một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện nghĩa hưng, tỉnh nam định trong giai đoạn hiện nay

Ngân sách xã — phương tiện vật chất đảm bảo sự hoạt động bình thường của chính quyền cấp xã, đồng thời là công cụ tài chính giúp chính quyền cấp xã thực hiện chức năng và nhiệm vụ được

Em xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân, không sao chép của người khác Mọi số liệu trong luận văn là hoàn toàn có thật và được lấy từ những nguồn đáng tin cậy Nếu sai, em xin hoàn toàn chịu trách

nhiệm

LỜI MỞ ĐẦU - 01 2222011111122 1 1111281111158 1111119 k ray 1 CHUONG I: NGÂN SÁCH XA VA SỰ CẦN THIẾT PHẢI HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ 3 1.1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ NGÂN SÁCH XÃ -

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của Ngân sách xã

1.1.1.1 Khái niệm Ngân sách xã -.- -.-. .-. <-

1.1.1.2 Đặc điểm Ngân sách xã c c2 S2

1.1.1.3 Vai trò của Ngân sách xã - - -

1.1.2 Nguồn thu, nhiệm vụ chỉ của Ngân sách xã

1.1.2.1 Nguồn thu của Ngân sách xã

1.1.2.2 Nhiệm vụ chi của Ngân sách xã

1.1.3 Chu trình quản lý Ngân sách xã và sự cần thiết hoàn thiện công tác

quản lý Ngân sách xã

1.1.3.1 Chu trình quản lý Ngân sách xã

1.1.3.1.1 Lập dự toán Ngân sách xã

1.1.3.1.2 Chấp hành dự toán Ngân sách xã

1.1.3.1.3 Quyết toán Ngân sách xã

1.2 SU CAN THIẾT PHẢI HOÀN THIỆN CONG TAC QUAN LY NGÂN SÁCH XÃ TRONG THỜI GIAN TỚI

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NSX TRONG NHỮNG NĂM

GẦN ĐÂY TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NGHĨA HƯNG TỈNH NAM

2.2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ TRÊN

ĐỊA BÀN HUYỆN NGHĨA HƯNG TỈNH NAM ĐỊNH

2.2.1 Công tác quản lý thu Ngân sách xã

2.2.1.1 Các khoản thu Ngân sách xã hưởng 100%

2.2.1.2 Các khoản thu Ngân sách xã phân chia theo tỷ lệ %

2.2.1.3 Các khoản thu bổ sung từ ngân sách cấp trên

2.2.2.Công tác quản lý chi ngân sách xã

2.2.2.1 Chi thường xuyên

2.2.2.2 Chi đầu tư phat trién

2.2.3.Cân đối thu chỉ Ngân sách

2.3 MOT SO NHAN XET CHUNG VE TINH HINH QUAN LY NGAN

SACH XA TREN DIA BAN HUYEN NGHIA HUNG TRONG THOI

GIAN VUA QUA

2.3.1 Thuận lợi

2.3.2 Hạn chế

CHUONG II: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CONG

TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NGHĨA HƯNG, TỈNH NAM ĐỊNH TRONG THỜI GIAN TỚI

3.1 MUC TIEU PHAT TRIEN KINH TE - XA HOI TRONG THOI GIAN TOI CUA HUYEN NGHIA HUNG

3.2 PHUONG HUONG QUAN LY NGAN SACH XA TREN DIA BÀN HUYỆN NGHĨA HUNG TRONG GIAI DOAN HIEN NAY

3.2.1 Thực hiện quản lý Ngân sách xã theo đúng luật Ngân sách Nhà

nước

3.2.2 Kết hợp quản lý Ngân sách xã với thị trường

3.2.3 Thực hiện thu Ngân sách xã đạt hiệu quả cao nhÃt.

3.2.5 Cân đối Ngân sách xã

3.2.6 Bộ máy tổ chức

3.3 MỘT SỐ Ý KIÊN NHÀM HOÀN THIEN CONG TAC QUAN

LÝ NGÂN SÁCH TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NGHĨA HƯNG TRONG THỜI GIAN TỚI

3.3.1 Về chu trình quản lý Ngân sách xã

3.3.1.1 Về công tác lập dự toán

3.3.1.2 Về công tác chấp hành dự toán

3.3.1.2.1 Về quản lý thu ngân sách xã

3.3.1.3 Về công tác quyết toán

3.3.2 Về bộ máy tổ chức

3.3.3 Hoàn thiện chính sách quản lý ngân sách xã

3.4 KIÊN NGHỊ

3.5 DIEU KIEN THỰC HIỆN

3.5.1 Luật ngân sách nhà nước được thực hiện nghiêm chỉnh

3.5.2 Đánh giá đúng vị trí, vai trò của NSNN.

Hội đồng nhân dân

Hợp tác xã

Kho bạc Nhà nước

Khu công nghiệp Ngân sách nhà nước Ngân sách xã

Tài chính - kế hoạch

Tiểu thủ công nghiệp

Ủy ban nhân dân

Xây dựng cơ bản

Xã hội chủ nghĩa

Ngân sách nhà nước là công cụ tài chính quan trọng không thẻ thiếu dé Nhà nước thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình Sự phân cấp quản lý

NSNN phù hợp với sự phân cấp của bộ máy chính quyền, tạo ra những đòn bẩy tích cực nhằm phát triển mọi lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội Xã là cấp chính quyền nhỏ nhất, gắn bó mật thiết đến người dan va là đại diện của Nhà nước giải quyết trực tiếp mối quan hệ lợi ích giữa Nhà nước và nhân

dân Ngân sách xã — phương tiện vật chất đảm bảo sự hoạt động bình thường của chính quyền cấp xã, đồng thời là công cụ tài chính giúp chính quyền cấp

xã thực hiện chức năng và nhiệm vụ được giao Cùng với sự phát triển về

kinh tế và đời sống của người dân ngày càng cao, thì viêc thu — chi NSX cũng không ngừng tăng lên Vì vậy đòi hỏi công tác quản lý NÑSX phải có sự điều chỉnh để phù hợp với cơ chế quản lý kinh tế đáp ứng được yêu cầu hoạt động của chính quyền nhà nước cấp xã đạt hiệu quả cao, dam bao cong bang

xã hội Có thể nói NSX là tiền đề đồng thời là hệ quả trong quá trình quản lý

kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước Sự nghiệp đổi mới của nước ta xuất

phát từ mục tiêu là làm cho dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ

văn minh theo định hướng XHCN

Song mọi cơ chế chính sách quản lý kinh tế - xã hội không có khuôn

mẫu sẵn mà chúng không ngừng phát triển, hoàn thiện trong quá trình vận

động Muốn cho ngân sách thực sự trở thành động lực phát triển của nền

kinh tế thì hơn bao giờ hết việc tăng cường công tác quản lý NSX phải được đặt ra là mục tiêu hàng đầu của công tác quản lý NSNN Trong công cuộc

xây dựng và phát triển nông thôn mới hiện nay, song song với việc củng cố chính quyền cấp xã, Đảng và Nhà nước ta rất coi trọng công tác quản lý NSX để nó thực sự là môt phương tiện vật chất bằng tiền giúp chính quyền

pháp luật Qua quá trình thực tập tại phòng Tài chính — Kế hoạch huyện

Nghĩa Hưng em thấy thu chỉ NSX trên địa bàn huyện cần có những định hướng mới trong công tác quản lý, để đạt được những kết quả rõ nét hơn, vì

thế em đã chọn đề tài “ Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý

Ngân sách xã trên địa bàn huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định trong giai đoạn hiện nay ” đê viết Luận văn tốt nghiệp cho mình

Ngoài lời mở đầu và kết luận, nội dung chính của luận văn gồm 3

chương:

Chương I: Ngân sách xã và sự cân thiết phải hoàn thiện công tác quản

lý Ngân sách xã

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý Ngân sách xã trong những năm

gân đây trên địa bàn huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định

Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý Ngân sách xã trên địa bàn huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định trong giai đoạn hiện nay

Đây không phải là một đề tài mới song cùng với quá trình phát triển

kinh tế, công tác quản lý NSNN cũng không ngừng thay đổi nhằm tạo ra cơ

chế phù hợp với tiến trình phát triển như hiện nay Với kiến thức của một sinh viên về lý luận và thực tế còn nhiều hạn chế nên không thể tránh khỏi những thiếu sót khi nhìn nhận, đánh giá các vấn đề Em rất mong nhận được

sự đóng góp ý kiến của thầy cô và các bạn đề có sự nhận thức đúng đắn hơn

Em xin chân thành cảm ơn Th.S Ngô Thanh Hoàng — giáo viên trực tiếp

hướng dẫn em và các thầy cô giáo trong bộ môn Quản lý Tài chính công,

cùng các cô chú trong phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Nghĩa Hưng đã tận tình giúp đỡ em hoàn thành tốt bài luận văn này.

LỜI MỞ ĐẦU

Ngân sách nhà nước là công cụ tài chính quan trọng không thể thiếu để Nhà nước thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình Sự phân cấp quản lý NSNN phù hợp với sự phân cấp của bộ máy chính quyên, tạo ra những đòn

bẩy tích cực nhằm phát triển mọi lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội Xã là cấp

chính quyền nhỏ nhất, gắn bó mật thiết đến người dân và là đại diện của Nhà

nước giải quyết trực tiếp mối quan hệ lợi ích giữa Nhà nước và nhân dân Ngân sách xã — phương tiện vật chất đảm bảo sự hoạt động bình thường của

chính quyền cấp xã, đồng thời là công cụ tài chính giúp chính quyền cấp xã

thực hiện chức năng và nhiệm vụ được giao Cùng với sự phát triển về kinh tế

và đời sống của người dân ngày càng cao, thì viêc thu — chỉ NSX cũng không ngừng tăng lên Vì vậy đòi hỏi công tác quản lý NSX phải có sự điều chỉnh để phù hợp với cơ chế quản lý kinh tế đáp ứng được yêu cầu hoạt động của chính quyền nhà nước cấp xã đạt hiệu quả cao, đảm bảo công bằng xã hội Có thể nói NSX là tiền đề đồng thời là hệ quả trong quá trình quản lý kinh tế - xã hội

của Đảng và Nhà nước Sự nghiệp đổi mới của nước ta xuất phát từ mục tiêu

là làm cho dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh theo định hướng XHCN

Song mọi cơ chế chính sách quản lý kinh tế - xã hội không có khuôn mẫu sẵn mà chúng không ngừng phát triển, hoàn thiện trong quá trình vận động

Muốn cho ngân sách thực sự trở thành động lực phát triển của nền kinh tế thì

hơn bao giờ hết việc tăng cường công tác quản lý NSX phải được đặt ra là mục tiêu hàng đầu của công tác quản lý NSNN Trong công cuộc xây dựng và phát triển nông thôn mới hiện nay, song song với việc củng cố chính quyền cấp xã, Đảng và Nhà nước ta rất coi trọng công tác quản lý NSX để nó thực

sự là môt phương tiện vật chất bằng tiền giúp chính quyền xã hoàn thành tốt những nhiệm vụ, chức năng của mình theo quy định của pháp luật Qua quá trình thực tập tại phòng Tài chính — Kế hoạch huyện Nghĩa Hưng em thấy thu

chỉ NSX trên địa bàn huyện cần có những định hướng mới trong công tác quản lý, để đạt được những kết quả rõ nét hơn, vì thế em da chon dé tai “ M6t

số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý Ngân sách xã trên địa bàn

huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định trong giai đoạn hiện nay ” để viết Luận văn tốt nghiệp cho mình

Ngoài lời mở đầu và kết luận, nội dung chính của luận văn gồm 3

Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý Ngân

sách xã trên địa bàn huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định trong giai đoạn hiện nay

Đây không phải là một đề tài mới song cùng với quá trình phát triển kinh

tế, công tác quản lý NSNN cũng không ngừng thay đổi nhằm tạo ra cơ chế phù hợp với tiến trình phát triển như hiện nay Với kiến thức của một sinh viên về lý luận và thực tế còn nhiều hạn chế nên không thể tránh khỏi những

thiếu sót khi nhìn nhận, đánh giá các vẫn đề Em rất mong nhận được sự đóng

góp ý kiến của thầy cô và các bạn đề có sự nhận thức đúng đắn hơn

Em xin chân thành cảm ơn Th.S Ngô Thanh Hoàng — giáo viên trực tiếp hướng dẫn em và các thầy cô giáo trong bộ môn Quản lý Tài chính công, cùng các cô chú trong phòng Tài chính — Kế hoạch huyện Nghĩa Hưng đã tận tình giúp đỡ em hoàn thành tốt bài luận văn này

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của Ngân sách xã

Nhà nước ra đời là kết quả của cuôc đấu tranh giai cấp trong xã hội Bằng

công cụ tài chính là Ngân sách nhà nước, Nhà nước đảm bảo thực hiện các

chức năng, nhiệm vụ của mình nhằm thúc đây phát triển toàn diện nền kinh tế

xã hội của đất nước Thông qua tổ chức bộ máy theo các cấp chính quyên,

Nhà nước kiểm soát chặt chẽ trật tự xã hội cũng như kịp thời can thiệp vào

nền kinh tế theo chiều hướng khuyến khích phát triển Gắn với cấp chính quyền trong tổ chức bộ máy Nhà nước là một cấp ngân sách Sự tồn tại của

cấp xã kéo theo sự xuất hiện của Ngân sách xã, chính vì vậy NSX tồn tại là

một tất yếu khách quan

Trải qua một quá trình lịch sử lâu dài, NSNN từ chỗ chỉ nhằm phục vụ chủ

yếu cho nhu cầu hưởng thụ của vua chúa và nuôi đưỡng quân đội cho đến khi

thực dân Pháp xâm lược đã bắt đầu hình thành ngân sách độc lập của các tỉnh

và huyện Đến năm 1967, chế độ phân cấp quản lý ngân sách ra đời với hệ thống NSNN bao gồm Ngân sách trung ương và Ngân sách địa phương ( ở các tỉnh, thành phố phía Bắc ) Đến năm 1972, khi chưa có Ngân sách cấp huyện, Hội đồng chính phủ đã ra Nghị định số 64/CP chính thức ban hành

Điều lệ NSX vào ngày 8/4/1972 Tiếp đó, Bộ Tài Chính đã ra thông tư số

13/TC - TDT ban hành chế độ kế toán NSX Hai văn bản trên cơ bản đã hoàn

thiện chế độ quản lý NSX Sau ngày đất nước thống nhất 30/4/1975, chấp

hành chủ trương của Nhà nước về việc triển khai công tác quản lý NSX ở các tỉnh, thành phố phía Nam, phong trào xây dựng NSX trong cả nước đã phát triển rộng khắp và mạnh mẽ Sau giải phóng, thời kỳ khôi phục và xây dựng

cơ sở vật chất XHCN ở nông thôn trong cả nước, NSX cũng góp phần không

nhỏ vào công cuộc xây dựng cơ sở vật chất, xây dựng nông thôn mới Nghị

quyết 138/HĐBT ra ngày 19/11/1983 đã khẳng định thêm phần quan trọng

của NSX Như vậy Ngân sách Nhà nước gồm:

- _ Ngân sách trung ương

-_ Ngân sách địa phương

Trong đó ngân sách địa phương gồm:

+ Ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương ( Ngân sách cấp tỉnh )

+ Ngân sách thành phó, thị xã, quận, huyện trực thuộc tỉnh, thành phố trực

thuộc trung ương ( Ngân sách cấp huyện )

+ Ngân sách xã, phường, thị trấn ( Ngân sách xã )

1.1.1.1 Khái niệm Ngân sách xã

Ngân sách xã là một cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống NSNN, nó đại diện và đảm bảo tài chính cho chính quyền xã có thể chủ động khai thác

những thế mạnh có sẵn để phát triển kinh tế, thực hiện các chính sách xã hội, giữ gìn an ninh trật tự trên địa bàn xã

Ngân sách xã trực tiếp gắn với người dân, trực tiếp giải quyết toàn bộ mối quan hệ về lợi ích giữa Nhà nước với dân Chính vì vậy, NSX là tiền đề đồng thời là hệ quả trong quá trình quản lý kinh tế - xã hội của Nhà nước

Có thể hiểu một cách khái quát nhất về NSX như sau: NSX là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ

tiền tệ của chính quyền Nhà nước cấp xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện các

chức năng của Nhà nước cấp cơ sở trong khuôn khổ đã được phân công, phân cấp quản lý

1.1.1.2 Đặc điểm Ngân sách xã

Trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hệ thống NSNN ngày càng được hoàn thiện và nền tài chính quốc gia đã và đang được nâng cao hiệu quả Song song với quá trình đó, NSX ngày càng chứng minh tầm quan trọng, tính hiệu quả trong hoạt động của mình góp phần vào sự nghiệp

phát triển kinh tế Là một cấp ngân sách trong hệ thống NSNN nên NSX cũng mang đầy đủ các đặc điểm chung của ngân sách các cấp chính quyền địa phương, đó là:

- Được phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chỉ theo quy định của pháp luật

- Được quản lý và điều hành theo dự toán và theo chế độ, tiêu chuẩn, định

mức do cơ quan có thâm quyền quy định

Bên cạnh các đặc điểm chung, NSX còn có các đặc điểm riêng:

Một là, NSX là một loại quỹ tiền tệ của cơ quan chính quyền Nhà nước cấp cơ sở Hoạt động của quỹ được thể hiện trên hai phương diện: huy động nguồn thu vào quỹ gọi là thu NSX, phân phối và sử dụng quỹ gọi là chỉ NSX Hai là, các chỉ tiêu thu chỉ NSX luôn mang tính pháp lý (nghĩa là các chỉ tiêu này được quy định bằng văn bản pháp luật và được pháp luật đảm bảo

thực hiện)

Ba la, dang sau quan hệ thu chỉ NSX là quan hệ lợi ích phát sinh trong quá trình thu chi NSX giữa hai chủ thể: một bên là lợi ích chung của cộng đồng cấp cơ sở mà đại diện là chính quyền cấp xã, một bên là các chủ thé kinh tế xã hội

Bốn là, NSX vừa là một cấp ngân sách, lại vừa là một đơn vị dự toán đặc biệt (dưới nó không có đơn vị dự toán trực thuộc) Đặc điểm này có ảnh

hưởng chỉ phối lớn đến quá trình tổ chức lập, chấp hành và quyết toán NSX

Xã là đơn vị cơ sở trong hệ thống tổ chức bộ máy Nhà nước, gắn bó trực

tiếp với người dân và nền kinh tế xã hội Chính vì vậy, nghiên cứu công tác quản lý NSX tuy không phải là công việc mới đặt ra song lại vô cùng cần thiết

để tìm ra những giải pháp hữu hiệu nhất nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách trong điều kiện hiện nay

Ngân sách xã mang tính chất “ lưỡng tính ”, vừa là một cấp tự cân đối thu chỉ, vừa là đơn vị trực tiếp chỉ tiêu Hay nói cách khác, NSX vừa là một cấp

ngân sách, vừa là đơn vị dự toán, nó không có đơn vị dự toán trực thuộc nào,

nó vừa tạo nguồn thu vừa phải phân bổ nhiệm vụ chi

1.1.1.3 Vai trò của Ngân sách xã

Ngân sách xã vừa là một cấp trong hệ thống NSNN, vừa là một cấp ngân

sách cơ sở, nó có vai trò hết sức quan trọng đối với chính quyền cấp xã Để

thực hiện được chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp xã thì đòi hỏi phải

có chính sách đủ mạnh mẽ để điều chỉnh các hoạt động ở xã đi đúng hướng,

góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà

nước Cụ thể:

Thứ nhất, NSX cung cấp các phương tiện vật chất cho sự tồn tại và hoạt

động của bộ máy Nhà nước ở cơ sở Thông qua thu NSX đã tập trung nguồn lực dé đáp ứng nhu cầu chỉ tiêu ở cấp xã như chỉ lương, sinh hoạt phi, chi cho quản lý hành chính, mua sắm các trang thiết bị văn phòng

Thứ hai, NSX là công cụ để điều chỉnh, kích thích mọi hoạt động của xã đi đúng hướng, đúng chính sách, chế độ và tăng cường mục tiêu phát triển kinh

tế - xã hội, công bằng trên địa bàn xã Bằng việc đề ra hệ thống luật pháp, hệ thống thuế đã kiểm tra, kiểm soát điều chỉnh lại các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ trên địa bàn xã, chống lại các hoạt động kinh tế phi pháp, trốn

thuế và các nghĩa vụ đóng góp khác

Thứ ba, NSX góp phần quan trọng trong việc xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn với phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm” hệ thống giao thông liên thôn, liên xã được xây dựng mới và nâng cấp thường xuyên, nhờ

đó các cụm dân cư dần dần được hình thành, tác động đến sự phát triển và

giao lưu kinh tế Kinh tế nông thôn từng bước có sự chuyền dịch từ kinh tế thuần nông sang nền kinh tế sản xuất hàng hóa, bộ mặt của làng xã từng bước

được đổi mới về vật chất và tinh thần, người dân được hưởng lợi ích xã hội lớn hơn từ giáo dục, y tế

Thứ tư, NSX góp phần thực hiện tốt công tác văn hóa xã hội ở nông thôn

- Với các khoản chỉ NSX hoạt động văn hóa, thông tin, thể dục thể thao

được quan tâm góp phần nâng cao đời sống văn hóa của người dân ở thôn xã Chi NSX để xây dựng và phát triển hệ thống truyền hình, truyền thông ở xã nhằm mở mang văn hóa nhận thức của con người, loại bỏ những hủ tục, xây dựng nông thôn mới

- Thông qua các khoản chi như : chi thăm hỏi, chi tặng quà những gia đình

có công với cách mạng, chỉ trợ cấp cho các gia đình thương binh liệt sỹ, chỉ

cứu tế xã hội được thực hiện thường xuyên và đầy đủ hơn

1.1.2 Nguồn thu, nhiệm vụ chỉ của Ngân sách xã

1.1.2.1 Nguồn thu của Ngân sách xã

Thực chất của sự phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi cho NSX là giải quyết mối quan hệ giữa cấp xã với ngân sách cấp trên từ việc quản lý sử dụng NSNN Một trong những yêu cầu của việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi Ngân sách là phải nhận định rõ ràng, cụ thể, phải phù hợp với chức năng của từng cấp Do vậy việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi cho NSX phải phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế xã hội, quốc phòng, an ninh của nhà nước và chức năng, nhiệm vụ quản lý Nhà nước của cấp xã Tuy nhiên trong mỗi thời

kỳ nguồn thu, nhiệm vụ chỉ cũng có sự điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp với thực tế Theo luật NSNN đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

Việt Nam khóa XI, kỳ họp thứ hai (từ ngày 12/11 đến ngày 16/12/2002) thông qua thì cơ cấu nguồn thu cho các xã ở địa phương khác nhau do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định Tuy nhiên, cơ cấu đó phải phù hợp với những chỉ dẫn tại thông tư 60/2003 TT-BTC ngày 23/6/2003 của Bộ Tài Chính quy định về quản lý NSX và các hoạt động tài chính khác ở xã, phường, thị trấn Trong đó phân định nguồn thu cho NSX như sau:

Các khoản thu Ngân sách xã hưởng 100%

Đây là các khoản thu dành cho xã sử dụng toàn bộ đề chủ động về nguồn tài chính đảm bảo các nhiệm vụ chỉ thường xuyên, chi đầu tư phát triển Căn

cứ quy mô giữa nguồn thu, chế độ phân cấp quản lý kinh tế xã hội và nguyên

tắc đảm bảo tối đa nguồn tại chỗ cân đối cho các nhiệm vụ thu chỉ thường

xuyên Khi phân cấp nguồn thu HĐND cấp tỉnh xem xét dành cho NSX hưởng 100% các khoản thu sau đây:

- Các khoản phí, lệ phí thu vào NSX theo quy định

- Thu đầu thầu, thu khoán theo mùa vụ từ quỹ đất công ích và hoa lợi công sản

- Thu từ các hoạt động sự nghiệp của xã, phần nộp vào ngân sách theo chế

độ quy định

- Các khoản huy động đóng góp của các tổ chức, cá nhân

- Viện trợ không hoàn lại do các tổ chức, cá nhân ở nước ngoài trực tiếp

cho NSX

- Thu kết dư NSX năm trước

- Các khoản thu khác của NSX theo quy định của pháp luật

Các khoản thu Ngân sách xã được hưởng theo tỷ lệ điều tiữt

- Thuế sử dụng đất nông nghiệp thu từ hộ gia đình

- Thuế chuyển quyền sử dụng dat

- Thuế nhà đất

- Tiền cấp quyền sử dụng đất

- Lệ phí trước bạ nhà, đất

- Thuế môn bài

Đối với các khoản thu trên, NSX được hưởng tối thiểu 70% Căn cứ vào

nguồn thu và nhiệm vụ chỉ của xã, HĐND cấp tỉnh có thể quyết định tỷ lệ

NSX được hưởng cao hơn, tối đa là 100%

Ngoài các khoản thu phân chia theo quy định trên, HĐND cấp tỉnh còn có thể bổ sung thêm các nguồn thu phân chia cho xã nếu sau khi các khoản thuế, phí, lệ phí phân chia theo luật NSNN đã dành 100% cho xã và các khoản thu được hưởng 100% nhưng vẫn chưa cân đối được nhiệm vụ chỉ

Tỷ lệ phần trăm các khoản trên cho NSX do UBND tỉnh quy định và ôn

định từ 3 — 5 năm, phù hợp với tình hình ngân sách địa phương Để giảm bớt khối lượng nghiệp vụ, khuyến khích tăng thu có thể giao chung cho các xã

cùng một tỷ lệ

Thu bỗ sung từ Ngân sách cắp trên

Trong tô chức hệ thống NSNN các cấp có mối quan hệ hữu cơ với nhau và mỗi cấp phải tự cân đối thu chỉ ngân sách Tuy nhiên, trong những hoàn cảnh

cụ thể nếu cấp ngân sách (hay một bộ phận cấp ngân sách) nào không tự cân

đối được thì ngân sách cấp trên có trách nhiệm bổ sung vốn cho cấp ngân sách (hay bộ phận cấp ngân sách đó) để đảm bảo cân đối thu chỉ ngay từ khâu xây dựng dự toán Từ đó hình thành khoản thu bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới Trong điều kiện hiện nay ở nước ta phần lớn ngân sách cấp xã chưa tự cân đối được thu chi nên ngân sách cấp trên phải cấp bổ sung và hình thành nguồn thu thứ 3 cho NSX Cơ chế xác định số thu bổ sung

từ ngân sách cấp trên được quy định như sau:

- Thu bổ sung để cân đối ngân sách được xác định trên cơ sở chênh lệch giữa dự toán chỉ theo các nhiệm vụ được giao và dự toán thu từ các nguồn thu

được phân cấp (các khoản thu hưởng 100% và các khoản thu phân chia theo

tỷ lệ %) Số bố sung này được xác định từ năm đầu thời kỳ ổn định và được

1.1.2.2 Nhiệm vụ chỉ của Ngân sách xã

Chỉ thường xuyên của Ngân sách xã

- Chi cho các hoạt động của cơ quan nhà nước ở cấp xã, bao gồm:

+ Tiền lương, tiền công cho cán bộ, công chức cấp xã

+ Sinh hoạt phí đại biểu HĐND

+ Các khoản phụ cấp khác theo quy định của pháp luật

+ Chi về phúc lợi tập thể, y tế, vệ sinh

+ Công tác phí

+ Chi về hoạt động, văn phòng như : tiền nhà, điện nước, vật liệu văn

phòng, điện thoại, hội nghị, chỉ tiếp tân, khánh tiết

+ Chi mua sắm, sữa chữa thường xuyên trụ sở, phương tiện làm việc

+ Chi khác

- Kinh phí hoạt động của cơ quan Đảng cộng sản Việt Nam của xã

- Kinh phí hoạt động của các tô chức chính trị - xã hội của xã

- Đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho cán bộ xã và các đối tượng

khác theo chế độ hiện hành

- Chi cho công tác dân quân tự vệ, trật tự an toàn xã hội

- Chi cho công tác xã hội và hoạt động văn hóa thông tin, thé dục thé thao

do xã quản lý

- Chi sự nghiệp giáo dục

- Chi sự nghiệp y tế

- Chỉ sửa chữa, cải tạo các công trình phúc lợi, các công trình do xã quản

lý như: trường học, trạm y tế, đài tưởng niệm

- Hỗ trợ khuyến khích phát triển kinh tế như: khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư, nuôi dưỡng phát triển nguồn thu NSX

- Các khoản chi thường xuyên khác theo quy định của pháp luật

Chi đầu tư phát triễn

Nhóm chỉ đầu tư phát triển là tập hợp các nội dung chỉ có liên quan đến

việc cải tạo, nâng cấp hoặc làm mới các công trình thuộc hệ thống cơ sở vật

chất — kỹ thuật của xã như: đường giao thông, kênh mương tưới tiêu nước, trường học, trạm xá, hệ thống truyền tải và cung cấp điện năng Do vậy, các

khoản chi này phát triển thể hiện rõ mục đích tích lũy nên cần phải ưu tiên đầu tư vốn cho nó nhiều hơn

Nội dung chi đầu tư phát triển hiện nay của NSX gồm:

- Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cau ha tang kinh tế xã hội của xã, không có khả năng thu hồi vốn theo phân cấp của tỉnh

- Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội của từng xã từ nguồn huy động đóng góp của các tổ chức cá nhân cho từng dự án nhất định theo quy định của pháp luật, do HĐND xã quyết định đưa vào NSX

quản lý

- Các khoản chỉ đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật

1.1.3 Chu trình quản lý Ngân sách xã và sự cần thiết phải hoàn thiện

công tác quản lý Ngân sách xã

1.1.3.1 Chu trình quản lý Ngân sách xã

Nói chung ở hầu hết các nước trên thế giới, dự toán NSNN đều được xác định cho từng năm Các năm đó goi là “ Năm ngân sách ” Năm ngân sách

được hiểu là khoảng thời gian mà hoạt động thu chỉ NSNN được thực hiện

theo dự toán đã duyệt Dự toán ngân sách gắn chặt với các năm ngân sách Nên khi năm ngân sách này kết thúc có nghĩa là bắt đầu một năm ngân sách mới Do vậy hoạt động ngân sách có tính chu kỳ lặp đi lặp lại, hình thành nên các chu kỳ ngân sách liên tục Như vậy, một chu trình ngân sách gồm có 3 khâu nối tiếp nhau là: lập, chấp hành, quyết toán ngân sách

1.1.3.1.1 Lập dự toán Ngân sách xã

Đây là khâu mở đầu của một chu trình ngân sách, nó đặt cơ sở nền tảng cho những khâu tiếp theo Nó là quá trình phân tích, đánh giá khả năng và nhu cầu các nguồn tài chính để từ đó xác lập các chỉ tiêu thu, chi một cách đúng

đắn, có căn cứ khoa học và thực tiễn; đồng thời trên cơ sở đó có thể xác lập

những biện pháp lớn về kinh tế - xã hội đề tổ chức tốt các chỉ tiêu đã đề ra

* Yêu cầu của lập dự toán Ngân sách xã

- Dự toán ngân sách phải bám sát kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và có

tác động tích cực đối với việc thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội

- Dự toán ngân sách phải đảm bảo thực hiện đầy đủ và đúng đắn các quan điểm của chính sách Tài chính quốc gia trong thời kỳ và yêu cầu của luật ngân sách

- Phải phản ánh một cách đầy đủ, chính xác các khoản thu chỉ dự kiến có thể phát sinh năm kế hoạch; sao cho khai thác nguồn thu của xã là tối đa,

đồng thời tính toán phân bổ chỉ tiêu NSX tiết kiệm và hiệu quả

- Lập dự toán NSX phải đảm bảo cân đối theo nguyên tắc chỉ không vượt quá số thu quy định có thể khai thác năm kế hoạch Nghiêm cắm vay hoặc

chiếm dụng vốn dưới mọi hình thức đề cân đối NSX

* Căn cứ lập dự toán Ngân sách xã

- Các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng,

trật tự an toàn xã hội của xã

- Chính sách, chế độ thu NSNN, cơ chế phân cấp nguồn thu nhiệm vụ chỉ NSX và tỷ lệ phân chia nguồn thu do HĐND cấp tỉnh quy định

- Chế độ, tiêu chuẩn, định mức chỉ ngân sách hiện hành

- Số kiểm tra về dự toán NSX do UBND huyện thông báo

- Tình hình thực hiện dự toán NSX các tháng đầu năm và ước thực hiện dự

toán NSX các tháng cuối năm hiện hành Trong thực tế, có thể phát hiện ra tính quy luật của các khoản thu, chi ngân sách

* Trình tự lập dự toán Ngân sách xã

- Ban tài chính xã phối hợp với cơ quan thuế hoặc đội thu thuế xã (nếu có)

tính toán các khoản thu NSNN trên địa bàn (trong phạm vi phân cấp cho xã quản lý)

- Các ban, tổ chức thuộc UBND xã căn cứ vào chức năng nhiệm vụ được giao và chế độ, định mức, tiêu chuẩn chỉ; lập dự toán chỉ của đơn vị mình

- Ban Tài chính xã lập dự toán thu chi và cân đối NSX trình UBND xã để

xem xét gửi UBND huyện và Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện

- Đối với năm đầu thời kỳ ỗn định ngân sách, Phòng TC-KH huyện làm việc với UBND xã về cân đối thu chỉ NSX thời kỳ mới theo khả năng bố trí cân đối chung của ngân sách địa phương Đối với các năm tiếp theo của thời

kỳ ổn định, Phòng TC-KH huyện chỉ tổ chức làm việc với UBND xã về dự

toán ngân sách khi UBND xã có yêu cầu

* Trình duyệt và quyết toán dự toán NSX

- Sau khi hệ thống biểu mẫu dự toán NSX được xây dựng đầy đủ, ban Tài chính xã có trách nhiệm lập bản thuyết minh dự toán nhằm tạo điều kiện cho việc xét duyệt dự toán NSX được nhanh, xác thực Cần phải chỉ rõ căn cứ xác định các chỉ tiêu trong dự toán; cơ cấu thu chỉ dự kiến năm kế hoạch có phù

hợp với định hướng ôn định và phát triển kinh tế xã hội không? Sự thay đổi

thu chỉ ÑSX dự kiến năm kế hoạch so với năm báo cáo là do đâu

- Trưởng ban Tài chính có trách nhiệm báo cáo với chủ tịch UBND xã xem xét hồ sơ dự toán NSX Nếu cần thiết, chủ tịch UBND xã có thể yêu cầu

ban Tài chính xã sửa đổi bổ sung cho hợp lý Sau khi dự toán đã chỉnh sửa

chính xác và được thông qua thì sẽ được gửi cho Phòng TC-KH huyện để tổng hợp và gửi UBND huyện để báo cáo

1.1.3.1.2 Chấp hành dự toán Ngân sách xã

* Những căn cứ tô chức chấp hành Ngân sách xã

Những căn cứ tổ chức chấp hành thu Ngân sách xã

- Phải dựa vào các văn bản pháp luật hiện hành như: Luật NSNN, luật

thuế, pháp lệnh phí và lệ phí và các văn bản dưới luật về thu NSNN Các văn

bản pháp luật hiện hành là cơ sở pháp lý đề tố chức chấp hành thu NSX

- Dựa vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và kế hoạch phát triển sản

xuất kinh doanh trên địa bàn Có thể nói kế hoạch phát triển kinh tế nói chung

là căn cứ quan trọng để đề ra các biện pháp quản lý thu NSX cho phù hợp Kế

hoạch phát triển sản xuất kinh doanh ở xã là căn cứ có tính hiện thực để tính toán số thu dự kiến cho từng đơn vị trên địa bàn xã

Những căn cứ tổ chức chấp hành chỉ Ngân sách xã

- Dựa vào mức chi được duyệt của từng chỉ tiêu trong dự toán Có thê nói đây là căn cứ mang tính quyết định nhất trong chấp hành dự toán chi NSX

bởi vì hầu hết các nhu cầu chỉ đã có định mức, tiêu chuẩn đã được cơ quan

quyền lực Nhà nước xét duyệt và thông qua Đặc biệt trong điều kiện hiện nay, cùng với việc tăng cường quản lý Nhà nước bằng pháp luật, hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động quản lý NSNN ngày càng

được hoàn thiện và cụ thể hoá

- Dựa vào khả năng nguồn kinh phí có thể dành cho nhu cầu chi cho NSX trong mỗi kỳ báo cáo Trong quản lý và điều hành hoạt động NSX cần phải tuân thủ quan điểm “lường thu mà chỉ” Các khoản chỉ của ngân sách luôn bị giới hạn ràng buộc bởi khả năng huy động các nguồn thu, tránh trường hợp

“chi chịu” làm cho các khoản nợ của xã kéo dài năm này qua năm khác Do

vậy, mặc đù các khoản chỉ đã được ghi trong dự toán nhưng một khi số thu

không đảm bảo vẫn phải thực hiện cắt giảm một phần nhu cầu chi Đây là một trong những giải pháp thiết lập lại sự cân đối giữa thu và chỉ NSX trong quá

trình chấp hành dự toán NSX

- Dựa vào các chính sách chế độ chỉ NSNN hiện hành Đây là căn cứ mang

tính pháp lý cho công tác tổ chức chấp hành dự toán chỉ NSX Bởi vì tính hợp

lệ của các khoản chỉ ngân sách sẽ được phán xét trên cơ sở chính sách, chế độ chi của Nhà nước hiện đang có hiệu lực thi hành

* Chấp hành thu Ngân sách xã

- Dựa trên cơ sở các chính sách thu NSNN hiện hành; các chỉ tiêu thu nộp

đã được duyệt trong dự toán năm, mà trực tiếp là dự toán tháng, quý để tổ

chức chấp hành thu NSX sao cho vừa đảm bảo hoàn thành và hoàn thành vượt