PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY VẤN ĐỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU GIÚP HỌC SINH NÂNG CAO NHẬN THỨC VỀ MÔI TRƯỜNG TRONG MÔN ĐỊA LÝ 12 THPT

”, vì PPDH dự án giúp các em phát huy tốt khả năng tự học, chủ động,sáng tạo trong quá trình tìm hiểu hiểu, nghiên cứu tài liệu cũng như từ thực tếcác em sẽ học được rất nhiều kiến thức,

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH I

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY VẤN ĐỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU GIÚP HỌC SINH NÂNG CAO NHẬN THỨC VỀ MÔI TRƯỜNG TRONG MÔN ĐỊA LÝ 12 THPT

THANH HÓA NĂM 2013

Phần I Đặt vấn đề

I Lớ do chọn đề tài

Cỏch mạng khoa học – cụng nghệ và cỏch mạng xó hội đang phỏt triểnnhư vũ bóo với tốc độ nhanh chưa từng cú trong lịch sử loài người, thỳc đẩynhiều lĩnh vực cú những bước tiến mạnh mẽ và đang mở ra những triển vọng hếtsức lớn lao khi bước vào thế kỉ XXI Bờn cạnh những thành tựu đạt được, nhõnloại cũng đang phải đối mặt với vụ vàn thỏch thức, trong đú cú những vấn đề ảnhhưởng trực tiếp đến cuộc sống của hàng tỉ người trờn toàn cầu, đỏng chỳ ý nhất

là vấn đề biến đổi khớ hậu toàn cầu (BĐKH) Trong bối cảnh đú, nhõn tố conngười giữ vai trũ quan trọng đối với sự phỏt triển kinh tế xó hội của bất cứ mộtquốc gia nào, đào tạo nguồn nhõn lực lại càng là vấn đề quan tõm hàng đầu củacỏc quốc gia Việt Nam cũng như nhiều quốc gia khỏc xỏc định "Đầu tư cho giỏodục là quốc sỏch hàng đầu", trong quỏ trỡnh thực hiện Việt Nam đó chỳ ý đầu tưtoàn diện cho nền giỏo dục, để cú thể cung cấp cho xó hội những hạt nhõn đủđức, đủ tài tiếp tục sự nghiệp xõy dựng và bảo vệ đất nước

Từ những nguyờn nhõn xuất phỏt từ thực tiễn trờn, trờn cơ sở nghiờn cứuđặc điểm tõm lý học sinh, cỏc phương phỏp dạy học (PPDH) hiện đại cũng nhưnội dung chương trỡnh sỏch giỏo khoa Địa lý THPT Từ đú, tụi thấy rằng lứa tuổiTHPT đó trưởng thành hơn về nhận thức và thỏi độ đối với cuộc sống, với tươnglai và sự nghiệp Nhưng quan trọng hơn cả là sự hỡnh thành thế giới quan và cỏchoạt động giao tiếp trong học tập cũng như trong cuộc sống của cỏc em Đặc biệt

ở lớp 11 trong cỏc tiết tự chọn GV cú thể sử dụng nhiều phương phỏp dạy họcmới với nội dung dạy học phong phỳ giỳp cỏc em làm quen với mụi trường xungquanh, làm chủ được bản thõn và ý thức được vai trũ của mỡnh trong cuộc sốnghiện đại

Vỡ vậy, tụi đó lựa chọn PPDH dự ỏn với đề tài “PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY

VẤN ĐỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU GIÚP HỌC SINH NÂNG CAO NHẬN THỨC VỀ MễI

TRƯỜNG TRONG MễN ĐỊA Lí 12 THPT

”, vì PPDH dự án giúp các em phát huy tốt khả năng tự học, chủ động,sáng tạo trong quá trình tìm hiểu hiểu, nghiên cứu tài liệu cũng như từ thực tếcác em sẽ học được rất nhiều kiến thức, kỹ năng và giá trị mới; hơn nữa các emcòn có thể khám phá các ý tưởng theo sở thích, nguyện vọng của cá nhân cũngnhư các thành viên trong một nhóm.

II Mục đích

Thông qua một số tiết học tự chọn của lớp 11 A9 thực hiện, xây dựng một

số giáo án theo phương pháp học theo dự án về vấn đề BĐKH nhằm tạo hứngthú cho HS trong môn địa lý và quan trọng hơn giúp các em nhận thức đúng đắn

về vấn đề BĐKH và có ý thức chung tay bảo vệ môi trường

III Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xây dựng một số giáo án thực nghiệm

- Vận dụng phương pháp dạy học dự án và một số phương pháp dạy học tích cựcnhằm nâng cao hiệu quả dạy học

- Đánh giá kết quả

IV Đối tượng và thời gian nghiên cứu

1 Đối tượng nghiên cứu

Học sinh lớp 11 A9 trường THPT Yên Định 1

2 Thời gian nghiên cứu

Thực hiện trong một số tiết học tự chọn trong năm học 2012 - 2013

V Phương pháp nghiên cứu

Phối hợp nhiều phương pháp trong đó chủ yếu 2 phương pháp

1 Về nghiên cứu lý luận

Làm việc trong phòng, tham khảo và đọc tài liệu có liên quan đến đề tài

2 Về nghiên cứu thực tiễn

Soạn và thiết kế một số giáo án tiến hành thực nghiệm tại lớp 11A9

Phần II Giải quyết vấn đề

I Cơ sở lớ luận và cơ sở thực tiễn

1 Cơ sở lớ luận

Sự thật về thực trạng dạy và học mụn Địa lý núi riờng và cỏc mụn xó hộinúi chung đó được biết đến, đa phần cỏc bậc phụ huynh và cỏc em học sinh cú tưtưởng ngỏn ngại học cỏc mụn này vỡ nhiều lớ do tỏc động, hơn nữa cỏc nguyờnnhõn chủ quan như thiếu cơ sở vật chất hạ tầng, chưa cú cỏc điều kiện học tậptốt (Địa lý là mụn học thực nghiệm),…nờn chất lượng đạt được khụng nhưmong muốn Đứng trước vấn đề này, đội ngũ giỏo viờn đó và đang bồi dưỡng đểnõng cao cả về chất và lượng, đỏp ứng nhu cầu của thời đại Trong cỏc chu kỡbồi dưỡng thường xuyờn cho GV, sở GD & ĐT Thanh Húa đó cú nhiều chyờn

đề trong đú cú chuyờn đề về một số phương phỏp và kĩ thuật dạy học mới nhằmnõng cao hiệu quả dạy học

Bờn cạnh cỏc phương phỏp dạy học, nội dung dạy học cũng hết sức phongphỳ Ngoài kiến thức trong SGK hiện nay cú rất nhiều nội dung dạy học đượctớch hợp trong mụn địa lý, trong đú cú vấn đề mụi trường Mụi trường hiện nay

là một trong những vấn đề mang tớnh toàn cầu Vấn đề mụi trường khụng chỉ đặt

ra cấp thiết cho một quốc gia, khu vực mà là cả vấn đề được thế giới quan tõm.Đặc biệt là vấn đề BĐKH Như đó núi ở trờn, BĐKH là một vấn đề lớn, sức ảnhhưởng của vấn đề mang tầm quốc tế, vỡ vậy cỏc chương trỡnh giỏo dục BĐKH đóđược thực hiện khỏ rộng rói và được nhiều tổ chức quan tõm Tuy nhiờn vấn đềđặt ra vẫn nằm ở khõu thực hiện Hiện nay, chưa cú mụn học riờng về BĐKH,cỏc nội dung giỏo dục BĐKH được tớch hợp trong chương trỡnh SGK của nhiềumụn học như Giỏo dục cụng dõn, Sinh học, Địa lý… nhưng kết quả đạt đượcvẫn chưa thực sự khả thi

Trong quỏ trỡnh phõn tớch nội dung chương trỡnh SGK Địa lý THPT, tụithấy rằng mụn Địa cú nhiều khả năng để tớch hợp giỏo dục BĐKH, vỡ mụn Địa

lý trang bị cho học sinh cỏc kiến thức tổng hợp về ĐLTN và ĐLKTXH mà từng

thành phần hoặc tổng hợp thể tự nhiên và kinh tế - xã hội đều liên quan trực tiếp,hoặc gián tiếp đến BĐKH Tùy từng trường hợp cụ thể các đối tượng địa lý đó

có thể là tác nhân, có khi lại là đối tượng hứng chịu hậu quả Do vậy, việc có thểtích hợp giáo dục BĐKH vào môn Địa lý là điều không phải bàn cãi Nhưng phảithực hiện như thế nào để có được kết quả tốt nhất và đồng bộ?

Như vậy, phải làm thế nào để học sinh thực sự hứng thú với môn học vàmục tiêu của chương trình giáo dục BĐKH đạt được kết quả? Tôi đã nghiên cứu

và áp dụng phương pháp dạy học dự án vào lớp 11 THPT nhằm nâng cao nhậnthức của học sinh về vấn đề BĐKH

2 Cơ sở thực tiễn

Nghiên cứu thực trạng giáo dục BĐKH ở trường THPT trước tình hìnhbiến đổi khí hậu ngày càng sâu sắc Nhận thấy ưu điểm vượt trội của môn địa lýtrong tích hợp nội dung giáo dục BĐKH, tuy nhiên các hình thức tổ chức, nộidung thực hiện tích hợp còn nhiều hạn chế

Dựa trên những nghiên cứu về các tính chất, các đặc trưng của hình thứcdạy học bằng phương pháp xây dựng các dự án, tôi nhận thấy đây là mộtphương pháp dạy học mới, có hiệu quả cao Đặc biệt là xuất phát từ thực tiễn HStrường THPT Yên Định 1, các em còn chưa hiểu nhiều về vấn đề BĐKH, trongkhi các em có rất nhiều năng lực để tìm hiểu và hành động Vì vậy dạy học bằngphương pháp dự án hoàn toàn có thể thực hiện ở trường THPT Yên Định 1nhằm phát huy tính độc lập tự chủ của HS đồng thời nâng cao hiệu quả nội dungdạy học

II Thiết kế một số giáo án vận dụng phương pháp học theo dự án

Trong học theo dự án, các hoạt động học tập dược thiết kế mang tính thiếtthực, liên quan đến nhiều lĩnh vực kiến thức, lấy người học làm trung tâm vàgắn kiến thức nhà trường với những vấn đề thực tiễn của thế giới thực tại xuấtphát từ nội dung học, GV đưa ra một chủ đề với gợi ý hấp dẫn, kích thích ngườihọc tham gia thực hiện Dự án là một bài tập tình huống mà người học phải giảiquyết bằng các kiến thức theo nội dung bài học Học theo dự án đặt người họcvào tình huống có vấn đề nhưng việc giải quyết vấn đề đòi hỏi sự tự lực cao củangười học Khi người học được tự lựa chọn nội dung/ tiểu chủ đề và tự đặt ravấn đề cần tìm hiểu nghiên cứu, người học sẽ hoàn toàn chủ động tích cực trongviệc lập kế hoạch nghiên cứu, tìm kiếm, tổng hợp, xử lí thông tin để giải quyếtvấn đề được đặt ra.

Học theo dự án mang các vấn đề thực tế vào trong môi trường lớp học,không đơn thuần chỉ là sự tập hợp của các nhân tố riêng lẻ mà là hệ thống cáchoạt động được kết nối tới các lĩnh vực khác nhau của việc học Kết quả của họctheo dự án sẽ vượt qua các ranh giới của môn học đơn lẻ, động lực được tạo ra

từ bên trong Học sinh sẽ lựa chọn dự án của mình và sẽ tự phân tích, khám phácác chủ đề dự án đó vì các vấn đề thường vô cùng thú vị đối với sự tò mò củacác em

Trong học theo dự án, HS được tự chọn các chủ đề dự án Mỗi chủ đề haychủ điểm đều bắt đầu từ thực tế môi trường nơi các em sống và hình thành nêncảm hứng để các em tiến hành dự án Thế giới của các em rất giàu trí tưởngtượng và được định hình thông qua xã hội mà các em đang sống Đó là lí do tạisao học theo dự án là một cách học độc đáo đa dạng mang lại kết quả cao

- Đánh giá kết quả

3 Hiệu quả khi xây dựng các dự án dạy học về BĐKH

Dạy học theo dự án là một phương pháp dạy học mới, các hoạt động họctập được thiết kế mang tính thiết thực, liên quan đến nhiều lĩnh vực kiến thức,

lấy HS làm trung tâm và gắn kiến thức nhà trường với những vấn đề thực tiễn

Vì vậy đối với HS THPT dạy học theo dự án là một phương pháp tích cựctạo cho các em nhiều kĩ năng sống đồng thời giúp các em hiểu hơn về nhữngvấn đề xung quanh Đặc biệt về vấn đề BĐKH, lâu nay các em mới chỉ đượcnghe đến, nhắc đến mà chưa thực sự có cơ hội tìm hiểu Vì vậy dạy học theophương pháp dự án về BĐKH là thực sự cần thiết và có hiệu quả

4 Thiết kế một số giáo án theo phương pháp dạy học dự án về BĐKH ở chương trình Địa lý lớp 11 THPT

4.1 Đề xuất một số dự án

- Dự án 1: Biến đổi khí hậu toàn cầu

- Dự án 2: Đông Nam Á- Thách thức trước biến đổi khí hậu toàn cầu

4.2 Xây dựng dự án

Dự án 1: Biến đổi khí hậu toàn cầu

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức:

- Trình bày được khái niệm BĐKH.

- Biết được nguyên nhân, biểu hiện và hậu quả của BĐKH.

- Nhận thúc được sự cần thiết phải bảo vệ môi trường.

2 Kĩ năng:

- Thu thập và xử lí thông tin.

- Bước đầu hình thành một số kĩ năng lập kế hoạch, giao tiếp, điều tra, phân tích, tổng hợp và báo cáo…

3 Thái độ:

- Có ý thức bảo vệ môi trường sinh thái.

II PHƯƠNG PHÁP VÀ PHƯƠNG TIỆN

- Tư liệu: Tranh ảnh, vi deo ONMT, các thiên tai trên thế giới…

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY- HỌC

1 Vào bài

BĐKH toàn cầu là một vấn đề đang được cả thế giới quan tâm Trong chương trình địa lý lớp 11, chúng ta đã được học một số vấn đề mang tính toàn cầu trong đó có vấn đề BĐKH Trong tiết học này chúng ta sẽ tìm hiểu kĩ hơn về nguyên nhân, biểu hiện, hậu quả và một số giải pháp.

2 Bài mới

Bước 1: Lập kế hoạch- Thực hiện trong 1 tiết chính khóa.

Lựa chọn

chủ đề

( 5 phút)

Giới thiệu chủ đề tìm hiểu “ Vấn

đề BĐKH” Bài này sẽ được học theo phương pháp dự án.

Nhắc lại tên chủ đề cần tìm hiểu.

- Thảo luận cùng HS để lược bớt các ý kiến trùng nhau và hình thành nhiệm vụ của dự án.

- Cho HS nêu các nhiệm vụ cần thực hiện của dự án

- GV sử dụng sơ đồ tư duy nêu các nhiệm vụ cần thực hiện của

- HS nêu các nhiệm vụ của dự án.

Nội dung Hoạt động của GV Hoạt động của HS

1 Thế nào là BĐKH?

2 Nguyên nhân của BĐKH?

3 Biến đổi khí hậu có những biểu hiện gì?

4 Hậu quả của BĐKH.

- Cho HS lựa chọn nhiệm vụ theo

sở thích, hình thành các nhóm tìm hiểu các nhiệm vụ.

+ Nhóm 1: Nhiệm vụ 1 + Nhóm 2: Nhiệm vụ 2.

+ Nhóm 3 Nhiệm vụ 3.

+ Nhóm 4: Nhiệm vụ 4.

- Hướng dẫn các nhóm ghi sổ theo dõi và phân công nhiệm vụ trong nhóm

- Theo dõi và giúp đỡ HS

- Hướng dẫn một số kĩ năng thực hiện dự án: Giao tiếp, tìm kiếm

và xử lí thông tin, trình bày báo cáo: có thể trình bày báo cáo trên Powerpoint, trên giấy Ao…

- Suy nghĩ và lựa chọn nhiệm vụ.

- Ngồi theo nhóm, lắng nghe

Bước 2: Thực hiện kế hoạch dự án và xây dựng sản phẩm

Thực hiện trong thời gian 1 tuần, GV yêu cầu HS các nhóm làm việc độc lập ở nhà

theo nội dung, kế hoạch đã thống nhất.

Thực hiện theo kế hoạch;

- Nhóm 1: Tìm hiểu Thế nào

là BĐKH

- Nhóm 2: Tìm hiểu nguyên

Nội dung Hoạt động của GV Hoạt động của HS

- Từng nhóm phân tích kết quả thu thập được từ các nguồn tài liệu khác nhau

- Tổng hợp thông tin và thảo luận, trao đổi về cách trình bày sản phẩm

- Xây dựng báo cáo

- Có kế hoạch trình bày báo cáo.

Bước 3: Báo cáo kết quả trước lớp- Thực hiện trong 1 tiết chính khóa

- Các nhóm tham gia phản hồi, góp ý kiến.

- Cả lớp thống nhất các ý kiến và đưa ra hoạt động nối tiếp của dự án:

+ Bản thân cần làm gì để cùng chung tay bảo vệ môi trường, hạn chế BĐKH.

- Tuyên truyền mọi người cùng tham gia.

Nội dung Hoạt động của GV Hoạt động của HS

HS trả lời các câu hỏi:

1 Thế nào là BĐKH? Nêu nguyên nhân, hậu quả của BĐKH?

2 Bản thân cần làm gì để cùng chung tay bảo vệ môi trường, hạn chế BĐKH.?

3 Biên bản thảo luận:

3 Biến đổi khí hậu có những biểu hiện gì?

BĐKH

Hậu quả của BĐKH.

Thế nào là BĐKH?

Nguyên nhân của BĐKH?

Dự án 2: Đông Nam Á- Thách thức trước Biến đổi khí hậu toàn cầu

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức:

- Biết được nguyên nhân, biểu hiện và hậu quả của BĐKH ở Đông Nam Á.

- Giải thích được tại sao BĐKH khiến Đông Nam Á phải quan tâm.

- Biết được một số biện pháp cần thực hiện để đối phó lại BĐKH của khu vực Đông Nam Á

- Liên hệ với Việt Nam trong Đông Nam Á trước thách thức của BĐKH.

2 Kĩ năng:

- Thu thập và xử lí thông tin.

- Bước đầu hình thành một số kĩ năng lập kế hoạch, giao tiếp, điều tra, phân tích, tổng hợp và báo cáo…

- Tư liệu: Tranh ảnh, vi deo một số thiên tai ở khu vực Đông Nam Á…

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY- HỌC

1 Vào bài

Theo các chuyên gia trong những năm tới, Đông Nam Á sẽ là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề của BĐKH toàn cầu Hiện nay ĐNA đang đứng trước

nhiều nguy cơ ảnh hưởng của BĐKH toàn cầu Chúng ta sẽ tìm hiểu vấn đề này trong nội dung bài học hôm nay

2 Bài mới

Bước 1: Lập kế hoạch- Thực hiện trong 1 tiết chính khóa.

- Thảo luận cùng HS để lược bớt các ý kiến trùng nhau và hình thành nhiệm vụ của dự án.

- Cho HS nêu các nhiệm vụ cần thực hiện của dự án

- GV sử dụng sơ đồ tư duy nêu các nhiệm vụ cần thực hiện.

1 Nguyên nhân của BĐKH ở Đông Nam Á.

2 Biểu hiện của BĐKH ở Đông Nam Á.

3 Vì sao Đông Nam Á là khu vực chịu ảnh hưởng mạnh của

BĐKH?

4 Các biện pháp cần thực hiện nhằm giảm bớt BĐKH ở Đông Nam Á.

- Cho HS lựa chọn nhiệm vụ theo

- Trao đổi theo cặp, ghi nội dung vào giấy A0

- Cùng GV thảo luận để lựa chọn nội dung thực hiện dự án.

- HS nêu các nhiệm vụ của dự án.

- Suy nghĩ và lựa chọn nhiệm vụ.

- Ngồi theo nhóm, lắng nghe và cùng tham gia

- Thảo luận xây dựng nhiệm vụ

Nội dung Hoạt động của GV Hoạt động của HS

sở thích, hình thành các nhóm tìm hiểu các nhiệm vụ.

+ Nhóm 1: Nhiệm vụ 1 + Nhóm 2: Nhiệm vụ 2.

+ Nhóm 3 Nhiệm vụ 3.

+ Nhóm 4: Nhiệm vụ 4.

- Hướng dẫn các nhóm ghi sổ theo dõi và phân công nhiệm vụ trong nhóm

- Theo dõi và giúp đỡ HS

- Hướng dẫn một số kĩ năng thực hiện dự án: Giao tiếp, tìm kiếm

và xử lí thông tin, trình bày báo cáo: có thể trình bày báo cáo trên Powerpoint, trên giấy Ao…

của nhóm.

- Các nhóm trưởng báo cáo kế hoạch của nhóm.

- Các nhóm khác bổ sung, cùng tham gia góp ý kiến.

Bước 2: Thực hiện kế hoạch dự án và xây dựng sản phẩm

( Thực hiện trong thời gian 1 tuần ở nhà GV giao nhiệm vụ và yêu cầu các nhóm

hoàn thành chuẩn bị cho tiết học tuần sau báo cáo)

Thực hiện theo kế hoạch;

- Nhóm 1: Tìm hiểu nguyên nhân của BĐKH ở Đông Nam Á.

- Nhóm 2: Tìm hiểu biểu hiện của BĐKH ở Đông Nam Á.

- Nhóm 3: Tìm hiểu vì sao Đông Nam Á là khu vực chịu ảnh hưởng mạnh của BĐKH?

- Nhóm 4: Tìm hiểu các biện pháp cần thực hiện nhằm giảm bớt

Nội dung Hoạt động của GV Hoạt động của HS

- Từng nhóm phân tích kết quả thu thập được từ các nguồn tài liệu khác nhau

- Tổng hợp thông tin và thảo luận, trao đổi về cách trình bày sản phẩm

- Xây dựng báo cáo

- Có kế hoạch trình bày báo cáo.

Bước 3: Báo cáo kết quả trước lớp - Thực hiện trong 1 tiết chính khóa

+ Việt Nam của chúng ta đang có những biểu hiện gì của BĐKH + Bản thân cần làm gì để cùng chung tay bảo vệ môi trường, hạn chế BĐKH ở Việt Nam nói chung

và Đông Nam Á nói riêng.

- Tuyên truyền mọi người cùng tham gia.