Một số kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh trong môn giáo dục công dân ở trường THPT

Việc giáo dục môi trường cần phải thực hiện thôngqua những hoạt động cụ thể hơn, sinh động hơn, tiến tới không chỉ nâng cao về mặt nhận thức mà còn hình thành các thói quen tốt trong bảo

A MỞ ĐẦU :

Chúng ta đều biết bảo vệ môi trường là vấn đề mang tính sống còn của đấtnước, là một trong những yếu tố quyết định sự phát triển bền vững, liên quanchặt chẽ tới sự phát triển kinh tế - xã hội môi trường còn ảnh hưởng trực tiếpđến sự phát triển thể chất giống nòi Thông qua giáo dục môi trường, các emđược trang bị những kiến thức cơ bản về các yếu tố môi trường, vai trò củamôi trường đối với con người và tác động con người đối với môi trường

Tuy nhiên, việc giáo dục môi trường đôi lúc còn mang tính chungchung, chưa thực hiện tốt Việc giáo dục môi trường cần phải thực hiện thôngqua những hoạt động cụ thể hơn, sinh động hơn, tiến tới không chỉ nâng cao

về mặt nhận thức mà còn hình thành các thói quen tốt trong bảo vệ môitrường cho học sinh Các em được giáo dục chu đáo, sâu sắc về bảo vệ môitrường có thể trở thành những tuyên truyền viên trong cộng đồng về bảo vệmôi trường tại địa phương mình

Thực trạng môi trường hiện nay đang ngày càng trở thành vấn đề gaygắt của toàn nhân loại Ngày nay con người đang phải đối mặt với sự cạn kiệtcủa tài nguyên thiên nhiên và ô nhiễm môi trường Do đó bảo vệ môi trường

là vấn đề được nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm, vì sự phát triển bềnvững toàn cầu Con người là một bộ phận của thiên nhiên, do đó con người

sẽ không sống nổi nếu thiếu thiên nhiên Nói cách khác, bảo vệ thiên nhiênchính là bảo vệ cuộc sống của chúng ta

Từ những năm gần đây, những dấu hiệu cho thấy nạn suy thoái môitrường đã ngày một rõ ràng hơn do nhiều nguyên nhân chủ yếu là do tácđộng của con người, phải gánh chịu hậu quả do thiên tai gây ra và con người

đã bắt đầu ý thức được về những ảnh hưởng do chính con người gây ra đốivới môi trường sống của mình Chính vì thế, con người cần quan tâm đếncông tác bảo vệ môi trường, đặc biệt là bảo vệ môi trường trong thời kỳ côngnghiệp hoá- hiện đại hoá Do đó Bộ giáo dục và đào tạo đã đưa nội dung bảo

vệ môi trường vào hệ thống giáo dục nhằm tác động quá trình nhận thức củahọc sinh bằng chương trình tích hợp giáo dục môi trường trong các môn học

ở cấp THCS cũng như các cấp học khác Giáo dục môi trường là việc làm hếtsức cần thiết, thường xuyên và liên tục Bởi vì giáo dục môi trường sẽ hìnhthành và phát triển kĩ năng hành động trong môi trường học sinh, từ đó tạonên một lối sống có trách nhiệm và thân thiện với thiên nhiên

Để thực hiện nội dung tích hợp giáo dục môi trường vào môn học, đặcbiệt là môn Giáo dục công dân có hiệu quả, giáo viên phải có trách nhiệmxây dựng bài giảng có chất lượng, giúp học sinh nhận thức đúng về môitrường trong thời đại mới Bởi vì, đạo đức được hình thành theo những chuẩnmực sống tuỳ theo lứa tuổi, văn hoá, gia đình Ở tuổi 15 - 18 các em trải quagiai đoạn phát triển tâm lý rất lớn Do đó chúng ta không chỉ giúp các emphát triển khả năng đưa ra ý kiến và bảo vệ ý kiến của mình về một vấn đềhay bất cứ trong tình huống nào, nếu có đủ thông tin về vấn đề cần tìm hiểuthì các em sẽ có quyết định đúng đắn, chính xác hơn Vì vậy thông qua

những bài học tích hợp nội dung giáo dục môi trường, học sinh sẽ nhận thứcđược vai trò của môi trường cũng như sự tác động tiêu cực của con người vớimôi trường và chắc chắn các em sẽ quyết định được những hành vi của mìnhđối với môi trường sống của chính mình.

Ngày nay cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ đối với conngười thì vấn đề môi trường ngày càng được quan tâm, không chỉ với cáclĩnh vực khác của cuộc sống, mà lĩnh vực giáo dục cũng góp phần vào bảo

vệ môi trường Học sinh phải hiểu rõ môi trường rất quan trọng đối vớichúng ta, để có một cuộc sống bền vững thì con người cần bảo vệ môitrường Vì vậy lồng ghép giáo dục môi trường và các bài giảng môn Giáodục công dân ở các trường THPT là rất quan trọng Với lý do trên, tôi chọn

đề tài: “Một số kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng giáo dục bảo vệ

môi trường cho học sinh trong môn giáo dục công dân ở trường THPT”

B NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI :

1 Cơ sở lý luận :

Bảo vệ môi trường hiện nay là một trong nhiều mối quan tâmmang tính toàn cầu Ở nước ta, bảo vệ môi trường cũng đang là vấn đềđược quan tâm sâu sắc Nghị quyết số 41/ NQ-TƯ ngày 15 tháng 11năm 2004 của Bộ chính trị về tăng cường công tác bảo vệ môi trườngtrong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; quyếtđịnh số 1363/QĐ-TTg ngày 17 tháng 10 năm 2001 của Thủ tướngChính phủ về việc phê duyệt đề án: “Đưa các nội dung bảo vệ môitrường vào hệ thống giáo dục quốc dân” và Quyết định số256/2003/QĐ-TTg ngày 02 tháng 12 năm 2003 của Thủ tướng Chínhphủ về việc phê duyệt Chiến lược Bảo vệ môi trường quốc gia đến năm

2010 và định hướng đến năm 2020 đã tạo cơ sở pháp lí vững chắc chonhững nỗ lực và quyết tâm bảo vệ môi trường theo định hướng pháttriển một tương lai bền vững của đất nước

Cụ thể hoá và triển khai thực hiện các chủ trương của Đảng và Nhànước, ngày 31 tháng 01 năm 2005, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo

đã ra chỉ thị về việc tăng cường công tác giáo dục bảo vệ môi trường,xác định nhiệm vụ trọng tâm từ nay đến 2010 cho giáo dục phổ thông

là trang bị cho học sinh kiến thức, kĩ năng về môi trường và bảo vệmôi trường bằng hình thức phù hợp trong các môn học và thông qua

các hoạt động ngoại khoá, xây dựng mô hình nhà trường đẹp

2 Cơ sở thực tiễn:

Nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường trong

công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước ta chủ trươngphát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường và phát triển xã hội – đảm bảophát triển bền vững quốc gia Giáo dục bảo vệ môi trường là một trongnhững biện pháp hữu hiệu nhất, kinh tế nhất và có tính bền vững trongcác biện pháp để thực hiện mục tiêu bảo vệ môi trường và phát triểnbền vững đất nước Mục đích quan trọng của giáo dục bảo vệ môitrường không chỉ làm cho mọi người hiểu rõ sự cần thiết phải bảo vệmôi trường mà quan trọng là phải có thói quen, hành vi ứng xử vănminh, lịch sự với môi trường Điều này phải được hình thành trong mộtquá trình lâu dài và phải bắt đầu ngay từ tuổi ấu thơ Học sinh chính làlực lượng xung kích, hùng hậu nhất trong công tác tuyên truyền bảo vệmôi trường cho gia đình và cộng đồng dân cư cả nước

Những hiểm họa suy thoái môi trường đang ngày càng đe doạ cuộcsống của con người Chính vì vậy, bảo vệ môi trường là vấn đề sống còn củanhân loại và của mỗi quốc gia

Các nhà khoa học và quản lý đã xác định một trong những nguyênnhân cơ bản gây suy thoái môi trường là do sự thiếu hiểu biết, thiếu ý thứccủa con người Nước ta có khoảng 23 triệu học sinh, sinh viên các cấp và gần

một triệu giáo viên, cán bộ quản lí và cán bộ giảng dạy Đây là một lực lượngkhá hùng hậu Việc trang bị các kiến thức về môi trường, kĩ năng bảo vệ môitrường cho số đối tượng này là cách nhanh nhất làm cho gần một phần ba dân

số hiểu biết về môi trường Đây cũng chính là lực lượng xung kích, hùng hậunhất trong công tác tuyên truyền bảo vệ môi trường cho gia đình và cộngđồng dân cư của khắp các địa phương cả nước

Trong những năm học phổ thông, học sinh không những được tiếpxúc với thầy cô giáo, bạn bè mà còn được tiếp xúc với khung cảnh trườnglớp, vườn cây …… Việc hình thành cho học sinh tình yêu thiên nhiên, sốnghoà đồng với thiên nhiên, quan tâm đến thế giới xung quanh, có thói quensống ngăn nắp, vệ sinh phụ thuộc rất nhiều vào nội dung và cách thức giáodục của chúng ta Do đó việc giáo dục bảo vệ môi trường phải được đưa vàochương trình giáo dục phổ thông, nhằm bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên,những xúc cảm, xây dựng cái thiện trong mỗi con người, hình thành thóiquen, kĩ năng bảo vệ môi trường

* Chương trình tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường qua môn Giáo dục công dân cấp Trung học phổ thông

+ Bài 12: Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường

- Lớp 12: Tích hợp vào các bài:

+ Bài 2: Thực hiện pháp luật+ Bài 7: Công dân với các quyền dân chủ+ Bài 9: Pháp luật với sự phát triển bền vững của đất nước

b Phương pháp và hình thức dạy học :

Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong môn giáo dục côngdân rất phong phú, đa dạng, mỗi phương pháp đều có mặt tích cực vàhạn chế riêng Vì vậy, giáo viên cần lựa chọn và sử dụng kết hợp cácphương pháp cho phù hợp với nội dung, tính chất từng bài, trình độ

nhận thức của học sinh, năng lực sở trường của giáo viên và điều kiện,hoàn cảnh cụ thể của lớp, của trường.

* Phương pháp thảo luận nhóm:

- Phương pháp thảo luận nhóm được sử dụng nhằm giúp cho

mọi học sinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơhội cho các em có thể chia sẽ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giảiquyết các vấn đề có liên quan đến bài học, tạo cơ hội cho các em đượcgiao lưu, học hỏi lẫn nhau, cùng hợp tác giải quyết những nhiệm vụchung

Cách thực hiện: Phương pháp thảo luận nhóm có thể tiến

hành theo các bước sau:

- Giáo viên giới thiệu chủ đề thảo luận

- Chia nhóm, giao nhiệm vụ hoạt động cho mỗi nhóm, quy địnhthời gian và phân công vị trí làm việc cho các nhóm

- Các nhóm thảo luận giải quyết nhiệm vụ được giao

- Đại diện từng nhóm trình bày kết quả thảo luận của nhóm Cácnhóm khác quan sát, lắng nghe, chất vấn, bình luận và bổ sung ý kiến

- Giáo viên tổng kết và nhận xét

*Ví dụ minh họa:

Nhóm 1: Con người tác động, làm biến đổi tự nhiên để làm gì?

Nhóm 2: Tại sao sản xuất của cải vật chất là cơ sở tồn tại xã hội?

Nhóm 3: Tại sao sản xuất của cải vật chất quyết định mọi hoạt động của xã hội?

Nhóm 4: Sản xuất của cải vật chất có phải là hoạt động trung tâm của xã hội loài người hay không?

* Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình:

- Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình là phương

pháp sử dụng một câu chuyện có thật hoặc chuyện được viết dựa trênnhững trường hợp thường xảy ra trong cuộc sống thực tiễn, để minhchứng cho một vấn đề hay một số vấn đề

- Cách thực hiện: Các bước nghiên cứu trường hợp điển hình

Để giúp học sinh hiểu được thế nào là nếp sống văn hoá ở cộng

đồng dân cư và ý nghĩa của nếp sống đó (Bài 12 Chính sách tài

nguyên và bảo vệ môi trường – GDCD 11), giáo viên có thể cho học

sinh nghiên cứu tập quán Tết trồng cây ở làng quê Việt Nam hoặc chohọc sinh xem các tranh về môi trường, sau đó tổ chức cho học sinhthảo luận nhanh các câu hỏi:

Học sinh trồng cây gây rừng

+ Qua quan sát tranh, em thấy môi trường Việt Nam như thế nào?

+ Thực trạng môi trường nước ta hiện nay ra sao? Nguyên nhân?+ Trách nhiệm của chúng ta phải làm gì đối với môi trường?

* Phương pháp giải quyết vấn đề:

- Phương pháp giải quyết vấn đề là xem xét, phân tích những

vấn đề, tình huống cụ thể thường gặp phải trong đời sống hành ngày vàxác định cách giải quyết, xử lí vấn đề tình huống đó một cách có hiệuquả

- Cách thực hiện: Phương pháp giải quyết vấn đề có thể thực

hiện như sau:

- Xác định, nhận dạng vấn đề, tình huống

- Thu thập thông tin có liên quan đến vấn đề, tình huống đặtra.

- Liệt kê những cách giải quyết có thể có

- Phân tích, đánh giá kết quả mỗi cách giải quyết

- So sánh kết quả các cách giải quyết

- Lựa chọn cách giải quyết tối ưu nhất

- Thực hiện theo cách giải quyết đã lựa chọn

- Rút kinh nghiệm cho việc giải quyết những vấn đề, tìnhhuống khác

- Ví dụ minh họa:

Khi dạy bài 12: Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường –GDCD 11 để giúp học sinh biết lựa chọn cách giải quyết phù hợptrong những tình huống có liên quan đến việc tham gia các hoạt độngbảo vệ môi trường, giáo viên có thể tổ chức cho học sinh xử lí tìnhhuống:

“Sáng chủ nhật này, trường THPT Tĩnh Gia I tổ chức dọn vệ sinh

xung quanh sân vân động của huyện Song tối hôm trước, Lan thức khuya học bài nên sáng ra vẫn còn buồn ngủ Bên ngoài, trời lại hơi lạnh và lất phất mưa, khiến Lan lưỡng lự không biết có nên đi cùng các bạn không ………”

Nếu là Lan, em sẽ làm gì trong tình huống đó? Vì sao?

* Phương pháp đóng vai:

- Đóng vai là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hành,

“làm thử” một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định.Đây là phương pháp nhằm giúp học sinh suy nghĩ sâu sắc về một vấn

đề, bằng cách tập trung vào một sự việc cụ thể mà các em vừa thựchiện hoặc quan sát được

- Cách thực hiện: Có thể tiến hành đóng vai theo các bước

sau:

- Giáo viên nêu chủ đề, chia nhóm và giao tình huống, yêu cầuđóng vai cho từng nhóm Trong đó có quy định rõ thời gian chuẩn bị,thời gian đóng vai của mỗi nhóm

- Các nhóm thảo luận chuẩn bị đóng vai

Tình huống 1: Trên đường đi học, em phát hiện có mấy người

đang cưa trộm cây trong rừng Em sẽ làm gì?

Tình huống 2: Em cùng bạn đi nhặt củi trên rừng Thấy một

nhóm người đang săn bắt thú rừng Trong trường hợp đó em sẽ làm gì?

* Phương pháp trò chơi:

- Phương pháp trò chơi là phương pháp tổ chức cho học sinh

tìm hiểu một vấn đề hoặc thể nghiệm những hành động, những thái độ,những việc làm thông qua một trò chơi nào đó

- Cách thực hiện:

- Giáo viên phổ biến tên trò chơi, nội dung và luật chơi cho họcsinh

- Chơi thử (nếu cần thiết)

- Học sinh tiến hành chơi

- Đánh giá sau trò chơi

- Thảo luận về ý nghĩa giáo dục của trò chơi

- Ví dụ minh họa:

Để giúp cho học sinh hiểu thêm và biết yêu quý các loài vật vàcây cối trong thiên nhiên, khi dạy bài 15: Công dân với một số vấn đềcấp thiết của nhân loại – GDCD lớp 10, giáo viên có thể tổ chức chohọc sinh chơi trò chơi “Tìm hiểu môi trường sống của sinh vật dướinước”

Cách chơi như sau: Mỗi HS/ nhóm HS suy nghĩ chọn một loạicon vật nào đó để tìm hiểu môi trường sống của nó HS cả lớp sẽ đượcphép nêu 3 câu hỏi để tìm hiểu về con vật đó Ví dụ:

+ Con vật đó thường sống ở đâu?

+ Thức ăn của nó là gì?

+ Nó có sống được trong môi trường ô nhiễm không?

Tuy nhiên người đố chỉ được trả lời đúng hoặc sai Dựa trên 3câu trả lời đó, các bạn trong lớp phải đoán xem đó là con gì

Kết luận : Giáo dục bảo vệ môi trường là một lĩnh vực giáo dục liên

ngành Vì vậy giáo dục môi trường cần sử dụng nhiều phương phápdạy học của các bộ môn, chịu sự chi phối của các phương pháp đặctrưng bộ môn, nhưng nó cũng có những phương pháp mang tính đặcthù Vì vậy ngoài các phương pháp được nêu, giáo dục bảo vệ môitrường còn có thể vận dụng nhiều phương pháp khác như: phương pháptham quan, điều tra, khảo sát, nghiên cứu thực địa; phương pháp thí

nghiệm; phương pháp hoạt động thực tiễn; phương pháp nêugương…….

* Chứng minh vấn đề:

Đây là tiết dạy bài giáo dục công dân 11 cụ thể của tôi đã đưa ra giải phápkhoa học: Biện pháp tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Giáodục công dân cấp trung học phổ thông:

Bài 12: CHÍNH SÁCH TÀI NGUYÊN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

Học bài mới

V n đ môi tr ng n c ta đã đ c đ m b o hay ch a và tình hình khai thác tài ư ở nước ta đã được đảm bảo hay chưa và tình hình khai thác tài ước ta đã được đảm bảo hay chưa và tình hình khai thác tài ược đảm bảo hay chưa và tình hình khai thác tài ảm bảo hay chưa và tình hình khai thác tài ảm bảo hay chưa và tình hình khai thác tài ư nguyên nh th nào? ư Đảm bảo hay chưa và tình hình khai thác tài ng và Nhà n c đã có nh ng chính sách gì đ b o v tài nguyên, môi ước ta đã được đảm bảo hay chưa và tình hình khai thác tài ững chính sách gì để bảo vệ tài nguyên, môi ể bảo vệ tài nguyên, môi ảm bảo hay chưa và tình hình khai thác tài ệ tài nguyên, môi

tr ng, c ng nh khai thác và s d ng tài nguyên m t cách h p lí? ó là n i dung c a bài ư ư ử dụng tài nguyên một cách hợp lí? Đó là nội dung của bài ụng tài nguyên một cách hợp lí? Đó là nội dung của bài ột cách hợp lí? Đó là nội dung của bài ợc đảm bảo hay chưa và tình hình khai thác tài Đ ột cách hợp lí? Đó là nội dung của bài ủa bài

h c hôm nay… ọc hôm nay…

Để học sinh nắm được nội dung mục tiêu,

phương hướng cơ bản của chính sách

TN&BVMT thì giáo viên nêu khái quát tình

hình TN&MT ở nước ta

- TNTN đa dạng và phong phú

+ Khoáng sản phong phú (dầu mỏ, sắt, bô

xít, thiếc, than…)

+ Đất đai mầu mỡ (phù sa, bazan…)

+ Khí hậu (nhiệt đới ẩm gió mùa)

1 Tình hình tài nguyên, môi trường ở nước ta hiện nay

(Đọc thêm)

2 Mục tiêu, phương hướng

cơ bản của chính sách tài