Nâng cao kết quả học tập môn Lịch sử lớp 10 qua thiết kế vở bài học dạng điền khuyết

Chính hạnchế này đã làm cho việc giảng dạy các môn khoa học xã hội trở nên khô khan, trong đó có môn Lịch sử thiếu tính hấp dẫn, không tạo hứng thú học tập cho học sinh.Thực tế giảng dạy

1.Tóm tắt đề tài:

Đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng dạy và học hiệnđang được triển khai ở hầu hết các trường học Đã có rất nhiều hình thức đổi mớiphương pháp dạy và học, nhưng giáo viên chỉ mới dừng ở chỗ chú ý cách truyền đạtkiến thức sao cho sinh động hơn chứ chưa thực sự chú ý đúng mức đến việc tổ chứchoạt động dạy - học, đặc biệt là việc rèn luyện kỹ năng tự mình tìm hiểu bài học, tạonên tính tò mò, ham muốn khám phá và say mê khoa học của học sinh Chính hạnchế này đã làm cho việc giảng dạy các môn khoa học xã hội trở nên khô khan, trong

đó có môn Lịch sử thiếu tính hấp dẫn, không tạo hứng thú học tập cho học sinh.Thực tế giảng dạy cho thấy môn Lịch sử ở trường phổ thông là một trongnhững môn học khó, nếu không có những bài giảng và phương pháp phù hợp thì dễlàm cho học sinh thụ động trong việc tiếp thu, cảm nhận vì các em đã quen với cáchhọc nghe giảng – ghi bài, chưa xây dựng được kế hoạch học tập khoa học cũng nhưphương pháp tự học cho bản thân, phương pháp học tập thụ động vẫn còn tồn tại.Việc thiết kế vở bài học cho học sinh ở Chương II: phần Lịch sử Việt

Nam“Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV” (Thuộc lớp 10 chương trình chuẩn) đã

giúp học sinh chủ động khai thác kiến thức, mỗi học sinh sẽ tự điền những nội dungcòn trống, khuyết trong bài học mà giáo viên yêu cầu và đưa ra các câu hỏi thắc

mắc: “Tại sao cuộc kháng chiến chống Tống thời Tiền Lê lại thắng lợi ?”; “ Điểm độc đáo trong nghệ thuật đánh giặc của Lí Thường Kiệt là gì?”; hoặc “Cách kết thúc chiến tranh của nghĩa quân Lam Sơn?”; … Những thắc mắc do các em đưa ra

biểu hiện sự tích cực tìm kiếm, lòng ham hiểu biết, trí tò mò đang khuấy động các

em Với sự chuẩn bị sẵn nội dung bài học ở nhà thật tốt các em sẽ tự tin khi bướcvào tiết học mới Sau mỗi bài học, học sinh sẽ rút kinh nghiệm riêng cho mình đểnhận biết tri thức, rèn luyện kĩ năng sinh lĩnh hội được tri thức mới với niềm vui của

sự khám phá và trưởng thành thêm một bước về năng lực tư duy lôgic, sáng tạo

Với tầm quan trọng đó chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Nâng cao kết quả học tập môn Lịch sử lớp 10 qua thiết kế vở bài học dạng điền khuyết” Với mong

muốn của đề tài từng bước dạy cho học sinh cách tự học, tự nghiên cứu, tìm hiểu vàchuẩn bị bài trước ở nhà theo định hướng của giáo viên, bằng cách thiết kế vở bàihọc dạng điền khuyết cho học sinh Qua đó giúp các em tiếp thu bài học tốt hơn,nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn, góp phần đáp ứng yêu cầu đổi mới phươngpháp dạy học

Nghiên cứu được tiến hành trên hai nhóm tương đương là hai lớp 10C1, 10C2trường THPT Nguyễn Trung Trực Lớp thực nghiệm là lớp 10C1 được thực hiện

giải pháp thay thế khi dạy Chương II: phần Lịch sử Việt Nam“Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV” (Thuộc lớp 10 chương trình chuẩn), tức là có sử dụng vở bài học

dạng điền khuyết theo thiết kế của giáo viên Lớp đối chứng là lớp 10C2 khôngdùng vở bài học theo thiết kế

Với việc sử dụng vở bài học theo thiết kế dạng điền khuyết trong dạy - học đã

có ảnh hưởng rất rõ rệt đến kết quả học tập của học sinh Lớp thực nghiệm thôngqua bài kiểm tra đánh giá đạt kết quả cao hơn lớp đối chứng Điểm số trung bình bài

kiểm tra sau tác động của lớp thực nghiệm là 7.39 lớp đối chứng là 6.39 Kết quả phép kiểm chứng T-test p = 0.0002 < 0.05 có nghĩa là có sự khác biệt lớn giữa điểm

trung bình của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng Kết quả cho thấy sự chênh lệchgiữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng rất có ý nghĩa, không phải do ngẫunhiên Điều đó chứng minh rằng, việc sử dụng vở bài học theo thiết kế dạng điềnkhuyết trong dạy - học làm tăng kết quả học tập của học sinh lớp 10.

2.Giới thiệu:

Trong Chương II “Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV” (Thuộc lớp 10 chương

trình chuẩn) có đặc điểm là phần đầu của chương học sinh được nghiên cứu quátrình hình thành và phát triển của nhà nước phong kiến từ thế kỉ X đến thế kỉ XV.Phần tiếp theo, học sinh vận dụng để học về những cuộc kháng chiến chống ngoạixâm ở các thế kỉ X đến XV Trong chương này ta thấy rõ mối liên hệ giữa xây dựng

và bảo vệ tổ quốc

Tại trường THPT Nguyễn Trung Trực, giáo viên đã vận dụng phương phápdạy học tích cực nhưng kết quả chưa được như mong đợi do sự chuẩn bị bài ở nhàcủa học sinh còn mang tính đối phó Học sinh chưa thật sự trở thành chủ thể củaviệc tiếp nhận kiến thức mới

ở hầu hết các môn học nên khá quen thuộc với giờ học mà học sinh là chủ thể hoạtđộng

Qua việc thăm lớp, dự giờ khảo sát trước tác động khi giảng dạy giáo viên đã

cố gắng đưa ra câu hỏi gợi mở dẫn dắt học sinh tìm hiểu vấn đề Với câu hỏi đòi hỏi

sự tư duy phần lớn và nhất là học sinh yếu kém không trả lời được dễ tạo cho các

em chán nản, mệt mỏi, sợ sệt, không hứng thú học tập

2.2.Nguyên nhân:

 Qua việc giảng dạy trên lớp cũng như kiểm tra trước tác động, chúng tôithấy rằng học sinh rất lười học môn Lịch sử, thậm chí sách giáo khoa cũng khôngđọc để tìm hiểu vấn đề như thế nào? Kĩ năng vận dụng những kiến thức của bài họcvào thực tiễn chưa cao, chưa khắc sâu được kiến thức

 Giáo viên ít đầu tư sưu tầm và sử dụng tư liệu

Để thay đổi hiện trạng trên, đề tài nghiên cứu này sẽ sử dụng vở bài học dạng điền khuyết thay cho tiết dạy thuyết trình của giáo viên với vai trò chủ động và học

sinh thụ động lắng nghe

2.3.Giải pháp thay thế:

Việc sử dụng vở bài học theo thiết kế dạng điền khuyết trong dạy – học bộmôn sẽ chuyển trọng tâm từ các hoạt động của thầy sang các hoạt động tự học củahọc sinh Kiến thức bài mới được các em chuẩn bị trước ở nhà theo dàn bài đã đượcthiết kế, khi soạn các em ghi bằng bút chì vào những chỗ trống để khi vào lớp thầy,

cô giảng dễ chỉnh sửa, bổ sung Do vậy trong tiết học, học sinh không phải mấtnhiều thời gian để ghi bài, chỉ tập trung nghe giảng, tích cực phát biểu xây dựng bài

Sự chuẩn bị nội dung bài học ở nhà của học sinh sẽ kích thích tư duy, tạo sự hứngthú học tập, giúp các em làm chủ tiết học, mạnh dạn phát biểu, trình bày suy nghĩcủa mình, nêu câu hỏi thắc mắc đã chuẩn bị bài trước và cùng với tập thể lớp, giáoviên giải đáp, tạo động lực tự học với tinh thần tích cực, tự giác, sáng tạo của các

em, để các em thấy rõ sự liên quan giữa các bài trong chương góp phần làm nên tâmthế tốt trong quá trình dạy học nhằm cải thiện chất lượng bộ môn

(Thể hiện ở phần phụ lục)

Xuất phát từ thực tế trên, việc sử dụng vở bài học theo thiết kế dạng điềnkhuyết ở một số bài học lớp 10 đã tạo điều kiện cho các em chủ động tìm ra kiếnthức mới làm tăng khả năng tiếp thu bài học

Vấn đề nghiên cứu:

Việc sử dụng vở bài học theo thiết kế dạng điền khuyết trong dạy – học có làmtăng kết quả học tập môn Lịch sử trường THPT Nguyễn Trung Trực hay không?

Giả thuyết nghiên cứu:

Việc sử dụng vở bài học theo thiết kế dạng điền khuyết trong dạy – học có làmtăng kết quả học tập môn Lịch sử lớp 10C1 trường THPT Nguyễn Trung Trực

3.Phương pháp:

3.1.Khách thể nghiên cứu:

Khách thể được sử dụng để thực hiện nghiên cứu là học sinh lớp 10C1, 10C2

và giáo viên dạy môn Lịch sử của trường THPT Nguyễn Trung Trực vì các đốitượng này có nhiều thuận lợi cho việc nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng.Thực hiện thử nghiệm ở 2 lớp giảng dạy 10C1, 10C2 trường THPT NguyễnTrung Trực năm học 2014-2015

Hai lớp được chọn tham gia nghiên cứu có nhiều điểm tương đồng nhau vềtrình độ học sinh, số lượng, giới tính, độ tuổi

10C2 38 18 20

Về ý thức học tập: đa số các em hai lớp đều ngoan, tích cực, chủ động tham giahọc tập Bên cạnh đó cả 2 lớp vẫn còn nhiều học sinh năng lực tư duy hạn chế, chưatích cực trong học tập

3.2.Thiết kế nghiên cứu:

* Kiểm tra trước và sau tác động đối với các nhóm tương đương:

Chọn hai lớp nguyên vẹn: Lớp 10C2 nhóm đối chứng và lớp 10C1 là nhómthực nghiệm Lấy kết quả kiểm tra học kì I làm bài kiểm tra trước tác động Kết quảkiểm tra cho thấy điểm trung bình của hai nhóm có sự khác nhau, do đó dùng phépkiểm chứng T-test để kiểm chứng sự chênh lệch giữa điểm số trung bình của 2nhóm trước khi tác động

Bảng thiết kế nghiên cứu:

Nhóm Kiểm tratrước tác

Kiểm trasau tácđộngLớp 10C1

Sử dụng vở bài học theo thiết kế dạng

Lớp 10C2

Không sử dụng vở bài học theo thiết kế

Ở thiết kế này, tôi sử dụng phép kiểm chứng T-test độc lập

3.3.Quy trình nghiên cứu:

* Cách thức tiến hành:

Lớp thực nghiệm: thiết kế kế hoạch bài học có sử dụng vở bài học theo thiết kế

dạng điền khuyết và tham khảo các bài giảng đồng nghiệp

Mục đích của phương pháp này là nâng cao chất lượng giờ học bằng cách tăngcường sự tập trung của các em vào bài giảng, hạn chế sự ghi chép trên lớp Các tiến

* Thời gian thực hiện:

Thời gian tiến hành thực nghiệm (dạy lớp 10C1) vẫn tuân theo kế hoạch dạyhọc của nhà trường và theo thời khóa biểu để đảm bảo tính khách quan

3.4.Đo lường và thu thập dữ liệu:

Bài kiểm tra trước tác động là kết quả bài khảo sát tập trung học kì I môn Lịch

sử do các giáo viên trong tổ ra đề chung cho toàn trường

Bài kiểm tra sau tác động là bài kiểm tra sau khi đã học xong Chương II“Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV” (Thuộc lớp 10 chương trình chuẩn), có sử dụng

phương pháp điền khuyết Bài kiểm tra tự luận

Quy trình kiểm tra và chấm bài kiểm tra:

 Ra đề kiểm tra và đáp án có sự thống nhất giữa các giáo viên dạy bộ mônLịch sử

 Tổ chức kiểm tra hai lớp cùng một thời điểm, cùng đề Sau đó tổ chức chấmđiểm theo đáp án đã xây dựng

4.Phân tích dữ liệu và bàn luận kết quả:

Biểu đồ so sánh kết quả trung bình giữa hai lớp trước và sau tác động

Trước khi thực hiện giải pháp những lớp 10C1 và 10C2 có kết quả học tậptương đương nhau

Sau khi tác động kiểm chứng chênh lệch điểm trung bình bằng T-test độc lậpđiểm trung bình giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng cho kết quả

p=0,0002<0,05 có ý nghĩa, tức là chênh lệch kết quả điểm trung bình nhóm thực

nghiệm cao hơn nhóm đối chứng là không do ngẫu nhiên mà do kết quả của tácđộng

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn (SMD): SMD = 0,92 nên mức độ ảnh

hưởng của tác động khi sử dụng phương pháp điền khuyết trong dạy học Chương

II“Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV” là trung bình Giả thuyết được kiểm chứng:

“Nâng cao kết quả học tập môn Lịch sử 10 qua thiết kế vở bài học dạng điền khuyết”.

Tổng hợp phần trăm kết quả theo thang bậc: kém, yếu, trung bình, khá, giỏi kếtquả của lớp thực nghiệm 10C1:

Biểu đồ so sánh kết quả xếp loại trước và sau tác động của lớp thực nghiệm 10C1

* Bàn luận:

 Kết quả bài kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm điểm trung bình là

7.39, kết quả kiểm tra của nhóm đối chứng điểm trung bình là 6.39.

 Độ chênh lệch trung bình tính được SMD = 0.92 chứng tỏ mức độ ảnh

hưởng của tác động là trung bình Điều đó cho thấy điểm trung bình của hai lớpthực nghiệm và đối chứng đã có sự khác biệt rõ rệt, lớp được tác động có điểm

trung bình cao hơn lớp đối chứng p = 0.0002 < 0.05

 Tác động đã có ý nghĩa lớn đối với tất cả các đối tượng học sinh Số họcsinh yếu giảm nhiều, số học sinh khá tăng đáng kể

* Hạn chế:

Việc thiết kế vở bài học dạng điền khuyết cho học sinh phải mất nhiều thờigian, tốn nhiều công sức, do giáo viên vừa phải soạn giáo án (kế hoạch bài học),vừa phải soạn vở bài học cho học sinh

Để thiết kế được vở bài học theo dạng điền khuyết yêu cầu giáo viên phải cótrình độ nhất định về công nghệ thông tin, xác định được trọng tâm của mỗi bài học,

của chương Nếu không thì hiệu quả sẽ không đạt được như kết quả thực nghiệmchỉ ra.

5.Kết luận và khuyến nghị:

5.1.Kết luận:

Trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông, muốn đạt được mục tiêu đề ra, bêncạnh việc đổi mới phương pháp dạy học, khắc phục lối truyền thụ một chiều “thầyđọc, trò chép” thì việc giáo viên thiết kế một tài liệu tự học có định hướng để họcsinh tự tìm tòi khám phá và chiếm lĩnh kiến thức mới là hết sức cần thiết Vì vậy,việc sử dụng vở bài học theo thiết kế dạng điền khuyết trong dạy học Chương II

“Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV” (CT chuẩn) đã làm tăng kết quả học tập củahọc sinh lớp 10 trường THPT Nguyễn Trung Trực

5.2.Khuyến nghị:

*Đối với các cấp quản lý:

Tổ chức nhiều chuyên đề có chất lượng, có giờ dạy minh hoạ hoặc bằng băngđĩa hình

Tổ chức các buổi ngoại khóa để các em học sinh trao đổi về cách học tập củamình, phổ biến cách học của mình cho các bạn khác tham khảo

Đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị, đồ dùng dạy học cho giáo viên và học sinh.Yêu cầu đồ dùng, thiết bị, có chất lượng

* Đối với giáo viên:

Không ngừng tự học, tự bồi dưỡng, biết cách khai thác tài nguyên dạy họctrên mạng Internet và tìm ra các biện pháp khả thi nâng cao chất lượng bộ môn

Có kỹ năng sử dụng thành thạo các trang thiết bị dạy học hiện đại

Với mức độ ảnh hưởng của đề tài này nhỏ hơn 1, mong các bạn đồng nghiệp

quan tâm, chia sẽ và có thể ứng dụng đề tài này vào việc dạy - học cho hầu hết cácmôn văn hóa trong nhà trường hiện nay

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ GDĐT dự án Việt - Bỉ: Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng (Nhà

xuất bản Đại học Sư phạm)

2 Nguyễn Ngọc Bảo (1995), Phát triển tính tích cực, tính tự lực của học

sinh trong quá trình dạy học, Vụ Giáo viên - Bộ Giáo dục và Đào tạo.

3 Tạp chí của Trung ương Hội khuyến học Việt Nam: Dạy và học ngày nay.

4 Thái Duy Tuyên (GS.TSKH): Giáo dục hiện đại (Nhà xuất bản Giáo dục

Hà Nội)

5 Thái Duy Tuyên: Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới (Nhà

xuất bản Giáo dục)

6 Đổi mới việc việc dạy học lịch sử lấy học sinh làm trung tâm Hội giáo

dục lịch sử Đại Học Quốc Gia Hà Nội (Trường Đại học Sư phạm)

7 Phan Ngọc Liên: Sách giáo khoa Lịch sử 10 cơ bản, nâng cao (Nhà xuất

bản Giáo dục)

8 Phan Ngọc Liên: Sách giáo viên Lịch sử 10 cơ bản, nâng cao (Nhà xuất

bản Giáo dục.

PHỤ LỤC Phụ lục 1: Thiết kế vở bài học dạng điền khuyết

TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRUNG TRỰC

Chương II: Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV

VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN

(Từ TK X đến TK XV)

I.Bước đầu xây dựng nhà nước độc lập ở thế kỉ X

Thế kỉ X mở đầu thời đại phong kiến độc lập của dân tộc Việt Nam Nhà nướcquân chủ được thành lập và phát triển đến đỉnh cao ở thế kỉ XV trên một lãnh thổthống nhất

 Năm 939 Ngô Quyền

 Năm 944 Ngô quyền mất, ………  “loạn 12 sứ quân”

Ai là người đã thống nhất lại đất nước?

 Năm 968 Đinh Bộ Lĩnh đem quân dẹp loạn và thống nhất đất nước, lên ngôi(Đinh Tiên Hoàng) 

 Đặt quốc hiệu là gì



Nhà nước quân chủ sơ khai xây dựng như thế nào?

 Tiếp nối nhà Đinh, nhà Tiền Lê

II.Phát triển và hoàn chỉnh nhà nước PK:

1.Tổ chức bộ máy nhà nước:

 Sự hoàn thiện nhà nước PK thời Lê?

 Thay đổi cái cách hành chính thời Lê Thánh Tông có ý nghĩa gì?

2.Luật pháp và quân đội: a.Luật pháp:  Thời Lý

 Thời Lê

b.Quân đội:  Gồm hai bộ phận:

Cấm quân? Ngoại quân? Tuyển theo chế độ nào?

3.Hoạt động đối nội và đối ngoại: a.Đối nội:

Câu hỏi chuẩn bị của học sinh:

Bài 18: CÔNG CUỘC XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRONG CÁC THẾ KỶ X-XV 1.Mở rộng, phát triển nông nghiệp:  Tại sao bấy giờ giai cấp thống trị lại quan tâm nhiều đến sản xuất nông nghiệp?

 Nhà nước và nhân dân Đại Việt đã làm gì để phát triển nông nghiệp? (đắp đê, xây đê…)

hàng năm các vua đều làm lễ gì?

 Sự phát triển nông nghiệp đương thời có ý nghĩa đối với XH ?

làng xóm bảo vệ, mùa màng ổn định, bảo vệ sức kéo nông nghiệp

2.Phát triển thủ công nghiệp:  Thủ công nghiệp nhân dân:

 Một số làng chuyên làm nghề thủ công được hình thành