XÃ hội học KINH tế DU LỊCH tại TP HCM TRONG GIAI đoạn HIỆN NAY

Hơn nữa về tiêu chí tác động đến việc lựa chọn thành phố là địa điểm du lịch của khách quốc tế có nhiều ưu điểm như: có nhiều điểm du lịch hấp dẫn, phương tiện đi lại thuận tiện, thủ tục

-Mai Văn Phụng - Trường ĐH Tôn Đức Thắng,

Tp.HCM

1

Xã Hội

Học

Kinh Tế

Du lịch

tại

Tp.HC

M trong

giai

đoạn

hiện

nay

MỤC LỤC

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 2

2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 4

3 CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN 7

3.1 Khái niệm Du lịch 7

3.2 Khái niệm Khách du lịch 9

3.3 Khái niệm Ảnh hưởng 10

3.4 Vài nét về Thành phố Hồ Chí Minh 11

4 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 11

4.1 Mục tiêu tổng quát 11

4.2 Mục tiêu cụ thể 11

5 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 12

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 12

7 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 12

8 KHUNG PHÂN TÍCH 13

9 HƯỚNG TIẾP CẬN LÍ THUYẾT 13

9.1 Tiếp cận lí thuyết nhu cầu của Maslow 13

9.2 Tiếp cận lí thuyết lựa chọn hợp lí 16

10 Ý NGHĨA LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 17

10.1.Ý nghĩa lí luận 17

10.2.Ý nghĩa thực tiễn 17

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Ngày nay với xu thế toàn cầu hóa, thế giới ngày càng liên kết về mọi mặt thì việc giao lưu giữa các quốc gia với nhau ngày càng đươc phổ biến và từ đây, ngành du lịch ngày được các quốc gia quan tâm Bên cạnh đó, công nghệ thông tin cũng phát triển không kém do đó mỗi người có thể dễ dàng nắm bắt được thông tin phục vụ cho nhu cầu bản thân hơn như việc lựa chọn điểm du lịch, đặt vé máy bay, khách sạn,…đều thông qua Internet Cùng với hệ thống thương mại con người có nhiều thời gian nghỉ ngơi hơn, thu nhập tăng, giáo dục phát triển, mật độ công việc trở nên phong phú và đa dạng thì nhu cầu giải trí cũng phát triển không kém nhằm đáp ứng cũng như bắt kịp xu hướng của con người Và du lịch giải trí được mọi người quan tâm thì dịch vụ du lịch cũng bắt đầu được quan tâm nhiều hơn Du lịch

có vai trò ngày càng lớn trong nền kinh tế mỗi quốc gia, du lịch mang lại những tác động to lớn về kinh tế cho mỗi địa phương đón tiếp khách du lịch đồng thời cũng tạo ra nguồn lao động lớn cho mỗi quốc gia Nguồn lợi thu từ các khu du lịch góp phần mang lại nguồn thu nhập lớn đồng thời quảng bá hình ảnh cho đất nước mình và những vùng hay địa phương có khách du lịch đến đồng thời những phong tục tập quán của mỗi vùng miền cũng sẽ được mọi người biết đến

Trong chiến dịch phát triển Du lịch Việt Nam giai đoạn 2010-2020 và tầm nhìn đến 2030 xác định: Du lịch là một ngành kinh tế quan trọng tăng nguồn thu ngoại tệ cho đất nước, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo ra nhiều việc làm Thành phố Hồ Chí Minh (Tp.HCM) là một trong những trung tâm kinh tế quan trọng của nước ta Ở đây có thể nói thể hiện khá trọn vẹn về bản sắc dân tộc của đất nước, bởi đây là nơi thu hút nguồn lao động từ các nơi đổ về, không chỉ vậy thành phố hội tụ những điều kiện thuận lợi về cơ sở hạ tầng cũng như các đặc điểm về văn hóa, lịch sử, phong tục của mỗi vùng miền,…Với xu hướng việc du lịch ngày càng được chú trọng như hiện nay thì Tp HCM cũng không ngừng lớn mạnh về dịch vụ du lịch, đóng góp doanh thu không nhỏ vào nền kinh tế đất nước Trong những năm vừa qua, Tp HCM đã có những đóng góp vào du lịch Việt Nam

và cũng gặp rất nhiều thách thức khi nước ta gia nhập WTO tuy nhiên ngành du

lịch thành phố đã có những chiến lược để khẳng định vai trò là ngành kinh tế quan trọng trong quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế của mình Bên cạnh phát triển kinh

tế đứng đầu cả nước thì dịch vụ du lịch cũng đang chiếm thị phần lớn của thành phố Số lượt khách du lịch vào Việt Nam được chia theo giới tính, độ tuổi, quốc

tịch vào năm 2005 1 , 2009 2 và năm 2013 3 lần lượt là 8195, 9287 và 9500 du khách.

Như vậy có thể nói ở nước ta ngành du lịch đang ngày càng phát triển và tăng đều lên từng năm Hơn nữa về tiêu chí tác động đến việc lựa chọn thành phố là địa điểm du lịch của khách quốc tế có nhiều ưu điểm như: có nhiều điểm du lịch hấp dẫn, phương tiện đi lại thuận tiện, thủ tục và nhập cảnh đơn giản,…

Tuy nhiên cũng theo Tổng Cục Thống Kê - Kết quả điều tra khách du lịch

năm 2009 thì có đến 70% du khách đến Tp.HCM và không quay trở lại với rất nhiều lí do Đây là thực tế chung cho toàn ngành du lịch mà trong đó có Tp HCM,

sự kém phát triển này từ nhiều yếu tố khác nhau như sản phẩm du lịch còn nghèo nàn, chưa hấp dẫn khách du lịch, sự quản lý yếu kém của các công ty du lịch, chưa xây dựng được cái riêng cho mình, chương trình du lịch chưa đa dạng, chậm đổi mới Chính vì vậy, thành phố cần tạo ra những giá trị riêng cho mình chú trọng vào những điểm mạnh như du lịch sinh thái, du lịch di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh,… Và điều quan trọng không thể bỏ qua là cần có nguồn nhân lực du lịch phải được đảm bảo cả về chất lượng và số lượng Trình độ đào tạo phải được cải thiện để đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế để có thể thu hút khách du lịch đến nhiều lần tiếp theo Đồng thời khẳng định Tp HCM tiềm năng phát triển là vô hạng có thể đáp ứng những nhu cầu thiết yếu cho mỗi cá nhân khi vào thành phố

Là trung tâm kinh tế của Việt Nam, thành phố Hồ Chí Minh hội tụ những điều kiện thuận lợi về cơ sở hạ tầng hiện đại lẫn những đặc điểm về lịch sử, văn hóa…

để thu hút khách du lịch trong nước và quốc tế Tuy lượng khách du lịch trong những năm gần đây có sự tăng trưởng cao, nhưng hiệu quả của hoạt động thu hút

1Tổng cục Thống kê: Kết quả điều tra khách du lịch năm 2005.

2Tổng cục Thống kê: Kết quả điều tra khách du lịch năm 2009.

khách du lịch trong nước và quốc tế vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và chưa thực sự đưa thành phố Hồ Chí Minh trở thành một điểm đến có sức hút lớn Nhận thức được những yêu cầu cấp thiết như vậy, nhóm sinh viên chúng tôi quyết định

lựa chọn nghiên cứu đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn du lịch tại Tp.HCM của khách du lịch trong và ngoài nước hiện nay” Để tìm ra những

giải pháp hợp lý đưa Tp.HCM trở thành điểm đến hấp dẫn, ấn tượng với khách du lịch khi đến với thành phố

2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

Qua quá trình tìm hiểu thông tin từ các dữ liệu thứ cấp thu thập được, chúng tôi nhận thấy có một số công trình liên quan đến đề tài này, như sau:

Đề tài “Nhu cầu du lịch của khách tây balô tại khu phố tây Tp Hồ Chí

Minh”, luận văn tốt nghiệp tại trường đại học Tôn Đức Thắng của Nguyễn Thị

Minh Thanh - 06VN vào tháng 7/2010, giảng viên hướng dẫn ThS Nguyễn Quang Hiếu Bằng cách sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng với công cụ thu thập thông tin và khảo sát bảng hỏi thì tác giả đã đưa ra kết quả nghiên cứu như

sau: loại hình du lịch bụi (du lịch balô) đang ngày càng phổ biến và đem lại nhều

nguồn lợi cho ngành du lịch Tp HCM, việc phát triển khu phố Tây sẽ tạo nên một điểm nhấn, quảng bá cho du lịch thành phố Nắm bắt được nhu cầu khách Tây, chúng ta có thể thiết kế ra những sản phẩm du lịch nhằm thu hút đối tượng này,

“nghiên cứu để bán ra những gì du khách cần” Mặt khác giữ chân du khách quay

lại Việt Nam thì các cơ sở ban ngành du lịch cần phối hợp tốt với nhau, hình thành những chiến lược mới nhằm xúc tiến, quảng bá du lịch Việt Nam như một điểm đến hấp dẫn, hữu nghị, an toàn, và cung cách phục vụ chuyên nghiệp

Đề tài “Các nhân tố tác động đến hoạt động thu hút khách du lịch quốc tế

của thành phố Hồ Chí Minh”, Luận văn khóa luận tốt nghiệp, trường đại học

Ngoại Thương Tp HCM của Đỗ Ngọc Quyên, tháng 5/2013, giảng viên hướng dẫn ThS.Nguyễn Thúy Phương Đề tài được nghiên cứu với mục đích thông qua việc xác định các nhân tố tác động đến hoạt động thu hút khác du lịch quốc tế tại

Tp HCM, nhằm đưa ra một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả

hoạt động thu hút khách du lịch quốc tế của Tp HCM Trong quá trình nghiên cứu, người viết sử dụng mô hình kinh tế lượng với phần mềm Eviews 6.0 để xác định các nhân tố tác động đến hoạt động thu hút khách du lịch quốc tế của Tp.HCM hiện nay Kết quả nghiên cứu của đề tài được rút ra như sau: Ở chương một, người viết trình bày về cơ sở lý luận của hoạt động thu hút kách du lịch cùng với một số nhân tố có thể tác động hiệu quả hoạt động thu hút khách du lịch quốc

tế được đút kết từ những nghiên cứu trước đây Ở phần chương 2, thực trạng thu hút khách du lịch ở thành phố Hồ Chí Minh được trình bày với các số liệu về số lược khách du lịch đến thành phố mỗi năm, cơ cấu lượt khách, số ngày khách dừng chân lại, các khoảng chi tiêu của khách du lịch Qua khóa luận này, tác giả muốn đem đến cái nhìn rõ hơn về các nhân tố tác động đến hoạt động thu hút khách du lịch quốc tế của thành phố Hồ Chí Minh thông qua cách tiếp cận định lượng Từ đó, sẽ giúp xác định các yếu tố cần hoàn thiện và nâng cao để có thể cải thiện hiệu quả thu hút khách du lịch quốc tế của thành phố trong thời gian tới

Đề tài: “Một số giải pháp cơ bản nhằm phát triển du lịch MICE ở thành

phố Hồ Chí Minh từ nay đến năm 2015” của tác giả Phạm Thị Mai Anh - Khóa

luận tốt nghiệp chuyên ngành Việt Nam Học Trường đại học Tôn Đức Thắng, tháng 8/2010 sử dụng phương pháp nghiên cứu phân tích tài liệu thứ cấp, đó là những thông tin từ sách, báo, tạp chí và trên mạng Internet đã đưa ra một số giải pháp để phát triển ngành du lịch của thành phố như sau: tác giả đã phân tích, đánh giá toàn diện những nguồn lực và thực trạng phát triển su lịch MICE thành phố Hồ Chí Minh trong những năm qua Nêu bật lên những thành công, hạn chế, đánh giá thời cơ và nhận diện một số thách thức cần tập trung giải quyết từ nay đến năm

2015 Cũng từ đó, tác giả cũng đề xuất các chiến lược và hệ thống giải pháp đồng

bộ để thực hiện chiến lược phát triển du lịch MICE trong thời gian tới

Cũng liên quan đến đề tài cần nghiên cứu một tác phẩm cũng ra đời do tác

giả Trần Diễm Thúy, Nhà xuất bản Văn Hóa - Thông Tin, 2009 với tựa đề “Văn

Hóa Du Lịch”, trong tác phẩm này tác giả chủ yếu sử dụng phương pháp thống kê,

miêu tả phân tích vấn đề Tác giả đề cập đến nguồn tài nguyên phát triển du lịch

Việt Nam, giới thiệu một số loại hình du lịch như du lịch sinh thái, nêu lên những giá trị văn hóa của dân tộc phục vụ du lịch như: văn hóa của các tộc người, văn hóa tâm linh, văn hóa làng nghề, giá trị của các nền văn hóa cổ, văn hóa ẩm thực

và các loại hình nghệ thuật trong hoạt động du lịch

Với những tài liệu thứ cấp thu thập được thì chúng tôi thấy rằng, đề tài du lịch chẳng những hấp dẫn được các nhà nghiên cứu khoa học trong nước mà kể cả

các nhà khoa học nước ngoài Đề tài “The Determinant of international tourism

demand for Egypt: Panel Data Evidence” 4 , tạm dịch là “Các nhân tố quyết định

đến cầu về du lịch quốc tế của Ai Cập” của Ibrahim (2011) Hoặc đề tài xem xét

các nhân tố ảnh hưởng tới cầu về du lịch tại các nước thuộc Liên minh Tiền tệ

Đông Ca-ri-bê (Eastern Caribbean Currency Union) với tên gọi “What Attracts

Tourists to Paradise?” 5 , tạm dịch là “Điều gì thu hút khách du lịch đến với thiên

đường?” của Evridiki Tsounta (2008), các công trình này đều có kết quả nghiên

cứu là xây dựng mô hình du lịch hiện đại và chứng minh các yếu tố như thu nhập của khách du lịch hay mức sống của khách ở nơi cư trú thường xuyên của du khách có tác động tích cực đến lượng khách du lịch quốc tế đến du lịch tại địa phương của các nước này hay không

Ngoài ra, một số đề tài khác tập trung vào các yếu tố thuộc về địa phương

là cung cấp sản phẩm du lịch quốc tế như sản phẩm thủ công mỹ nghệ, đặc sản của vùng…để xây dựng mô hình định lượng cho thấy được ảnh hưởng của các yếu tố

này đến hoạt động thu hút khách du lịch quốc tế của địa phương như các đề tài “A

empirical analysis of influential factors in international tourism income in Sichuan province” 6 , tạm dịch là: “Một phân tích theo kinh nghiệm về những yếu

tố ảnh hưởng đến thu nhập từ du lịch quốc tế của tỉnh Tứ Xuyên”, của Yang, Ye

và Yan (2011) hay công trình nghiên cứu của Khadaroo và Seetanah (2007) về ảnh

hưởng của cơ sở hạ tầng lên sự phát triển của du lịch trong đề tài “Transport

Infrastructure and Tourism Development” 7 , Tạm dịch: “Cơ sở hạ tầng giao thông

4, 5 Trích dẫn từ Academia.edu

5

6, 7 Trích dẫn từ Academia.edu

7

và sự phát triển của du lịch” Kết quả nghiên cứu của các đề tài này cũng đã

chứng minh rằng các nhân tố thuộc địa phương cung cấp dịch vụ du lịch như số lượng lao động, cơ sở vật chất, hạ tầng, cảnh quan thiên nhiên, cũng tác động đến hiệu quả của hoạt động thu hút khách du lịch quốc tế, ảnh hưởng lớn đến việc giữ chân lượng khách du lịch quay trở lại tham quan, nghỉ dưỡng tại các quốc gia này

Đề tài “Souvenir seller and perception of authenticity - the retailers ò Hoi

An, Vietnam” - 2014 - Tác giả Trịnh Thị Thu Đề tài sử dụng phương pháp phân

tích phần mềm văn bản từ đó tìm hiểu về sự khác biệt về nhận thức của các tiểu thương, cũng như những sản phẩm lưu niệm mà họ bày bán Ngoài ra cuộc nghiên cứu còn đề cập đến bối cảnh động lực của doanh nghiệp và nguồn cung cấp là hai yếu tố quan trọng tác động đến các sản phẩm lưu niệm ở Hội An thiếu tính đa dạng và đặc trưng riêng của địa phương Cụ thể như ở Hội An các sản phẩm lưu niệm trừ tò le, và làng gốm Thanh Hà Thì đa số các sản phẩm còn lại chưa mang tính đặc sắc bản địa, mà lai tạp về xuất xứ như nhiều sản phẩm không rõ nguồn gốc kém chất lượng, ảnh hưởng rất lớn đến hình ảnh Hội An

 Nhìn chung, các đề tài trên đã khái quát tương đối rõ ràng về tình hình du lịch và một số giải pháp phát triển du lịch tại Tp.HCM hiện nay Tuy nhiên, vì mục đích nghiên cứu khác nhau nên các tác giả chưa đề cập đến việc xu hướng lựa chọn Tp.HCM là địa điểm du lịch của khách trong và ngoài nước như thế nào

3 CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN

3.1. Khái niệm Du lịch

Từ giữa thế kỷ 19, du lịch bắt đầu phát triển mạnh và ngày nay đã trở thành một hiện tượng kinh tế xã hội phổ biến Nhiều nước đã lấy chỉ tiêu đi du lịch của dân cư là một trong những tiêu chí đánh giá chất lượng cuộc sống Tuy nhiên, khái

niệm “Du lịch” được hiểu rất khác nhau tại các quốc gia khác nhau và từ nhiều

góc độ khác nhau

Theo Từ điển Tiếng Việt 8 thì “Du lịch là tổng hợp các hiện tượng và các

mối quan hệ phát sinh từ tác động qua lại giữa Khu du lịch, các nhà kinh doanh, chính quyền và cộng đồng dân cư địa phương trong quá trình thu hút và tiếp đón Khu du lịch”.

Trong đó, khái niệm về du lịch theo cách tiếp cận của các đối tượng liên quan đến hoạt động du lịch:

- Đối với người đi du lịch: Du lịch là cuộc hành trình và lưu trú của họ ở

ngoài nơi cư trú để thoả mãn các nhu cầu khác nhau: hoà bình, hữu nghị, tìm kiếm kinh nghiệm sống hoặc thoả mãn các nhu cầu về vật chất và tinh thần khác

- Đối với người kinh doanh du lịch: Du lịch là quá trình tổ chức các điều

kiện về sản xuất và phục vụ nhằm thoả mãn, đáp ứng các nhu cầu của người du lịch và đạt được mục đích số một của mình là thu lợi nhuận

- Đối với chính quyền địa phương: Du lịch là việc tổ chức các điều kiện về

hành chính, về cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật để phục vụ khách du lịch, là tổng hợp các hoạt động kinh doanh nhằm tạo điều kiện cho khách du lịch trong việc hành trình và lưu trú, là cơ hội để bán các sản phẩm của địa phương, tăng thu ngoại tệ, tăng thu nhập, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho dân địa phương

- Đối với cộng đồng dân cư sở tại: Du lịch là một hiện tượng kinh tế xã hội

mà hoạt động du lịch tại địa phương mình, vừa đem lại những cơ hội để tìm hiểu nền văn hoá, phong cách của những người ngoài địa phương mình, vừa là cơ hội

để ìm việc làm, phát huy các nghề cổ truyền, tăng thu nhập nhưng đồng thời cũng gây ảnh hưởng đến đời sống người dân sở tại như về môi trường, trật tự an ninh

XH, nơi ăn, chốn ở,

8 Từ điển tiếng Việt - Tác giả: Hoàng Phê (chủ biên), Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1988.

Theo Luật du lịch Việt Nam9: “Du lịch là hoạt động của con người ngoài

nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm thoả mãn nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”.

Theo các nhà kinh tế học thì cho rằng du lịch không chỉ là một hiện tượng

xã hội đơn thuần mà nó phải gắn chặt với hoạt động kinh tế Nhà kinh tế học

Picara - Edmod đưa ra định nghĩa: “Du lịch là việc tổng hoà việc tổ chức và chức

năng của nó không chỉ về phương diện khách vãng lai mà chính về phương diện giá trị do khách chỉ ra và của những khách vãng lai mang đến với một túi tiền đầy, tiêu dùng trực tiếp hoặc gián tiếp cho các chi phí của họ nhằm thoả mãn nhu cầu hiểu biết và giải trí”.

Đối với đề tài này, du lịch được hiểu là tất cả mọi hoạt động của những người du hành, tạm trú, trong mục đích tham quan, khám phá và tìm hiểu, trải nghiệm hoặc trong mục đích nghỉ ngơi, giải trí, thư giãn; cũng như mục đích hành nghề và những mục đích khác nữa.10

3.2. Khái niệm Khách du lịch 11

Theo Tổ chức Du lịch Thế giới (World Tourist Organization) thì khách du

lịch được hiểu là những người đi ra khỏi môi trường sống thường xuyên của mình

để đến một nơi khác trong thời gian ít hơn 12 tháng liên tục với mục đích chính của chuyến đi là thăm quan, nghỉ ngơi, vui chơi giải trí hay các mục đích khác ngoài việc tiến hành các hoạt động để đem lại thu nhập và kiếm sống ở nơi đến Khái niệm khách du lịch này được áp dụng cho cả khách du lịch quốc tế và khách

du lịch trong nước và áp dụng cho cả khách đi du lịch trong ngày và đi du lịch dài ngày có nghỉ qua đêm

Trong đó có:

9 Luật số 44/2005/QH11 của Quốc hội : Luật du lịch Việt Nam, 2005.

10 Trích khái niệm Du lịch theo Tổ chức Du lịch Thế giới (World Tourist Organization), (Tr.87).