số có hai chữ số mà chữ số tận cùng là chữ số 5.
Muốn tính bình phương của một số có hai chữ số mà chữ số tận cùng là chữ số 5.
Ta tính bình phương của chữ số hàng chục rồi viết thêm số 25 vào bên phải kết quả đó.
Trường hợp2: Tích của hai số tự nhiên có hai chữ số mà hai chữ số đầu khác nhau (cùng chẳn hoặc cùng lẻ), còn hai chữ số cuối là các chữ số 5.
Muốn tính a b5 5ta tính
2
a b
a b +
+ rồi viết thêm số 25 vào bên phải của kết
quả đó.
Trường hợp3: Tích của hai số tự nhiên có hai chữ số mà hai chữ số đầu khác nhau (không cùng chẳn hoặc không cùng lẻ), còn hai chữ số cuối là các chữ số 5.
Muốn tính a b5 5ta tính
2
a b
a b + + rồi viết thêm số 75 vào bên phải của kết
quả đó.
Trang 6Trường hợp 4: Tích của hai số tự nhiên có hai chữ số mà hai chữ số đầu giống nhau, còn hai chữ số cuối có tổng bằng 10.
Muốn tính ab ac ta tính a a( +1) rồi viết vào thêm vào bên phải của kết quả đó
tích b.c
Sáng kiến kinh nghiệm: “CÁCH TÍNH TÍCH CỦA HAI SỐ TỰ NHIÊN
CÓ HAI CHỮ SỐ” có thể áp dụng để giảI các bài toán tính nhẩm, tính nhanh Ngoài ra, ta cũng có thể tạo ra hứng thú trong học tập cho học sinh các lớp 6;7;8;9 Cụ thể như sau:
Đối với học sinh lớp 6: Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh cách tính
tích của hai số tự nhiên có hai chữ số để lập bảng bình phương của 20 số tự nhiên đầu tiên khi dạy về: “Luỹ thừa với số mũ tự nhiên”
Đối với học sinh lớp 7: Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh cách tính
tích của hai số tự nhiên có hai chữ số để lập bảng bình phương của 20 số tự nhiên đầu tiên khi dạy bài: “Luỹ thừa của một số hữu tỉ”hoặc bài: “số vô tỉ Khái niệm về căn bậc hai” hoặc bài: “Định lí Py-ta-go”
Đối với học sinh lớp 8: Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh cách tính
tích của hai số tự nhiên có hai chữ số để củng cố khắc sâu cho học sinh công thức:
A+B =A +2AB+B
Khi dạy bài: “Những hằng đẳng thức đáng nhớ”
Đối với học sinh lớp 9: Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh cách tính
tích của hai số tự nhiên có hai chữ số để lập bảng bình phương của 20 số tự nhiên đầu tiên khi dạy bài: “Căn bậc hai”
Bản thân đã từng áp dụng sáng kiến kinh nghiệm này vào việc giảng dạy
bộ môn Toán ở các lớp 6; 7; 8; 9 và đã tạo ra được sự hứng thú trong các tiết học bên cạnh sự khô khan của các khái niệm trừu tượng của Toán học Tuy nhiên, sáng kiến kinh nghiệm: “CÁCH TÍNH TÍCH CỦA HAI SỐ TỰ NHIÊN
CÓ HAI CHỮ SỐ” rất cần sự đóng góp thêm các cách tính nhẩm khác để sáng kiến kinh nghiệm “CÁCH TÍNH TÍCH CỦA HAI SỐ TỰ NHIÊN CÓ HAI CHỮ SỐ” ngày càng được phong phú hơn