trọng tài thương mại quốc tế những vấn đề lý luận và thực tiễn

1.1 Khái quát chung về Trọng tài 1.1.1 Khái niệm Trọng tài Khi có tranh chấp xảy ra, áp dụng Trọng tài là một phương pháp được các bên ưu tiên lựa chọn. Tự do kinh doanh, tự do kí kết hợp đồng trong khuôn khổ pháp luật đương nhiên bao gồm cả tự do thỏa thuận lựa chọn các biện pháp giải quyết tranh chấp kinh doanh. Vậy Trọng tài là gì? Theo từ điển tiếng Việt của nhà xuất bản văn hóa thông tin Hà Nội năm 1999 Trọng tài được coi là: Người được các bên đối lâp, tư nhân, thương gia…, công nhận là có thẩm quyền xử một vụ tranh chấp; là người được cử ra để điều khiển thể thao trong khuôn kinh tế thị trường thì Trọng tài được định nghĩa. Là cơ quan xét xử do các bên thiết lập ra trên cơ sở thỏa thuận và trong lĩnh vực mà pháp luật quy định để giải quyết các tranh chấp giữa khổ điều lệ của bộ môn và công nhận các kết quả cuối cùng. Như vậy, Trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp, dựa trên sự thỏa thuận giữa các bên đối lập, ủy thác cho một hay một số người làm trung gian giải quyết sự xung đột trên cơ sở công bằng và khách quan. 1.1.2 Đặc điểm của Trọng tài Ở những nước khác nhau có những đặc điểm kinh tế xã hội và tập quán pháp luật khác nhau, do đó việc tổ chức Trọng tài cũng khác nhau. Tuy nhiên, dù được tổ chức với nhiều hình thức, tên gọi khác nhau nhưng nhìn chung Trọng tài có những điểm chung sau đây: Thứ nhất, Trọng tài là một tổ chức phi Chính phủ, hoạt động mang tính nghề nghiệp. Nó không nằm trong bộ máy nhà nước chính vì thế Trọng tài không mang tính quyền lực Nhà nước. Thứ hai, các tổ chức Trọng tài thường được lập trên sự sáng kiến và sự tự nguyện của Trọng tài viên. Các Trọng tài viên khi có đầy đủ các tiêu chuẩn theo quy định của pháp luật, trên cơ sở tự nguyện họ tham gia thành lập một tổ chức Trọng tài. Hoạt động của tổ chức Trọng tài dựa trên cơ sở sự cân đối thu chi, áp dụng nguyên tắc tự do hoạch toán, dựa trên uy tín là chủ yếu. Thứ ba, tuy là một tổ chức phi Chính phủ nhưng hoạt động của Trọng tài đều có sự quản lý của Nhà nước. Có nghĩa là, Trong quá trình giải quyết tranh chấp của mình Trọng tài cần có sự hỗ trợ rất lớn từ phía Nhà nước mà cụ thể là sự hỗ trợ từ phía Tòa án để Trọng tài có thể thực hiện chức năng giải quyết tranh chấp của mình một cách tốt nhất. Ngoài ra, một trong những nội dung quan trọng trong việc quản lý của Nhà nước đối với hoạt động của Trọng tài là việc phê chuẩn điều lệ tổ chức hoạt động của Trọng tài cũng như quy định về tiêu chuẩn của Trọng tài viên. 1.1.3 Vai trò của Trọng tài Thực tiễn giải quyết các tranh chấp trong sản xuất kinh doanh cho thấy các nhà sản xuất kinh doanh dù hoạt động trong phạm vi quốc gia hay trên phạm vi quốc tế đều mong muốn ngăn chặn phát sinh các tranh chấp; nếu tranh chấp xảy ra thì mong muốn hòa giải với nhau, nếu không hòa giải được với nhau thì tránh việc đưa tranh chấp ra Tòa án mà thỏa thuận giải quyết tranh bằng Trọng tài. Trọng tài đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế nói chung và thực tiễn giải quyết tranh chấp kinh tế nói riêng . Vai trò của Trọng tài cụ thể là: Trong môi trường kinh tế thị trường, các nhà kinh doanh với mục đích tìm kiếm lợi nhuận cao, cùng với sự đòi hỏi bí mật trong kinh doanh, cũng như sự nhanh chóng khi giải quyết tranh chấp mà Trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp tối ưu mà họ lựa chọn. Bên cạnh đó thì một vai trò không kém phần quan trọng nữa của Trọng tài chính là việc giảm gánh nặng cho Tòa kinh tế. Việc ra đời của các tổ chức Trọng tài cũng chính là tạo cơ chế thi đua giữa Tòa kinh tế và Trọng tài trong sự phát triển của nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần cũng như đáp ứng nhu cầu giải quyết tranh chấp kinh doanh ngày càng tăng cao.

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU 3 CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TRỌNG TÀI 4 1.1 Khái quát chung về Trọng tài 4

1.2 Ưu điểm của việc giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài 7 1.3 Vấn đề giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài thương mại theo pháp luật Việt Nam hiện hành 8

1.3.2 Điều kiện để vụ tranh chấp được giải quyết theo tố tụng Trọng tài 9

CHƯƠNG 2 VẤN ĐỀ CÔNG NHẬN VÀ THI HÀNH QUYẾT ĐỊNH CỦA TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY 10

2.1 Khái niệm về việc quyết định của Trọng tài 10 2.2 Khái niệm và bản chất của việc công nhận và thi hành phán quyết của Trọng tài tại Việt Nam 11

2.3 Sự cần thiết của việc công nhận và thi hành phán quyết của Trọng tài thương mại Việt Nam 13

2.4 Thủ tục thi hành phán quyết của Trọng tài theo pháp luật Việt Nam hiện hành 13

2.4.1 Điều kiện để thi hành phán quyết của Trọng tài 14

2.4.2 Thủ tục thi hành phán quyết của Trọng tài tại Cơ quan thi hành án dân

2.5 Trình tự, thủ tục yêu cầu Tòa hủy quyết định của Trọng tài thương mại tại Việt Nam 17

2.5.2 Thủ tục yêu cầu Tòa hủy quyết định của Trọng tài thương mại tại Việt18

2.6 Trình tự, thủ tục về việc công nhận và thi hành phán quyết của Trọng tài nước ngoài tại Việt Nam 19

2.6.1 Trình tự, thủ tục xét đơn công nhận và thi hành phán quyết của Trọng

2.6.2 Các điều kiện không công nhận quyết định của Trọng tài nước ngoài

CHƯƠNG 3 NHỮNG KHÓ KHĂN, NGUYÊN NHÂN VÀ GIẢI PHÁP CỦA THỰC TIỄN CÔNG NHẬN VÀ THI HÀNH QUYẾT ĐỊNH CỦA TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM 28

KẾT LUẬN 33

TÀI LIỆU THAM KHẢO 34

LỜI NÓI ĐẦU

Nền kinh tế thị trường ở nước ta hình thành đã lâu, cùng với đó là sự hội nhậpkhông ngừng để theo kịp thế giới Với xu hướng phát triển theo chiều rộng và chiềusâu của các quan hệ kinh tế với một tốc độ nhanh chóng chưa từng có để từng bướckhẳng định nền kinh tế Việt Nam là một bộ phận không thể thiếu của thị trường thếgiới Tranh chấp trong kinh tế nói chung trong kinh doanh nói riêng là hệ quả tất yếukhông thể tránh khỏi của quá trình phát triển kinh tế đó, nó gay gắt, phức tạp hơn vềtính chất và quy mô, đa dạng hơn về chủng loại Từ đó, yêu cầu phải áp dụng các hìnhthức và phương thức giải quyết tranh chấp phù hợp, có hiệu quả để bảo vệ các quyền

và lợi ích hợp pháp của các chủ thể kinh tế, thông qua đó góp phần tạo lập môi trườngpháp lý lành mạnh để thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế - xã hội

Thực tiễn hiện nay cho thấy, phần lớn các tranh chấp thương mại, đầu tư trênthế giới được giải quyết theo con đường Trọng tài nếu các bên thương lượng hay hòagiải không thành Điều này xuất phát từ những ưu việt của Trọng tài so với Tòa án:nhanh chóng, mềm dẻo, ít tốn kém, bảo đảm uy tín và bảo đảm bí mật trong kinhdoanh

Tuy nhiên, để Trọng tài phát huy các mặt lợi đó, vừa bảo đảm cho các quyếtđịnh mà Trọng tài đưa ra đáp ứng các yêu cầu của pháp luật và được công nhận và chothi hành thì việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về Trọng tài trong nhu cầu hội nhậpkinh tế quốc tế là một vấn đề cần thiết và cấp bách

Từ những lý do trên và thấy được việc cần phải hoàn thiện pháp luật công nhận

và thi hành phán quyết của Trọng tài thương mại tại Việt Nam hiện nay mà người viết

chọn đề tài “Công nhận và thi hành phán quyết của trọng tài thương mại tại Việt Nam: Những vấn đề trong thực tiễn và pháp lý” để làm đề tài tiểu luận tốt nghiệp cử

nhân luật của mình

Mục đích của đề tài nhằm đánh giá đúng thực trạng của vấn đề công nhận và thihành quyết định của Trọng tài thương mại tại Việt Nam, làm rõ những hạn chế, bất cập

trọng việc công nhận và thi hành phán quyết của Trọng tài tại Việt Nam Từ đó tìm ranhững hướng khắc phục, để quyết định của Trọng tài thương mại tại Việt Nam ngàycàng được áp dụng nhiều hơn Đề tài được nghiên cứu một cách sâu rộng về vấn đềcông nhận cũng như thi hành quyết định của Trọng tài thương mại tại Việt Nam

Do thời gian có hạn cũng như những hạn chế về việc thu thập tài liệu và khảnăng có hạn của người viết nên đề tài chủ yếu nghiên cứu các vấn đề: Lý luận về vấn

đề công nhận và thi hành phán quyết của Trọng tài; các quy định của pháp luật về côngnhận cũng như thi hành phán quyết của Trọng tài thương mại tại Việt Nam; thực tiễncủa việc thi hành phán quyết của Trọng tài thương mại Việt Nam và thực tiễn của việccông nhận và thi hành phán quyết của Trọng tài thương mại nước ngoài tại Việt Nam

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TRỌNG TÀI

1.1 Khái quát chung về Trọng tài

1.1.1 Khái niệm Trọng tài

Khi có tranh chấp xảy ra, áp dụng Trọng tài là một phương pháp được các bên

ưu tiên lựa chọn Tự do kinh doanh, tự do kí kết hợp đồng trong khuôn khổ pháp luậtđương nhiên bao gồm cả tự do thỏa thuận lựa chọn các biện pháp giải quyết tranh chấpkinh doanh

Vậy Trọng tài là gì? Theo từ điển tiếng Việt của nhà xuất bản văn hóa thông tin

Hà Nội năm 1999 Trọng tài được coi là: Người được các bên đối lâp, tư nhân, thươnggia…, công nhận là có thẩm quyền xử một vụ tranh chấp; là người được cử ra để điềukhiển thể thao trong khuôn kinh tế thị trường thì Trọng tài được định nghĩa Là cơ quanxét xử do các bên thiết lập ra trên cơ sở thỏa thuận và trong lĩnh vực mà pháp luật quy

định để giải quyết các tranh chấp giữa khổ điều lệ của bộ môn và công nhận các kếtquả cuối cùng

Như vậy, Trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp, dựa trên sự thỏa thuậngiữa các bên đối lập, ủy thác cho một hay một số người làm trung gian giải quyết sựxung đột trên cơ sở công bằng và khách quan

1.1.2 Đặc điểm của Trọng tài

Ở những nước khác nhau có những đặc điểm kinh tế xã hội và tập quán phápluật khác nhau, do đó việc tổ chức Trọng tài cũng khác nhau Tuy nhiên, dù được tổchức với nhiều hình thức, tên gọi khác nhau nhưng nhìn chung Trọng tài có nhữngđiểm chung sau đây:

- Thứ nhất, Trọng tài là một tổ chức phi Chính phủ, hoạt động mang tính nghềnghiệp Nó không nằm trong bộ máy nhà nước chính vì thế Trọng tài khôngmang tính quyền lực Nhà nước

- Thứ hai, các tổ chức Trọng tài thường được lập trên sự sáng kiến và sự tựnguyện của Trọng tài viên Các Trọng tài viên khi có đầy đủ các tiêu chuẩn theoquy định của pháp luật, trên cơ sở tự nguyện họ tham gia thành lập một tổ chứcTrọng tài

Hoạt động của tổ chức Trọng tài dựa trên cơ sở sự cân đối thu chi, ápdụng nguyên tắc tự do hoạch toán, dựa trên uy tín là chủ yếu

- Thứ ba, tuy là một tổ chức phi Chính phủ nhưng hoạt động của Trọng tài đều có

sự quản lý của Nhà nước Có nghĩa là, Trong quá trình giải quyết tranh chấp củamình Trọng tài cần có sự hỗ trợ rất lớn từ phía Nhà nước mà cụ thể là sự hỗ trợ

từ phía Tòa án để Trọng tài có thể thực hiện chức năng giải quyết tranh chấp củamình một cách tốt nhất Ngoài ra, một trong những nội dung quan trọng trongviệc quản lý của Nhà nước đối với hoạt động của Trọng tài là việc phê chuẩn

điều lệ tổ chức hoạt động của Trọng tài cũng như quy định về tiêu chuẩn củaTrọng tài viên

1.1.3 Vai trò của Trọng tài

Thực tiễn giải quyết các tranh chấp trong sản xuất kinh doanh cho thấy cácnhà sản xuất kinh doanh dù hoạt động trong phạm vi quốc gia hay trên phạm vi quốc tếđều mong muốn ngăn chặn phát sinh các tranh chấp; nếu tranh chấp xảy ra thì mongmuốn hòa giải với nhau, nếu không hòa giải được với nhau thì tránh việc đưa tranhchấp ra Tòa án mà thỏa thuận giải quyết tranh bằng Trọng tài Trọng tài đóng vai tròquan trọng trong sự phát triển kinh tế nói chung và thực tiễn giải quyết tranh chấp kinh

tế nói riêng1 Vai trò của Trọng tài cụ thể là:

Trong môi trường kinh tế thị trường, các nhà kinh doanh với mục đích tìmkiếm lợi nhuận cao, cùng với sự đòi hỏi bí mật trong kinh doanh, cũng như sự nhanhchóng khi giải quyết tranh chấp mà Trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp tối

ưu mà họ lựa chọn

Bên cạnh đó thì một vai trò không kém phần quan trọng nữa của Trọng tàichính là việc giảm gánh nặng cho Tòa kinh tế Việc ra đời của các tổ chức Trọng tàicũng chính là tạo cơ chế thi đua giữa Tòa kinh tế và Trọng tài trong sự phát triển củanền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần cũng như đáp ứng nhu cầu giải quyết tranh chấpkinh doanh ngày càng tăng cao

Đảm bảo cho các nhà kinh doanh thực hiện quyền tự do kinh doanh mà cụthể ở đây là quyền tự do lựa chọn Cơ quan tài phán Ngoài ra, việc hoàn thiện pháp luậtTrọng tài đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra một môi trường đầu tư hấp dẫntrong quá trình quốc tế hóa của nhiều nước trên thế giới

Trọng tài là cơ quan giải quyết tranh chấp rất ưa chuộng đối với các nhà sảnxuất, kinh doanh, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế, thương mại, Trọng tài góp phần giải

1 Đoàn Năng: Một số ý kiến về thực trạng và phương hướng hoàn thiện pháp luật Trọng tài kinh tế ở

quyết tranh chấp nhanh gọn và hiệu quả nhằm ổn định và thúc đẩy sản xuất kinh doanhtrong từng nước và trên phạm vi quốc tế Ở nước ta, việc mở rộng khả năng, cơ hội chocác nhà sản xuất, kinh doanh sử dụng Trọng tài để giải quyết tranh chấp sẽ góp phầnthúc đẩy quá trình hội nhập của Việt Nam và cộng đồng quốc tế, tạo môi trường thuậnlợi thu hút đầu tư nước ngoài đẩy mạnh sự phát triển kinh tế, xã hội2

1.2 Ưu điểm của việc giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài

Qua thực tiễn giải quyết tranh chấp, phương thức giải quyết bằng Trọng tàicho thấy nhiều ưu thế và được các nhà kinh doanh ưa chuộng và lựa chọn để giải quyếtnếu có tranh chấp xảy ra Qua thực tiễn cho thấy các ưu thế của việc giải quyết tranhchấp bằng Trọng tài với các ưu điểm sau:

- Thủ tục giải quyết tranh chấp thương mại đơn giản, không có nhiều công đoạn

tố tụng, nhanh gọn, linh hoạt đáp ứng đòi hỏi hoạt động thương mại của các bên

có liên quan

- Nội dung tranh chấp và danh tính của các bên được giữ kín, đáp ứng nhu cầu tincậy trong quan hệ thương mại Điều có có ý nghĩa rất lớn trong điều kiện cạnhtranh

- Các bên đương sự được lựa chọn Trọng tài viên Cách thức lựa chọn Trọng tài

và Hội đồng Trọng tài phát huy tính dân chủ, khách quan trong quá trình tốtụng

- Tuy là chung thẩm, nhưng tố tụng Trọng tài không đặt vấn đề cưỡng chế thihành, nên các bên đương sự nào không đồng ý phán quyết của Trọng tài thì cóthể kiện ra Tòa kinh tế theo thủ tục giải quyết các vụ việc

- Tuy là giải quyết tranh chấp thương mại bằng Trọng tài là một tổ chức phiChính phủ, nhưng được hỗ trợ, đảm bảo về pháp lý của Tòa án

2 Đoàn Năng: Một số vấn đề lý luận cơ bản về tư pháp quốc tế, nhà xuất bản chính trị quốc gia, Hà Nội – 2001

Vì những ưu điểm đó nên trong thời gian gần đây thì các doanh nghiệp ViệtNam cũng dần dần chọn phương án giải quyết bằng Trọng tài khi có tranh chấp xảy ra.

1.3 Vấn đề giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài thương mại theo pháp luật Việt Nam hiện hành

1.3.1 Thẩm quyền của Trọng tài

Ở nhiều nước trên thế giới, Trọng tài có thẩm quyền giải quyết tất cả các tranhchấp phát sinh từ những quan hệ xã hội được thiết lập trên cơ sở bình đẳng và thỏathuận giữa các bên Các tranh chấp này có thể phát sinh từ quan hệ hợp đồng, quan hệđầu tư, quan hệ sở hữu… giữa các nhà kinh doanh với nhau; giữa các nhà kinh doanhvới tổ chức, các nhân có liên quan hoặc giữa các tổ chức, cá nhân ( không phải là nhàkinh doanh) với nhau

Khi quy định về thẩm quyền của Trọng tài, pháp luật các quốc gia này không sửdụng phương pháp liệt kê những loại tranh chấp có thể giải quyết bằng Trọng tài màthường sử dụng phương pháp loại trừ Tức là quy định những vụ việc không thể giảiquyết bằng Trọng tài, còn những loại vụ việc khác có thể được các bên tranh chấp thỏathuận để đưa ra Trọng tài giải quyết

1.3.2 Điều kiện để vụ tranh chấp được giải quyết theo tố tụng Trọng tài

- Có thỏa thuận Trọng tài :

Về nguyên tắc tranh chấp được giải quyết bằng Trọng tài, nếu trước hoặc saukhi xảy ra tranh chấp các bên có thỏa thuận Trọng tài, (theo khoản 1 Điều 5 của luậtTrọng tài Thương mại 2010)

Theo khoản 2 Điều 3 về Luật Trọng tài Thương mại 2010: thỏa thuận Trọng tài

là thỏa thuận giữa các bên cam kết giải quyết bằng Trọng tài các vụ tranh chấp có thểphát sinh hoặc đã phát sinh trong hoạt động thưong mại

Thỏa thuận Trọng tài có thể được lập thành văn bản riêng hoặc chỉ là một điềukhoản trong hợp đồng Tuy nhiên thỏa thuận Trọng tài thông thường độc lập với hợpđồng, việc gia hạn, sửa đổi, bổ sung, sự vô hiệu của hợp đồng không ảnh hưởng đếnhiệu lực của điều khoản Trọng tài

- Phát sinh từ hoạt động thương mại

Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 của Luật Thương mại năm 2005 thì: Hoạtđộng thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hóacung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và hoạt động nhằm mục đích lợi nhuậnkhác Mua bán hàng hóa là hoạt động thương mại theo đó các bên bán có nghĩa vụ giaohàng, chuyển quyền sở hữu hàng hóa cho bên mua và nhận thanh toán, bên mua hàng

có nghĩa vụ thanh toán cho bên bán hàng

Cung ứng dịch vụ là hoạt động thương mại, theo đó một bên (sau đây gọi là bêncung ứng) có nghĩa vụ thực hiện dịch vụ cho một bên khác và nhận thanh toán Bên sửdụng dịch vụ (sau đây gọi là khách hàng) có nghĩa vụ thanh toán cho bên cung ứngdịch vụ và sử dụng dịch vụ theo thỏa thuận

Xúc tiến thương mại là hoạt động thúc đẩy, tìm kiếm cơ hội mua bán hàng hóa

và cung ứng dịch vụ, bao gồm các hoạt động: khuyến mại, quảng cáo thương mại,trưng bày, giới thiệu hàng hóa, dịch vụ và hỗ trợ, triển lãm thương mại

Các hoạt động trung gian là hoạt động của thương nhân thực hiện các giao dịchthương mại cho một hoặc một số thương nhân xác định, bao gồm: đại diện cho thươngnhân, môi giới thương mại, ủy thác múa bán hàng hóa và đại lý thương mại

- Chủ thể

Theo quy định tại khoản 1 Điều 6 Luật thương mại 2005: thì chủ thể là tổ chức,

cá nhân kinh doanh bao gồm tổ chức kinh tế được thành lập hợp pháp, cá nhân hoạtđộng thương mại một cách độc lập, thường xuyên và có đăng ký kinh doanh

CHƯƠNG 2 VẤN ĐỀ CÔNG NHẬN VÀ THI HÀNH QUYẾT ĐỊNH CỦA TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1 Khái niệm về việc quyết định của Trọng tài

Theo pháp luật hiện hành, quyết định của Trọng tài được chia làm hai loại:quyết định của Trọng tài trong nước và quyết định của Trọng tài nước ngoài Việc xácđịnh đúng hai loại quyết định này có ý nghĩa rất lớn trong thực tế, bởi lẽ mỗi loại quyếtđịnh có cơ chế công nhận và thi hành khác nhau Quyết định của Trọng tài nước ngoàithì dựa vào Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 để được công nhận và thi hành Trong khicông nhận và thi hành quyết định của Trọng tài trong nước thì dựa trên luật Trọng tàiThương mại 2010

Luật trong nước cũng như trong các điều ước quốc tế về Trọng tài (kể cả côngước New York về công nhận và thi hành quyết định của Trọng tài), không có một địnhnghĩa nào cụ thể về khái niệm quyết định của Trọng tài Tuy nhiên, Công ước NewYork có quy định xác định cụ thể các loại quyết định của trọng tài và được định nghĩanhư sau: “Quyết định của Trọng tài là quyết định cuối cùng giải quyết các vấn đề đượccác bên thỏa thuận đệ trình lên Trọng tài và bất kỳ một quyết định nào khác của Trọngtài xác định rõ về vấn đề tài sản, vấn đề thẩm quyền hay bất cứ một vấn đề nào về thủtục giải quyết tranh chấp được các bên đệ trình”

2.2 Khái niệm và bản chất của việc công nhận và thi hành phán quyết của Trọng tài tại Việt Nam

Sau khi xác định được khái niệm quyết định của Trọng tài, thì khái niệmcôngnhận và thi hành phán quyết của Trọng tài cũng cần được làm rõ “Công nhận”theo từ điển tiếng Việt là sự thừ nhận trước mọi người một điều gì đó là phù hợp với lẽphải hoặc với thể lệ, luật pháp Trong khi đó “Thi hành” là việc làm cho điều gì đó cóhiệu lực (được thực hiện trên thực tế) điều đã được chính thức quyết định Về mặt pháp

lý và thực tiễn hoạt động của Trọng tài, quyết định của Trọng tài có thể thi hành mộttrong hai cách:

- Người có nghĩa vụ thi hành phán quyết đó tự nguyện thực hiện hành vi củamình theo yêu cầu của quyết định

- Nếu người người có nghĩa vụ thi hành mà không tự nguyện thi hành thì chỉthực hiện khi bị cưỡng chế

Đối với các trường hợp không tự nguyện thực hiện, các bên phải thi hành theoquyết định của Trọng tài không tự nguyện thực hiện thì cần cưỡng chế thi hành Sựcưỡng chế này không thể do bên được thi hành phán quyết của Trọng tài hoặc bản thânTrọng tài thực hiện được, vì cả hai đều không phải thực hiện quyền lực của Nhà nước

mà chỉ có thể do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đó chính là Tòa án hay Cơ quan thihành án dân sự thực hiện3

3 Hoàng Phước Hiệp Vấn đề công nhận và thi hành ở Việt Nam quyết định của Trọng tài nướcc ngoài Tạp chí nhà nước pháp luật , số 3/1994

Như vậy, Khái niệm công nhận quyết định của Trọng tài theo đúng nghĩa của

nó thì đó là hành vi của cơ quan Nhà nuớc có thẩm quyền thừa nhận quyết định củaTrọng tài đã có hiệu lực pháp luật Và sự thi hành phán quyết của Trọng tài được hiểu

là việc Cơ quan Nhà nước có thẩm quyền làm cho quyết định của Trọng tài được thựchiện trên thực tế

Để hiểu rõ hơn về khái niệm công nhận và thi hành phán quyết của Trọng tàicần làm rõ mục đích và bản chất của những hoạt động đó Đối với công nhận thì mụcđích thể hiện ở chỗ sự công nhận được sử dụng nhằm ngăn ngừa trường hợp một bêntranh chấp tiếp tục khởi kiện vụ việc đã dược Trọng tài giải quyết Trong khi đó việcthi hành đóng vai trò như một công cụ hữu hiệu để buộc bên thua kiện phải thực hiệnnghĩa vụ của mình mà họ đã không tự nguyện thi hành Việc cưỡng chế bên phải thựchiện quyết định của Trọng tài có thể bằng nhiều cách khác nhau như: tịch thu, phongtỏa tài sản

Như vậy, việc xác định khái niệm công nhận và thi hành phán quyết của Trọngtài cho thấy bản chất của việc công nhận và thi hành phán quyết của Trọng tài là việcNhà nước thừa nhận tính hiệu lực của quyết định trọng tài

2.3 Sự cần thiết của việc công nhận và thi hành phán quyết của Trọng tài thương mại Việt Nam

Công nhận và thi hành phán quyết của Trọng tài là giai đoạn cuối cùng của quátrình giải quyết tranh chấp Bởi vậy, nếu công đoạn này không được thực hiện hoặcthực hiện không phù hợp thì nó sẽ làm cho việc xét xử tranh chấp của Trọng tài viêntrở nên vô nghĩa nếu như bên phải thi hành phán quyết đó không thi hành phán quyếtcủa Trọng tài cũng sẽ ngày càng trở nên hạn chế hơn bởi đằng sau sự tự nguyện đóngoài ý thức chấp hành, tôn trọng quyết định của Trọng tài bao giờ cũng có mối e ngại

về việc nếu không thi hành tự nguyện thì sẽ bị cưỡng chế

Nói cách khác, Nếu việc công nhận và thi hành phán quyết của Trọng tài đượctiến hành một cách phù hợp thì nó sẽ góp phần không chỉ làm cho hoạt động tố tụngcủa Trọng tài Trong các giai đoạn trước đó có hiệu quả thiết thực, mà còn làm cho cácquyết định khác của Trọng tài trong tương lai được công nhận và thi một cách tựnguyện nhiều hơn Và nếu hoạt động của Trọng tài đạt hiệu quả mong muốn thì rõ ràngnhững mặt lợi của Trọng tài so với Tòa án mới được phát huy.

2.4 Thủ tục thi hành phán quyết của Trọng tài theo pháp luật Việt Nam hiện hành

Theo quy định tại Điều 66 Luật Trọng tài Thương mại 2010:

“Hết thời hạn thi hành phán quyết trọng tài mà bên phải thi hành phán quyếtkhông tự nguyện thi hành và cũng không yêu cầu huỷ phán quyết trọng tài theo quyđịnh tại Điều 69 của Luật này, bên được thi hành phán quyết trọng tài có quyền làmđơn yêu cầu Cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền thi hành phán quyết trọng tài.”

Trong trường hợp một trong các bên có yêu cầu Tòa án hủy quyết định Trọng tàithì quyết định Trọng tài được thi hành kể từ ngày quyết định của Tòa án không hủyquyết định của Trọng tài có hiệu lực

Trình tự thủ tục và thời hạn thi hành phán quyết của Trọng tài theo quy định củaLuật Thi hành án Dân sự 2008

2.4.1 Điều kiện để thi hành phán quyết của Trọng tài

Theo Điều 7 Luật thi hành án Dân sự 2008 quy định về quyền yêu cầu thi hành

án như sau:

“Người được thi hành án, người phải thi hành án căn cứ vào bản án, quyết định

có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành án.”

Ngoài ra căn cứ theo Điều 9, Luật thi hành án Dân sự 2008 được quy định vềquyền yêu cầu thi hành án: “Người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không

tự nguyện thi hành thì bị cưỡng chế thi hành án theo quy định của Luật này”

Theo đó dẫn theo Điều 45, Điều 46 Luật thi hành án Dân sự 2008 thì hết thờihạn 15 ngày kể từ ngày người phải thi hành án nhận được hoặc được thông báo hợp lệquyết định thi hành án, người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tựnguyện thi hành án thì bị cưỡng chế

Điều này tạo được niềm tin cho các chủ thể khi lựa chọn Trọng tài thương mạilàm phương thức giải quyết tranh chấp Đảm bảo lợi ích của các bên trong tranh chấp

2.4.2 Thủ tục thi hành phán quyết của Trọng tài tại Cơ quan thi hành án dân

sự

Hoạt động thi hành án đóng vai trò quan trọng là làm cho các quyết định củaTòa án trở thành có hiệu lực Thông qua thi hành án, quyền và lợi ích hợp pháp củaNhà nước, của tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội và của công dân được bảo vệ, pháp chế

xã hội chủ nghĩa được tăng cường nhằm góp phần vào sự nghiệp xây dựng Nhà nướcpháp quyền của dân, do dân, vì dân

Luật thi hành án Dân sự 2008 quy định cụ thể những trường hợp Cơ quan thihành án phải tự mình ra quyết định thi hành án và những trường hợp chỉ ra quyết địnhthi hành án khi có đơn yêu cầu thi hành án của đương sự

Việc quy định những trường hợp Cơ quan thi hành án chỉ ra quyết định thi hành

án khi có đơn yêu cầu thi hành án là xuất phát từ nguyên tắc tự định đoạt của đương sự.Người được thi hành án có quyền tự mình quyết định việc yêu cầu thi hành án hay

không, yêu cầu thi hành một phần hay toàn bộ, yêu cầu thi hành một lần hoặc nhiềulần…

• Ra quyết định thi hành án

Căn cư theo quy định tại Điều 36 Luật Thi hành án Dân sự 2008:

“Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự chủ động ra quyết định thi hành đối vớiphần bản án, quyết định sau đây:

a) Hình phạt tiền, truy thu tiền, tài sản thu lợi bất chính, án phí;

b) Trả lại tiền, tài sản cho đương sự;

c) Tịch thu sung quỹ nhà nước, tịch thu tiêu huỷ vật chứng, tài sản;

d) Thu hồi quyền sử dụng đất và tài sản khác thuộc diện sung quỹ nhà nước; đ) Quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời

Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được bản án, quyết định, Thủtrưởng cơ quan thi hành án dân sự phải ra quyết định thi hành án

Trong thời hạn 24 giờ, kể từ khi nhận được quyết định áp dụng biện pháp khẩncấp tạm thời do Toà án chuyển giao hoặc do đương sự giao trực tiếp, Thủ trưởng cơquan thi hành án dân sự phải ra quyết định thi hành án và phân công Chấp hành viên tổchức thi hành.”

Ngoài ra, Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự cũng phải ra quyết định thi hành

án khi có đơn yêu cầu thi hành án

Như vậy có thể nhận thấy rằng, các phán quyết của trọng tài sẽ được cơ quan thihành án nếu nó đáp ứng được các điều kiện quy định tại Điều 36 Luật Thi hành án Dân

sự 2008 Ngoài việc bắt buộc phải ra quyết định thi hành Phán quyết của trọng tài, Cơquan thi hành án dân sự cũng ra quyết định thi hành Phán quyết của Trọng tài khi cóđơn yêu cầu thi hành

• Để tự nguyện thi hành án

Theo Luật thi hành án Dân sự 2008, nhà nước khuyến khích các bên tự nguyệnthực hiện nghĩa vụ của mình cũng như thi hành các bản án, phán quyết của Trọng tài.Điều này cho thấy sự thỏa thuận, mong muốn hợp tác để tạo ra lợi nhuận Ngoài ra,việc này cũng tránh cho các bên có thể điều hòa được các mâu thuẫn, tránh việc phátsinh thêm các tranh chấp không đáng có ảnh hưởng đến hòa khí các bên

Cụ thể hóa điều này, Luật thi hành án Dân sự 2008 đã quy định rất rõ tại Khoản

1 Điều 9: “Nhà nước khuyến khích đương sự tự nguyện thi hành án” Và cũng theo đónhà nước cũng đưa ra thời gian tự nguyện thi hành án là “15 ngày, kể từ ngày ngườiphải thi hành án nhận được hoặc được thông báo hợp lệ quyết định thi hành án”

Nội dung của quy định này rõ rãng là rất hợp lý khi dành ra thời gian đủ để bênthi hành án chuẩn bị kịp tinh thần lẫn vật chất cho việc thi hành của mình Bên cạnh đócũng tạo cho bên được thi hành có thể có được giới hạn thời gian cho việc đảm bảo lợiích của mình để có những bước đi tiếp theo một cách đúng đắn, đảm bảo hiệu quảtrong việc kinh doanh.Hết thời hạn quy định trên, nếu bên thi hành án vẫn chưa “tưnguyện” thi hành

2.5 Trình tự, thủ tục yêu cầu Tòa hủy quyết định của Trọng tài thương mại tại Việt Nam

2.5.1 Căn cứ hủy quyết định của Trọng tài

Việc hủy quyết định của Trọng tài được quy định tại Điều 68 Luật Trọng tàiThương mại 2010 :

“1 Tòa án xem xét việc hủy phán quyết trọng tài khi có đơn yêu cầu của một bên

2 Phán quyết trọng tài bị hủy nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây:

a) Không có thoả thuận trọng tài hoặc thỏa thuận trọng tài vô hiệu;

b) Thành phần Hội đồng trọng tài, thủ tục tố tụng trọng tài không phù hợp vớithoả thuận của các bên hoặc trái với các quy định của Luật này;

c) Vụ tranh chấp không thuộc thẩm quyền của Hội đồng trọng tài; trường hợpphán quyết trọng tài có nội dung không thuộc thẩm quyền của Hội đồng trọng tài thìnội dung đó bị huỷ;

d) Chứng cứ do các bên cung cấp mà Hội đồng trọng tài căn cứ vào đó để ra phánquyết là giả mạo; Trọng tài viên nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác của mộtbên tranh chấp làm ảnh hưởng đến tính khách quan, công bằng của phán quyết trọngtài;

đ) Phán quyết trọng tài trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam

3 Khi Tòa án xem xét đơn yêu cầu hủy phán quyết trọng tài, nghĩa vụ chứngminh được xác định như sau:

a) Bên yêu cầu hủy phán quyết trọng tài quy định tại các điểm a, b, c và d khoản 2Điều này có nghĩa vụ chứng minh Hội đồng trọng tài đã ra phán quyết thuộc một trongcác trường hợp đó;

b) Đối với yêu cầu hủy phán quyết trọng tài quy định tại điểm đ khoản 2 Điềunày, Tòa án có trách nhiệm chủ động xác minh thu thập chứng cứ để quyết định hủyhay không hủy phán quyết trọng tài.”4

4 Điều 68 Luật Trọng tài Thương mại 2010.

2.5.2 Thủ tục yêu cầu Tòa hủy quyết định của Trọng tài thương mại tại Việt Nam

Trong thời gian 30 ngày, kể từ ngày nhận quyết định của Trọng tài nếu có căn

cứ các bên muốn yêu cầu Tòa án hủy quyết định của Trọng tài thì gửi đơn yêu cầu, đơnyêu cầ phải có nội dung như sau:

- Ngày, tháng, năm viết đơn;

- Tên và địa chỉ của bên có yêu cầu huỷ quyết định của Trọng tài;

- Lý do yêu cầu hủy quyết định của Trọng tài;

Kèm theo đơn yêu cầu, người yêu cầu phải nộp cho Tòa án các giấy tờ sau đây:

- Bản chính hoặc bản sao quyết định của Trọng tài đã được chứng thực hợp lệ;

- Bản chính hoặc bản sao thỏa thuận Trọng tài đã được chứng thực hợp lệ; Giấy tờ kèm theo đơn yêu cầu bằng tiếng nước ngoài phải được dịch ra tiếngViệt và bản dich phải được chứng thực hợp lệ

Sau khi nhận đủ các giấy tờ trên, Tòa án có thẩm quyền thông báo cho bên yêucầu nộp lệ phí Tòa án thụ lý kể từ ngày bên có yêu cầu nộp lệ phí

Tòa án có thẩm quyền yêu cầu bên nộp phải giải thích những điều chưa rõ trongđơn yêu cầu hủy quyết định Trọng tài

Sau khi thụ lý đơn yêu cầu hủy quyết định của Trọng tài, Tòa án phải thông báocho trung tâm Trọng tài hoặc Hội đồng Trọng tài do các bên thành lập, các bên tranhchấp và Viện Kiểm sát cùng cấp biết về việc thụ lý đơn yêu cầu trên Trong trường hợp

vụ tranh chấp do trung tâm Trọng tài tổ chức giải quyết thì trong thời hạn 07 ngày làmviệc, kể từ ngày nhận được thông báo của Tòa án, Trung tâm Trọng tài phải chuyển hồ

sơ cho Tòa án