VẤN ĐỀ KHÔNG THỰC HIỆN ĐÚNG HỢP ĐỒNG TRONG PHÁP LUẬT THỰC ĐỊNH VIỆT NAM

Khi được giao kết hợp pháp, hợp đồng có « hiệu lực ràng buộc thực hiện đối với các bên » (Điều 4 BLDS)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP HỒ CHÍ MINH

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CẤP BỘ

VẤN ĐỀ KHÔNG THỰC HIỆN ĐÚNG HỢP ĐỒNG TRONG PHÁP LUẬT THỰC ĐỊNH VIỆT NAM

Mã số: B2008-10-11

Chủ nhiệm đề tài: Ts Đỗ Văn Đại

Tp Hồ Chí Minh, tháng 6/2010

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP HỒ CHÍ MINH

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CẤP BỘ

VẤN ĐỀ KHÔNG THỰC HIỆN ĐÚNG HỢP ĐỒNG TRONG PHÁP LUẬT THỰC ĐỊNH VIỆT NAM

Mã số: B2008-10-11

Xác nhận của cơ quan chủ trì đề tài Chủ nhiệm đề tài

(ký, họ tên, đóng dấu) (ký, họ tên)

Tp Hồ Chí Minh, tháng 6/2010

DANH SÁCH THÀNH VIÊN THAM GIA ĐỀ TÀI

- Ts Nguyễn Văn Cường, Phó viện Trưởng Viện khoa học xét xử Tòa

án nhân dân tối cao ;

- Ts Nguyễn Minh Hằng, Giảng viên Trường đại học Ngoại thương(Hà Nội) ;

- Cn Nguyễn Thị Thu Hồng, Chuyên viên Tòa dân sự Tòa án nhân dântối cao ;

- Th.s Lê Minh Hùng, Giảng viên Khoa Luật dân sự, Đại học Luật Tp

Mục lục

Thông tin kết quả nghiên cứu 5

Phần mở đầu 9

Chương 1- Những vấn đề lý luận về không thực hiện đúng hợp đồng 10

1.1- Khái niệm về không thực hiện đúng hợp đồng 10

1.2- Hướng xử lý việc không thực hiện đúng hợp đồng 10

Chương 2- Những biện pháp xử lý việc không thực hiện đúng hợp đồng do pháp luật dự liệu 11

2.1- Những biện pháp mà bên có quyền có thể sử dụng 11

2.1.1- Buộc tiếp tục thực hiện đúng hợp đồng 11

2.1.2- Yêu cầu bồi thường thiệt hại 12

2.1.3- Yêu cầu trả lãi chậm thanh toán 13

2.1.4- Yêu cầu giảm giá trong hợp đồng 13

2.1.5- Hoãn thực hiện hợp đồng 14

2.1.6- Cầm giữ tài sản 14

2.1.7- Đơn phương chấm dứt, hủy bỏ hợp đồng 14

2.2- Những biện pháp mà bên có nghĩa vụ có thể sử dụng 15

2.2.1- Miễn trách nhiệm khi có sự kiện bất khả kháng 15

2.2.2- Miễn trách nhiệm do phải thực hiện quyết định hành chính 16

2.2.3- Miễn trách nhiệm do bên có quyền có lỗi 16

2.2.4- Miễn trách nhiệm do bên có quyền không hạn chế tổn thất 16

Chương 3- Những biện pháp xử lý việc không thực hiện đúng hợp đồng do các bên thỏa thuận 17

3.1- Những biện pháp mà bên có quyền có thể sử dụng 17

3.1.1- Phạt vi phạm hợp đồng 17

3.1.2- Lãi chậm trả theo thỏa thuận 18

3.2- Những biện pháp mà bên có nghĩa vụ có thể sử dụng 18

3.2.1- Thỏa thuận miễn trách nhiệm bồi thường thiệt hại 18

3.2.2- Thỏa thuận giảm trách nhiệm bồi thường thiệt hại 19

Chương 4- Kết luận định hướng cho xử lý việc không thực hiện đúng hợp đồng 19

4.1- Kết luận định hướng về chính sách, kỹ thuật lập pháp 19

4.1.1- Định hướng về chính sách lập pháp 19

4.1.2- Định hướng về kỹ thuật lập pháp 20

4.2- Kết luận định hướng về nội dung lập pháp 20

4.2.1- Định hướng chung 20

4.2.2- Định hướng chi tiết 21

4.3- Kết luận định hướng về áp dụng pháp luật 21

4.3.1- Tránh nhầm lẫn giữa các biện pháp 21

4.3.2- Thống nhất áp dụng pháp luật 21

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP HCM

Thông tin kết quả nghiên cứu

1 Thông tin chung:

- Tên đề tài: Vấn đề không thực hiện đúng hợp đồng trong pháp luật thực định

Việt Nam

- Mã số: B2008-10-11

- Chủ nhiệm: Đỗ Văn Đại

- Cơ quan chủ trì: Trường ĐH Luật Tp Hồ Chí Minh

- Thời gian thực hiện: Từ tháng 06 năm 2008 đến tháng 6 năm 2010

- Đề tài này có tính bao quát, chuyên sâu hơn các công trình đã được công

bố về chủ đề không thực hiện đúng hợp đồng trong pháp luật Việt Nam;

- So với các đề tài đã được công bố, đề tài này có nhiều thông tin về thực tiễn xét xử tại Tòa án Việt Nam;

- Có sự phân loại các giải pháp cho việc không thực hiện đúng hợp đồng trong pháp luật Việt Nam;

- Có nhiều kiến nghị hoàn thiện chế định hợp đồng trong pháp luật Việt Nam.

4 Kết quả nghiên cứu:

- Kiến nghị thống nhất pháp luật điều chỉnh việc không thực hiện đúng hợp đồng trong pháp luật Việt Nam:

+ Bỏ các quy định về không thực hiện đúng hợp đồng trong Luật thương mại

và các vấn đề liên quan đến không thực hiện đúng hợp đồng thương mại được BLDS điều chỉnh như các hợp đồng dân sự;

+ Đưa một số giải pháp về không thực hiện đúng hợp đồng trong Luật thương mại sang BLDS như BLDS không coi lỗi là căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hợp đồng; quy định rõ trong BLDS cho phép bên bị thiệt hại được bồi thường khoản lợi đáng lẽ được hưởng nếu hợp đồng được thực hiện đúng; quy định rõ trong BLDS cho phép bên có quyền cầm giữ giấy tờ liên quan đến tài sản và định đoạt tài sản có khả năng bị hư

hỏng; quy định tiêu chí có tính khái quát cao cho phép một bên đơn phương chấm dứt hay hủy bỏ hợp đồng khi bên kia không thực hiện đúng hợp đồng.

- Một số quy định liên quan đến không thực hiện đúng hợp đồng trong BLDS cần được bỏ, sửa đổi hay bổ sung như:

+ Bỏ các quy định viện dẫn đến khoản 2, Điều 305 tại Điều 438 và 700; + Mức lãi chậm trả phải cao hơn lãi suất hiện tại để có tính “răn đe” người

có nghĩa vụ Con số này có thể là 150% lãi suất cơ bản của ngân hàng Nhà nước và lãi suất cơ bản phải được xác lập trên cơ sở lãi suất trên thị trường; + Quy định cho phép giảm giá đối với tất cả các loại hợp đồng có thanh toán một khoản tiền khi tài sản hay dịch vụ không được cung cấp đúng như hợp đồng;

+ Cho phép hoãn thực hiện nghĩa vụ khi có nguy cơ không thực hiện đúng hợp đồng và phép hoãn thực hiện nghĩa vụ cả đối với các “quan hệ song vụ”; + Cho phép Tòa án can thiệp để giảm hay tăng mức phạt vi phạm hợp đồng nếu mức phạt theo thỏa thuận thấp hơn hay cao hơn rất nhiều so với thiệt hại thực tế.

5 Sản phẩm:

1 Kỷ yếu hội thảo về Không thực hiện đúng hợp đồng trong pháp luật thực

định Việt Nam (tháng 4/2010);

2 Báo cáo tổng kết đề tài khoa học công nghệ;

3 Các bài viết đăng trên tạp chí chuyên ngành luật về đề tài Không thực hiện đúng hợp đồng trong pháp luật thực định Việt Nam;

4 Dự kiến xuất bản sách tham khảo: Biện pháp xử lý việc không thực hiện đúng hợp đồng trong pháp luật Việt Nam.

6 Hiệu quả, phương thức chuyển giao kết quả nghiên cứu và khả năng

áp dụng:

Đề tài có thể được sử dụng trong giảng dạy luật Các nhà lập pháp và người làm trong thực tiễn xét xử có thể tham khảo khi sửa đổi pháp luật và giải quyết các tranh chấp về không thực hiện đúng hợp đồng

Kết quả của đề tài có thể được chuyển đến người quan tâm thông qua tạp chí

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING

HO CHI MINH CITY UNIVERSITY OF LAW

INFORMATION ON RESEARCH RESULTS

1 General information:

- Topic title: Undue performance of contract in applicable Vietnamese law

- Code: B2008-10-11

- Leading researcher: Do Van Dai

- Coordinator: Ho Chi Minh City University of Law

- Researching period: From June 2008 to June 2010

2 Objective:

- To clarify applicable provisions of Vietnamese law and judgment practice

in Vietnam with respect to undue performance of contract

- To clarify advantages, disadvantages of applicable law and search for the method to ameliorate such stipulations

3 Innovativeness and creativity:

- This paper is more comprehensive and profound than other research work already announced on the subject of undue performance of contract in Vietnamese law;

- In comparison with other research work already announced, this paper contains much information with respect to judgment practice at Vietnamese Court;

- This paper contains classification of measures to deal with undue performance of contract in Vietnamese law;

- This paper contains many propositions in order to ameliorate Vietnamese contract law.

4 Research results:

- Propose to unify areas of law regulating undue performance of contract in Vietnamese law:

+ Abolish provisions in the Commercial Law regulating undue performance

of contract; issues regarding to undue performance of commercial contract should be regulated by the Civil Code like those of civil contract;

+ Move a number of measures dealing with undue performance of contract

in the Commercial Law to the Civil Code such as: the Civil Code does not consider fault as a ground for contractual liability to compensate loss; make clear in the Civil Code that the aggrieved party shall be compensated for the profits it would gain if the contract would have been duly performed; make clear in the Civil Code that the obligee is entitled to hold documents related

to assets and dispose of perishable assets; provide general criteria allowing a

party to unilaterally terminate or rescind the contract if the other party fails

to comply with the contract.

- A number of provisions with respect to undue performance of contract stipulated in the Civil Code should be abolished, revised or supplemented, such as:

+ Abolish provisions at Articles 438 and 700 referring to section 2, Article 305;

+ The interest rate for the late amount must exceed actual interest rate to

“deter” the obligor This number may be 150% of the basic interest rate announced by the State Bank of Vietnam and the basic interest rate must be determined on the ground of interest rate available in the market.

+ Allow price decrease with respect to all types of contract having payment obligation when assets or services are not duly provided in accordance with the contract;

+ Allow a deferral of obligation performance when an undue performance of the contract is anticipated, and the right for deferral shall be also available for “bilateral relationship”;

+ Allow the Court to intervene in order to increase or decrease the penalty for breach of contract if the penalty as agreed is much lower or higher than actual loss.

5 Products:

1 Summary record of the seminar on Undue performance of contract in

applicable Vietnamese law (April 2010);

2 Report summarizing scientific research work;

3 Articles published on law journals on the subject Undue performance of the contract in applicable Vietnamese law;

4 Reference book intended for publication: Measures to deal with undue performance of contract in Vietnamese law.

6 Effect, method to transfer research results and applicability:

This research work can be used in teaching law Legislator and persons practicing law can consider it as a reference when revising law or resolve disputes with regard to undue performance of the contract

Results of this research work can be transferred to interested persons by law journal or book publication.

Phần mở đầu

Khi được giao kết hợp pháp, hợp đồng có « hiệu lực ràng buộc thực hiện đốivới các bên » (Điều 4 BLDS) và bên có nghĩa vụ “phải thực hiện nghĩa vụ

của mình ( ) đúng cam kết” (Điều 283 BLDS) Các bên phải thực hiện

“đúng thời hạn” (Điều 285 BLDS); đối với vật đặc định họ “phải giao đúng vật đó và đúng tình trạng như đã cam kết” (Điều 289 BLDS), đối với nghĩa

vụ trả tiền, họ phải trả tiền “đúng địa điểm và phương thức đã thoả thuận”

(Điều 290 BLDS) và đối với nghĩa vụ thực hiện một công việc thì “phải thực

hiện đúng công việc đó” (Điều 291 BLDS)

Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều hợp đồng (được giao kết hợp pháp) khôngđược thực hiện đúng như không đúng thời hạn, không đúng địa điểm, khôngđúng phương thức, không đúng công việc đã cam kết… và vấn đề đặt ra làphải giải quyết việc không thực hiện đúng này như thế nào? Thực tiễn xét xửthời gian qua cho thấy các đương sự cũng như Tòa án gặp nhiều khó khăntrong việc vận dụng các quy định hiện hành Nhiều vấn đề pháp lý phát sinhnhưng các đương sự không biết hướng giải quyết cụ thể, nhiều bản án sơthẩm, phúc thẩm đã bị chỉnh sửa hay hủy khi vận dụng các quy định liênquan đến việc không thực hiện đúng hợp đồng Khó khăn này một phần docác quy định hiện hành không rõ ràng, một phần do có sự chồng chéo giữacác văn bản, và một phần do một số quy định không phù hợp với đời sống xãhội

Ở nước ngoài, rất nhiều công trình nghiên cứu đã được công bố liên quan đếnkhông thực hiện đúng hợp đồng Ở Việt Nam, Bộ luật dân sự và Luật thươngmại hiện hành đều có quy định xử lý việc không thực hiện đúng hợp đồng

Về các quy định này, đã có một số công trình nghiên cứu được công bố Tuynhiên, các công trình này không có tính bao quát cao và không toàn diện về

Vấn đề không thực hiện đúng hợp đồng trong pháp luật thực định Việt Nam.

Trước tình hình đó, chúng tôi đã lựa chọn đề tài nghiên cứu khoa học về

« Vấn đề không thực hiện đúng hợp đồng trong pháp luật thực định ViệtNam »

Đề tài nghiên cứu cố gắng làm rõ một cách toàn diện nhất những quy địnhhiện hành của Việt Nam và thực tiễn xét xử của tòa án Việt Nam để tạo điềukiện cho những người quan tâm dễ tiếp cận những giải pháp liên quan đếnvấn đề không thực hiện đúng hợp đồng Đề tài sẽ làm rõ những ưu và nhượcđiểm của pháp luật hiện hành và tìm hướng hoàn thiện các quy định này Vớimục đích như vừa nêu, đề tài sẽ nghiên cứu, phân tích, đối chiếu, đánh giá Bộluật dân sự với Luật thương mại; nghiên cứu, phân tích, đối chiếu và đánh giácác văn bản này với thực tiễn xét xử của Tòa án Việt Nam đồng thời so sánh

với một số hệ thống pháp luật khác liên quan đến vấn đề không thực hiệnđúng hợp đồng.

Khi thực hiện đề tài, chúng tôi chủ yếu sử dụng các phương pháp sau : Thứnhất là phương pháp phân tích; Thứ hai là phương pháp so sánh Bên cạnhviệc phân tích, so sánh, phương pháp tổng hợp cũng được sử dụng để có tầmnhìn tổng thể trước khi đưa ra những kiến nghị hoàn thiện pháp luật hiệnhành

Đề tài gồm nhiều chuyên đề nghiên cứu các mảng riêng được thể hiện trong

Kỷ yếu Hội thảo tổ chức vào tháng 3/2010 Ngoài phần mở đầu, danh mục tàiliệu tham khảo, và phụ lục 12 bản án, đề tài còn có phần Báo cáo tổng quanđược kết cấu thành 4 chương

Chương 1- Những vấn đề lý luận về không thực hiện đúng hợp đồng

1.1- Khái niệm về không thực hiện đúng hợp đồng

Đối với tiêu đề của đề tài, thuật ngữ “không thực hiện đúng hợp đồng” đượclựa chọn sử dụng theo nghĩa rộng « Không thực hiện », « không thực hiệnđầy đủ » (không thực hiện một phần hay có thực hiện nhưng chất lượng, địađiểm thực hiện không đúng hợp đồng), « chậm thực hiện » hợp đồng lànhững trường hợp không thực hiện đúng hợp đồng

Yếu tố « hợp đồng » được hiểu bao gồm « thỏa thuận » và « quy định » củapháp luật gắn liền với hợp đồng Cụm từ « không thực hiện đúng hợp đồng »được sử dụng theo nghĩa không thực hiện đúng « thỏa thuận trong hợp đồnghoặc quy định của pháp luật » liên quan đến hợp đồng Do đó, để có thể kếtluận một hành vi thuộc trường hợp « không thực hiện đúng hợp đồng »,chúng ta phải đối chiếu hành vi đó với thỏa thuận trong hợp đồng và đốichiếu hành vi này với các quy định liên quan

1.2- Hướng xử lý việc không thực hiện đúng hợp đồng

Khi có việc không thực hiện đúng hợp đồng thì các bên cũng như Tòa án,Trọng tài (nếu có tranh chấp) phải giải quyết, xử lý Hiện nay Luật thươngmại và BLDS có nhiều điểm không thống nhất liên quan đến không thực hiệnđúng hợp đồng Trước việc không thực hiện đúng hợp đồng, BLDS đưa racác giải pháp như bồi thường thiệt hại và thường sử dụng thuật ngữ « tráchnhiệm dân sự » còn Luật thương mại cũng đưa ra các giải pháp và sử dụngthuật ngữ « chế tài » Luật thương mại coi « phạt vi phạm » là một loại « chếtài » khi có vi phạm còn BLDS lại không coi « phạt vi phạm » là một chế tài

mà coi đó là một nội dung của « thực hiện hợp đồng » Liên quan đến hủyhợp đồng, Luật thương mại coi đây là một « chế tài » còn BLDS không coiđây là một chế tài mà là một nội dung trong phần « chấm dứt hợp đồng dân

sự »

Theo Từ điển tiếng Việt phổ thông, biện pháp là « cách làm, cách giải quyếtmột vấn đề cụ thể » Trong đề tài này chúng tôi sẽ nghiên cứu những giảipháp cho việc không thực hiện đúng hợp đồng, sẽ làm rõ cách giải quyết việckhông thực hiện đúng hợp đồng Do đó, « biện pháp » sẽ được sử dụng nhưthuật ngữ chung cho các vấn đề cụ thể mà chúng ta sẽ nghiên cứu trong cácchương sau Ở đây, buộc thực hiện đúng hợp đồng, bồi thường thiệt hại, đơnphương chấm dứt hay hủy bỏ hợp đồng, giảm giá, phạt vi phạm, cầm giữ tàisản là những « biện pháp », những « cách giải quyết » cho việc không thựchiện đúng hợp đồng

Hợp đồng sinh ra để đem lại cho các bên lợi ích hợp pháp mà họ mong đợithông qua việc thực hiện Do vậy, khi hợp đồng không được thực hiện đúng,việc vận dụng các biện pháp do các bên thỏa thuận hay pháp luật dự liệu phảitheo hướng tạo điều kiện cho các bên đạt được sự mong đợi khi họ giao kếthợp đồng Chính vì vậy, đề tài sẽ nghiên cứu theo hướng ưu tiên biện phápcho phép các bên đạt được lợi ích mong đợi khi họ giao kết hợp đồng : nhữngbiện pháp như buộc thực hiện đúng hợp đồng cần được ưu tiên nghiên cứu,

sử dụng còn những biện pháp triệt tiêu hợp đồng như đơn phương chấm dứt,hủy bỏ không nên được khuyến khích và được nghiên cứu như biện pháp saucùng trong những biện pháp cho việc không thực hiện đúng hợp đồng

Các biện pháp cho việc không thực hiện đúng hợp đồng rất đa dạng Để tiệncho việc nhận thức và áp dụng, chúng tôi phân thành hai loại Loại biện phápthứ nhất là biện pháp do pháp luật dự liệu Đây là những biện pháp được ápdụng mà không cần sự thỏa thuận của các bên như buộc thực hiện đúng hợpđồng, bồi thường thiệt hại, hoãn thực hiện hợp đồng Loại thứ hai là biệnpháp do các bên thỏa thuận cho trường hợp không thực hiện đúng hợp đồng.Đây là những biện pháp không thể áp dụng nếu không có thỏa thuận của cácbên như phạt vi phạm hợp đồng, thỏa thuận miễn giảm trách nhiệm bồithường

Chương 2- Những biện pháp xử lý việc không thực hiện đúng hợp đồng do pháp luật dự liệu

2.1- Những biện pháp mà bên có quyền có thể sử dụng

2.1.1- Buộc tiếp tục thực hiện đúng hợp đồng