Nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh bằng ca dao tục ngữ

Qua quá trình giảng dạy bộ môn giáo dục công dân ở trường THPT, cụ thể là học phần“ Công dân với đạo đức”- SGK GDCD 10, tôi thấy việcvận dụng ca dao, tục ngữ vào giảng dạy mang lại hiệu

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Cao dao, tục ngữ đã đi vào tâm thức của mỗi người Việt Nam từ khicòn nằm trên nôi qua lời ru của bà, của mẹ Lớn lên, ca dao, tục ngữ đượclồng vào lời ăn tiếng nói hằng ngày qua cách ví von, qua lối nói vận vần…Bởi vậy, trong vốn hiểu biết của mỗi người Việt Nam ca dao, tục ngữ làmột phần không thể thiếu, đặc biệt ca dao, tục ngữ giúp mỗi người tự điềuchỉnh hành vi của mình cho phù hợp với các chuẩn mực chung

Qua quá trình giảng dạy bộ môn giáo dục công dân ở trường THPT,

cụ thể là học phần“ Công dân với đạo đức”- SGK GDCD 10, tôi thấy việcvận dụng ca dao, tục ngữ vào giảng dạy mang lại hiệu quả cao hơn, đồngthời giúp học sinh cảm thấy các nội dung bài học gần gũi và dễ hiểu hơn

Từ việc tìm hiểu bài, suy nghĩ và tìm tòi của học sinh, từ những phân tích,giảng giải của G.V những kiến thức sẽ được chinh phục Đồng thời vớiviệc phân tích và giảng giải, G.V kết hợp vận dụng ca dao, tục ngữ sẽ làmcho những kiến thức khô khan trở nên gần gũi, bài học sẽ đi vào tâm tưởngcủa học sinh một cách tự nhiên và thấm dần trong tiềm thức của các em nhưnhững lời ru của bà của mẹ theo các em di suốt cuộc đời

Vì vậy, tôi chọn đề tài “Nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh bằng ca dao tục ngữ” làm đề tài cho SKKN của mìn

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lí luận

Tại kỳ họp của Quốc hội khoá X năm 2000, Quốc hội X đã thông quaNghị quyết số 40/2000/QH10 về vấn đề đổi mới chương trình giáo dục phổthông Tiếp đó ngày 11/6/2001 Thủ tướng Chính phủ ra Chỉ thị số 14/2001/CT-TTg về đổi mới giáo dục phổ thông Trong đó nhấn mạnh mục tiêu củachương trình đổi mới giáo dục phổ thông là nhằm thay đổi cách dạy và họctheo hướng tích cực hoá hoạt động của học sinh Một trong những phươngpháp để tích cực hoá hoạt động dạy và học đó là việc dạy học liên môn

Dạy học liên môn là 1 trong những nguyên tắc quan trọng của dạyhọc ở trường phổ thông nói chung, môn giáo dục công dân nói riêng Nógóp phần bổ sung lượng kiến thức các môn học khác cho bài học, giúp họcsinh hứng thú say mê học tập, góp phần nâng cao hiệu quả bài học

Mặt khác, bộ môn giáo dục công dân cung cấp cho học sinh những tri

thức ở nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội (cả tri thức về khoa học xã hội và khoa học tự nhiên) Do đó, việc dạy học liên môn là dùng các kiến thức ở

các bộ môn khác bổ sung, hỗ trợ làm sáng rõ hơn kiến thức mà học sinhđang được học trong môn học, cụ thể ở đây là bộ môn giáo dục công dân vàviệc sử dụng tài liệu văn học(cao dao, tục ngữ) trong dạy học giáo dục côngdân Từ cơ sở đó tôi mạnh dạn xin trình bày 1 số kinh nghiệm về vận dụng

ca dao, tục ngữ trong giờ học giáo dục công dân, phần “Công dân với đạođức” SGK GDCD 10.

2 Thực trạng vấn đề

2.1 Thực trạng chung

Hiện nay vấn đề đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tíchcực, chủ động của học sinh là vấn đề đang được đặc biệt quan tâm Mỗigiáo viên bằng lòng yêu nghề và kinh nghiệm giảng dạy của mình luôn luôntìm tòi những phương pháp mới phù hợp với môn học và đối tượng học sinh

để đạt được kết quả giảng dạy tốt nhất

Thêm vào đó, việc giảng dạy môn GDCD ở trường THPT hiện naynói chung còn rất nhiều bất cập, được xem là môn phụ, ít được quan tâm,môn học được học sinh nhận xét là “ Vừa khô, vừa khó”, hầu hết học sinhđều chỉ học đối phó Nhưng thực chất, GDCD là môn học hết sức quantrọng, môn học trực tiếp cung cấp cho học sinh thế giới quan, phương phápluận khoa học, môn học giúp cho học sinh hình thành nhân cách, đạo đứclàm người Để góp phần tạo hứng thú học tập cho học sinh, đưa những kiếnthức lí luận khó hiểu gần gũi hơn, dễ hiểu hơn với học sinh, giúp tạo hiệuquả cao trong giảng dạy, tôi đã mạnh dạn vận dụng nguồn ca dao, tục ngữ

của dân tộc vào giảng dạy phần “Công dân với đạo đức”- SGK GDCD 10

và đã thu được những kết quả khả quan

2.2 Thực trạng tại trường THPT Thường xuân 2

Trường THPT Thường Xuân 2 là trường đóng trên địa bàn xã LuậnThành, huyện Thường Xuân, là một huyện miền núi của tỉnh Thanh Hóahọc sinh vào trường thuộc nhiều xã khác nhau của huyện, điểm đầu vàotrường tương đối thấp, ý thức học tập chưa cao, gia đình chưa quan tâm đếnviệc học của con em mình, cho nên những thay đổi của xã hội theo hướngtốt và xấu đã ảnh hưởng đến học sinh toàn trường Do đó ngay từ đầu nămhọc, chúng tôi đã được BGH chỉ đạo triển khai nhiệm vụ chú trọng rènluyện đạo đức cho học sinh qua các hoạt động lồng ghép vào chương trìnhhọc, các môn học và các hoạt động của nhà trường, đặc biệt là bộ môn giáodục công dân Hơn nữa, nhận thấy tính cấp bách của việc nâng cao chấtlượng bộ môn, làm tốt mục tiêu nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức chohọc sinh Chúng tôi rất trăn trở, làm thế nào để môn giáo dục công dân pháthuy tốt vai trò giáo dục đạo đức cho học sinh, nâng cao hiệu quả giáo dụctoàn diện của nhà trường để đưa trường chúng tôi trở thành môi trường giáodục tin cậy cho phụ huynh học sinh về mọi mặt Vì vậy, tôi đã mạnh dạnvận dụng đổi mới phương pháp dạy học vào trong giảng dạy và một trongnhững phương pháp tôi thấy đem lại những hiệu quả tích cực là vận dụng ca

dao, tục ngữ vào giảng dạy các bài học phần “ Công dân với đạo SGK Giáo duc công dân 10

đức”-3 Giải pháp và tổ chức thực hiện

3.1 Các giải pháp tiến hành giải quyết vấn đề

Ca dao, tục ngữ là kho tàng vô cùng quý báu về những kinh nghiệm,lối sống của ông cha ta truyền lại, vận dụng vào việc hình thành nhân cách,đạo đức cho học sinh vừa là tiếp thu vừa là tiếp nối truyền thống đạo đứcdân tộc Tôi mạnh dạn đưa ra những giải pháp sau:

3.1.1 Giáo viên lập kế hoạch dạy học, chuẩn bị nội dung:

- Thiết kế bài dạy một cách cụ thể, hợp lí, kết hợp các phương tiện,thiết bị dạy học và các phương pháp dạy học

- Đảm bảo tính hệ thống, liên hệ với thực tiễn

- Đặt ra các tình huống học tập sức với học sinh

- Hướng dẫn học sinh sưu tầm, chọn lọc ca dao, tục ngữ theo chủ đề

3.1.2 Học sinh cần chuẩn bị

- Có đầy đủ sách giáo khoa

- Biết cách sưu tầm, chọn lựa, sắp xếp ca dao, tục ngữ theo chủ đề,theo chuẩn mực đạo đức phù hợp

3.2 Các biện pháp tổ chức thực hiện

Thứ hai: Dùng ca dao, tục ngữ để cụ thể hoá một chuẩn mực đạo đứchay là một phạm trù đạo đức hoặc nêu ra một kết luận khái quát giúp họcsinh hiểu sâu sắc hơn về chuẩn mực đạo đức, phạm trù đạo đức đang học.

Thứ ba: Ca dao, tục ngữ được sử dụng để tổ chức những buổi ngoạikhoá

Tuỳ vào nội dung bài học, tiết dạy và năng lực của mỗi giáo viên màchúng ta có thể sử dụng một trong những cách trên sao cho phù hợp

3.2.2 Nội dung vận dụng ca dao, tục ngữ qua một số bài dạy trong phần “Công dân với đạo đức”- SGK GDCD 10

3.2.2.1 Bài 10 “Quan niệm về đạo đức”

* Mục tiêu của bài học là:

- Về kiến thức: Nêu được thế nào là đạo đức, vai trò của đạo đức đốivới sự phát triển của cá nhân, gia đình và xã hội

- Về thái độ: Coi trọng vai trò quan trọng của đạo đức

* Vì vậy, để học sinh dễ dàng tìm hiểu về các chuẩn mực đạo đức, G.V cóthể đưa ra một số chuẩn mực đạo đức là những câu tục ngữ như:

“ Kính trên nhường dưới”

3.2.2.2 Bài 11 “ Một số phạm trù cơ bản của đạo đức học”

* Mục tiêu của mục 3 “Nhân phẩm và danh dự”:

- Về kiến thức: Hiểu được thế nào là nhân phẩm và danh dự

- Về kĩ năng, thái độ: biết giữ gìn, trân trọng nhân phẩm danh dự củabản thân và coi trọng nhân phẩm, danh dự của người khác

* Vì vậy, để học sinh có thể tự rút ra cho mình những phẩm chất quan trọng

của mỗi người, sự cần thiết của việc giữ gìn, tôn trọng nhân phẩm của mình

(có lòng tự trọng) qua việc phân tích và nói lên suy nghĩ của mình về câutục ngữ

“Đói cho sạch, rách cho thơm” (Tục ngữ)

G.V cho học sinh phân tích và vân dụng câu tục ngữ này sẽ giúp các

em hiểu được tầm quan trong của nhân phẩm và danh dự đối với bản thân.Vừa hiểu bài, đồng thời vừa phát huy được tính sáng tạo, tự lập của họcsinh

Khi G.V muốn khắc sâu hơn nữa sự cần thiết phải giữ gìn nhânphẩm, danh dự của mình, dư luận xã hội sẽ đánh giá rất khắt khe đối vớitừng hành động, việc làm của mỗi người, G.V có thể sử dụng câu ca daosau

“Trăm năm bia đá cũng mòn Nghìn năm bia miệng vẫn còn trơ trơ”

(Ca dao)

3.2.2.3 Bài 12” Công dân với tình yêu, hôn nhân và gia đình”

* Mục tiêu của bài học:

- Về kiến thức: Hiểu được thế nào là tình yêu, tình yêu chân chính, hônnhân và gia đình, chế độ hôn nhân nước ta và các chức năng gia đình

- Về kĩ năng, thái độ: Biết phân tích, đánh giá và có thái độ đúng đắn vềtình yêu, hôn nhân và gia đình, yêu quí gia đình và biết phê phán các quanniệm không đúng.

* Với mục 1: “ Tình yêu” để hướng học sinh tới quan niệm tình yêu từ xưa

đến nay, giáo viên có thể dẫn dắt

Trong kho tàng ca dao Việt Nam có rất nhiều những câu ca dao nói

về tình yêu, tình cảm đôi lứa Những câu ca dao này thể hiện những sắc tháitình cảm khác nhau của tình yêu Qua việc G.V cho học sinh suy nghĩ vàtìm ra những câu ca dao về những sắc thái, biểu hiện của tình yêu để từ đórút ra quan niệm về tình yêu là một cách vừa gần gũi vừa tạo sự hứng thúcho học sinh đối với bài học, ví dụ như một số câu ca dao sau:

“Tiện đây mận mới hỏi đào Vườn hồng đã có ai vào hay chưa?

Mận hỏi thì đào xin thưa Vườn hồng có lối nhưng chưa ai vào”

(Ca dao)Bài ca dao này thể hiện sự luyến mến của hai người khác giới, họ cóthương nhau thì mới lời qua ý lại hợp vừa ý nhau như thế “ vườn hồng cólối nhưng chưa ai vào”

“ Nhớ ai bổi hổi bồi hồi

Như đứng đống lửa như ngồi đống than”

(Ca dao)Câu ca dao này thể hiện biểu hiện rõ nét nhất của tình yêu, đó là sựnhớ mong tha thiết, mong muốn được gần gũi gắn bó với nhau

“ Yêu nhau mấy núi cũng trèo Mấy sông cũng lội, mấy đèo cũng qua”

(ca dao)Câu ca dao này lại thể hiện tình yêu tạo cho người ta sức mạnh đểvượt qua được tất cả những trở ngại khó khăn, dù là ngăn sông cách núicũng không sờn lòng

Từ những đặc điểm đó G.v cho học sinh tự rút ra quan niệm về tìnhyêu

- Với mục 2: “Hôn nhân”, G.V cho học sinh làm rõ hơn nội dung

của chế độ hôn nhân nước ta là: Tự nguyện, tiến bộ và một vợ một chồng,

vợ chồng bình đẳng qua các câu ca dao, tục ngữ hết sức quen thuộc như:

“ Chồng em áo rách em thương Chồng người áo gấm xông hương mặc người”

( Ca dao)

“ Râu tôm nấu với ruột bầu

Chồng chan, vợ húp gập đầu khen ngon”

( Ca dao)

Từ việc phân tích những câu ca dao trên, giúp học sinh hiểu đượcquan hệ vợ chồng là hết sức thiêng liêng và quan hệ này là quan hệ đặt nềnmóng vững chắc cho một gia đình hạnh phúc Quan hệ vợ chồng cần có sự

tin cậy, trên cơ sở của một tình yêu chân chính và lành mạnh “ Thuận vợ, thuận chồng tát bể đông cũng cạn”( Tục ngữ)

- Với mục 3 “ Gia đình, chức năng của gia đình, các mối quan hệ gia đình và trách nhiệm của các thành viên” Đối với chức năng tổ chức

đời sống gia đình và chăm sóc nuôi dưỡng, giáo dục con cái, để tạo nên

không khí gia đình đầm ấm, hạnh phúc, ca dao khuyên răn con người phảibiết yêu thương, kính trọng, biết ơn cha mẹ, ông bà là những ngưòi đã sinh

ra, nuôi dưỡng và hết mực yêu thương con cháu Học sinh sẽ từ đó hiểu hơnđạo lí của con người Việt Nam- Đạo lí trọng chữ “Hiếu” :

“Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

“Anh em như thể chân tay

3.2.2.4 Bài 13 “Công dân với cộng đồng”

* Mục tiêu của bài học

- Về kiến thức: Hiểu được trách nhiệm đạo đức của công dân trong mốiquan hệ với cộng đồng

- Về kĩ năng, thái độ: Biết cư xử đúng đắn với người xung quanh, yêuthương, gắn bó, có trách nhiệm với cộng đồng

* Vì vậy, để giảng dạy phần “Nhân nghĩa”, giáo viên có thể dẫn dắt: dân tộcViệt Nam có truyền thống nhân nghĩa cao đẹp, truyền thống ấy khôngnhững được làm rõ qua việc phân tích truyền thống lịch sử dân tộc, qua đờisống thường ngày của người dân mà còn được làm rõ hơn từ chính kho tàng

ca dao, tục ngữ của dân tộc G.V có thể vận dụng những câu ca dao, tục ngữ

để học sinh vừa thấm nhuần tư tưởng nhân nghĩa vừa biết tiếp nối truyềnthống tốt đẹp đó

“Đường mòn, nhân nghĩa không mòn”

3.2.2.5 Bài 14 “Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”

* Mục tiêu của bài học

- Về kiến thức: Hiểu được khái niệm lòng yêu nước và các biểu hiện củalòng yêu nước, trách nhiệm của công dân trong việc xây dựng và bảo vệ Tổquốc

- Về kĩ năng, thái độ: Tham gia các hoạt động xây dựng và bảo vệ quêhương, đất nước, yêu quí, tự hào về quê, hương, đất nước, dân tộc mình

* Một trong những phẩm chất hết sức quan trọng mà mỗi người cần cóđược đó là lòng yêu nước Điều này là đặc biệt quan trọng đối với nhữngchủ nhân tương lai của đất nước Napoleon đã từng nói “Nếu anh bắn vàoquá khứ bằng súng lục, thì tương lai sẽ bắn lại anh bằng đại bác.” Thànhquả ngày hôm nay chính là được xây dựng nên bằng mồ hôi, nước mắt và

cả xương máu của cha ông chúng ta bao đời Bởi vậy, trong bài học nàyđiều quan trong là làm sao cho học sinh hiểu được trách nhiệm xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc, để định hướng cho các em hành động của bản thân G.v cóthể cho học sinh phân tích câu tục ngữ:

“ Uống nước nhớ nguồn”

(tục ngữ)

“ Ăn quả nhớ kể trồng cây”

(Tục ngữ)

để làm sáng rõ điều này Đồng thời, học sinh có tự rút ra trách nhiệm củabản thân cũng như truyền thống yêu nước của dân tộc, như việc “ Truyềnlửa qua mỗi nhà, hòn than qua con cúi” (Nguyễn Khoa Điềm- Trường caMặt đường khát vọng).

Trong phần tìm hiểu về những biểu hiện của lòng yêu nước G.V cũng

có thể vận dụng một số câu ca dao tục ngữ để minh hoạ, như với với biểuhiện ‘tình cảm gắn bó với quê hương đât nước”, có thể minh hoạ băng bài

ca dao:

“ Anh đi anh nhớ quê nhàNhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương

Nhớ ai dãi nắng, dầm sươngNhớ ai tát nước bên đường hôm nao”

Với biểu hiện cần cù, sáng tạo trong lao động, G.V có thể minh hoạmột só câu ca dao như:

“ Người ta đi cấy lấy công Tôi nay đi cấy còn trong nhiều bề Trông trời, trông đất, trông mây

Trông mưa, trông nắng, trông ngày, trông đêm

Trông cho chân cứng, đá mềm

Trời yên, bể lặng mới yên tấm lòng”

biến rõ rệt, cụ thể là số học sinh đăng ký tham gia thi học sinh giỏi cấptrường môn giáo dục công dân của khối 10 năm học 2011- 2012 là 36 em,đông nhất trong tất các môn tổ chức thi học sinh giỏi tại trường THPTThường Xuân 2

Bảng so sánh kết quả môn học Giáo dục công dân

III KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT

1 Kết luận

Sử dụng ca dao, tục ngữ vào trong giảng dạy môn GDCD là một biện

pháp rất cần thiết, đặc biệt là với phần “ Công dân với đạo đức”-SGK

GDCD 10

Trong quá trình giảng dạy bộ môn GDCD ở trường THPT , với việcvận dụng ca dao tục ngữ, tôi thấy quá trình giảng dạy đạt hiệu quả cao hơn,đặc biệt là học sinh thích thú hơn với môn học , nhiều học sinh có sự yêuthích với môn học vẫn được xem là “khô khan” và “khó hiểu”

Để môn GDCD ở trường THPT không còn là một môn học bị xemnhẹ, là “môn học phụ”, có lẽ điều dầu tiên phải bắt đầu từ sự ưa thích vàhứng thú học tập của học sinh, lòng yêu nghề và tâm huyết với môn học củatừng giáo viên giảng dạy

Giúp cho học sinh không nhàm chán môn học và đạt hiệu quả tronggiảng dạy hay không phụ thuộc vào lương tâm, tình cảm, ý thức tráchnhiệm của mỗi giáo viên giảng dạy Phụ thuộc vào cách kết hợp các phương

pháp dạy học với việc vận dụng ca dao, tục ngữ, trong từng phần, từng bàigiảng.

Trên đây chỉ là một ý kiến nhỏ của cá nhân tôi, rất mong sự đóng góp

ý kiến của các đồng nghiệp

2 Đề xuất

Mọi hoạt động vật chất lẫn tinh thần của con người luôn hướng tớimục tiêu mang lại hiệu quả cao nhất Việc dạy học môn giáo dục công dâncũng vậy, tìm ra phương pháp dạy học tạo sự hứng thú cho, phát huy tínhtích cực của học sinh trong học tập là điều rất quan trọng Vì vậy tôi có một