Tuy nhiên khi đưa các câu truyện đến cho trẻ đòi hỏi người giáo viênphải lựa chọn những câu truyện hay phù hợp với lứa tuổi, có ý nghĩa giáo dục trẻ, có những suy nghĩ sáng tạo, tạo môi
Trang 1I PHẦN MỞ ĐẦU.
1 Lý do chọn đề tài.
Các tác phẩm văn học nói chung và câu truyện nói riêng là món ăn tinh thầnkhông thể thiếu đối với trẻ thơ nhất là lứa tuổi mẫu giáo Nó đem lại cho trẻ nhữnghiểu biết đầu tiên về cuộc sống xung quanh, giúp trẻ hoàn thiện nhận thức về cuộcsống, có kỹ năng giao tiếp, biết được mối quan hệ giữa người với người, giữangười với thiên nhiên, biết được đúng sai, xấu tốt, thiện ác qua mỗi tác phẩm.Truyện nuôi dưỡng và phát triển ở trẻ trí tưởng tượng, sáng tạo nghệ thuật Quahoạt động làm quen với các câu truyện trẻ được giáo dục truyền thống của dân tộc,giáo dục cội nguồn, giáo dục tình yêu thương con người, thiên nhiên, quê hươngđất nước, đặc biệt từ những gì gần gũi nhất Cho nên câu truyện là phương tiệngiáo dục con người nhạy bén nhất, lâu bền nhất và cũng hiệu quả nhất
Vì vậy việc đem các câu truyện đến cho trẻ là một việc rất quan trọng và cầnthiết Đối với trẻ mẫu giáo, quá trình được tiếp xúc với các câu truyện phải từ dễđến khó, từ đơn giản đến phức tạp, để từ đó trẻ bộc lộ khả năng hiểu, cảm thụ cáccâu truyện và kể được câu truyện một cách sáng tạo Khả năng cảm thụ đó là sựphát triển trực tiếp của trẻ về các lĩnh vực: Nhận thức - Ngôn ngữ - Tình cảm và kỹnăng xã hội Tuy nhiên khi đưa các câu truyện đến cho trẻ đòi hỏi người giáo viênphải lựa chọn những câu truyện hay phù hợp với lứa tuổi, có ý nghĩa giáo dục trẻ,
có những suy nghĩ sáng tạo, tạo môi trường, tạo cơ hội cho trẻ được tìm tòi khámphá, trải nghiệm phát huy tính tích cực của trẻ để từ đó đưa ra những phương pháp,biện pháp thích hợp nhằm giúp trẻ phát triển tốt khả năng hiểu, cảm thụ và kểthành câu chuyện sáng tạo theo ý hiểu riêng của trẻ
Hiện nay ở các trường mầm non trẻ đã được làm quen với các câu truyện tùytheo từng độ tuổi, song không vì thế mà đa số trẻ đều cảm nhận được cái hay, cáiđẹp trong mỗi câu truyện Do đó trong quá trình giảng dạy cũng như việc truyềnthụ những kiến thức, kỹ năng cho trẻ làm quen với các câu truyện tôi thấy: Khảnăng hiểu, cảm thụ nội dung câu truyện và kể thành câu chuyện sáng tạo theo ýhiểu riêng của trẻ mẫu giáo vẫn còn nhiều hạn chế Bản thân tôi thấy mình cần cónhững biện pháp cụ thể nhằm giúp trẻ phát triển tốt khả năng hiểu, cảm thụ và kể
Trang 2chuyện sáng tạo Đó là lý do tôi chọn đề tài “Một số biện pháp nâng cao chất
lượng dạy trẻ mẫu giáo kể chuyện sáng tạo”.
2 Mục đích nghiên cứu.
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và tìm hiểu thực trạng khả năng hiểu, cảm thụnội dung câu truyện của trẻ mẫu giáo, tôi tìm ra một số biện pháp để truyền thụ cácnội dung câu truyện cho trẻ một cách nhẹ nhàng, có hiệu quả, trẻ lĩnh hội các tácphẩm được sâu sắc nhất từ đó trẻ kể được câu truyện sáng tạo theo cách riêng củatrẻ
3 Thời gian, địa điểm.
3.1 Thời gian.
Tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài này từ tháng 8 năm 2014 đến tháng 04năm 2015
3.2 Địa điểm
Việc nghiên cứu của tôi được tiến hành ở hai điểm trường: Lớp Mẫu giáo
tại điểm trường Hội Phố, Phương Nam trường Mầm non Đông Hải
4 Đóng góp mới về mặt lý luận, thực tiễn.
Cần đánh giá thật chính xác: Môi trường sống, đặc thù của trẻ em vùng miền
để có những biện pháp, hình thức và liều lượng tác động phù hợp
Tránh lựa chọn biện pháp có tính áp đặt, phải tổ chức hướng cho trẻ học tập,thực hành và lĩnh hội kiến thức mới bằng cách tìm tòi, khám phá ra tất cả mọi hoạtđộng nhờ đó tăng cường khả năng tham gia các hoạt động làm quen với tác phẩmvăn học cho trẻ
Trang 3II PHẦN NỘI DUNG
1 Chương 1: TỔNG QUAN
1.1 Cơ sở lý luận
* Biện pháp: Cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể.
* Nâng cao: Làm tăng thêm.
* Chất lượng: Giá trị về mặt lợi ích của con người, đời sống .
* Sáng tạo: Tạo ra những giá trị mới về vật chất hoặc tinh thần; Có cách
giải quyết mới, không bị gò bó, phụ thuộc vào cái đã có
* Kể chuyện sáng tạo: Vẫn giữ nguyên nội dung cốt truyện, làm phong phú
cốt chuyện hay nói cách khác kể chuyện sáng tạo không làm biến dạng Sáng tạokhông có nghĩa là sáng tạo ra một câu truyện mới mà căn cứ vào những yếu tốđộng, biến đổi của truyện để sáng tạo trong kể chuyện Sáng tạo trong diễn đạtngôn ngữ kể làm câu chuyện thêm sinh động, hấp dẫn hơn nhưng nội dung cốtchuyện thì không thay đổi Mục đích của việc kể chuyện sáng tạo là giúp trẻ yêunhững câu chuyện, phát triển ngôn ngữ cho trẻ Qua đó nhằm xây dựng ở trẻ nhâncách đạo đức biết yêu ghét rõ ràng, cũng là phương tiện nâng cao trí tuệ, phát triểntrí nhớ, trí tưởng tượng sáng tạo, củng cố kiến thức kỹ năng sống, sự tự tin cho trẻ.Nhằm mục đích truyền cho trẻ hiểu thêm về vẻ đẹp truyền thống của dân tộc: Lòngnhân ái, thủy chung; tính công bằng, yêu lẽ phải; tính cần cù chịu khó; yêu nước,thương nòi; tính tự tin và lạc quan yêu đời
* Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy trẻ mẫu giáo kể chuyện sáng tạo: Một vài cách làm, cách giải quyết, nhằm làm tăng thêm khả năng kể
chuyện sáng tạo cho trẻ mẫu giáo tại trường Mầm non Đông Hải
1.2 Cơ sở thực tiễn
Vấn đề đã được nhiều tác giả nghiên cứu song chủ yếu tập trung vào đốitượng 3 - 4 - 5 tuổi Các giải pháp đưa ra đã giải quyết được thực trạng của họcsinh, phần nào giúp giáo viên đổi mới phương pháp, hình thức dạy học Tuy nhiên,
có những giải pháp mang tính đặc thù phù hợp cho đối tượng học sinh của từnglớp Vậy để đi sâu hơn một số giải pháp nhằm đem lại hiệu quả thực sự trong quá
Trang 4trình giảng dạy tôi đã chọn đề tài "Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy
trẻ mẫu giáo kể chuyện sáng tạo".
Trang 52 CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 Thực trạng việc dạy trẻ kể chuyện sáng tạo tại điểm trường Hội Phố, Phương Nam trường Mầm non Đông Hải.
2.1.1 Vài nét về địa bàn nghiên cứu:
Xã Đông Hải có 10 thôn, số hộ dân 1479 hộ, dân số 5786 khẩu, trong đó có
611 trẻ trong độ tuổi từ 0 - 6 tuổi Có 6 dân tộc sinh sống trên địa bàn (đó là: Tày;Dao; Sán chỉ; Sán dìu; Hoa; Nùng) Trường mầm non Đông Hải nằm trên địa bàn
xã Đông Hải huyện Tiên Yên là một xã vùng thấp ven biển, có diện tích rộng, nằm
ở vị trí có đường quốc lộ 18A chạy dọc qua
Năm học 2014 – 2015 trường có tổng số nhóm lớp là: 20, có số học sinh là
478 cháu, các nhóm lớp được học tại 9 thôn trong địa bàn xã, có 2 lớp mẫu giáo100% là con em dân tộc ít người Trong đó có 20/20 lớp ăn bán trú tại trường, sốhọc sinh ăn bán trú đạt 100%
* Về đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên: Tổng số 54 người trong đó: 4 cán
bộ quản lý, 32 giáo viên trực tiếp giảng dạy, 7 cô nuôi, 1 nhân viên kế toán, 1 y tếtrường học, 9 nhân viên biệt phái chưa có trình độ đào tạo chuẩn giáo viên mầmnon
Trình độ chuyên môn nghiệp vụ: 100% cán bộ giáo viên có trình độ chuyênmôn đạt từ chuẩn trở lên trong đó trình độ đại học: 11, cao đẳng có 3, trung cấp 33,nhân viên nhà bếp 7 người có chứng chỉ nấu ăn, giáo viên nhiệt tình trong công tácgiảng dạy và có ý thức trách nhiệm cao, có biện pháp tốt để thực hiện sự chỉ đạocủa trường
* Về cơ sở vật chất của nhà trường: Có đủ phòng học cho lớp, có đủ cáctrang thiết bị tối thiểu như bàn ghế học sinh, bàn ghế giáo viên, bảng, tủ giá để đồdùng, đồ chơi để tổ chức các hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ
* Ban đại diện cha mẹ học sinh rất nhiệt tình sẵn sàng hỗ trợ, đóng góp trongcác phong trào của lớp, của trường
Trong điều kiện thực tế của quá trình giảng dạy tôi cũng gặp không ít nhữngkhó khăn và thuận lợi sau:
Trang 62.1.2 Thuận lợi
Ban giám hiệu có năng lực quản lý, chỉ đạo các hoạt động của nhà trường,nắm vững mục tiêu đào tạo, trình độ quản lý tốt, được giáo viên, nhân viên trongtrường và nhân dân địa phương tín nhiệm
Đội ngũ giáo viên, nhân viên yêu nghề, mến trẻ, luôn trau dồi phẩm chất đạođức, chấp hành tốt mọi chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước.Luôn nâng cao tinh thần trách nhiệm, chăm sóc trẻ tận tình chu đáo, tạo được lòngtin đối với các bậc phụ huynh
Tập thể cán bộ giáo viên, nhân viên trong trường đoàn kết cùng quyết tâmphấn đấu xây dựng trường tiên tiến, trường tiên tiến xuất sắc, và hướng tới xâydựng trường đạt trường chuẩn quốc gia
Nhà trường có đội ngũ giáo viên trẻ, nhiệt tình, có đội ngũ cán bộ giáo viêngiỏi làm nòng cốt, các đồng chí giáo viên tâm huyết với nghề, luôn yêu nghề, mếntrẻ, có tinh thần trách nhiệm cao, luôn thực hiện tốt mọi nhiệm vụ được giao
Trẻ đi học đầy đủ và đều đặn, các cháu ngoan ngoãn và có nề nếp học tập,trong lớp có 100% số học sinh là học sinh 5 tuổi
* Cơ sở vật chất: Trong những năm gần đây được sự quan tâm của các cấp
lãnh đạo của Huyện, Phòng Giáo dục và Đào tạo, các ban ngành đoàn thể trong xã,trường, phụ huynh và nhân dân địa phương tạo mọi điều kiện giúp đỡ về mọi mặtnhư xây dựng các điểm trường mới khang trang, mua sắm đầy đủ đảm bảo cáctrang thiết bị đồ dùng, đồ chơi thiết bị dạy học tối thiểu theo thông tư 02 quy địnhcủa chương trình giáo dục mầm non đối với lớp giáo 5- 6 tuổi
2.1.3 Khó khăn:
* Về phía giáo viên:
Nhận thức về đổi mới phương pháp dạy học còn hạn chế, do đó khi dạy vẫncòn dạy truyền khẩu từ cô đến trẻ, đồ dùng dạy học phục vụ cho tiết kể chuyện cònhạn chế nên trẻ có ít cơ hội để trải nghiệm
Một số giáo viên đã có ý tưởng làm đồ dùng nhưng đồ dùng chưa thực sự đẹp,sáng tạo, khó sử dụng, nên các tiết học chưa có sức thu hút ở trẻ
Trang 7Khả năng sử dụng máy tính, soạn giảng trình chiếu để gây hứng thú cho trẻtrong tiết kể chuyện, cũng như việc sưu tầm những video, những tranh ảnh trênmạng của giáo viên còn hạn chế.
Một số giáo viên cũng có tuổi nên việc làm và sử dụng đồ dùng vào các tiết
kể chuyện chưa linh hoạt
Giáo viên xây dựng kế hoạch thì ít đưa các dạng kể chuyện sáng tạo vàohướng dẫn trẻ
Kế hoạch bài dạy hệ thống câu hỏi đóng không phát huy được tính sáng tạocủa trẻ trong hoạt động cho trẻ kể chuyện sáng tạo
* Về phía trẻ:
Trẻ ở lớp ghép có nhiều độ tuổi, trẻ chưa thực sự hứng thú khi tham gia kểchuyện sáng tạo Nhiều trẻ còn nhút nhát chưa dám trả lời các câu hỏi của cô vàchưa cảm nhận được câu chuyện
Tính sáng tạo, khả năng diễn đạt, triển khai và phán đoán trước mọi diễnbiến trong kể chuyện sáng tạo của trẻ còn hạn chế do từ trước đến nay việc cho trẻ
kể chuyện sáng tạo chỉ dừng ở việc cho trẻ nhớ tên chuyện, hiểu nội dung truyện
và thuộc truyện
Phụ huynh chưa thực sự quan tâm tỉ mỉ đến việc con đã học những câutruyện gì ở lớp nên chưa phối hợp được với giáo viên để giúp cho trẻ hình thànhnhững chuẩn mực đạo đức nhất định
Một số bậc phụ huynh do bận rộn công việc, thiếu kinh nghiệm và khả năng
hỗ trợ giáo dục trẻ ở nhà nên chưa quan tâm đến việc tạo cơ hội cho trẻ rèn luyện
và được kể chuyện sáng tạo cho mọi người trong gia đình nghe
* Cơ sở vật chất
Đồ dùng trực quan dành cho nội dung kể truyện sáng tạo còn ít chưa đa dạngphong phú Đặc biệt là đồ đùng tự tạo cho trẻ hoạt động còn rất ít, do chưa có kếhoạch bổ sung đồ dùng dành cho kể chuyện sáng tạo theo từng chủ đề, việc sưutầm đồ dùng còn thiếu yếu tố thẩm mỹ, chưa vận động phụ huynh đóng góp tranhtruyện bổ sung vào góc văn học
Trang 82.1.4 Thực trạng của việc dạy trẻ mẫu giáo kể chuyện sáng tạo
Các câu truyện thường xuyên có trong chế độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ ởtrường Thực tế quan sát trẻ mẫu giáo được tiếp xúc với các câu chuyện rất lớn:Trẻ được tiếp xúc với nội dung các câu chuyện qua các giờ ăn, giờ ngủ, giờ học,hoạt động góc, hoạt động chiều và ở mọi lúc, mọi nơi Có một số trẻ hứng thú thíchđược nghe cô kể truyện, sau khi được nghe trẻ bộc lộ những cảm xúc rõ rệt: Vui,buồn, giận hờn, yêu thương, ghét bỏ, thích, không thích Tuy nhiên để xác định khảnăng ban đầu của trẻ tôi đã điều tra học sinh của lớp Hội Phố, Phương Nam và thuđược kết quả như sau:
* Số trẻ được khảo sát: 60 trẻ.
3 Trẻ biết sử dụng đồ dùng kể truyện sáng tạo 26/60 = 43%
4 Hứng thú tham gia kể sáng tạo truyện 28/60 = 47%
5 Biết thể hiện sắc thái, biểu cảm khi kể 25/60 = 42%
6 Trí tưởng tượng, khả năng phán đoán tình
- Hình thức tổ chức lớp chưa linh hoạt, chưa kích thích hứng thú cho trẻ
- Đa số giáo viên khi xây dựng kế hoạch không đưa vào các bài dạy trẻ kểchuyện sáng tạo, kể chuyện theo tranh, kể chuyện theo đồ vật, kể chuyện theo kinh
Trang 9nghiệm vào dạy trẻ mà chỉ tổ chức ở một phạm vi hẹp đó là kể chuyện cho trẻnghe.
- Cô chưa quan tâm động viên đến từng trẻ kịp thời
- Giáo viên chưa có sự đầu tư nhiều cho các tiết dạy: Các đồ dùng, phươngtiện chưa hấp dẫn để giúp trẻ hứng thú tham gia vào nội dung các câu chuyện
- Giọng kể chuyện, ngữ điệu, cử chỉ còn hạn chế
- Chưa biết cách đọc, kể các câu chuyện cho trẻ nghe
- Chưa thường xuyên tích cực đọc, kể các câu chuyện thường ngày để trẻđược cảm nhận, được đánh giá
2.2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY TRẺ MẪU GIÁO KỂ CHUYỆN SÁNG TẠO Ở TRƯỜNG MẦM NON ĐÔNG HẢI.
Trang 10Dựa vào việc nghiên cứu và đánh giá thực trạng, tôi mạnh dạn đưa ra một sốbiện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy trẻ mẫu giáo kể chuyện sáng tạo cho trẻđược tốt hơn.
2.2.1 Xây dựng kế hoạch:
Để đảm bảo mục tiêu và sự phát triển của trẻ thì giáo viên phải xây dựng kếhoạch thật chi tiết, cụ thể Kế hoạch có đầy đủ các hình thức kể chuyện sáng tạocho trẻ Giáo viên cần căn cứ vào khả năng, nhu cầu học tập, tình hình thực tế địaphương, kinh nghiệm sống của trẻ để xác định mục tiêu, nội dung cụ thể Xâydựng kế hoạch để đưa ra kiến thức, kỹ năng, thái độ phù hợp với từng độ tuổi, đảmbảo mức độ từ dễ đến khó
Ví dụ: Xây dựng kế hoạch đảm bảo các hình thức kể chuyện cho trẻ nghe;
kể chuyện theo tranh; dạy trẻ kể chuyện; kể chuyện theo đồ vật, đồ chơi; kể chuyệnsáng tạo; trẻ biết đóng kịch; kể chuyện theo kinh nghiệm
Xây dựng kế hoạch để xác định mục đích, yêu cầu của tiết dạy nhằm đưa rakiến thức, kỹ năng, thái độ cho trẻ một cách phù hợp
Xây dựng kế hoạch giúp giáo viên đưa ra các phương pháp phù hợp với đặcđiểm của cá nhân ở từng trẻ, vì mỗi cháu là một cá nhân khác nhau, có trẻ tiếp thunhanh, có trẻ tiếp thu chậm Vì vậy cô cần dạy từ khái quát trước rồi đi vào chi tiếtcho từng trẻ
Khi xây dựng kế hoạch cho trẻ kể chuyện sáng tạo được tốt, giáo viên cầnlựa chọn các nội dung câu truyện phù hợp với từng độ tuổi, có tình tiết, gần gũi,mang tính giáo dục cao
Để tiết học đạt kết quả cao thì trước hết người giáo viên phải xác định rõmục đích - yêu cầu của tác phẩm, đưa ra kiến thức, kỹ năng phù hợp với từng độtuổi và phải thuộc tác phẩm Từ đó đưa ra nội dung giáo dục phù hợp với cốttruyện, phù hợp với lứa tuổi của trẻ
Ví dụ: Đối với trẻ 3 - 4 tuổi dạy trẻ kể chuyện theo tranh câu chuyện "Gà
con ngốc nghếch"; trẻ 5 - 6 dạy trẻ kể chuyện theo tranh câu chuyện "Sự lớn lêncủa chú gà trống" sau đó không có tranh minh họa cô cho trẻ kể câu chuyện sángtạo của trẻ theo kinh nghiệm của trẻ
Trang 112.2.2 Tác phong sư phạm:
Trong quá trình kể giáo viên phải chú ý đến giọng kể của mình, kể diễn cảm,đúng ngữ điệu của từng nhân vật trong truyện, thể hiện nét mặt cử chỉ, tư thế phùhợp với diễn biến của câu truyện thì mới thu hút sự chú ý của trẻ Giọng kể của cônhịp nhàng, đúng nhịp điệu sẽ giúp trẻ hiểu sâu sắc hơn về nội dung câu truyện vàkhả năng cảm thụ văn học của trẻ được nâng cao Chính vì vậy giáo viên giữ vaitrò trung gian là cầu nối giữa văn học với trẻ, cầu nối đó tốt thì sự cảm thụ, tiếpnhận truyện ở trẻ mới tốt được Hay nói cách khác sự tiếp nhận nội dung câuchuyện của trẻ chịu ảnh hưởng rất nhiều vào kỹ năng truyền thụ của giáo viên Dovậy mà kỹ năng truyền thụ của giáo viên là rất quan trọng
Giáo viên phải có năng lực cảm thụ phân tích và có giọng kể diễn cảm gópphần lôi cuốn, thu hút sự hứng thú của trẻ khi tiếp xúc với truyện sẽ góp phần chotrẻ dễ dàng tưởng tượng tái tạo lại hình ảnh mà tác phẩm phản ánh từ đó sẽ giúp trẻnắm bắt được nội dung câu truyện giúp trẻ nhận thức tốt Giọng kể diễn cảm giúptrẻ cảm nhận được những rung động trước những giá trị nghệ thuật và khơi gợinhững cảm xúc tốt đẹp khi nghe cô kể chuyện
Ví dụ: Qua truyện "Hai anh em" trẻ yêu quí trân trọng những người lao động
chăm chỉ và có mong muốn được lao động Qua truyện "Quả bầu tiên" trẻ cảmnhận được cái thiện, cái ác, tình cảm của con người thông qua các hành động giữacậu bé, con chim và lão nhà giầu, với con chim từ đó trẻ học được cái thiện ghét
bỏ cái ác Qua truyện “Tích Chu” trẻ cảm nhận được tình cảm của bà giành chocậu bé trẻ biết không nên học tập tính ham chơi của cậu Tích Chu Qua truyện
“Chú dê đen” trẻ biết học tập đức tính gan dạ, dũng cảm của chú dê đen
Qua cách kể câu chuyện diễn cảm giúp trẻ làm quen với cách diễn đạt củangôn ngữ thông qua câu truyện làm cho lời nói mang sắc thái biểu cảm, qua giọngnói, lời kể, nét mặt, cử chỉ, điệu bộ của cô nhằm tái tạo lại nội dung câu truyện mộtcách khách quan Cô giáo cần nhấn mạnh vào những chi tiết chính, những giá trịnội dung, những giá trị nghệ thuật của câu truyện giúp cho trẻ cảm nhận tốt nộidung câu truyện đó.( ảnh cô giáo đang kể chuyên diễn cảm bằng cử chỉ điệu bộ)
Trang 12Muốn cho trẻ làm quen với một câu chuyện thì người giáo viên phải luôndành thời gian để đọc tác phẩm nhiều lần, nghiên cứu nội dung, tập đọc, tập kể chophù hợp Vì vậy khi tôi dạy về các câu chuyện, tôi tin rằng mình cũng đã phần nàogóp phần nâng cao khả năng cảm thụ và kể chuyện sáng tạo cho trẻ
2.2.3 Triển khai hiệu quả phương pháp đàm thoại và trực quan
Vì nhận thức của trẻ là trực quan hình tượng nên việc thực hiện nhuầnnhuyễn phương pháp đàm thoại và trực quan sẽ giúp trẻ nắm bắt câu chuyện mộtcách nhanh nhất từ đó giúp trẻ kể, kể sáng tạo truyện Trong vận dụng hai phươngpháp này, bản thân tôi đã thực hiện: Dùng hệ thống câu hỏi phù hợp để gợi cho trẻnắm được mốc, sự kiện, tình tiết chính của chuyện: Thông qua hệ thống câu hỏigiúp trẻ nhớ lại trình tự cốt truyện và kể bằng ngôn ngữ, trí tưởng tượng sáng tạocủa mình
Ví dụ: Câu chuyện "Cóc kiện trời" Cô hỏi trẻ:
- Vì sao Cóc lại lên kiện trời?
- Cùng đi với Cóc có những ai?
- Khi lên đến trời thì chuyện gì đã sảy ra?
- Khi về đến trần gian thì thấy hiện tượng gì?
Lột tả hành động nhân vật trung tâm: Nhân vật trung tâm thường xuất hiệnxuyên suốt câu chuyện, là điểm để trẻ nhớ được nội dung câu chuyện Giáo viên cóthể trao đổi với trẻ theo hoạt động của nhân vật để trẻ tự kể lại những chuỗi hànhđộng của nhân vật
Ví dụ: Truyện “Cây tre trăm đốt” cô giáo có thể trao đổi với trẻ theo hoạt
động nhân vật như nhân vật anh nông dân cô giáo có thể hỏi:
- Anh nông dân làm thuê cho ai?
- Anh nông dân có tin vào lời của tên nhà giàu không? Anh làm như thếnào?
- Anh nông dân đi vào rừng có tìm được cây tre trăm đốt không? Vì sao? Trao đổi với trẻ theo hệ thống các câu hỏi hướng vào các yếu tố thần kỳ:Câu hỏi phải luôn kích thích sự sáng tạo trong diễn đạt ngôn ngữ và hoạt động kểcủa trẻ
Trang 13Ví dụ: Truyện “Cây tre trăm đốt” yếu tố thần kỳ là phép lạ của ông Bụt
Giáo viên hỏi: Bụt đã giúp đỡ anh nông dân như thế nào?
Ví dụ: Truyện "Tấm cám" yếu tố thần kỳ là sự hóa thân của cô Tấm
Giáo viên hỏi: Cô Tấm đã được biến hóa như thế nào?
Sắp sếp tranh theo trình tự cốt truyện: Giáo viên tiến hành cho trẻ quan sátlần lượt những bức tranh để trẻ nhớ lại và kể lại truyện theo trình tự:
Ví dụ: Truyện "Sự tích qủa dưa hấu" cô chuẩn bị các tranh:
Tranh 1: Mai An Tiêm cùng các quần thần
Tranh 2: Mai An Tiêm cùng vợ con ở trên đảo
Tranh 3: Mai An Tiêm nhặt được hạt dưa
Tranh 4: Ruộng dưa của Mai An Tiêm
Tranh 5: Mai An Tiêm thả dưa trên biển
Tranh 6: Mai An Tiêm cùng vợ con được vua đón trở về đất liền
Sắp xếp tranh không theo trình tự cốt truyện: (đối với những câu chuyện trẻ
đã biết) Cô giáo có thể sắp sếp không theo trình tự các bức tranh trong chuyện (xen
kẽ phần kết, phần giữa, phần đầu truyện) Trẻ tự suy nghĩ, sắp xếp lại theo thứ tựcâu chuyện và kể lại câu chuyện theo tranh mà trẻ đã sắp xếp
Ví dụ: Truyện "Tích Chu" cô chuẩn bị các bức tranh:
Tranh 1: Tích Chu đang leo đèo lội suối
Tranh 2: Tích Chu gặp bà tiên
Tranh 3: Bà đang quạt cho Tích Chu ngủ
Tranh 4: Bà ôm Tích Chu vào lòng
2.2.4 Sưu tầm, bổ sung đồ dùng dạy học, tạo môi trường hoạt động và định hướng cho trẻ kể chuyện sáng tạo.
Môi trường lớp học cho trẻ hoạt động ở đây là tất cả các yếu tố xung quanhtác động trực tiếp đến quá trình tìm hiểu, nắm bắt, kể, kể sáng tạo truyện với cácyếu tố như: Không gian lớp học, đồ dùng trực quan; sự thân thiện giữa cô và trẻ,trẻ với trẻ Môi trường cho trẻ hoạt động tốt thì sẽ kích thích trẻ phát triển ngônngữ, tích cực tham gia vào các hoạt động và đạt được kết quả cao Bên cạnh đó vớinhận thức của trẻ là trực quan hình tượng nên các đồ dùng trực quan đặc biệt là
Trang 14tranh ảnh, con rối, rõ nét mầu sắc đẹp sinh động sẽ thu hút sự chú ý, tìm hiểu, kểtruyện, kể chuyện sáng tạo (Ảnh môi trường lớp học góc bé yêu vườn cổ tích, cáccon rối, ảnh cô dang kể chuyện cho trẻ nghe, ảnh các trẻ kể chuyện cho nhau nghe)
Sưu tầm, bổ sung đồ dùng trực quan và tạo môi trường kể chuyện: Việc sưutầm, bổ sung đồ dùng trực quan của giáo viên cần phải đảm bảo các yếu tố: Về thờigian: Xây dựng kế hoạch hoạt động tuần cụ thể, phân bổ thời gian hợp lý trong cácgiờ sinh hoạt chiều (tuần 2 buổi) cùng với trẻ chuẩn bị, làm các con rối, mô hình,tranh ảnh, để bổ sung đồ dùng dạy học và tạo điều kiện cho trẻ được tiếp xúc vớicác nhân vật trước khi trẻ được nghe, kể lại chuyện hoặc kể chuyện sáng tạo theotranh Tính thẩm mỹ và an toàn: Đồ dùng trực quan phải có màu sắc phù hợp vớinhân vật trong truyện, đa dạng về màu sắc và tuyệt đối an toàn với trẻ (vật liệusạch; không sắc nhọn; bông hoặc các vật tròn nhỏ cần được bọc kỹ, đính chặt; màusắc chủ yếu dùng gam màu nóng và hạn chế dùng gam màu lạnh) Bám sát vào nộidung, tình tiết của câu chuyện: Dựa vào các đồ dùng hiện có, các câu chuyện cần
kể để sưu tầm, bổ sung đồ dùng cho phù hợp
Ví dụ: Truyện "Cô bé lọ lem" là câu chuyện ngoài chương trình, trước khi
kể chuyện cô trò chuyện với trẻ về các tình tiết, nhân vật, hoạt cảnh cần trong câuchuyện và giao nhiệm vụ hoặc cho trẻ tự nhận mang các nguyên liệu, các học liệu,
đồ dùng như vải, len, bọt biển để làm rối nhân vật Lọ lem, mẹ ghẻ, hai cô em gái ;giấy báo, màu nước, bọt biển làm quả Bí ngô; cô chuẩn bị bóng kính để làm đôigiày thủy tinh
Nguồn bổ sung đồ dùng: Giáo viên tự làm, vận động phụ huynh đóng góptruyện tranh đưa vào góc văn học cho trẻ hoạt động thường ngày, sưu tầm từ mạngInternet, các truyện tranh đã cũ và từ sự đầu tư của nhà trường
Bài trí đồ dùng: Hình ảnh nhân vật của các câu chuyện nổi bật vào góc vănhọc, một số góc trong và ngoài lớp học thể hiện trên các mảng tường; tranh, conrối, sách chữ to bổ sung vào góc kể chuyện, sưu tầm các vi deo-clip và lưu giữkhoa học trong máy tính xách tay (ảnh mô hinh câu chuyện)
Định hướng cho trẻ kể chuyện sáng tạo: Để dạy trẻ kể chuyện sáng tạo côgiáo định hướng cho trẻ sáng tạo về tên truyện, tình tiết diễn biến câu chuyện
Trang 15Sáng tạo về tên truyện: Định hướng cho trẻ dựa vào nội dung câu chuyện đểđặt tên truyện khác với tên truyện ban đầu nhưng vẫn đảm bảo phù hợp với nộidung câu chuyện
Ví dụ: Với câu chuyện "Cây khế" giáo viên có thể đặt câu hỏi: Dựa vào nội
dung câu chuyện con hãy tự đặt tên khác cho câu chuyện
- Trẻ sáng tạo về tên truyện như: Phượng Hoàng tốt bụng; Cây khế và chimthần; Hai anh em
Sáng tạo về tình tiết trong diễn biến của câu chuyện: Trong một số câuchuyện phần diễn biến được giải quyết một cách nặng nề, cái ác bị trừng trị quákhắt khe, tàn nhẫn
Ví dụ: Người anh trong câu chuyện "Cây khế" bị chim hất xuống biển chết;
Lý Thông trong chuyện "Thạch Sanh" thì bị sét đánh chết
Trong những tình tiết như vậy giáo viên có thể định hướng cho học sinh thayđổi bằng các tình tiết khác giảm nhẹ về mức độ "trừng phạt" kẻ xấu
Ví dụ: Với câu chuyện "Cây khế" người anh bị chim Phượng Hoàng hất
xuống biển chết trong trường hợp này giáo viên có thể định hướng cho học sinhsáng tạo về mức độ "trừng phạt" kẻ ác một cách nhân văn hơn
Giáo viên đặt câu hỏi: Con có thể đưa vào câu chuyện một cách "trừng phạt"khác đối với người anh?
Trẻ sáng tạo một số phương án như:
- Sau khi bị chim hất xuống biển người anh bị dạt vào một đảo vắng vàkhông bao giờ về đoàn tụ với gia đình được nữa
- Khi bị chim hất xuống biển người anh đã được người em cứu vớt, ngườianh đã thấy xấu hổ, ân hận từ đó chở đi người anh hết lòng quan tâm, thương yêungười em
Để hoạt động cho trẻ kể chuyện sáng tạo đạt kết quả cao thì việc đầu tiêngiáo viên phải chuẩn bị tốt đồ dùng dạy học, đồ dùng đẹp an toàn, dễ sử dụng, hấpdẫn sẽ thu hút sự chú ý của trẻ (Ảnh cô giáo chuẩn bị đồ dùng cho trẻ chuẩn bị vào
kể chuyện)
Trang 16Khi sử dụng đồ dùng trực quan giáo viên phải sắp đặt một cách khoa học,hợp lý, thuận tiện khi sử dụng, đặt vừa với tầm nhìn của trẻ không ngược chiều ánhsáng Nếu đồ dùng minh hoạ là mô hình thì phải chú ý sắp xếp các nhân vật, cỏ,cây theo bố cục hợp lý chặt chẽ để thuận tiện khi sử dụng, đồ dùng minh hoạ phải
sử dụng đúng thời điểm, đồng bộ với lời nói, lời kể và khi sử dụng đồ dùng minhhoạ giáo viên có thể dùng thao tác tay để mô tả hoạt động của nhân vật Số lượng
đồ dùng minh hoạ phải phụ thuộc vào nội dung truyện, tuy nhiên với mỗi câutruyện chỉ nên sử dụng một hoặc hai loại đồ dùng minh hoạ, không nên sử dụngnhiều loại đồ dùng trong một câu truyện vì sẽ phân tán sự hình dung tưởng tượngcủa trẻ.(Ảnh mô hình đã sắp xếp các nhân vật)
2.2.5 Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy trẻ kể chuyện sáng tạo
Ngày nay, nhờ sự phát triển không ngừng của khoa học công nghệ, việc ápdụng công nghệ thông tin đã giúp ích và hỗ trợ tích cực trong quá trình dạy học vớinhững hình ảnh sinh động, những video - clip có gắn liền hình ảnh, âm thanh đượcsưu tầm và tải về qua Internet gắn với nội dung bài dạy
Đây là nguồn tư liệu, thiết bị, đồ dùng dạy học phong phú, đa dạng, hấp dẫntạo hứng thú và sáng tạo cho trẻ trong học tập, vui chơi nói chung, trong kể chuyện
cổ tích nói riêng Việc sưu tầm những video, những tranh ảnh trên mạng cần đượclựa chọn phù hợp với câu chuyện theo chủ đề, đảm bảo tính phù hợp, tính thẩm
mỹ, tính giáo dục Với những hình ảnh sinh động, hấp dẫn sẽ kích thích được trítưởng tượng sáng tạo của trẻ, trẻ hứng thú tham gia kể truyện và kể một cách sángtạo
Ví dụ: Câu chuyện "Cô bé quàng khăn đỏ" Cảnh cô bé đi vào rừng trong
tranh do nhà trường trang cấp chỉ có hình ảnh:
- Cô bé quàng chiếc khăn đỏ, các cây cổ thụ, cây hoa rừng hai bên đường Nhưng khi tôi thiết kế bằng trình chiếu, tôi đã đưa thêm các chi tiết, hìnhảnh động như bướm đang bay, chim đang hót trên cành, cô bé đang nhảy nhót hát
ca và một số hình ảnh con vật sống trong rừng như hươu, nai, sóc
Trẻ đã biết kể thêm các chi tiết nhỏ làm cho câu chuyện thêm hấp dẫn
Trang 17- Trẻ kể: Cô bé đi vào rừng, vừa đi vừa cất cao tiếng hát "Vào rừng xem hoa,nghe tiếng chim rừng vui ca, tìm vài bông hoa, cùng hái đem tặng bà"
- Nghe cô bé hát chim cũng hòa theo hót líu lo
Ví dụ: Với câu chuyện “Cáo, Thỏ và Gà Trống” tôi đã xây dựng đoạn phim
hoạt hình về nội dung câu chuyện, ngoài ra tôi còn làm đoạn phim về các con vậtkết hợp với nhạc đệm rất hứng thú làm cho trẻ dễ nhớ nội dung truyện và thấyđược nét đặc trưng của các nhân vật
2.2.6: Dạy trẻ thể hiện nhân vật trong chuyện
Các nhân vật trong chuyện thường có tính cách đối nghịch nhau như: Hiền ác; hống hách - khiêm tốn; chăm chỉ - lười biếng Đi kèm với mỗi phạm trù nàythì giọng nói, cử chỉ, điệu bộ của từng nhân vật cũng khác nhau Việc dạy trẻ thểhiện nhân vật trong truyện không những giúp trẻ nhớ, kể, kể câu chuyện sáng tạo
-mà còn định hướng cho trẻ biết yêu quý những đức tính tốt đẹp, phê phán, tránh xanhững đức tính xấu Trong việc dạy trẻ thể hiện vai nhân vật Tôi luôn chú trọngđến việc diễn tả được cả nội tâm và tâm trạng của nhân vật một cách phù hợp Vớinhững giọng điệu nhân vật khác nhau mà cô hướng dẫn trẻ kể và nhấn mạnh vàonhững từ để làm nổi bật rõ ý, tính cách của nhân vật, các điệu bộ cử chỉ cụ thể là:Giọng điệu, ảnh mắt, cử chỉ
Căn cứ vào diễn biến tâm trạng của nhân vật, hành động của nhân vật, bốicảnh xảy ra các tình tiết đó mà lựa chọn ngữ điệu thể hiện phù hợp
Ví dụ: Lão địa chủ trong truyện “Cây tre trăm đốt” là nhân vật phản diện
không phải lúc nào cũng có giọng quát nạt, hách dịch để diễn tả nhân vật này Lúcthực hiện mưu kế lão dỗ ngon ngọt ngữ điệu giọng nhẹ nhàng, ngọt ngào pha chútgiả dối
- Lúc anh nông dân vác về một trăm đốt tre thì lão quát mắng khinh ghét: + Cho trẻ thể hiện hành động của nhân vật mắt trợn lên, chân tay chỉ trỏ làyếu tố giúp trẻ hình dung nhân vật, khung cảnh diễn ra đối thoại
Lời dẫn thì kể với độ to bình thường, lời quát mắng thì kể to như miêu tảcuộc giao tranh như:
Trang 18Ví dụ: Trong chuyện “Thánh Gióng” tôi thực hành mẫu và hướng dẫn trẻ kể
với cường độ giọng to hơn Trong các đoạn đối thoại sử dụng cường độ khác nhauđối với những nhân vật khác nhau cũng giúp trẻ phân biệt được tính cách và đặcđiểm của nhân vật
Ví dụ: Giọng ông bụt hoặc ông tiên: Giọng vang, kéo dài và trầm ấm; nhịp
độ kể, độ nhanh chậm trong lời nói khi kể, là yếu tố thêm kịch tính và thể hiệnđược bối cảnh của câu chuyện:
Nhịp độ chậm rãi tạo nên không khí huyền thoại ở những câu “Ngày xửa,ngày xưa”, “Đã lâu lắm rồi”; lão nhà giàu dỗ dành anh nông dân với nhịp độ kểchậm rõ ràng và nhấn mạnh vào những lời hứa của lão nhà giàu, khi anh nông dânmang những đốt tre về thì giọng lão la mắng khinh ghét, với giọng kể nhanh hơn,
to hơn, một vài câu rít lên nhấn mạnh và những lời chửi mắng để làm toát lên sựxảo trá và không giữ lời của lão ta, nhịp độ nhanh chậm phải tương ứng với hànhđộng của nhân vật (Cây trẻ trăm đốt); ngắt giọng kể - ngắt nghỉ hơi khi kể - ngắtgiọng thường bộc lộ ý tứ tác phẩm, ngoài việc ngắt giọng sau các dấu câu, thì đểnhấn mạnh một từ hay một ý nào đó, hoặc để gây bất ngờ, gây sự tò mò ở trẻ, tôichú ý đến việc ngắt giọng hợp lý
Ngắt giọng hợp lý đối với những câu chuyện nó còn làm tăng thêm tính li kỳhấp dẫn
Ví dụ: Trong câu truyện: “Tích Chu” khi bà gọi "Tích Chu ơi lấy cho bà
ngụm nước bà khát khô cả cổ rồi” tôi thường chia thành từng câu bà nói ngắt, nghỉ
để nói lên sự mệt mỏi và thất vọng của bà Cử chỉ, điệu bộ, nét mặt, ánh mắt hỗtrợ rất nhiều cho việc lột tả tính cách nhân vật
Trong thực hiện cử chỉ phù hợp với nhân vật trong truyện tôi định hướngcho trẻ thể hiện cụ thể như: Phác hoạ cử chỉ xoa đầu, âu yếm của ông Bụt; nếu làmột chuyện buồn nét mặt biểu lộ ủ rũ; tức giận thì dậm chân, mắt lườm, chỉ tay…
Việc định hướng cho trẻ sử dụng cử chỉ, giọng nói trong kể chuyện để lột tảtính cách nhân vật cần được uốn nắn kịp thời ngay khi trẻ kể cũng như khi trẻ giaotiếp trong và ngoài giờ học Tránh trường hợp trẻ sử dụng lời nói, cử chỉ, điệu bộ
"thái quá" ảnh hưởng không tốt đến việc hình thành nhân cách của trẻ