BÀI 5: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU LỤC VÀ KHU VỰC

Kiến thức - Biết Mĩ Latinh có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sự phát triển KT, song nguồn TNTN được khai thác lại chỉ phục vụ cho thiểu số dân, gây tình trạng không công bằng, mức sống

BÀI 5: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU LỤC VÀ KHU VỰC

Tiết 2: Một số vấn đề của Mĩ La tinh

I Mục tiêu

Sau bài học, học sinh có khả năng:

1 Kiến thức

- Biết Mĩ Latinh có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sự phát triển KT, song nguồn TNTN được khai thác lại chỉ phục vụ cho thiểu số dân, gây tình trạng không công bằng, mức sống chênh lệch lớn với một bộ phận không nhỏ dân cư sống dưới mức nghèo khổ

- Phân tích được tình trạng phát triển thiếu ổn định của nền KT các nước Mĩ Latinh, khó khăn do nợ, phụ thuộc nước ngoài và những cố gắng vượt qua khó khăn của các nước này

2 Kĩ năng

- Phân tích được các lược đồ, bảng số liệu và thông tin để nhận biết các vấn đề của châu Mĩ Latinh

3 Thái độ

- Tán thành với những biện pháp mà các quốc gia Mĩ Latinh đang cố gắng thực hiện

để vượt qua khó khăn trong giải quyết các vấn đề KT-XH

II Phương pháp dạy học

- Đàm thoại gợi mở

- Hoạt động nhóm

- Khai thác tri thức từ bản đồ, biểu đồ, bảng số liệu

III Phương tiện dạy học

- Phóng to hình 5.4/ SGK

- Bản đồ địa lí tự nhiên châu Mĩ, KT chung Mĩ La Tinh

IV Trọng tâm bài học

- Vấn đề tự nhiên, dân cư, xã hội: nguồn lợi lớn tự nhiên được khai thác song không mang lợi ích đến cho đại đa số bộ phận dân cư các nước Mĩ Latinh Mức sống của người dân rất chênh lệch Mặc dù đa số dân chúng sống trong các đô thị nhưng số dân chiếm tỉ lệ nghèo khổ khá lớn

- Vấn đề KT: KT phát triển không ổn định, tổng nợ nước ngoài lớn nguyên nhân và một số biện pháp khắc phục

V Tiến trình bài học

Ổn định trật tự: phút

Kiểm tra bài cũ: phút

Vào bài: ( phút)Châu Mĩ được chia làm 2 bộ phận, 1 bộ phận nói tiếng Anh theo

đạo Tin lành và 1 bộ phận nữa nói tiếng La tinh và theo đạo thiên chúa Để phân biệt

2 bộ phận này với nhau người ta đã phân ra thành Mĩ Ănglô-xắc-xông và Mĩ la tinh Trong bài học này chúng ta sẽ cùng nhau đi tìm hiểu về khu vực Mĩ la tinh, chính là khu vực đã từng là thuộc địa của TBN, BĐN nên sử dụng ngữ hệ la tinh, theo đạo thiên chúa Chúng ta cùng nhau ghi bài

Hoạt động của GV và HS Nội dung chính

Hoạt động 1: Tìm hiểu một số vấn đề về tự

nhiên, dân cư và xã hội

GV: Dựa vào bản đồ trên bảng em có nhận xét gì

về vị trí địa lí của MLT

Chúng ta có thể quan sát tại bản đồ trên bảng thấy

rằng Mĩ la tinh là khu vực nằm hoàn ở bán cầu

Tây với các điểm cực giới hạn như sau:

- Cực Bắc

- Cực Nam

- Cực Đông

- Cực Tây

+ Các cực:

Cực Bắc là mũi

Cực Nam là mũi Phroiet (53054' N)

Cực Đông là mũi Branco (34050' T)

Cực Tây là

Với lãnh thổ trải dài trên nhiều vĩ độ, ngoài ra

MLT gồm có 3 bộ phận: Eo đất Trung Mĩ, các

nước trong quần đảo Ăng-ti, và khu vực Nam Mĩ

Với vị trí tiếp giáp như sau:

- Phía Tây và Tây Nam giáp Thái Bình Dương

- Phía Đông và Đông Nam giáp Đại Tây Dương

- Phía Bắc giáp với khu vực có nền kinh tế phát

triển là Bắc Mĩ

GV: Dựa vào các đặc điểm về vị trí vừa trình

bày, một em hãy cho cô biết ý nghĩa của nó đem

lại đối với sự phát triển kinh tế - xã hội?

Với 3 mặt giáp biển Phía Bắc giáp với khu vực

Bắc Mĩ là khu vực có nền kinh tế phát triển của

thế giới

GV: Chúng ta đã vừa cùng nhau đi tìm hiểu

I Một số vấn đề về tự nhiên, dân cư và xã hội

1 Tự nhiên

* Vị trí địa lí-lãnh thổ

- Vị trí địa lí + Nằm hoàn toàn ở bán cầu Tây + Tiếp giáp:

• 3 mặt giáp biển

• Phía Bắc giáp Bắc Mĩ

- Lãnh thổ bao gồm:

+ Eo đất Trung Mĩ + Nam Mĩ

+ Các quốc gia trong quần đảo Ăng-ti

=> Đánh giá thuận lợi:

- Giao lưu phát triển KT-XH với các nước trên thế giới và trong khu vực thông qua đường bộ và đường biển

- Thuận lợi cho sự phát triển kinh

tế biển

* Đặc điểm tự nhiên

những nét khái quát về đặc điểm về vị trí địa

lí-lãnh thổ của Mĩ la tinh, vậy thì đặc điểm về tự

nhiên như thế nào?

Cùng quan sát trên bản đồ trên bảng chúng ta có

thể thấy rằng, Mĩ la tinh có lãnh thổ kéo dài theo

chiều Bắc Nam trải qua nhiều vĩ độ, phía Đông

chủ yếu là đồng bằng màu mỡ, phía Tây là dải núi

cao kéo dài dọc theo lãnh thổ Như vậy các đặc

điểm về tự nhiên của Mĩ la tinh có sự phân hóa

theo chiều Đông Tây và chiều Bắc Nam, vì vậy

chúng ta có thể kết luận ý đầu tiên về điều kiện tự

nhiên của Mĩ la tinh đó là: Tự nhiên đa dạng,

phân hóa theo chiều Bắc-Nam, Đông-Tây

GV: Với vị trí của Mĩ la tinh như chúng ta vừa

trình bày, một em cho cô biết vậy thì Mĩ la tinh

nằm trong khu vực khí hậu nào?

Hãy xác định trên bản đồ những loại cảnh quan

chủ yếu của Mĩ la tinh?Như vậy Mĩ la tinh có chủ

yếu là cảnh quan gì?

Sau khi HS trả lời GV chuẩn kiến thức

Chúng ta có thể quan sát thấy đường xích đạo

chia lãnh thổ của Mĩ la tinh thành 2 phần gần

bằng nhau, nên khí hậu của Mĩ la tinh chủ yếu

mang đặc điểm của khí hậu xích đạo và nhiệt đới,

một diện tích nhỏ ở phía Nam có khí hậu cận

nhiệt, ôn đới (thuộc lãnh thổ của Chi-lê)

Tại Mĩ la tinh có các loại cảnh quan chính như:

- Rừng xích đạo và nhiệt đới ẩm: Tại đồng bằng

Amadôn, phía Đông Nam của sơn nguyên Braxin

- Xa van và xa van rừng: Chủ yếu có tại SN

Guy-an, SN Braxin

- Thảo nguyên và thảo nguyên rừng: Có chủ yếu

tại đồng bằng Pampa

- Đa dạng, phân hóa theo chiều Bắc-Nam, Đông-Tây

- Khí hậu chủ yếu là xích đạo và nhiệt đới ẩm ướt

- Cảnh quan chủ yếu là rừng xích đạo và nhiệt đới ẩm và xa van

- Sông ngòi: Mạng lưới sông ngòi dày đặc, các sông lớn là Amadôn, Parana, Xan-phranxixcô

- Đất đai: Màu mỡ (đất phù sa trên đồng bằng Amadôn, feralit trên SN Braxin, Guy-an, đất núi dọc theo phần núi An-det)

- Khoáng sản:

+ Đa dạng + Đặc biệt: Dầu mỏ, khí tự nhiên, kim loại màu

* Ý nghĩa:

- Tạo điều kiện cho nông nghiệp phát triển

- Phát triển CN, đặc biệt CN khai khoáng, luyện kim

- Lâm nghiệp phát triển

- Việc khai thác nguồn tài nguyên chủ yếu phục vụ cho tư bản, chủ trang trại, đa số người dân không được hưởng nguồn lợi này

- Hoang mạc và bán hoang mạc: Chân núi Andet

- Vùng núi cao: Tại khu vực núi Andet kéo dài từ B-N ở phần phía Tây của lãnh thổ

GV: Vì sao châu Phi và MLT đều có đường XĐ

chạy qua nhưng MLT có KH không khô nóng như châu Phi?

Do lãnh thổ châu Phi có dạng hình khối, khí hậu mang tính lục địa sâu sắc

Dựa vào bản đồ trên bảng hãy nhận xét về sự phân bố mạng lưới sông ngòi và kể tên các con sông lớn của MLT

Sông Amadôn là sông lớn nhất của MLT, với lực vực rộng lớn, tại toàn bộ đồng bằng Amadôn, sông có lưu lượng nước lớn Ngoài ra, tại khu vực còn có sông Parana, Xan-phranxixcô

GV: GV chỉ trên bản đồ sự phân bố một số loại

đất chính của MLT:

- Đất phù sa tại đồng bằng Amadôn

- Đất feralit tại SN Braxin, Guy-an

- Đất trên núi dọc theo phía Tây của lãnh thổ

GV: Hãy quan sát bản đồ trên bảng, cho biết các

loại khoáng sản chính và xác định vị trí trên bản đồ.

- Khoáng sản năng lượng: Phân bố tại eo đất Trung Mĩ, SN Guy-an, SN Braxin, chân núi An-det

- Kim loại màu: Chủ yếu tại Trung Mĩ, SN Braxin, dãy An-det

- Kim loại quý: Tại eo đất Trung Mĩ (Côta-Rica

và Panama)

Braxin: Khai thác quặng sắt đứng đầu thế giới Vênêxuêla: Đứng đầu MLT về khai thác và xuất

khẩu dầu mỏ, xuất khẩu dầu mỏ chiếm 40% GDP

Chi-lê: Khai thác quặng đồng lớn nhất MLT,

chiếm 35,4% sản lượng đồng của thế giới

GV: Em hãy cho biết ý nghĩa của điều kiện tự

nhiên đem lại cho sự phát triển kinh tế-xã hội của

MLT

- Nông nghiệp:

+ Trồng trọt: Cây công nghiệp, cây ăn quả

+ Chăn nuôi gia súc

GV: Em có nhận xét gì về việc khai thác các tài

nguyên tự nhiên ở MLT?

Chuyển ý: Thực trạng đó cũng chính là nguyên nhân gây ra những vấn đề về dân cư của MLT mà chúng ta sẽ tìm hiểu ngay sau đây, chúng ta cùng nhau sang phần 2 Dân

cư và xã hội

?

GV yêu cầu HS phân tích bảng 5.3 Tính

- Giá trị GDP của 10% số dân nghèo nhất và

10% số dân giàu nhất trong tổng số dân của một

nước đề thấy được quy mô GDP của mỗi nhóm

dân.

- Sự chênh lệch về GDP của mỗi nhóm dân.

GV: Nêu cách tính

Giá trị GDP=(Tỉ trọng GDP x GDP)

Chênh lệch=(Tỉ trọng GDP giàu/ Tỉ trọng GDP

nghèo)

- Chi-lê: 10% số người nghèo nhất chiếm 906

triệu USD, 10% số người giàu nhất chiếm 35485

triệu USD, chênh lệch nhau tới gần 40 lần

- Ha-mai-ca: 10% số người nghèo nhất chiếm

218,7 triệu USD, 10% số người giàu nhất chiếm

2454,3 triệu USD, chênh lệch nhau tới trên 11

lần

- Mê-hi-cô: 10% số người nghèo nhất chiếm 5813

triệu USD, 10% số người giàu nhất chiếm

250540,3 triệu USD, chênh lệch nhau tới 43 lần

- Pa-na-ma: 10% số người nghèo nhất chiếm

81,2 triệu USD, 10% số người giàu nhất chiếm

5022,8 triệu USD, chênh lệch nhau tới 61,8 lần

GV: Thông qua số liệu các em vừa tính, cùng với

sgk hãy rút ra những nhận xét về vấn đề dân

cư-2 Dân cư và xã hội

- Chênh lệch giàu nghèo giữa các tầng lớp trong xã hội rất lớn (VD:

Pa-na-ma: chênh lệch 61,8 lần)

- Phần lớn dân cư nghèo, tỉ lệ dân

số sống dưới mức nghèo khổ cao 37%-62%

- Tình trạng đô thị hóa tự phát + Biểu hiện:

• Nhiều thành phố, đô thị

• Tỉ lệ dân đô thị cao (75%DS)

• 1/3 dân đô thị sống khó khăn

+ Hậu quả:

• KT-XH

• Sức ép đối với tài nguyên môi trường

• Chất lượng cuộc sống không được đảm bảo

=> Những quốc gia kể trên đều có sự chênh lệch

rất lớn về GDP giữa các nhóm dân, 10% số người

giàu sở hữu GDP lớn gấp nhiều lần 10% số người

nghèo

GV: Vì sao có sự chênh lệch về sở hữu GDP giữa

các nhóm dân ở mỗi nước?

Chủ yếu do sở hữu tư liệu sản xuất gây ra, những

người giàu trong xã hội sở hữu toàn bộ tư liệu sản

xuất dẫn đến những người nghèo trở thành đội

quân làm thuê

GV: Hãy dựa vào sgk tìm ra một vấn đề về dân

cư nghèo của MLT

Phân biệt đô thị hóa và đô thị hóa tự phát

- Đô thị hóa là quá trình tất yếu dẫn đến khi thực

hiện thành công quá trình công nghiệp hóa

- ĐTH tự phát không xuất phát từ CNH mà chỉ là

sự gia tăng về số dân đô thị, nhiều thành phố đô

thị mọc lên, tuy nhiên trong số dân đô thị có một

tỉ lệ lớn là người dân sống trong tình trạng khó

khăn

KT-XH: Gây rối loạn trật tự đô thị do số lượng

người dân quá đông, môi trường đô thị bị suy

giảm do gia tăng những khu nhà ổ chuột tại vùng

ven đô thị

Chuyển ý: Trước những vấn đề về xã hội của MLT như vậy thì MLT còn phải đối

mặt với các vấn đề về kinh tế như thế nào chúng ta cùng nhau đi tìm hiểu trong phần

II Một số vấn đề về kinh tế

Hoạt động 2: Tìm hiểu một số vấn đề về kinh

tế

GV: Các em hãy quan sát biểu đồ hình 5.4 trong

sgk và nhận xét về tốc độ tăng trưởng GDP của

Mĩ la tinh giai đoạn 1985-2004.

Chúng ta quan sát qua biểu đồ, thấy rằng từ năm

1985 đến năm 2002 tốc độ tăng trưởng GDP của

MLT luôn thấp, thấp nhất là năm 1995: 0,4%, cao

II Một số vấn đề về kinh tế

* Nền kinh tế phát triển không

ổn định, trình độ thấp

- Biểu hiện:

nhất mới chỉ là 6% năm 2004)

GV yêu cầu HS làm việc nhóm để tính tỉ lệ nợ

nước ngoài của các nước MLT dựa vào bảng 5.4:

Nhóm 1: Tính nước Achentina, Bra-xin, Chi-lê

Nhóm 2: Tính nước Ê-cu-a-đo, Ha-mai-ca,

Mê-hi-cô

Nhóm 3: Tính các nước còn lại

GV ghi phần làm việc của các nhóm lên trên

bảng vào phần bảng phụ

- Achentina số nợ bằng 104,3% GDP

- Bra-xin: 47,4% GDP

- Chi-lê: 55,4% GDP

- Ha-mai-ca: 75% GDP

- Mê-hi-cô: 22,2% GDP

- Panama: 63,8% GDP

- Paragoay: 45,1% GDP

- Pê-ru: 43,4% GDP

- Vê-nê-xuê-la: 30,5% GDP

GV: Dựa vào sgk và những hiểu biết của mình

em hãy giải thích vì sao các nước MLT lại có

hiện trạng phát triển nền kinh tế như trên?

GV: Dựa vào sgk em hãy cho biết tình trạng phát

triển kinh tế của các nước MLT trong những năm

gần đây?

GV: Hãy giải thích tại sao nền kinh tế của MLT

lại có những bước khởi sắc trong những năm gần

đây?

Quốc hữu hóa 1 số ngành kinh tế như tại Mêxicô,

đã mạnh dạn thu hồi một số các ngành KT trước

kia nằm trong tay của các nhà tư bản, nay thu hồi

về cho nhà nước quản lí

+ Tốc độ tăng trưởng thấp (từ năm 1985 đến 2002), không ổn định (năm thấp nhất là năm 1995: 0,4%)

+ Nợ nước ngoài lớn (VD: Achentina: Số nợ bằng 104,3% GDP)

+ Đầu tư nước ngoài (FDI) không

ổn định, gần đây giảm (cuối thập niên 90 đạt 70-80 tỉ USD/năm, năm 2003 chỉ đạt 31 tỉ USD/năm)

- Nguyên nhân:

+Tình hình chính trị thiếu ổn định

+ Nguồn đầu tư nước ngoài giảm mạnh

+ Duy trì chế độ phong kiến lâu + Các thế lực thiên chúa giáo cản trở

+ Đường lối phát triển kinh tế- xã hội chưa đúng đắn

* Những năm gần đây nền kinh

tế đã có dấu hiệu tăng trưởng

- Biểu hiện:

+ Tốc độ tăng trưởng tăng (năm

2004 là 6%) + Xuất-nhập khẩu tăng nhanh (21% năm 2004)

+ Nhiều nước đã khống chế được lạm phát

+ Nợ nước ngoài giảm + Đầu tư nước ngoài (FDI) có xu hướng tăng (2004 tăng lên 40 tỉ

- Nguyên nhân:

+ Củng cố bộ máy nhà nước + Phát triển giáo dục

+ Quốc hữu hoá 1 số ngành kinh tế

+ Tiến hành công nghiệp hoá + Tăng cường và mở rộng buôn bán với thế giới

VI

VII