Thực trạng và giải pháp phát triển thương nghiệp quốc doanh trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Thực trạng và giải pháp phát triển thương nghiệp quốc doanh trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Lời nói đầu

Lịch sử phát triển kinh tế loài ngời từ trớc đến nay đã trải qua rấtnhiều hình thái kinh tế xã hội, nổi bật và rõ nét đó là hình thái công xãnguyên thuỷ, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, t bản chủ nghĩa và xã hộichủ nghĩa Trong tất cả các hình thái kinh tế đó cha có một hình tháikinh tế nào có một cơ chế quản lý, điều hành kinh tế một cách phù hợp

và hợp lý nhất từ việc phát triển kinh tế chỉ dựa vào kinh tế thị trờng đểgiải quyết vấn đề cơ bản của nền kinh tế cho đến việc chỉ dựa vào tổchức quản lý điều hành của Nhà nớc để phát triển kinh tế

Nớc ta đang trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội Trong quátrình chuyển đổi từ nền kinh tế chủ yếu tự cung tự cấp sang nền kinh tếthị trờng với nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trờng có sựquản lý của nhà nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa luôn đặt ranhững vấn đề nghiên cứu lý luận thực tiễn và rất cần thiết chẳng hạnnh: nền kinh tế nớc ta có bao nhiêu thành phần, các thành phần quan

hệ với nhau nh thế nào, vị trí, vai trò,đặc điểm, nguồn gốc của mỗithành phần kinh tế? Từ đó có những biện pháp, chính sách cụ thểnhắm khuyến khích các thành phần đó phát triển theo hớng có lợi Đểgóp phần vào sự lựa chọn cơ chế tổ chức quản lý để phát triển kinh tếcho phù hợp, đồng thời làm rõ lịch sử phát triển, vị trí của thơngnghiệp quốc doanh, đặc biệt là giai đoạn Việt Nam hiện nay, Sau mộtthời gian học tập, tìm tòi và nghiên cứu môn kinh tế chính trị, em đãthu lợm đợc những kiến thức nhất định em xin đợc nghiên cứu đề tài:

“Thực trạng và giải pháp phát triển thơng nghiệp quốc doanh trong nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ” với những

nội dung chủ yếu sau:

+ Khẳng định bản chất của nền kinh tế nói chung trong nềnkinh tế thị trờng

+Xác định vai trò của thơng nghiệp quốc doanh

+Đề xuất phơng hớng, giải pháp cơ bản đổi mới thơng nghiệpquốc doanh trong nền kinh tế thị trờng theo định hớng xã hội chủnghĩa ở Việt Nam hiện nay

Với những hiểu biết kinh nghiệm thực tế và điều kiện nghiên cứucòn hạn chế, những sai sót mắc phải trong khi thực hiện sẽ là điềukhông thể tránh khỏi em rất mong nhận đợc những lời phê bình vàgóp ý quý báu của Cô giáo.

Em xin chân thành cảm ơn.

Phần 1

Sự hình thành thơng nghiệp quốc doanh

Bản chất của thơng nghiệp quốc doanh.

1 Qúa trình hình thành và phát triển của thơng nghiệp quốc doanh

1.1 Thơng nghiệp quốc doanh hình thành cùng với Nhà nớc

Loài ngời sinh ra vào thời kỳ tân sinh kỷ thứ t,đó là một bớc ngoặttrong giới tự nhiên, bớc ngoắt đó xảy ra khi tổ tiên loài ngời bắ đầuchế tạo ra công cụ lao động Trong xã hội nguyên thuỷ, trình độ pháttriển lực lợng sản xuất thấp kém, giai cấp cha xuất hiện, Nhà nớc vàthơng nghiệp quốc doanh cha xuất hiện Nhà nớc là công cụ của giaicấp thống trị đợc sử dụng để duy trì trật tự xã hội cho phù hợp với lợiích của nó Chức năng ban đầu của Nhà nớc là quản lý hành chính baogồm các lĩnh vực chủ yếu nh :

Chức năng đối ngoại: quản lý lãnh thổ, thiết lập quan hệ bàngiao với các nớc láng giềng

Chức năng đối nội: quản lý trật tự xã hội, sắp xếp mối quan hệgiữa các cá nhân, các giai cấp, các tầng lớp, các cộng đồng dân tộc saocho phù hợp với ý chí của giai cấp đã sản sinh ra nó

Để thực hiện hai chức năng này, các Nhà nớc đều phải có nhữngcơ sở kinh tế nhất định Trong lịch sử phát triển các Nhà nớc đã có cácphơng pháp khác nhau để nắm giữ kinh tế nhằm phục vụ các chứcnăng kinh tế của mình

Lịch sử đã chứng minh chức năng kinh tế của Nhà nớc đợc phôithai ngay từ buổi ban đầu khi Nhà nớc mới chỉ vừa xuất hiện Sau đómới đợc nhận thức và ứng dụng vào thực tiễn quản lý kinh tế xã hội.Trong mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau thì vai trò kinh tế của Nhà nớccũng biểu hiện ở mức độ khác nhau

Trong thời đại chiếm hữu nô lệ, Nhà nớc chủ nô là kiểu Nhà nớc

đầu tiên trong lịch sử đã trực tiếp dùng quyền lực của mình can thiệpvào việc phân phối của cải đợc sản xuất ra Trong giai đoạn này, củacải đợc sản xuất ra bởi những ngời nô lệ dới sự chỉ huy, điều khiển quátrình sản xuất của giai cấp chủ nô, nhng khối lợng của cải ấy không đ-

ợc phân phối mà bị giai cấp chủ nô chiếm đoạt bằng các thủ đoạn bạolực Các thủ đoạn bạo lực phi kinh tế ở đây đợc sử dụng để làm công

cụ chiếm đoạt cỡng bức kinh tế

Trong thời đại phong kiến, ngoài việc can thiệp vào việc phânphối của cải, Nhà nớc phong kiến còn đứng ra tập hợp lực lợng nhândân xây dựng kết cấu hạ tầng cho sản xuất nông nghiệp, khuyến khích

di dân đi mở mang các vùng đất mới, đề ra các chính sách ruộng đấtthích hợp với từng thời kỳ nhằm phát triển kinh tế Nhìn chung cáchoạt động này diễn ra một cách tự phát Trong sự khác biệt với cácNhà nớc phong kiến phơng Tây, chức năng quản lý kinh tế đợc cácNhà nớc phong kiến phơng Đông nhận thức sớm hơn ở Trung Quốc,Mạnh Tử đã nói trong học thuyết của mình là: Chính sách thơngnghiệp quốc doanh phong kiến phải hớng vào làm giàu cho dân Dângiàu thì nớc mới mạnh T tởng kinh tế này rất tơng đồng với t tởngkinh tế của Adam Smith, mặc dù hai nhà t tởng sống ở hai thời kỳ cáchnhau hàng nghìn năm Họ đều cho rằng về bản chất, lợi ích cá nhânthống nhất với lợi ích toàn xã hội, mọi ngời trong khi làm giàu chomình thì cũng đồng thời làm giàu cho xã hội, từ đó đặt lên vai trò Nhànớc phải điều hoà, sắp xếp các quan hệ lợi ích sao cho sự xung đột lợiích cá nhân không làm thủ tiêu lợi ích xã hội mà ngợc lại phải thúc

đẩy lợi ích xã hội ở Việt Nam t tởng Nhà nớc can thiệp vào nền kinh

tế cũng đợc hình thành rất sớm nh: triều đại nhà Lý kiểm soát tất cảcác thái ấp, bảo vệ chế độ sở hữu Nhà nớc về ruộng đất, Nhà Hồ banhành chính sách hạn điền, hạn nô, Nhà Lê ban hành chế độ quân

điền

Trong thời đại hình thành và phát triển của chủ nghĩa t bản (từthế kỷ XV), dới sự hỗ trợ của công cụ bạo lực Nhà nớc t bản non trẻ đã

thực hiện phơng thức tích luỹ nguyên thuỷ để giúp cho giai cấp t sảncần có sự hỗ trợ của Nhà nớc Chính vì vậy vai trò kinh tế của Nhà nớc

t sản ngày càng đợc nâng cao

Trớc hết Nhà nớc t bản đã thực hiện một chính sách tiền tệ hếtsức nghiêm ngặt, họ tìm mọi cách tích luỹ tiền tệ, không cho tiền chạy

ra nớc ngoài Nhà nớc của các nớc t bản trong giai đoạn này đã đề raluật buộc các thơng nhân nớc ngoài không đợc mang tiền ra khỏi nớc

họ Nhà nớc còn qui định những nơi khác đợc phép buôn bán để dễdàng cho việc kiểm tra, kiểm soát

Trong chính sách ngoại thơng họ dùng hàng rào thuế quan bảo

hộ, đánh thuế nhập khẩu cao và thuế nhập khẩu các hàng sản xuất ởtrong nớc thấp Nhờ các chính sách đó các nớc t bản đã tích luỹ đợcmột lợng của cải và tiền tệ đáng kể Vì vậy đầu thế kỷ 18, giai cấp tsản tập trung phát triển mạnh lĩnh vực sản xuất Nhờ áp dụng các kỹthuật và công nghệ mới, nền sản xuất ở các nớc t bản phát triển rấtnhanh, các nhà t bản đua nhau phát triển các ngành nghề mới và mởrộng qui mô sản xuất Tự do cạnh tranh đã trở thành đòi hỏi cấp thiếttrong đời sống kinh tế của các nơc này Từ hỏi đó tất yếu nảy sinh cơchế thị trờng_ kinh tế thị trờng là trình độ phát triển cao của kinh tếhàng hoá

Từ sau năm 1917, với sự ra đời của liên bang Cộng hoà xã hộichủ nghĩa Xô viết và sau năm 1945 là sự ra đời hệ thống XHCN thếgiới, trong nền kinh tế thế giới còn có nền kinh tế chỉ huy vận độngtheo cơ chế kế hoạch hoá tập trung Trong cơ chế này, Nhà nớc là ngờiquản lý trực tiếp mọi hoạt động sản xuất kinh doanh trong nền kinh tếbằng kế hoạch và thông qua một loạt các chỉ tiêu pháp lệnh và chỉ tiêugián tiếp Trong một thời gian dài, kiểu quản lý này đã làm sơ cứngnền kinh tế, do đó các nớc theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung nh LiênXô và các nớc XHCN đã phải chuyển sang cơ chế thị trờng và đã đổimới cách thức quản lý của Nhà nớc

Đầu thập kỷ 90, sự sụp đổ của Liên Xô cũ và Đông Âu lại lầnnữa góp phần chứng minh cho hớng đi sai lệch khỏi quỹ đạo kinh tếthị trờng Việc đề cao quá vai trò Nhà nớc đã khiến cho nền kinh tế b-

ớc đi khập khiễng, thiếu năng động và hiệu quả Điều đó cho thấy vaitrò kinh tế của Nhà nớc là không thể phủ nhận song sẽ rất sai lầm khituyệt đối hoá nó

Chính vì vậy sự can thiệp của Nhà nớc vào nền kinh tế thị trờngluôn luôn là vấn đề đợc quan tâm và gây tranh cãi giữa các nhà kinh tếhọc, từ đó xuất hiện những quan điểm không giống nhau về vai tròkinh tế của Nhà nớc Theo một số nhà kinh tế học thì để đảm bảo chonền kinh tế phát triển có tính kế hoạch cân đối, Nhà nớc phải đóng vaitrò trung kiện kinh tế, can thiệp sâu sắc và rộng rãi vào kinh tế quốcdân ở tầm vĩ mô và vi mô

Theo chủ nghĩa Mác: “Không thể cải biên kinh tế xã hội nếuthiếu vai trò kinh tế của Nhà nớc, sự ra đời vai trò kinh tế của Nhà nớc

đã thúc đẩy các điều kiện kinh tế xã hội phát triển và hoàn thiện” CácMác coi quyền lực của Nhà nớc nh “vai trò bà đỡ cho xã hội cũ thainghén xã hội mới” Lê Nin chỉ rõ Nhà nớc XHCN có vai trò kinh tế

đặc biệt, không còn là bộ máy ăn bám đứng trên quá trình sản xuất mà

nó phải chuyển sang tổ chức thực hiện chức năng quản lý nền kinh tếquốc dân

Theo quan điểm của Paul Samuelson: “Cơ chế thị trờng định giácả và sản lợng trong nhiều lĩnh vực, trong khi đó Chính phủ điều tiếtthị trờng bằng các chơng trình thuế, chi tiêu và luật lệ” Các nền kinh

tế hiện đại chỉ có thể phát triển đợc khi sử dụng cơ chế hỗn hợp để

điều khiển nền kinh tế Cơ chế đòi hỏi Nhà nớc phải can thiệp vào nềnkinh tế theo quy luật của thị trờng mà Nhà nớc cần phải can thiệp vàocác quá trình của nó, định hớng nó đến mục tiêu mong muốn, nhng sựcan thiệp của Nhà nớc chỉ thành công khi bản thân Nhà nớc cũng phảituân theo những quy luật của thị trờng

Theo Jonh Mefnand Keynes: Nguyên nhân đa đến khủng hoảngkinh tế và thất nghiệp là do Nhà nớc không can thiệp vào kinh tế hoặc

là có can thiệp nhng chính sách kinh tế lại lạc hậu, bảo thủ Để ngănchặn những khủng hoảng kinh tế và thất nghiệp thì Nhà nớc phải canthiệp vào các quá trình kinh tế thông qua việc sử dụng các công cụ tiền

tệ tài chính

Có thể nói rằng, những nhà kinh tế học đều có những quan điểmkhông giống nhau về vai trò kinh tế của Nhà nớc Nhng họ đều cóchung quan điểm là vai trò của Nhà nớc là quản lý vĩ mô nền kinh tế,

điều tiết nền kinh tế để khắc phục những nhợc điểm của nền kinh tếquốc dân, tạo môi trờng thuận lợi cho nền kinh tế phát triển

1.2_Cơ chế thị trờng và nền kinh tế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc.

Quá trình phát triển sản xuất của xã hội loài ngời từ trớc tới nay

đã trải qua những thời kỳ sau:

_ Nền kinh tế tự cung tự cấp

_ Nền kinh tế hàng hoá

_ Nền kinh tế thị trờng

Thị trờng gắn liền với quá trình sản xuất và lu thông hàng hoá

Nó ra đời và phát triển cùng với sự ra đời và phát triển của sản xuất và

lu thông hàng hoá “Thị trờng là trung tâm của toàn bộ quá trình táisản xuất hàng hoá Những vấn đề cơ bản của nền sản xuất xã hội là sảnxuất mặt hàng gì, số lợng bao nhiêu và bằng phơng pháp nào đều phảithông qua thị trờng Vì vậy thị trờng đóng vai trò hoạt động và phơng

án sản xuất, kinh doanh có hiệu quả ”

Cơ chế thị trờng là cơ chế tự điều chỉnh nền kinh tế hàng hoá dới

sự tác động khách quan của các quy luật kinh tế vốn có Cơ chế thị ờng chính là một hình thức tổ chức kinh tế, trong đó những ngời tiêu

tr-dùng và các nhà kinh doanh tác động lẫn nhau qua thị trờng để giảiquyết những vấn đề trung tâm của sản xuất xã hội.

Kinh tế thị trờng là nền kinh tế vận động theo các quy luật củathị trờng, trong đó quy luật giá trị đóng vai trò chi phối và đợc biểuhiện bằng quan hệ cung cầu trên thị trờng Nền kinh tế thị trờng là giai

đoạn phát triển cao của nền kinh tế hàng hoá, nó nằm trong tiến trìnhphát triển lịch sử khách quan về kinh tế của xã hội loài ngời Do vậy,nền kinh tế thị trờng cũng có những u thế và khuyết tật của nó

a_ Những u thế của nền kinh tế thị trờng thể hiện:

Thứ nhất, thúc đẩy sản xuất và gắn sản xuất với tiêu thụ_thựchiện mục tiêu của sản xuất Do đó, ngời ta tìm mọi cách rút ngắn chu

kỳ sản xuất, thực hiện tái sản xuất mở rộng, áp dụng nhanh chóng sảnxuất_khoa học_công nghệ và quay nhanh tiền vốn, đạt tới lợi nhuận tối

đa

Thứ hai, thúc đẩy và đòi hỏi các nhà sản xuất năng động thíchnghi với các điều kiện biến động của thị trờng Thay đổi mẫu mã sảnxuất, tìm mặt hàng mới và thị trờng tiêu thụ, mở rộng quan hệ trongkinh doanh, phá thế độc quyền và khép kín trong một đơn vị kinhdoanh, tìm cách đạt tới lợi nhuận tối đa

Thứ ba, thúc đẩy sự tiến bộ khoa học_công nghệ đa nhanh vàosản xuất, kích thích tăng năng suất lao động, nâng cao trình độ xã hộihoá sản xuất và nâng cao chất lợng sản phẩm, hạ giá thành, đáp ứngyêu cầu nhiều mặt của khách hàng và thị trờng

Thứ t, thúc đẩy quá trình tăng trởng dồi dào sản phẩm hàng hoá,dịch vụ, thúc đẩy và kích thích sản xuất hàng hoá phát triển, đề caotrách nhiệm của nhà kinh doanh với khách hàng, đáp ứng nhu cầungày càng cao của xã hội

Thứ năm, đẩy nhanh quá trình tích tụ và tập trung sản xuất Tích

tụ và tập trung sản xuất là hai con đờng để mở rộng quy mô sản xuất

Một mặt, các đơn vị chủ thể sản xuất kinh doanh làm ăn giỏi, có hiệuquả cao cho phép tích tụ, mở rộng qui mô sản xuất Mặt khác, do quátrình cạnh tranh làm cho sản xuất đợc tập trung vào các đơn vị kinh tếthực sự đứng đợc trên thị trờng, làm ăn có hiệu quả cao, đồng thời loại

bỏ những đơn vị làm ăn kém hiệu quả Chính quá trình cạnh tranh kinh

tế là động lực thúc đẩy tích tụ và tập trung sản xuất

b_ Những khuyết tật của nền kinh tế thị trờng thể hiện:

Thứ nhất nền kinh tế thị trờng mang tính tự phát, tìm kiếm lợinhuận bằng bất kỳ giá nào, không đi đúng hớng của kế hoạch Nhà n-

ớc, mục tiêu về phát triển kinh tế vĩ mô của nền kinh tế Tính tự phátcủa thị trờng còn dẫn đến tập trung hoá cao độ, sinh ra độc quyền, thủtiêu cạnh tranh, làm giảm hiệu quả chung và tính tự điều chỉnh của nềnkinh tế

Thứ hai, xã hội phát sinh tiêu cực, tệ nạn gắn liền với hiện trạngkinh tế sa sút, gây rối loạn xã hội Nhà kinh doanh thờng tìm mọi thủ

đoạn, mánh khoé làm hàng giả, buôn lậu, trốn thuế, lừa đảo không từmột thủ đoạn nào, dù là dơ bẩn nhất để thu lợi nhuận tối đa

Thứ ba, vì lợi ích và lợi nhuận riêng biệt, dẫn đến sự sử dụng bừabãi, tàn phá tài nguyên và huỷ diệt môi trờng sinh thái

1.3_ Tính tất yếu khách quan của vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nớc.

Công cuộc đổi mới do Đảng khởi xớng và lãnh đạo trên đất nớc

ta hiện nay đang diễn ra với bối cảnh trong nớc và thế giới có nhiềubiến động Việt Nam đã bớc vào thời kỳ mới với quan hệ quốc tế cởi

mở, đa phơng và đa dạng

Vai trò quản lý của Nhà nớc bắt nguồn từ sự cần thiết phải phốihợp hoạt động lao động chung và do tính chất xã hội hoá của sản xuấtquy định Lực lợng sản xuất càng phát triển, trình độ xã hội hoá sản

xuất càng cao thì phạm vi thực hiện vai trò này càng rộng và mức độ

đòi hỏi của nó càng chặt chẽ và nghiêm ngặt Nền kinh tế hàng hoánhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trờng là bớc phát triển tấtyếu của kinh tế tự cung tự cấp Trong thời kỳ quá độ, nền kinh tế cónội dung rất phong phú, bao gồm những trình độ và khuynh hớng pháttriển khác nhau trong một kết cấu gồm nhiều thành phần kinh tế khácnhau, nhiều chủ thể kinh tế khác nhau, vừa mang tính kinh tế cổtruyền, vừa chứa đựng những yếu tố của nền kinh tế hiện đại, pháttriển theo định hớng XHCN với vai trò chủ đạo của kinh tế quốcdoanh Đó là thời kỳ phải giải quyết hai mâu thuẫn chính: Thứ nhất làmâu thuẫn giữa nền kinh tế chậm phát triển với yêu cầu phải phát triểnnền kinh tế hiện đại bằng quá trình đẩy nhanh phát triển nền kinh tếhàng hoá, kinh tế thị trờng Thứ hai là mâu thuẫn giữa những yếu tốnhanh nhạy của kinh tế hàng hoá nhiều thành phần với những yếu tố tựgiác của quản lý vĩ mô, định hớng phát triển đi lên chủ nghĩa xã hội

Với t cách là cơ quan đại diện cho lợi ích của nhân dân và là chủ

đại diện sở hữu toàn dân, Nhà nớc quản lý nền kinh tế đó, thực hiệnchế độ dân chủ trong mọi khâu, mọi mặt của quá trình tái sản xuất.Tuỳ theo trình độ phát triển của lực lợng sản xuất, mức độ đạt đợc của

sự xã hội hoá trong mỗi nớc, mỗi thời kỳ mà giữa chúng có quan hệ tỷ

lệ nhất định làm cho nền kinh tế phát triển thăng bằng ổn định, khaithác, tận dụng có hiệu quả các nguồn lực bên trong cũng nh bên ngoài

Sự phát triển không ngừng của lực lợng sản xuất, sự tác động thờngxuyên của các điều kiện tự nhiên, xã hội, chính trị làm cho các quan

hệ tỷ lệ đó luôn biến động Khi các quan hệ kinh tế quốc tế đợc hìnhthành và phát triển thì các quan hệ kinh tế trong và ngoài nớc có thể dichuyển phù hợp hay không? Quy mô và có cấu kinh tế có thể dịchchuyển theo hớng tiến bộ, tối u hay lạc hậu? Nh vậy có thể nói vậnmệnh của nền kinh tế quốc gia không chỉ phụ thuộc vào các quan hệbên trong mà còn phụ thuộc vào các quan hệ bên ngoài, vào thị trờngkhu vực, thị trờng quốc tế Tình hình đó đặt nên vai Nhà nớc, dân tộcnhiệm vụ không chỉ là ngời bảo vệ trật tự xã hội và an ninh quốc gia

mà còn là ngời hiểu biết quy luật vận động và phát triển của nền sảnxuất xã hội, có khả năng sử dụng các đòn bẩy kinh tế, thể chế hoá cácchủ trơng, chính sách kinh tế thành hệ thống các luật lệ, các quy chế

đồng bộ để trực tiếp tác động, khống chế, điều tiết các hoạt động đốingoại, định hớng sự phát triển của các ngành, các vùng, các lĩnh vực,các thành phần kinh tế để đảm bảo yêu cầu thăng bằng, cân đối trong

sự phát triển do chính các quy luật khách quan của đời sống kinh tế, xãhội quy định

Từ đó ta có thể khẳng định rằng: tính tất yếu khách quan của vaitrò quản lý vĩ mô của Nhà nớc Việt Nam là do u khuyết điểm của cơchế thị trờng và thực trạng của nền kinh tế Việt Nam Ngoài ra còn doyêu cầu thăng bằng cân đối trong sự phát triển của kinh tế mà đòi hỏiphải có vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nớc Trong diễn văn khai mạc

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII do đồng chí Lê Đức Anh, Uỷviên Bộ chính trị ban chấp hành Trung ơng khoá VII, đọc ngày28/6/1996 có đoạn: “Xây dựng nền kinh tế hành hoá nhiều thành phầnvận hành theo cơ chế thị trờng phải đi đôi với tăng cờng vai trò quản lýcủa Nhà nớc theo định hớng XHCN”

Từ những phân tích trên, có thể thấy rằng trong điều kiện kinh tếthị trờng nớc ta còn ở giai đoạn thấp, hệ thống pháp luật cha hoàn hảo,những u thế cha thể hiện rõ nét, những khuyết tật có cơ hội nảy sinhthì vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nớc là rất cần thiết và là một tất yếukhách quan

1.4_ Vai trò của thơng nghiệp quốc doanh trong nền kinh tế thị ờng.

Vai trò của Nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng là cần thiết vàkhông thể thiếu đợc vì nó dẫn dắt thị trờng phát triển theo hớng tíchcực và khắc phục, sửa chữa những gì mà cơ chế thị trờng cha đạt đợccũng nh những hậu quả mà nó gây ra để phát triển nền kinh tế một

cách tốt nhất Nh vậy vai trò kinh tế của Nhà nớc trong nền kinh tế thịtrờng đợc thể hiện ở những điểm sau:

a_ Nhà nớc đóng vai trò định hớng cho sự phát triển nền kinh tế.

Trong nền kinh tế của chúng ta hiện nay, các doanh nghiệp đợcquyền tự lựa chọn phơng án sản xuất kinh doanh Nhà nớc không canthiệp vào quyết định của họ về việc sản xuất cái gì? Bằng cách nào?Tiêu thụ ở đâu? Trong khi lựa chọn các phơng án của sản xuất kinhdoanh, doanh nghiệp lấy lợi nhuận của mình làm thớc đo hiệu quả,

đồng thời làm mục tiêu định hớng cho hành vi của họ Hiện nay rấtnhiều các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác nhau hoạt

động cạnh tranh với nhau Sự hoạt động của quy luật cạnh tranh vừathúc đẩy sản xuất phát triển, vừa có thể dẫn đến sự khai thác bừa bãicác nguồn lực, huỷ hoại môi trờng

Khác với các doanh nghiệp, vai trò quản lý kinh tế của Nhà nớc là

ở chỗ Nhà nớc không theo đuổi mục tiêu lợi nhuận nh một doanhnghiệp cá biệt mà theo đuổi mục tiêu chung của dân tộc là làm chodân giàu, nớc mạnh, nền kinh tế tăng trởng một cách ổn định, vữngchắc trong điều kiện công bằng xã hội và hiệu quả kinh tế của toàn bộnền kinh tế quốc dân

Thực chất của việc định hớng sự phát triển của nền kinh tế làthống nhất các lợi ích khác nhau, quy tụ các lợi ích khác nhau về cùngmột lợi ích để sao cho trong khi mỗi ngời theo đuổi lợi ích cá nhân củamình cũng đồng thời góp phần vào việc theo đuổi lợi ích dân tộc.Chính vì vậy để có thể hoàn thành chức năng định hớng nền kinh tếChính phủ phải tạo ra đợc công cụ định hớng để quy tụ hành động củacác doanh nghiệp và ngời tiêu dùng cá biệt theo chiều hớng vận độngcủa nền kinh tế và Nhà nớc ta đã có hai định hớng cho sự phát triểncủa nền kinh tế, đó là:

_ Chiến lợc phát triển kinh tế xã hội dài hạn

lộ ra các khuyết tật của nó đến khi Chính phủ các nớc này tự nhận thức

đợc vai trò điều khiển quản lý kinh tế của mình phải mất hàng trămnăm Ngày nay khi kinh nghiệm lịch sử của các nớc này đã trở thành

lý luận, các nớc đi sau có thể rút ngắn chặng đờng phát triển của mìnhbằng cách: chủ động sử dụng kiến trúc thợng tầng và quyền lực Nhà n-

ớc để tạo ra môi trờng kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp yêntâm đầu t mở rộng phát triển sản xuất để hoàn thành vai trò đó Nhà n-

ớc ta đã phải thực hiện những công việc sau:

_ Tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình tự do hoá giá cả, thơngmại hoá nền kinh tế

_ Bảo đảm các quyền của ngời chủ sở hữu về t liệu sản xuất _ Đa dạng hoá chế độ sở hữu về t liệu sản xuất

_ Xây dựng hệ thống pháp luật của nền kinh tế thị trờng

bình đẳng khi vợt quá khuôn khổ cho phép sẽ dẫn đến sự phản ứng củadân c trong lĩnh vực chính trị, xã hội, mâu thuẫn gắt gay về lợi ích giữacác giai cấp có thể dẫn đến sự đe doạ ổn định chế độ Chính vì vậy để

ổn định về mặt chính trị tạo ra môi trờng xã hội lành mạnh cho cácdoanh nghiệp làm ăn, Nhà nớc phải hoàn thành các phân phối và phânphối lại thu nhập của các tầng lớp dân c sao cho thoả mãn yêu cầucông bằng, hiệu quả Mặt khác trong nền kinh tế thị trờng sự khácnhau về sở hữu của cải, về năng lực sở trờng,về trình độ tay nghề và sựmay mắn dẫn đến sự khác nhau là lẽ đơng nhiên Do vậy, Nhà nớcphải biết lựa chọn phơng án phân phối lại nh thế nàođó cho các hoạt

động kinh tế có hiệu quả trong sự bình đẳng cho phép

d_ Can thiệp vào các quá trình kinh tế mỗi khi có chấn động

Định hớng và tạo môi trờng phân phối thu nhập là những côngviệc cần thiết thể hiện vai trò của Nhà nớc trong một chiến lợc dài hạn.Trong quá trình thực hiện các chiến lợc đó, dới ảnh hởng của cơ chếcung cầu giá cả trong thị trờng nội địa, đồng thời dới ảnh hởng củaquan hệ kinh tế quốc tế, việc hiện thực hoá mục tiêu định hớng của cácchơng trình dài hạn bị những “cú sốc” làm chệch hớng là điều khôngtránh khỏi Trong trờng hợp đó Nhà nớc cần phải sử dụng những công

cụ nh lãi suất, thuế, quỹ dự trữ quốc gia và chi tiêu ngân sách để làgiảm những chấn động do cú sốc gây nên, đa nền kinh tế đi theo địnhhớng

e_Quản lý tài sản quốc gia, phân bổ các nguồn lực một cách hợp lý.

Trong nền kinh tế thị trờng ở nớc ta Nhà nớc cùng một lúc phảihoàn thành hai nhiệm vụ lớn trong lĩnh vực kinh tế

Thứ nhất, Nhà nớc điều khiển sự vận động của nền kinh tế bằngcách hoạch định các chiến lợc phát triển kinh tế xã hội dài hạn và ngắnhạn, quyết định các phơng án phân phối và phân phối lại thu nhậpquốc dân sao cho bình đẳng, công bằng, hiệu quả, tạo môi trờng thuậnlợi, hớng dẫn các doanh nghiệp làm ăn, can thiệp vào nền kinh tế mỗi

khi có “cú sốc” để làm giảm các chấn động trên con đờng đi đến mụctiêu.

Thứ hai, cùng với chức năng điều khiển nền kinh tế, Nhà nớc cònphải đóng vai trò ngời quản lý tài sản quốc gia Về mặt đối ngoại, Nhànớc còn có trách nhiệm bảo vệ các nguồn lực, ngăn chặn mọi âm mu

từ bên ngoài đến các vùng đặc quyền đặc lợi trong lòng đất, vùng trời

và vùng biển Về mặt đối nội, Nhà nớc là ngời chủ sở hữu các nguồnlực này và phân bố sử dụng sao cho hợp lý Mặt khác, Nhà nớc còn làchủ sở hữu của khu vực doanh nghiệp Nhà nớc Với t cách là chủ sởhữu của doanh nghiệp Nhà nớc, Nhà nớc quản lý trực tiếp và đóng vaitrò độc quyền ở các thị trờng quan trọng, quyết định sự tồn tại của đếchế Với t cách là ngời chủ quản lý đất nớc, Nhà nớc là ngời trọng tài,

là chủ thể của quá trình phân công lại vai trò giữa các thành phần kinh

tế sao cho lợi ích riêng của các thành phần kinh tế không làm triệt tiêulợi ích chung của toàn xã hội

g_ Nhà nớc sử dụng quyền lực kinh tế chính trị của mình để tiếp tục quá trình tự do giá cả, thơng mại hoá nền kinh tế với những nội dung cơ bản.

Xoá bỏ tình trạng độc quyền, xây dựng các đạo luật chống độcquyền bằng cách tạo điều kiện cạnh tranh lành mạnh giữa các doanhnghiệp, tạo ra các điều kiện, các tiền đề kinh tế, pháp lý cho sự hoạt

động của các thị trờng cần thiết nh thị trờng vốn, thị trờng chứngkhoán, thị trờng lao động

h_ Nhà nớc đảm nhận vai trò thiết lập, duy trì quyền sở hữu các quyền lực kinh tế theo hớng xác định số chủ sở hữu đích thực của

công nhân, của các doanh nghiệp tập thể, t nhân và Nhà nớc, cụ thể là:

Giao quyền sử dụng ruộng đất lâu dài cho nông dân với cácquyền cụ thể nh thừa kế, thế chấp, cho thuê

Cho thuê hoặc đấu thầu tài sản sản xuất

Cho nớc ngoài thuê đất và các tài sản phục vụ sản xuất kinhdoanh.