kinh nghiệm kể truyện sáng tạo 4-5 tuổi

Truyện thần thoại dân gian nó kể lại sự tích các thần, những câu chuyện này vốn do người thời cổ tưởng tượng ra, để giaỉ thích nguồn gốc, ý nghĩa của hiện tượng tự nhiên xã hội được coi

PHẦN I : ĐẶT VẤN ĐỀ

Văn học là một môn nghệ thuật không thể thiếu được đối với trẻ em, nhất là trong chương trình giáo dục mầm non Trong công tác giáo dục việc sử dụng phương tiện văn học ngày càng được coi trọng Vì nó đem đến cho trẻ những hiểu biết đầu tiên về cuộc sống xung quanh, các tác phẩm văn học nó đem lại và

mở ra cho trẻ thế giới tình cảm của con người, kích thích sự chú ý đến con người, nó nuôi dưỡng và phát triển trí tưởng tượng sán tạo nghệ thuật và làm cho vốn ngôn ngữ của trẻ được chau chuốt có cấu trúc ngữ pháp đúng Do vậy trong hoạt động dạy phải xác định được mục đích cụ thể của tiết học để có phương pháp , biện pháp dạy cho hợp lý, phát triển tư duy sáng tạo, tính tích cực

cá nhân, tính độc lập sáng tạo của trẻ

Hình tượng văn học nghệ thuật có tác dụng tích cực đến việc giáo dục đạo đức, nhân phẩm của trẻ ngay tư tuổi ấu thơ và tạo tiền đề cho việc hònh thành nhân cách con người, nhất là trong thời đại mới Để góp phần thực hiệnyêu cầu

về việc dạy trẻ kể lại truyện thần thoại một cách sáng tạo là một trong những nhiệm vụ của trường mầm non Nó không những giúp trẻ kỹ năng kể chuyện mà còn kích thích ở trẻ hứng thú “ đọc” truyện và nguyện vọng độc lập sáng tạo trong tiếp nhận văn học Nó gợi lên trong lòng trẻ những rung cảm lành mạnh,

từ đó hình thành ở trẻ tình cảm đạo đức, tình cảm thẩm mỹ Việc dạy trẻ kể lại truyện thần thoại có sáng tạo sẽ gây thái độ sáng tạo ngôn ngữ ở trẻ Trên cơ sở

đó trẻ say mê sáng tạo trong lĩnh vực nghệ thuật

Trong những năm tháng dạy trẻ và luôn được dạy lớp mẫu giáo 5-6 tuổi Nhưng phạm vi tiếp xúc của trẻ còn hạn chế do một số trẻ chưa qua lớp 3-4 tuổi, dẫn đến sự hiểu biết của trẻ còn nghèo nàn, cuộc sống của trẻ còn nhiều điều mới lạ mà việc giúp cho trẻ kể lại chuyện giúp cung cấp cho trẻ những nội dung kiến thức đơn giản trong trường mầm non việc dạy trẻ kể lại chuyện đã được thực hiện nhưng chưa sâu sắc Vì trẻ mới kể lại như thuộc một câu truyện mà chưa có sự sáng tạo trong khi kể Vậy nó đòi hỏi sự nỗ lực hoạt động sáng tạo của cô giáo Trước hết cô phải là người kể sáng tạo dựa trên những cơ sở khoa học, những biện pháp cụ thể để dạy trẻ kể lại truyện một cách sáng tạo

Vậy để nâng cao chất lượng giáo dục trong việc dạy trẻ kể lại truyện một cách sáng tạo Tôi muốn đưa ra một số biện pháp để dạy trẻ trong môn học “Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học” đạt kết quả

vấn đề dạy khi trẻ kể lại truyện đã được các nhà nghiên cứu nhiều nước quan tâm Nhưng đối với Việt Nam vấn đề này chưa được quan tâm sâu sắc Trong quá trình tìm hiểu chúng tôi mới được tiếp xúc với một số công trình như :

1 “ Đọc và kể truyện văn học ở vườn trẻ” Tác giả

M-KBOGOLIUPKAIA…SEPTSENKÔ: Lê Đức Mẫn dịch NXBGD năm

Trong các công trình nói trên các tác giả đã thấy được vai trò của văn học đối với việc giáo dục trẻ mẫu giáo và đã quan tâm đến việc phát triển trí tuệ, tới khả năng kể chuyện sáng tạo của trẻ nhưng chỉ là thể loại truyện cổ tích

Với vấn đề này trên cơ sở tiếp thu những thành tựu, ý kiến của công trình nói trên Tôi không có tham vọng gì lớn mà chỉ là bước đầu hệ thống hóa và đưa ra một số biện pháp dạy trẻ kể lại chuyện thần thoại có sáng tạo dựu trên những phương pháp chung cơ bản cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học Tức là cô kể sáng tao và trẻ kể sáng tạo

Trên cơ sở lý luận của các nhà khoa họcliên ngành như: Tâm lý học, giáo dục học, phương pháp dạy văn học… Và thực tiến đề tài nhằm hệ thống hóa và đưa

ra một số biện pháp dạy trẻ kể lại truyện thần thoại một cách sáng tạo dựa trên những phương pháp chung cơ bản cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học Nhằm nâng cao khả năng kể chuyện của trẻ giúp trẻ hiểu được cuộc sống diễn ra xung quanh trẻ Từ đó trẻ biết cách cư sử với mọi người, mọi vật xung quanh trẻ và đặc biệt là phát triển toàn bộ nhân cách cho trẻ

PHẦN II : GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHƯƠNG I : CƠ SỞ LÝ LUẬN

I/ ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ TRẺ MẪU GIÁO LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC TIẾP NHẬN CHUYỆN THẦN THOẠI VÀ KHẢ NĂNG KỂ LẠI CHUYỆN SÁNG TẠO Ở TRẺ.

1 Tư duy: tư duy của trẻ là quá trình nhận thức phản ánh những thuộc tính bản

chất, những mối quan hệ có tính qui luật của sự vật và hiện tượng trong hiện thực khách quan mà ta chưa biết

- Đặc điểm tư duy của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi chủ yếu là tư duy trực quan hình tượng , đứa trẻ phải dựa vào hình ảnh, biểu tượng đã có, những kinh nghiệm đã trải qua để suy luận ra những vấn đề mới Vì vậy việc đưa ra một số biện pháp dạy trẻ kể lại chuyện thần thoại có sáng tạo phải xuất phát tư đặc điểm này của trẻ Truyện thần thoại dân gian nó kể lại sự tích các thần, những câu chuyện này vốn do người thời cổ tưởng tượng ra, để giaỉ thích nguồn gốc, ý nghĩa của hiện tượng tự nhiên xã hội được coi là có quan hệ mật thiết đến sự sống còn của tập thể, thị tộc, bộ lạc như: trời, đất, gió mưa, sông núi, hạn hán, lũ lụt… các hiện tượng văn học đã góp phần kích thích sự phát triển tư duy của trẻ và nó phụ thuộc rất nhiều vào người đem văn học đến cho trẻ (đó là cô giáo ) ở đây cô giáo phải làm sao cho trẻ hiểu được các hiện tượng thiên nhiên phản ánh trong cuộc sống để trẻ hiểu được và luôn luôn có mơ ước cuộc sống có nhiều thay đổi và con người luôn thắng được mọi thiên tai Từ đó bằng ngôn ngữ của mình trẻ kể chuyện có thể thêm bớt một số tình tiết có thể thay đổi trong chuyện và trẻ có thể kể theo kiểu sáng tạo riêng của mình

Vậy để tư duy của trẻ 5-6 tuổi phát triển mạnh trẻ có thể suy luận được nhiều vấn đề mới hơn Điều này phụ thuộc vào rất nhiều quá trình sư phạm thứ nhất (Quá trình tìm ra cái mới của cô cụ thể: cô kể sáng tạo truyện thần thoại) quá trình này xuất phát từ thực tế của cách thể hiện trong cử chỉ, nét mặt, điệu bộ, cường độ, nhịp điệu, giọng kể của cô thì mới dễ dàng hình dung, thâm nhập vào tác phẩm một cách tốt nhất Trong quá trình kể chuyện thì cử chỉ điệu bộ, của cô phải rõ ràng để thể hiện và xác định rõ nét tính cách của nhân vật

Ví dụ: truyện “ Sơn Tinh – Thủy Tinh” bằng việc thể hiện sự tức giận của Thủy Tinh và sự vui mừng của Sơn Tinh qua nét mặt và điệu bộ… Từ đó trẻ biết thể hiện thái độ đúng đắn với từng nhân vật khi trẻ kể lại câu chuyện này hay câu chuyện khác Từ cách thể hiện trên sẽ giúp trẻ lấy đó làm kinh nghiệm phán đoán, nhận xét, suy diễn theo kinh nghiệm cuae mình làm cho tư duy của trẻ có

cơ sở thực tiễn

Cùng với đặc điểm tư duy dựa vào các hình ảnh, các biểu tượng giúp trẻ có khă năng vận dụng kinh nghiệm đã học kết hợp với năng lực tư duy hoạt động nghệ thuật của mình mà trẻ kể lại chuyện một cách sáng tạo

Ngoài đặc điểm tư duy hình tượng là chủ yếu thì ở độ tuổi này (5-6t) còn xuất hiện đặc điểm tư duy mới đó là tư duy trực quan sơ đồ Tức là trẻ dựa vào sơ đồ

để suy luận ra những hình ảnh, biểu tượng , những cái mà trẻ cần tìm tòi, khám phá, tư duy, trực quan sơ đồ tạo ra cho trẻ một khả năng phản ánh những mối liên hệ tồn tại khách quan, không bị phụ thuộc vào hành động hay ý muốn chủ quan của bản thân đứa trẻ Sự phản ánh những mối liên hệ khách quan là điều kiện cần thiết để trẻ lĩnh hội những tri thức vượt ra ngoài khuôn khổ của việc tìm hiểu từng sự vật riêng lẻ với những thuộc tính sinh động của chúng để đạt tới tri thức khái quát Dựa vào đặc điểm tư duy này thì việc tổ chức cho trẻ kể lại chuyện sáng tạo theo tranh với nội dung câu chuyện là rất phù hợp Hơn nữa việc đó còn kích thích tính tích cực tư duy tính độc lập sáng tạo của trẻ để giúp trẻ kể lại chuyện bằng ngôn ngữ , bằng tư duy của trẻ chứ không phụ thuộc vào ngôn ngữ của văn bản chuyện

2 Tưởng tượng : là quá trình nhận thức, phản ánh những cái chưa có trong

kinh nghiệm bằng cách xây dựng những hình ảnh mới trên cơ sở những hình ảnh

đã có

* Đặc điểm tưởng tượng của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi là: Tưởng tượng tái hiện và tưởng tượng sáng tạo

- Tưởng tượng sáng tạo : là quá trình xây dựng nên những hình ảnh mới chưa

có trong kinh nghiệm cá nhân cũng như chưa có trong xã hội và nó là thành phần không thể thiếu được trong hoạt động sáng tạo nói chung và sáng tạo văn học nghệ thuật của con người

Đối với đặc điểm sáng tạo của trẻ thì ta phải coi “ Sáng tạo” là một sự biến đổi, tạo ra một cái gì mới trên cơ sở những cái mà trẻ đã lĩnh hội được trong quá trình hoạt động chứ không phải chỉ bó hẹp trong những phát minh sáng tạo ra những tác phẩm vĩ đại cuả các vị đại nhân Tức là thông qua việc kể chuyện sáng tạo của cô mà trẻ có thể kể lại theo trí tưởng tượng sáng tạo riêng của trẻ

Có thể nói tưởng tượng của trẻ đã phát triển mạnh mẽ, gặp sự tưởng tượng trong các loại hình nghệ thuật sẽ là sự gặp gỡ phù hợp và dễ dàng cho trẻ tiếp nhận văn học thần thoại Tưởng tượng sáng tạo của trẻ cũng bắt đầu từ những câu chuyện thần thoại mà cô đã kể cho trẻ nghe Tuy nhiên việc cô kể cũng phải có

sự sáng tạo, việc kể sáng tạo của cô không phải là điều gì to lớn mà đó chỉ là cách kể kết hợp với việc sử dụng những biện pháp thông thường nhưng biết cách cải biên, nhào nặn thay đổi hình thức cho phù hợp, luôn luôn lôi cuốn sự chú ý của trẻ và kích thích khả năng tự hoạt động nghệ thuật ở trẻ Từ cách kể sáng tạo của cô cũng như việc sáng tạo hoặc xây dựng được một vài chi tiết mới theo mô típ thần thoại, để kích thích trí tưởng tượng sáng tạo của trẻ Từ đó trẻ có thể kể lại chuyện theo khả năng tưởng tượng sáng tạo của mình

Tưởng tượng của trẻ chủ yếu là tưởng tượng tái hiện trẻ tưởng tượng dựa trên những ấn tượng đã có trước Tưởng tượng của trẻ mẫu giáo cũng rất giàu và

tưởng tượng còn là nguyên nhân và kết quả, phương tiện của sự lao động sáng tạo của con người mà chỉ ở con người mới có Với trí tưởng tượng đã đưa trẻ bay cao, bay xa đưa trẻ tới những ước mơ, sự khát vọng và là thứ rất quí nó thúc đẩy khả năng sáng tạo của trẻ Ví dụ như: Ước mơ làm giảm nhẹ sức lao động như mơ có hạt lúa to và tự nó lăn về nhà hay mơ con người trẻ mãi không già Truyện “chú cuội cung trăng” Những hình ảnh mà trẻ hình dung, tưởng tượng đều được thể hiện trong các cử chỉ, điệu bộ của trẻ khi kể lại chuyện trẻ đã thể hiện lại được cách kể sáng tạo qua lời kể của cô.

Sự tưởng tượng đã giúp con người vượt lên trên thực tại và đạt tới những điều

kỳ diệu Nó trở thành độnglực của sự phát triển văn hóa và khoa học Vì vậy cô giáo cần nhận thấy được vị trí, vai trò của tưởng tượng và phải dựa vào thế mạnh của chuyện thần thoại cùng với biện pháp kể sáng tạo của mình, để khi kể

cô biết khơi gợi trong lòng trẻ những ước mơ tưởng tượng và cô khéo léo lồng vào hoạt động kể sẽ làm tăng thêm việc hấp dẫn, sinh động văn học nghệ thuật

3 Ngôn ngữ :

Đặc điểm về sự phát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi: Đây là tuổi có khả năng nắm vững và lĩnh hội được hai hình thức cơ bản của ngôn ngữ đó là ngôn ngữ nói và ngôn ngữ bên trong Việc nắm ngôn ngữ trong thực hành và thông hiểu ngôn ngữ đã giúp cho đứa trẻ có thể hiểu được nhiều điều người lớn nói Đây là một đặc điểm vô cùng thuận lợi để đứa trẻ nghe kể chuyện Từ đó trẻ

có thể kể lại chuyện bằng ngôn ngữ của mình

Những câu chuyện thần thoại dân gian đã có sự lôi cuốn sự yêu thích của trẻ

Vì nó đem đến cho trẻ nhiều ước mơ và sự chiến thắng, phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ của trẻ và rất muốn nghe truyện Nếu như lời kể của cô hấp dẫn, sinh động và lôi cuốn được trẻ Bằng những biện pháp kể sáng tạo cô lựa chọn lời kể trong sáng, ngắn gọn xúc tích, tác động đến tình cảm thẩm mỹ sẽ giúp cho quá trình tiếp nhận của trẻ được tốt hơn Trẻ có thể kể lại chuyện bằng ngôn ngữ của trẻ mà không phụ thuộc vào ngôn ngữ của câu chuyện với lối kể diễn cảm và sinh động, làm sống lại những hình ảnh, chi tiết cụ thể Cô giáo đã làm câu chuyện như có “hồn” hơn, như đang diễn ra trước mặt trẻ Cô kể sáng tạo trong

ngôn với ngữ điệu dí dỏm thể hiện đúng tính cách nhân vật Trẻ cũng có thể bắt chước và kể lại giống cô Ví dụ: “Sơn Tinh- Thủy tinh” khi kể giọng giận giữ của Thủy Tinh… Như vậy khả năng thông hiểu ngôn ngữ của trẻ đóng một tầm quan trọng để hiểu ngôn ngữ của người khác mà cụ thể ở đây là ngôn ngữ thể hiện giọng điệu của cô Theo tâm lí học “Một ngôn ngữ càng giàu hình tượng bao nhiêu, càng gởi cảm trẻ bấy nhiêu và càng khơi mạnh sức tưởng tượng, hình dung và xúc cảm của người ta bấy nhiêu Khô khan, những ngôn từ tạo nên gợn sóng suy tưởng bằng những ngôn từ lung linh màu sắc, hình ảnh thì chắc chắn người nghe có thể nhìn thấy trước mắt những gì ta muốn miêu tả”.

Ví dụ: trong chuyện “ Sự tích Hồ Gươm”có đoạn nói “không hiểu ai có thanh gươm quí thế này mà lại để rơi xuống sông nhỉ” và mặt nước có tiếng nói: “ Thanh gươm đó là của ta… về cho Lê Lợi…” với cảnh kể đó sẽ làm trẻ khó hình dung và không biết tiếng nói đó ở đâu và ai nói

Vậy cần làm sao có thể để lại trong trí nhơ của trẻ nhưng hình ảnh lung linh sắc màu mà nó chỉ đủ khuấy động yếu ớt trong tâm hồn trẻ thơ và khi cho trẻ kể lại

và trẻ cũng kể giống như cô Ngôn ngữ của trẻ lặp lại giống như ngôn ngữ mà

cô truyền đạt Nhưng nếu như thay đổi ngôn ngữ kể thì nó sẽ sáng bừng trước mắt trẻ một cảch của thần linh của sự mơ ước và đã thành sự thật, điều đó có tác động to lớn trong hoạt động kể lại chuyện của trẻ

Tuy nhiên quá trình sư phạm thứ nhất ( cô kể sáng tạo ) cũng phải xuất phát từ đăc điểm ngôn ngữ cũng như liên quan trực tiếp đến đặc điểm tư duy, tưởng tượng, chú ý, trí nhớ và tiếp nhận nghệ thuật của trẻ Vì thế mà phải thông qua quá trình sư phạm thứ nhất để tiến hành quá trình sư phạm thứ hai thì mới đạt kết quả tốt được

Quá trình cô kể sáng tạo là quá trìnhcó liên quan trực tiếp đến biện pháp dạy trẻ

kể lại chuyện thần thoại một cách sáng tạo mà tôi sẽ trình bày ở chương sau: Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi không chỉ lĩnh hội được hai hình thức cơ bản của ngôn ngữ mà trẻ còn nắm được ngữ âm, ngữ điệu Trẻ đã biết sử dụng ngữ điệu một cách phu hợp với nội dung giao tiếp hay nội dung câu chuyện mà trẻ kể Do đó khi cô kể cho trẻ nghe thì việc kể đúng giọng điệu của tác phẩm là rất quan trọng Từ việc cô kể đúng sẽ giúp trẻ kể lại đúng giọng điệu tác phẩm và sẽ giúp khả năng tưởng tượng của trẻ thêm phong phú, góp phần hình thành nên những phẩm chất đạo đức tốt đẹp của trẻ, lòng yêu thương con người, lòng mơ ước, đức tính dũng cảm, chiến đấu dũng cảm vì thiên tai… cô sáng tạo trong ngôn ngữ kể giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng Một yếu tố quan trọng đóng vai trò không nhỏ trong quá trình tư duy sáng tạo ở nhiều lĩnh vực như: âm nhạc, hội họa, toán, văn…Giúp trẻ có lòng say mê lý tưởng, một ước mơ tuổi thơ Ngữ

âm, ngữ điệu trong truyện thần thoại cũng dễ hiểu, dễ bắt chước do đó rất phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ của trẻ Cùng với việc nắm giữ ngôn ngữ trong thực hành và khả năng thông hiểu ngôn ngữ thì vốn từ của trẻ tâưng lên một cách

đáng kể ( khoảng 2000- >3000 từ) Trẻ biết sắp xếp các từ thành một câu, biết dùng các câu nói để diễn đạt nguyện vọng, bày tỏ mong muốn của mình Hơn nữa trẻ không chỉ có khả năng nói được các câu đủ thành phần, đúng ngữ pháp

mà còn có khả năng nói được những câu giàu sắc thái biểu cảm

Tất cả những đặc điểm đó gợi cho ta những liên tưởng tới khả năng kể chuyện sáng tạo ở trẻ đặc biệt là kể chuyện thần thoại dân gian

4 Chú ý – trí nhớ.

Đặc điểm chú ý- trí nhớ của trẻ 5-6 tuổi chủ yếu là không chủ định Trẻ mẫu giáo chỉ chú ý, ghi nhớ những gì có thể liên quan đến nhu cầu chính của bản thân trẻ, những gì gây ấn tượng xúc cảm đối với trẻ Vì vậy để tổ chức cho trẻ kể lại chuyện thần thoại có sáng tạo phải căn cứ vào đặc điểm này Trước hết cô phải có biện pháp , thủ thuật thế nào để lôi cuốn sự chú ý của trẻ Trẻ có chú ý, ghi nhớ được câu chuyện thì trẻ mới có thể kể lại được truyện đó Cô có sử dụng biện pháp kể tạo ra khả năng, sự hứng thú, gây được sự chú ý làm cho trẻ nhớ lâu thì ở trẻ mới xuất hiện nhu cầu cần thiết Phải ghi nhớ nôi dung câu chuyện, nhu cần được tự mình kể lại chuyện bằng sự ghi nhớ của mình

Một trong những đặc điểm của chuyện thần thoại dân gian Nó là sự tưởng tượng là ước mơ của con gnười, lại được kể bằng một phong cách, một giọng điệu như đã có thật Điều này góp phần nên không khí vui tươi hành phúc…Trong truyện thần thoại nó giúp trẻ ghi nhớ, chú ý của trẻ có chủ định hơn

Bằng ngôn ngữ biểu cảm, trong sáng, ngắn gọn, cô đọng, xúc tích và giàu hình ảnh Trong quá trình kể cô giáo sẽ tác động đến nhu cầu, tình cảm của trẻ, gây hấp dẫn lôi cuốn trẻ Chính sự chú ý và ghi nhớ là điều kiện nhào nặn, cải biên sáng tạo chuyện theo mô hình thần thoại

ở trẻ mẫu giáo (5-6 t) đã bắt đầu xuất hiện đặc điểm chú ý ghi nhớ chủ định Chú ý có chủ định là loại chú ý có mục đích, tự giác có kế hoạch, có biện pháp

để hướng chú ý vào đối tượng, nó đòi hỏi một sự nỗ lực nhất định Thần thoại là thế giới truyện kể về sự tích các thần nó để giải thích nguồn gốc, ý nghĩa của hiện tượng tự nhiên và xã hội được coi là có quan hệ mật thiết đến sự sống còn của tập thể thị tộc, bộ lạc Thần thoại là sự tự nhiên, có nhân cách hóa tự nhiên, nhiều truyện có tính chất thần thoại suy nguyên có ý nghĩa là giải thích cắt nghĩa

và vừa có tính chất sử thi kết hợp với tính chất giải thích hiện tượng tự nhiên

Ví dụ: truyện “ Cóc Kiện Trời” Vậy khi kể cô phải thể hiện được giọng kể trữ tình và giàu chất hùng ca, sôi nổi kết hợp với cách kể sáng tạo của cô, giúp trẻ

“nghe” ra “nhìn” thấy những tình tiết, tính cách các nhân vật trong truyện và nó còn khái quát được chiến thắng trong một ước mơ của con người Từ đó giúp trẻ

kể lại được câu chuyện và kể sáng tạo bằng ngôn ngữ của mình và sự tưởng tượng của mình

Thế giới thần thoại cũng rất hấp dẫn với trẻ và nó phù hợp với đặc điểm phát triển tâm lý của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Dựa vào những đặc điểm phát triển tâm lý của trẻ cô giáo cần kể lại truyện thần thoại và tổ chức cho trẻ kể lại bằng trí tưởng tượng của mình Từ đó giúp trẻ say

mê tham gia vào sự hoạt động văn học nghệ thuật

CHƯƠNG II : THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ:

Để xây dựng cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất các biện pháp dạy trẻ kể lại truyện… một cách sáng tạo ở lớp mẫu giáo lớn, tôi đẫ tiến hành điều tra khảo sát thực trạng việc dạy trẻ kể lại truyện ở các lớp mẫu giáo tại trường mầm non Võ Miếu – Thanh Sơn – Phú Thọ

I/ KHÁI QUÁT VỀ QUÁ TRÌNH ĐIỀU TRA THỰC TRẠNG DẠY TRẺ KỂ:

1 Mục đích điều tra:

Khi tiến hành điều tra nhằm đánh giá thực trạng tình hình chung của việc dạy trẻ kể lại truyện ở các lớp mẫu giáo lớn để làm cơ sở nghiên cứu các biện pháp

tổ chức cho trẻ kể lại truyện thần thoại một cách sáng tạo

2 Các lớp được điều tra ở trường mầm non Võ Miếu – Thanh Sơn

- Lớp mẫu giáo 5-6 tuổi A

- Lớp mẫu giáo 5-6 tuổi B

- Lớp mẫu giáo 5-6 tuổi C

- Lớp mẫu giáo 5-6 tuổi D; mẫu giáo 5- 6 tuổi E,G

3 Thời gian điều tra

Từ ngày 20/3/2010 đến 20/11/2010

4 Nội dung điều tra : Gồm:

- Việc soạn giáo án của giáo viên

- Tiết kể lại chuyện của trẻ

5 Phương pháp điều tra ;

Tôi sử dụng phương pháp quan sát để điều tra, đến từng lớp quan sát và dự giờ dạy trẻ kể lại truyện để xem cách thức của giáo viên ra sao

II/ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ ĐIỀU TRA:

1 Việc soạn giáo án của giáo viên :

Qua điều tra tôi thấy mục đíc yêu cần đặt ra trong các giáo án còn rất chung chung.Chủ yếu các giáo viên xác định 3 mục đích yêu cầu sau:

- Trẻ hiểu nội dung câu chuyện

- Trẻ hiểu được tính cách và ngữ điệu khác nhau của từng nhân vật

- Trẻ kể lại được truyện theo trình tự nội dung truyện trong 6 giáo án thì có

2 giáo án xác định mục đích yêu cầu sau:

*Giáo án 1: Dạy trẻ kể lại truyện “ Sơn Tinh- Thủy Tinh”

+ Trẻ hiểu nội dung truyện

+ Trẻ phân biệt được giọng điệu khác nhau của các nhân vật

+ Trẻ lại truyện theo từng đoạn

+ Rèn luyện khả năng kể diễn cảm và phát triển ngôn ngữ cho trẻ.

* Giáo án 2: Dạy trẻ kể lại truyện “ Sự tích bánh chưng bánh dày”

+ Trẻ hiểu nội dung câu chuyện

+ Trẻ kể lại toàn bộ nội dung truyện

+ Phát triển ngôn ngữ cho trẻ và giáo dục đạo đức

Trong tất cả 6 giáo án thì chưa có giáo án nào nhắc tới việc sử dụng phương pháp , biện pháp gì trong tiết dạy và chưa có giáo án nào đề cập đến việc giáo dục nghệ thuật , giáo dục thẩm mỹ cho trẻ Trong 4 giáo án chưa có giáo án nào

đề cập và đặt ra yêu cần dạy trẻ kể lại truyện sáng tạo

2 Điều tra một số tiết dạy trẻ kể lại truyện ( Tôi đã dự giờ ghi chép lại) ở trường mầm non Võ Miếu – Thanh Sơn – Phú Thọ:

- Tiết 1: Dạy trẻ kể lai truyện “ Sơn Tinh- Thủy Tinh”ở lớp mẫu giáo lớn 5 tuổi

A do cô giáo Hà Thị Hiệp dạy

- Tiết 2: Dạy trẻ kể lại truyện “Sơn Tinh- Thủy Tinh” ở lớp mẫu giáo 5tuổi B

do cô giáo Đinh Thị Thúy Vân dạy

Thực trạng kể lại truyện của trẻ ở 2 lớp này; đây là tiết dạy “ dạy trẻ kể lại truyện” Nhưng thực tế thì rất ít trẻ biết kể lại, cụ thể ở hai lớp mới chỉ có được

10 cháu biết kể lại còn những trẻ khác thì không thể kể được theo yêu cầu, còn trẻ biết kể lại thì chỉ kể được ở mức thuộc truyện chứ chưa thể hiện được giọng điệu và tính cách của từng nhân vật Vì vậy giờ học chưa thu hút được sự chú ý của trẻ

Qua 2 tiết dạy trẻ kể lại chuyện “ Sơn Tinh –Thủy Tinh”ở 2 lớp này cô giáo tiến hành cong hình thức, cách tiến hành chưa gây được hứng thú với trẻ và trong tiết học các cô chưa sử dụng phương pháp , biện pháp nào Cô cứ lần lượt cho trẻ kể lại, trẻ nào kể được thì về chỗ và cô mời bạn khác lên kể Cô chỉ bao quát lớp và nhắc trẻ chú ý nghe bạn kể chuyện

Cụ thể: cô giáo Đinh Thị Thúy Vân - lớp 5 tuổi B đã tiến hành như sau: Vào tiết học cô nhắc trẻ trật tự và cô gọi cháu Nguyễn Minh An lên kể lại chuyện

“Sơn Tinh -Thủy Tinh” cho cả lớp nghe Khi cháu kể đến doạn Thủy Tinh đến sau và đã bị Sơn Tinh rước công chúa đi rồi và cháu không kể tiếp nữa Cô cho cháu An về chỗ và gọi chua Thục Anh lên kể lại từ đầu mà cô không có biện pháp nào để khuyến khích trẻ tham gia vào họat động “kể” cô tổ chức tiết học quá đơn điệu dẫn đến tình trạng trẻ không chú ý trong tiết học Một số trẻ kể được lại truyện nhưng chỉ ở mức độ thuộc truyện, chứ chưa có sự sáng tạo trong ngôn ngữ và trong hành động của từng nhân vật… Khi tiết học kết thúc cô đều chỉ nhắc trẻ kể lại truyện cho ông, bà, bố, mẹ nghe

Nhìn chung 2 tiết dạy trên các cô mới chú ý đến một số trẻ biết kể lại truyện

mà chưa chú ý đến những trẻ nhút nhát, trẻ chưa kể lại được cô chưa chú ý đến việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ và cách thức tổ chức tiết học của mình

Tiết thứ 3; Dạy trẻ kể lại truyện” Chàng Rùa” ở lớp mẫu giáo 5 tuổi C So với

2 lớp trên thì lớp này có hứng thú trong giờ học hơn Vì vào bài cô đã gây được

sự chú ý của trẻ qua lời dẫn dắt hấp dẫn của cô như : Câu chuyện hôm nay nói

về một cậu bé Rùa bé tí tẹo như “ cái bát” mà lại giúp được bố mẹ làm mọi việc…đó là nội dùn câu chuyện gì? “ Chàng Rùa” Vậy bạn nào hãy kể lại cho cô

và các bạn cùng nghe

Tuy phần giới thiệu đã có sự hấp dẫn và thu hút được sự chú ý của trẻ nhưng trẻ vẫn kể ở giọng đèu đều, chưa thể hiện được cảm xúc của mình với nhân vật trong tác phẩm và có trẻ kể được một đoạn thì ấp úng nhưng cô chưa có sự gợi ý

để trẻ nhớ tiếp những đoạn sau và cô chưa quan tâm đến sự sáng tạo trong khi

kể của trẻ Do đó tiết học chưa gây được hứng thú

Qua 3 tiết học trênở 3 lớp: A, B, C trường mầm non Võ Miếu tôi thấy số trẻ kể được lại truyện còn rất ít chỉ khoảng (20/120) cháu và phần đông là cháu kể lại theo kiểu thuộc truyện chứ chưa có sự sáng tạo và cách tổ chức các tiết học còn buồn tẻ với các giọng kể đều đều dẫn đến không gây được hứng thú cho trẻ và không có khả năng phát huy tính sáng tạo của trẻ

Tiếp theo tôi dự 3 lớp mẫu giáo C, D, E cùng trường mầm non Võ Miếu (3 tiết)

Tiết thứ nhất: Dạy trẻ kể lại truyện: “Sơn Tinh –Thủy Tinh”ở lớp mẫu giáo

5-6 tuổi C do cô giáo : Bùi Thị Xuân Tú

Qua giờ dạy tôi đã thấy cô sử dụng biện pháp trnh minh họa vứi biện pháp đàm thoại trong tiết học Trên thực tế trẻ đã kể lại được nội dung cốt truyện “ Sơn Tinh- Thủy Tinh” và lời dẫn dắt vào bài của cô đã gây được sự chú ý cho trẻ cụ thể là : Trong câu chuyện nói về hai chàng trai đều rất tài ba người thì có tài dâng nước lên cao, còn người lại có tài dần níu lên cao Trong hai người này đã

có một người được Vua gả công chúa cho Đó là nội dung của câu chuyện gì? Bạn nào đã thuộc kể lại cho cô và cả lớp cùng nghe Cô mời cháu Anh Dũng có năng khiếu kể lại Sau đó cho cháu về chỗ ngồi và cô cho cả lớp xem tranh minh họa Cho trẻ xem tới đâu, cô đặt câu hỏi đàm thoại tới đó, để trẻ nhớ lại trình tự nội dung cốt truyện

Sau đó mời cháu khác kể lại Tiết học này trẻ đã có hứng thú khi được kêt lại toàn bộ câu chuyện

Tiết thứ hai: Dạy trẻ kể lại truyện “Sự tích bánh Chưng bánh dầy” ở lớp mẫu giáo 5-6 tuổi D do cô giáo: Hà Thị Phúc

Trong tiết học cô sử dụng biện pháp đàm thoại Cụ thể cô hỏi trẻ Hôm trước

cô đã kể cho cả lớp mình nghe truyện gì? Ai là người đã nghĩ racách làm 2 thứ bánh “ Bánh chưng- bánh dầy”? Hai thứ bánh đó được tế trời đất vào ngày nào hàng năm? (Ngày hội đầu năm, ngày tết) Lang Liêu đã được nhà vua cho làm gì? Ai lên kể lại cho cô và cả lớp cùng nghe ở tiết này trẻ đã kể được lại truyện

“ Sự tích bánh chưng- bánh dầy” theo trình tự nội dung cốt truyện Tuy nhiên vẫn chưa có sự sáng tạo Nhưng có cháu đã biết tóm tắt: Ví dụ:

Ngày xưa ở nước ta, vua Hùng thứ 6 có một người con trai tên là Lang liêu, còn các hoàng tử kia đều văn hay võ giỏi nhưng lại không thích lao động Chỉ có Lang Liêu là chăm chỉ hiền lành Chàng đem vợ con về quê cuốc nương làm rẫy… Do đó mà lời kể của trẻ đã thu hút được sự chú ý của các bạn Trẻ kể xong

cô cho các bạn nhận xét và nhắc trẻ về nhà kể lại cho ông bà, bố mẹ nghe

Tiết thứ 3: Dạy trẻ kể lại truyện: “ Sự tích bánh chưng- bánh dầy” do cô giáo

Hà Thị Chuyên dạy lớp mẫu giáo 5-6 tuổi G

Trong tiết họccô đã sử dụng biện pháp thi đua, biện pháp dùng tranh minh họa kết hợp vớp đàm thoại Trên thực tế trẻ ở lớp này khi kể đã có sự sáng tạo với thủ thuật của cô để cuốn hút trẻ

Cụ thể: Cô hỏi trẻ: Bạn nào cho cô và các bạn cùng biết Trong ngày tết mọi nhà đều gói bánh gì để thắp hương? ( bánh chưng) có nhà còn làm cả bánh gì nữa?( bánh dầy) Bánh này ăn có ngon không? cháu có biết ai là người nghĩ ra cách làm hai thứ bánh này không? Bây giờ phong tục của nhân dân ta đến tết gói bánh gì? ( làm bánh gì?) Làm bánh chưng thế nào? Làm bánh dầy thế nào? Mời 1 bạn lên kể cho cô và các bạn cùng nghe chuyện “ Sự tích bánh chưng- bánh dầy” Cô mời cháu Hà Phương lên kể tới đoạn… “ đến ngày hội lớn đầu năm Ai tìm được của ngon vật lạ nhất đem đến để tế trời đất thì sẽ được nhường ngôi Khi Hà Phương kể xong cô động viên và khuyến khích để trẻ cố gắng kể lần sau hay hơn ví dụ Bạn Hà Phương kể rất hay nhưng nếu bạn thể hiện giọng điệu phù hợp từng nhân vật thì câu chuyện còn hay hơn, hấp dẫn hơn nữa đấy

Cô kể mẫu một câu sau đó gợi ý vàmời trẻ khác lên kể lại truyện Cô cho trẻ xem tranh minh họa và đặt câu hỏi đàm thoại với trẻ để giúp trẻ nhớ lại và tự tin hơn khi kể Ví dụ; cho trẻ xem bức tranh vẽ cảnh ngày tết có bánh chưng- bánh dầy và hỏi trẻ: đây là bán gì? do ai nghĩ ra? Làm như thế nào để được bánh chưng? Sau đó cô mời trẻ khác kể tiếp theo tranh cho đến hết câu chuyện

Nhìn chung trẻ lớp này số đông các cháu hứng thú với tiết học và một vài trẻ đã

kể có 1 chút sáng tạo trong ngôn ngữ Tuy nhiên trẻ chưa hình tượngể hiện được giong điệu rõ ràng của từng nhân vật trong chuyện Cô giáo đã có sự động viên khuyến khích trẻ kịp thờo Vì vậy mà trẻ đã tự tin hơn trong tiết học và tham gia tích cực trong hoạt động “kể”

III/ Kết quả điều tra :

- Về phía trẻ: Một số trẻ đã biết thực hiện nhiệm vụ học tập của mình, biết chú

ý nghe cô, nghe bạn kể lại truyện và có một vài trẻ kể chuyện có sự sáng tạo trong ngôn ngữ

2 Nhược điểm:

- Về phía cô: Các cô soạn giáo án còn rất chung chung, chủ yếu là soạn dựa vào cuốn “ Chương trình chăm sóc giáo dục và hướng dẫn thực hiện.” Đây là cuốn sách mang tính chất là phương hướng chỉ đạo chung Mục đích yêu cầu đặt

ra cho tiết học cũng rất chung chung

Vì vậy đòi hỏi môic giáo viên khi soạn giáo án cần phải có sáng kiến của mình Các cô mới chú ý đến việc ổn định tổ chức lớp và chú ý đến những trẻ mạnh dạn biết kể lại chuyện mà chưa quan tâm chú ý tới cháu còn nhút nhát và khả năng tiếp thu kém

Trong tiết học các cô chưa xác định được với tiết này thì cần sử dụng phương pháp , biện pháp nào cho phù hợp để giúp trẻ nhận thức tốt

Khi cô sử dụng biện pháp đàm thoại thì những câu hỏi mà cô dặt ra cong rất đơn giản, chưa khai thác được khả năng sáng tạo của trẻ.Ví dụ: truyện “ Sơn Tinh- Thủy Tinh” Cô hỏi? Bỗng nhiên có mấy người cùng một lúc đến xin thi tài ? đó là ai? Nhưng cũng với câu hỏi về ý đồ đó thì có cô lạihỏi cách khác, để gây kích thích trí tưởng tượng của trẻ và khả năng tái tọa truyện của trẻ bằng ngôn ngữ của chính bản thân trẻ

Ví dụ : Cùng một lúc có mấy chàng trai đến xin thi tài? chàng trai đó có tên là gì? và họ đã trổ tài ra sao?

Nhìn chung các câu hỏi mà cô đặt ra chưa thể hiện được sự gợi mở để trẻ có thể dẽ hình dung, tưởng tượng và sống với tác phẩm , với câu chuyện thần thoại

mà mình được nghe Do vậy khi trẻ kể lại truyeenj trẻ cũng chưa có sự sáng tạo, thậm chí nếu trẻ có thể kể khác đi một chút nhưng nội dung truyện vẫn không thay đổi thì cô giáo lại uốn nắn để trẻ kể lại giống như trong sách

Phần đông các cô chưa đặt ra được biện pháp kích thích mọi trẻ đều được tham gia vào hoạt động học tập Do đó mà tiết học trở nên nhàm chán và buồn tẻ không gây được hứng thú cho trẻ

- Về phía trẻ: Phần đông trẻ chưa chú ý vào tiết học, khả năng kể lại truyện của trẻ còn kém ( chủ yếu là kể theo kiểu thuộc truyện)

3 Nguyên nhân đẫn đến thực trạng điều tra trên.

Trong quá trình điều tra thực trạng kể lai truyện của trẻ Tôi có dự các tiết học của cô giáo trong giờ kể chuyện cho trẻ nghe Qua các tiết này tôi nhận thấy các

cô đều rơi vào tình trạng kể như thuộc truyện, kể với giọng đều đều và kể lần 1, lần 2, lần 3 đều như nhau

Khi kể cử chỉ điệu bộ của cô chưa thể hiện được, ngữ điệu của cô chưa phù hợp diễn biến câu chuyện, chưa thể hiện rõ giọng điệu của từng nhân vật trong chuyện, cô kể chưa có sự sáng tạo và chưa được diễn cảm

Khi cho trẻ kể lại truyện cô có sử dụng biện pháp đàm thoại, những câu hỏi đặt

ra chưa phong phú

Nhìn chung các cô chưa nhìn thấy tầm quan trọng, vị trí vai trò của hoạt động văn học nghệ thuật Trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ Do vậy mà chưa xem trẻ không chỉ là một chủ thể tiếp thu mà còn là một chủ thể sáng tạo Giáo viên chưa nắm vững được phương pháp ,biện pháp dạy trẻ kể lại truyện Do đó mà khi tổ chức cho trẻ hoạt động còn lúng túng và cứng nhắc

Các cô chưa hiểu rõ vai trò của truyện thần thoại đối với khả năng sáng tạo của trẻ Cho nên chưa tạo điều kiện và có được những biện pháp nâng cao khả năng làm việc độc lập sáng tạo của trẻ, giúp trẻ hứng thú trong tiết học

Trương mẫu giáo là môi trường thuận lợi tạo điều kiện cho trẻ phát triển toàn diện Vì trẻ có khả năng tự hoạt động nghệ thuật sáng tạo Cách thức tổ chức tiết học ở trường mẫu giáo cũng có vai trò rất lớn trong quá trình giáo dục trẻ Tổ chức làm sao để phat huy được ở trẻ tích cực độc lập sáng tạo trong mọi hoạt động, nhất là hoạt động văn học nghệ thuật

Qua việc điều tra sư bộ thực trạng trong việc tổ chức cho trẻ kể lại truyện thần thoại ở một trường mầm non, kết hợp với khả năng phát triển của trẻ Tôi thấy rằng cần thiết phải có các biện pháp để giáo viên sử dụng linh hoạt trong việc tổ chức cho trẻ kể lại truyện Kích thích trẻ kể sáng tạo và phát huy tính tích cực của tư duy và khả năng tự hoạt động nghệ thuật của trẻ

CHƯƠNG III: CÁC BIỆN PHÁP MỚI ĐÃ THỰC HIỆN ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I/ QUAN NIỆM VỀ HOẠT ĐỘNG SÁNG TẠO : là bất cứ hoạt động nào của con

người, tạo ra một cái gì mới không kể rằng cái được tạo ra ấy là một vật nào đó của thế giới bên ngoài hay một cấu tạo nào đó của trí tuệ hoặc tình cảm, chỉ sống

và biểu lộ trong bản thân con người

Bộ não không chỉ là một cơ quan giữ lại và tái hiện kinh nghiệmcũ của chúng

ta Nó còn là cơ quan phối hợp chỉnh lý một cách sáng tạo và xây dựng lên những tình thế mới và hành vi mới bằng những yếu tố của kinh nghiệm cũ đó Nếu như hoạt động của con người chỉ hạn chế ở việc tái hiện cái cũ thì con người chỉ là một sinh vật chỉ hướng về quá khứ và chỉ biết thích ứng với tương lai trong chừng mực mà cái tương lai đó tái hiện cái quá khứ này Chính hoạt động sáng tạo của con người đã làm cho con người trở thành một sinh vật hướng về tương lai của mình

Hoạt động sáng tạo dựa trên năng lực phối hợp của bộ náo chúng ta dược khoa học tâm lý gọi là tưởng tượng Thường thường nói đến tưởng tượng hoặc huyền tưởng ta không hoàn toàn hiểu đúng từ những từ đónhư chúng ta đẫ hiểu được trong khoa học Theo thói quen sử dụng hàng ngày ta thường gọi tưởng tượng