TÌM HIỂU VỀ PHẬT GIÁO HÒA HẢO Ở VIỆT NAM

Là một tôn giáo do người việt nam khởi xướng nhằm chấn hưng đạo phật, điểm thên tinh hoa khổng lão canh tân phương thức hành đạo, hình thành hình thành một nền đạo phật đăc thù tại việt nam vào nửa đầu thế kỉ XX đó là “Phật giáo hòa hảo

TÌM HIỂU VỀ PHẬT GIÁO HÒA HẢO

Ở VIỆT NAM



I GIỚI THIỆU CHUNG VỀ ĐẠO HÒA HẢO

Là một tôn giáo do người việt nam khởi xướng nhằm chấn hưng đạo phật, điểm thên tinh hoa khổng lão canh tân phương thức hành đạo, hình thành hình thành một nền đạo phật đăc thù tại việt nam vào nửa đầu thế kỉ XX đó là

“Phật giáo hòa hảo”

1 Nguồn gốc tên gọi

Tên đạo được lấy từ tên quê hương của đức Huỳnh giáo chủ - làng Hòa Hảo Tân Châu, tỉnh Châu Đốc (nay là tỉnh An Giang) Mặt khác tên của đạo cũng là tôn chỉ, mục đích của giáo phái, đó là hướng tới tinh thần “hiếu hòa” và “giao hảo”

2 Người sáng lập

Đạo Hòa Hảo ra đời tại làng Hòa

Hảo, quận Tân Châu, tỉnh Châu Đốc

(nay thuộc thị trấn Phú Mỹ, huyện

Phú Tân, tỉnh An Giang) vào năm

1939 do Huỳnh Phú Sổ (ảnh)Huỳnh

Phú Sổ, sinh ngày 15 tháng 11 năm

1920 (tức 25/11 Kỷ Mùi), là con của

Huỳnh Công Bộ, một con người điềm

đạm trầm tính, ít nói, thường xa lánh

chốn đông người ồn ã Ông được cha cho học hết bậc sơ Pháp-Việt tại một trường ở huyện, có năng khiếu thơ, văn và thông minh, nhạy cảm Nhưng do sức khỏe luôn đau ốm nên ông không tiếp tục học lên bậc cao hơn Ông phải lên núi Cấm tìm thầy chữa bệnh và tại đây ông đã tu theo phái Bửu sơn Kỳ Hương do Phật thầy Đoàn Minh Huyên (1807-1856) làm giáo chủ

Huỳnh Phú Sổ tự nhận mình là bậc "sinh như tri", biết được quá khứ nhìn thấu tương lai, được thọ mệnh cùng với Phật A-di-đà và Phật Thích-ca

mâu-ni, xuống hạ giới có nhiệm vụ truyền bá cho dân chúng tư tưởng Bửu Sơn Kỳ Hương để "Chấn hưng Phật giáo, cứu độ chúng sinh khỏi sông mê, biển khổ

và đưa tới chốn Tây phương cực lạc" Ông chữa bệnh cho người dân bằng các bài thuốc đã học và chính những lúc đi chữa bệnh đó ông đã kết hợp rao giảng

về Tứ ân hiếu nghĩa của Phật thầy Tây An Đoàn Minh Huyên qua những bài sấm kệ do ông soạn thảo Vì vậy chỉ trong vòng 2 năm từ 1937 đến 1939 số

người tin theo ông đã khá đông và ông trở nên nổi tiếng khắp vùng Ngày 18 tháng 5 năm Kỷ Mão (tức 4/7/1939) được ông chọn làm ngày khai đạo, khi

ông chưa tròn 20 tuổi Nơi tổ chức lễ khai đạo chính là gia đình ông Ông đã lấy tên ngôi làng Hòa Hảo nơi mình sinh ra để đặt tên cho tôn giáo mới của

mình: đạo Hòa Hảo hay Phật giáo Hòa Hảo Ông đã được các tín đồ suy tôn

làm giáo chủ Hòa Hảo

Huỳnh Phú Sổ được xưng tụng là Phật thầy mượn thân xác mình để cứu độ chúng sinh Ông làm nhiều bài ca dao, thơ ca, nói thiên cơ, sau được tập hợp lại thành bài giảng "Giác mê tâm kệ" có phần gần gũi tư tưởng thần bí, tín ngưỡng dân gian nên trong hoàn cảnh đời sống nhân dân Nam Bộ đầu những năm 40 thế kỷ 20 dễ đi vào lòng người, được quần chúng tin theo Người tính

dồ Phật Giáo Hòa Hảo có một câu răng lòng mình la: "Một đời, một đạo đến ngày chung thân"

3 Hoàn cảnh ra đời đạo Hòa Hảo

Những năm 40 của thế kỉ 20 lịch sử dân tộc việt nam và thế giới có nhiều biến động, chiến tranh thế giới lần 2 lan rộng nhân dân ta phải chịu cảnh “một

cổ hai tròng”, Nhật Pháp thay nhau khủng bố các phong trào yêu nước đời sống nhân dân lâm vào cảnh lầm than khổ ải, tâm trạng bế tắc nhu cầu về niềm tin, tâm linh là vấn đề cấp bách Trong hoàn cảnh đất nước sống quằn quại dưới gót sắt của thực dân Pháp, phát xít Nhật, những người hơi tỏ ra yêu nước, thương nòi bị thực dân kiềm chế, giam cầm Còn đa số quốc dân trí thức đuổi theo danh lợi, lãng quên sự nghiệp tổ tông Về người khối dân quê, đông đảo nhất, thuần phác nhất, giữ được nhiều đức tính của dân tộc nhất thì lại dốt nát, cơ cực, không người lãnh đạo Mà chính khối dân quê này trong suốt dòng lịch sử lại là chủ động với cuộc phục hưng dân tộc như: cuộc khởi nghĩa của Đinh Tiên Hoàng, Lê Lợi, Quang Trung đều do nông dân hoàn thành bằng việc cung cấp nhân lực, tài lực, vật lực Nếu không chú trọng đến nông dân thì chỉ làm các công việc của dã tràng xe cát Vì lý do đó mà Phật giáo Hòa Hảo xuất hiện ngay trong lòng nông dân để giác ngộ họ, giúp họ tiến lên tự giải thoát chính mình, giải phóng dân tộc rồi góp phần vào công việc giải thoát loài người

Giáo chủ là người sinh trưởng ở nông thôn, đau khổ cái đau khổ của nhân dân, ước ao hy vọng cái ước ao hy vọng của nhân dân nên mới hiểu được họ, cảm hóa được họ

II QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

1.Thời kỳ Nhật xâm chiếm

Tổ đình Phật giáo Hòa Hảo, xưa thuộc làng Hòa Hảo, nay thuộc thị trấn Phú

Mỹ, huyện Phú Tân, tỉnh An Giang

Sang năm 1941, đạo Hòa Hảo tiếp tục gia tăng số lượng tín đồ của mình một cách nhanh chóng Khi Nhật vào Đông Dương, Pháp lo ngại Nhật tranh thủ giáo phái Hòa Hảo nên đã câu thúc Huỳnh Phú Sổ ở Châu Đốc, Bạc Liêu,

Cần Thơ Năm 1942, Nhật vận động được giáo chủ Hòa Hảo về Sài Gòn Tại đây ông đã vận động được nhiều nhân vật hoạt động chính trị thân Nhật vào đạo Hòa Hảo để gây thanh thế, đồng thời thời gian này nhiều thanh niên theo đạo Hòa Hảo cũng tham gia các tổ chức của Nhật

Năm 1946, Huỳnh Phú Sổ cùng với những người lãnh đạo Hòa Hảo thành lập tổ chức việt Nam Dân chủ Xã hội Đảng gọi tắt là "Đảng Dân xã" vào Tháng Chính năm 1946 bao gồm lực lượng nòng cốt trong Hòa Hảo và tổ chức Việt Nam Quốc gia Độc lập Đảng Đảng Dân xã có điều lệ và chương trình hành động, cơ cấu tổ chức riêng, có vai trò như một tổ chứcchính trị Từ

đó Hòa Hảo vừa có đạo vừa có đảng mang hình thức gần với một tổ chức chính trị Khối Hòa Hảo còn tổ chức lại lực lượng vũ trang vào Tháng Sáu năm 1946 mang tên "Nghĩa quân Cách mạng Vệ quốc liên đội nguyễn Trung Trực"1

2 1947-1963 lực lượng võ trang

Năm 1947, Huỳnh Phú Sổ mất

tích trong khi trên đường đi hòa giải

giữa Việt Minh và Hòa Hảo; theo các

tài liệu Tây phương và Việt Nam

Cộng hòa thì ông bị Việt Minh thủ

tiêu Sau đó nội bộ Hòa Hảo tách ra

làm mấy nhóm; có nhóm ngả theo

Việt Minh, nhóm thì chống lại, gây ra

những vụ thanh toán và tranh giành

ảnh hưởng có khi đẫm máu Mỗi nhóm cát cứ ở những vùng như Long Xuyên, Châu Đốc, Cần Thơ

Chính phủ Đệ nhất cộng hòa sau khi thành lập năm 1955 thì mở những cuộc hành quân như "Chiến dịch Đinh Tiên Hoàng" rồi "Chiến dịch Nguyễn

Huệ" để bình định các giáo phái hầu thống nhất quân lực Các lãnh tụ Hòa Hảo như tướng Trần Văn Soái (biệt danh Năm Lửa) rút về cố thủ Đồng Tháp; tướng Lê Quang Vịnh (Ba Cụt) thì đem quân về chống giữ ở Châu Đốc, long Xuyên, Rạch Giá Bị truy nã Trần Văn Soái ra hàng còn Lê Quang Vinh thì bị bắt, sau đem xử tử2

3 Thời kì 1963-1975

Năm 1964 đạo Hòa Hảo có sự củng cố lại về tổ chức, xây dựng mở mang các cơ sở tôn giáo, văn hóa, xã hội Hệ thống Ban trị sự được kiện toàn từ trung ương đến cơ sở (hình thành cơ cấu tổ chức 4 cấp trung ương, tỉnh, huyện, xã) Đảng Dân xã cũng được củng cố để hỗ trợ cho đạo, đồng thời cơ quan lãnh đạo Hòa Hảo có sự phân đôi thành 2 ban trị sự trung ương: phái cũ

do Lương Trọng Tường, phái mới do Huỳnh Văn Nhiệm đứng đầu

Năm 1972 Lê Quang Liêm tách ra khỏi phái cũ của Lương Trọng Tường thành lập ban trị sự trung ương mới Lúc này đạo Hòa Hảo có tới 3 ban trị sự trung ương cùng tồn tại cho đến thống nhất đất nước Dù phân hóa, Phật giáo Hòa Hảo tiếp tục phát triển vào thời Đệ nhị Cộng hòa trong đó một sự kiện lớn là việc thành lập Viện Đại học hòa Hảo năm 1972 ở Long Xuyên Khi chính thể Việt Nam Cộng hòa sụp đổ thì các nhóm Hòa Hảo điều hành tổng cộng sáu trường trung học phổ thông, một viện đại học và hai bệnh viện Tất

cả những cơ sở này bị chính quyền mới tịch thu.3

4 Thời kì sau 1975

Đạo Hòa Hảo ra đời trong tình hình chính trị phức tạp, từng bị các thế lực phản động lôi kéo lợi dụng Trên thực tế sự lợi dụng này có lúc khá nặng nề, gây thiệt hại cho cách mạng và còn tạo ra tình trạng chia rẽ không bình

thường trong nội bộ của đạo Hòa Hảo

2Chuyện Năm Lửa và Ba Cụt

3 Tình hình Pg Hòa Hảo Sôi Động, Báo Viet Báo tường thuật

Sau khi miền Nam hoàn toàn giải phóng, ngày 19-6-1975, Tổ đình đạo Hòa Hảo tuyên bố giải tán Ban trị sự các cấp, kêu gọi tín đồ tu tại gia như lúc đầu

Cho đến đầu năm 1999, đạo Hòa Hảo không có tổ chức giáo hội, tín đồ tu tại gia Hàng năm đến ngày khai đạo (18 tháng 5 Âm lịch) các tín đồ tổ chức hành hương về Tổ đình (nơi sinh sống của gia tộc ông Huỳnh Phú Sổ)

Ngày 26-5-1999, Đại hội đại biểu đạo Hòa Hảo lần thứ I được tổ chức tại

An Giang, thông qua chương trình đạo sự, quy chế tổ chức, hoạt động của Ban đại diện, đồng thời đã bầu ra Ban Đại diện nhiệm kỳ I và ngày

11-6-1999, Ban Tôn giáo của Chính phủ đã chấp thuận quy chế đạo Hòa Hảo, tổ chức hoạt động và nhân sự của Ban đại diện và cho đến nay, hoạt động của đạo Hòa Hảo đã trở nên bình thường

Ngày nay tín đồ bắt tay vào công tác từ thiện như bếp ăn tình thương, làm cầu đóng giếng, cấp học bổng, cứu trợ bệnh nhân nghèo, xây nhà tình

thương…vì thế nghi lễ tôn giáo rất đơn giản và việc ma chay cưới hỏi cũng đơn giản Họ dồn lực lượng thực hiện việc công ích thực tiển hơn

III.- SỐ TÍN-ĐỒ PHẬT-GIÁO HÒA-HẢO

Tổng-số tín đồ P.G.H.H

được ước lượng vào

khoảng trên 5 triệu người

trong toàn quốc, đại diện là

tỉ-số 38% trên tổng dân-số

16,133,434 người của

Đồng Bằng Sông Cửu

Long

Có những tỉnh như An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Vĩnh Long, Bạc Liêu

tín-đồ Phật-Giáo Hòa-Hảo lên đến 90% dân-số; ở các tỉnh khác, tỷ-số này thay đổi từ 10 đến 60%

Nếu các tín-đồ Phật-Giáo Hòa-Hảo tham-gia các cuộc bầu-cử ứng-cử trong nhiệm-vụ đại-biểu nhân-dân, thì họ sẽ chiếm được đại đa số ghế Tỷ-dụ trong cuộc bầu cử Hội-đồng hàng Tỉnh 1965, tại các tỉnh An-giang, Châu-Đốc, tất

cả các đại-biểu nhân-dân đều là tín-đồ Phật-Giáo Hòa-Hảo; và tại các tỉnh Kiến-phong, Vĩnh-long, Phong-dinh, tín-đồ P.G.H.H đã chiếm 80% số ghế Tỷ-số này cũng đã được thể hiện trong cuộc bầu cử Quốc-Hội Lập-Hiến Việt-Nam Cộng-Hòa ngày 11-9-65, và liên danh đắc-cử nhiều phiếu nhứt trong toàn-quốc là liên danh của tín-đồ P.G.H.H tỉnh An-giang

II GIÁO LÝ HÒA HẢO

Giáo lý Hòa Hảo được thể hiện trong

những bài sấm kệ do Huỳnh Phú Sổ biên

soạn, bao gồm 6 tập:

1 Sấm khuyên người đi tu niệm

2 Kệ của người Khùng

3 Sấm giảng

4 Giác mê tâm kệ

5 Khuyến thiện

6 Những điều sơ học cần thiết của

kẻ tu hiền

Giáo lý Hòa Hảo là sự tiếp thu và nâng cao tư tưởng Bửu Sơn Kỳ Hương, gồm phần “Học Phật” và phần “Tu Nhân”.

1 Phần Học Phật: chủ yếu dựa vào giáo lý Phật giáo là ác pháp, chân

pháp và thiện pháp.

- Ác pháp: là các pháp gây nên tội lỗi khiến con người không thoát khỏi vòng sinh tử luân hồi

- Chân pháp: là các pháp phá tan những mê hoặc, tối tăm, giúp trí bừng sáng để giác ngộ chân lý

- Thiện pháp: là các pháp lành, con người cần tu tập để trở thành người tốt, sửa thân tâm cho trong sạch

Tinh thần chính là khuyên tín đồ ăn ngay ở hiền

2 Phần Tu Nhân: Tu Nhân là tu “tứ ân hiếu nghĩa”, bao gồm: ân tổ tiên cha mẹ, ân đất nước, ân đồng bào nhân loại, ân tam bảo (Phật, Pháp, Tăng)

- Ân tổ tiên cha mẹ: phải hiếu nghĩa, nghe lời răn dạy, không làm điều

xấu, chăm sóc cha mẹ lúc già yếu ốm đau

- Ân đất nước: yêu quê hương, góp phần làm cho quê hương giàu mạnh, bảo vệ đất nước khi có ngoại xâm, không được phản bội làm tay sai cho ngoại bang

- Ân đồng bào nhân loại: Đồng-bào ta và ta cùng chung một chủng-tộc, cùng một nòi-giống rồng tiên, cùng có những trang lịch-sử vẻ-vang oanh-liệt, cùng tương trợ lẫn nhau trong cơn nguy- biến, cùng chung phận-sự đào-tạo một tương-lai rực rỡ trong bước tiền đồ của giang-sơn đất nước Đồng-bào

ta và ta có một liên-quan mật-thiết không thể rời nhau, chẳng thể chia nhau và chẳng khi nào có ta mà không có đồng-bào, hay có đồng-bào mà không có ta Thế nên ta phải ráng giúp đỡ họ hầu đền đáp cái ơn mà ta đã thọ trong muôn một

- Ân tam bảo: tôn kính tam bảo ghi nhớ công ơn khai mở trí huệ cứu vớt chúng sinh ra khỏi vùng luân hồi khổ ải

Đạo Hòa Hảo khuyên tín đồ vừa học Phật vừa tu nhân để tạo nên công đức Có công đức để trở thành bậc hiền nhân Song, họ đặc biệt yêu cầu tín đạo phải tu nhân, cho rằng việc tu hành phải dựa trên đạo đức, trước hết đạo

làm người: Thiên kinh vạn điển, hiếu nghĩa vi tiên (Không có tu nhân thì

không thể học Phật, hoặc học Phật mà chẳng tu nhân thì cũng vô nghĩa);

Dụng tu Tiên đạo, tiên tu Nhân đạo; Nhân đạo bất tu, Tiên tu viễn ký

(Muốn tu thành Tiên Phật trước hết phải tu đạo làm người, đạo người mà không tu thì Tiên Phật còn xa vời)

III NGHI LỄ VÀ TỔ CHỨC

1 NGHI LỄ

Đạo Hoà Hảo chủ trương

tu tại gia hơn là đi lễ chùa

Họ chủ trương giúp đỡ người

nghèo hơn là cúng tiền xây

chùa hay tổ chức lễ hội tốn

kém Những buổi lễ được tổ

chức rất đơn giản và khiêm

tốn, không có ăn uống, hội

hè Lễ lộc, cưới hỏi hay ma

chay không cầu kỳ như

thường thấy ở những tôn giáo khác Họ cho đó là những sự phung phí thay vì dùng tiền đó dể giúp đỡ những người thực sự cần đến

Đạo Hòa Hảo không có tu sĩ, không có tổ chức giáo hội mà chỉ có một số chức sắc lo việc đạo và cả việc đời Không có nơi thờ công cộng, trung tâm của đạo ở làng Hòa Hảo gọi là tổ đình cũng chỉ mang tính gia tộc Đạo này không xây dựng chùa chiền, không có tượng ảnh thờ Vật thờ của đạo Hòa Hảo là miếng vải đỏ (trần điều) trên bàn thờ (còn gọi là trang thờ) đặt ở gian chính giữa và xây một bàn thông thiên ở sân trước của nhà Việc thờ phụng này thể hiện tư tưởng của Phật giáo: "Phật tại tâm, tâm tức Phật" Đạo Hòa

Hảo thờ Phật, ông bà tổ tiên và các anh hùng tiên liệt có công với đất nước, không thờ các thần thánh nếu không rõ nguyên nhân

Các ngày lễ tết

Trong một năm, theo âm lịch đạo Hòa Hảo có các ngày lễ, Tết chính:

 Ngày 1 tháng Giêng: Tết Nguyên Đán

 Ngày Rằm tháng Giêng: Lễ thượng nguyên

 Ngày 8 tháng 4: Lễ Phật đản

 Ngày 18 tháng 5: Lễ khai đạo

 Ngày Rằm tháng 7: Lễ trung nguyên

 Ngày 12 tháng 8: Vía Phật thày Tây An

 Ngày Rằm tháng 10: Lễ hạ nguyên

 Ngày Rằm tháng 11: Lễ Phật A-di-đà

 Ngày 25 tháng 11: Lễ sinh nhật giáo chủ Huỳnh Phú Sổ

 Ngày 8 tháng Chạp: Lễ Phật thành đạo

Trong chủ trương canh tân nói trên, sự thờ phượng trong nhà các tín đồ Phật Giáo Hòa Hảo thật là giản dị

2 HỆ THỐNG TỔ CHỨC

Trong các Xã, Ấp có những độc giảng đường trang bị máy phóng thanh, để mỗi ngày trong những giờ nhất

định, có những giảng viên đến

đọc kinh giảng hay thuyết pháp

cho người chung quanh cùng

nghe

Ðộc Giảng Ðường Phật Giáo

Hòa Hảo là những ngôi chùa

thâu hẹp chỉ để truyền đạo, chớ không phải để cư trú, nên nhỏ hơn chùa, bởi

bản chất Phật Giáo Hòa Hảo là cư sĩ tại gia

Hiện nay ( trước 1975) chỗ nào có nhiều tín đồ PGHH đều có Ðộc Giảng Ðường, với nét kiến trúc đặc biệt của Phật Giáo Hòa Hảo Theo kiểm kê năm

1965, Phật Giáo Hòa Hảo có 390 Ðộc Giảng Ðường (Sau 1975, trên 300 độc giảng đường đã bị nhà cầm quyền Việt Nam đập bỏ)

Đạo Hoà Hảo tuy về mặt giáo lý, chủ

yếu dựa vào đạo Phật, nhưng về mặt

tổ chức lại chịu ảnh hưởng của

phương Tây:

Thí dụ Hòa Hảo thành lập đảng chính

trị, sử dụng phương tiện in ấn để

truyền đạo Sử liệu đạo Hòa Hảo cho

biết, từ năm 1939 đến 1965, nhiều bài

giảng của Huỳnh Phú Sổ tái bản hơn

200 lần, với tổng số bản in là 800.000

bản

Đoàn thể phật giáo hòa hảo được quản trị bởi một hệ thống ban trị sự các ban trị sự được thiết lập từ mỗi ấp, xã, quận, tỉnh Trwn hết là một hội đồng trị

sự trung ương Mỗi ấp chia thành nhiều chi hội nhờ một tổ chức chặt chẽ và

đi sâu vào tới hạ tầng cơ sở quần chúng nên sự điều hành công việc dược chặt chẽ và cac chỉ thị được thi hành suốt từ trung ương đến chi hội

Nguyên tắc tổ chức là điều khiển và dân chủ tập trung Tức là Bầu củ: các tín đồ lựa chòn đại diện của mình vào các ban trị sự ấp sau đố các ấp bầu ban trị sự xã, ấp xã bầu ban trị sự quận, tỉnh.rồi tất cả ấp, xã, quận, tỉnh bầu lên hội đồng trị sự trung ương Lãnh đạo tổ đình giáo hội phật giáo hòa hảo lo việc phụng tự và nghi lễ tại thánh địa hòa hảo nguyên tắc dân chủ tập trung làm cho các trị sự viên được bầu có tính chất đại diện bởi đả được lựa chọn