bài giảng tư tưởng hồ chí minh nguyễn văn hạnh

Định nghĩa và hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh - Định nghĩa: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, từ cách mạ

ĐẠI HỌC NHA TRANG KHOA KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

BỘ MÔN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

-    -

BÀI GIẢNG

MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

( Dành cho khối không chuyên)

GIẢNG VIÊN: NGUYỄN VĂN HẠNH

NHA TRANG, 06 - 2012

MỤC LỤC Vấn đề 1: Đối tượng, phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa học tập môn tư tưởng Hồ

VẤN ĐỀ 1 ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ Ý NGHĨA HỌC TẬP

MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

I ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

1 Khái niệm tư tưởng và tư tưởng Hồ Chí Minh

a Khái niệm tư tưởng và nhà tư tưởng

- Khái niệm “tư tưởng” ở đây không phải dùng với nghĩa tinh thần – tư

tưởng, ý thức tư tưởng của một cá nhân, một cộng đồng mà với nghĩa là một hệ thống những quan điểm, quan niệm, luận điểm được xây dựng trên một nền tảng triết học (thế giới quan và phương pháp luận) nhất quán, đại biểu cho ý chí, nguyện vọng của một giai cấp, một dân tộc, được hình thành trên cơ sở hiện thực, thực tiễn nhất định và trở lại chỉ đạo hoạt động thực tiễn, cải tạo hiện thực

- Khái niệm “nhà tư tưởng”: Khi định nghĩa nhà tư tưởng, Lênin đã lưu ý:

Một người xứng đáng là nhà tư tưởng khi nào biết giải quyết trước người khác tất cả những vấn đề chính trị - sách lược, các vấn đề về tổ chức, về những yếu tố vật chất của phong trào không phải một cách tự phát

b Định nghĩa và hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh

- Định nghĩa: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và

sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã hội chủ nghĩa; là kết quả sự vận dụng sáng tạo và phát triển Chủ nghĩa Mác Lê nin vào điều kiện cụ thể của nước ta; đồng thời là sự kết tinh tinh hoa dân tộc và trí tuệ thời đại nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người”1

- Tư tưởng Hồ Chí Minh nằm trong hệ tư tưởng Mác-Lênin Tư tưởng của

Người không chỉ là sự kế thừa và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin mà còn là

1 Đảng cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX.NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội

sự phát triển mới, làm phong phú thêm chủ nghĩa Mác-Lênin trên một loạt vấn đề cơ bản và cấp bách của dân tộc và thời đại, trước hết là của dân tộc, nhằm đáp ứng những yêu cầu cơ bản của cách mạng Việt Nam trong cách mạng dân tộc dân chủ và cách mạng xã hội chủ nghĩa, góp phần vào phong trào cách mạng thế giới Tư tưởng Hồ Chí Minh là linh hồn, là ngọn cờ thắng lợi của cách mạng Việt Nam

- Hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống bao gồm nhiều lĩnh vực, là đối tượng nghiên cứu của nhiều bộ môn khoa học khác nhau Giáo trình môn tư tưởng Hồ Chí Minh của Bộ giáo dục và đào tạo đã lựa chọn và giới thiệu những tư tưởng chủ yếu sau đây:

1- Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc

2- Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Viêt Nam

3- Tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng cộng sản Việt Nam

4- Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế

5 Tư tưởng Hồ Chí Minh về Dân chủ và xây dựng Nhà nước của dân, do dân, vì dân

6 Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, đạo đức và xây dựng con người mới

- Cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh: là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa

xã hội nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người Suốt đời mình, Hồ Chí Minh đã kiên trì nhất quán đi theo con đường đã lựa chọn Dưới ngọn cờ tư tưởng Hồ Chí Minh, cách mạng Việt Nam đã vững bước tiến lên giành được những thắng lợi lịch sử có tầm thời đại Báo cáo chính trị của Ban chấp hành trung ương Đảng tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định: “Trong quá trình đổi mới phải kiên trì mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trên nền tảng Chủ nghĩa Mác-Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh”2

2 Đối tượng và nhiệm vụ của môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh

a Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm hệ thống quan điểm, quan niệm, lý luận về cách mạng Việt Nam trong dòng chảy của thời đại mới mà cốt lõi là tư tuởng độc lập, tự do của dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội; về mối quan hệ biện chứng trong sự tác động qua lại của tư tưởng độc lập, tự do, dân chủ và chủ nghĩa xã hội với tư tưởng giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người; về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, về các quan điểm cơ bản trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh

b Nhiệm vụ nghiên cứu:

Trên cơ sở đối tượng, môn tư tưởng Hồ Chí Minh có nhiệm vụ đi sâu nghiên cứu làm rõ:

- Cơ sở khách quan và chủ quan hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm khẳng định sự ra đời của tư tưởng Hồ Chí Minh là một tất yếu để giải đáp các vấn đề lịch sử dân tộc đặt ra

- Các giai đoạn hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh

- Nội dung, bản chất cách mạng, khoa học, đặc điểm của các quan điểm trong toàn bộ hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh

- Vai trò, nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam hành động của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam

- Quá trình quán triệt, vận dụng, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh qua các giai đoạn cách mạng của Đảng và nhà nước ta

- Các giá trị tư tưởng lý luận của Hồ Chí Minh đối với kho tàng tư tưởng, lý luận cách mạng thế giới của thời đại

3 Vị trí của môn học

Với đối tượng, nhiệm vụ xác định ở trên, bộ môn tư tưởng Hồ Chí Minh có quan hệ chặt chẽ với các khoa học xã hội và nhân văn, đặc biệt là với môn lý luận chính trị

a Mối quan hệ của môn học tư tưởng Hồ Chí Minh với môn học những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

Chủ nghĩa Mác – Lênin là cơ sở thế giới quan, phương pháp luận, nguồn gốc

tư tưởng lý luận trực tiếp quyết định bản chất cách mạng, khoa học của tư tưởng Hồ Chí Minh Hồ Chí Minh là người đã vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác – lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam Vì vậy, giữa môn tư tưởng Hồ Chí Minh với môn những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin có mối quan hệ biện chứng chặt chẽ, thống nhất Muốn nghiên cứu, giảng dạy và học tập tốt tư tưởng Hồ Chí Minh cần phải nắm vững kiến thức về những nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lênin

b Mối quan hệ của môn học tư tưởng Hồ Chí Minh với môn học Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam

Trong quan hệ với bộ môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam Tư tưởng Hồ Chí Minh là một bộ phận tư tưởng của Đảng nhưng với tư cách là một bộ phận nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam hành động của Đảng, là cơ sở khoa học cùng với chủ nghĩa Mác Lênin để xây dựng đường lối chiến lược, sách lược cách mạng đúng đắn Như vậy môn học tư tưởng Hồ Chí Minh gắn bó chặt chẽ với môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam Nghiên cứu giảng dạy học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh trang bị cơ sở thế giới quan, phương pháp luận khoa học

để nắm vững kiến thức về đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam

II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Cơ sở phương pháp luận:

- Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử là cơ sở phương pháp luận khoa học để nghiên cứu và học tập tư tưởng Hồ Chí Minh

- Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh ưu điểm lớn của học thuyết Mác là phép biện chứng duy vật Nhờ vậy từ rất sớm người đã nêu vấn đề cần bổ sung “cơ sở lịch sử” của chủ nghĩa Mác “bằng cách đưa thêm vào đó những tư liệu” mà Mac ở thời kỳ mình không thể có được xem xét lại chủ nghĩa Mác về cơ sở lịch sử của nó củng cố

nó bằng dân tộc học phương đông, đó chính là nhiệm vụ mà các Xô Viết đảm nhiệm”3

Chính nhờ nắm vững phép biện chứng duy vật mà Hồ Chí Minh đã kế thừa

và phát triển sáng tạo học thuyết Mác

Cùng với chủ nghĩa duy vật biện chứng, chúng ta cần vận dụng chủ nghĩa duy vật lịch sử và việc nghiên cứu học tập tư tưởng Hồ Chí Minh Một điểm quan trọng trong nghiên cứu khoa học là không được quên mối liên hệ lịch sử căn bản nghĩa là xem xét mỗi vấn đề theo quan điểm sau đây: Một hiện tượng nhất định đã xuất hiện trong lịch sử như thế nào, hiện tượng đó đã trải qua những giai đoạn phát triển chủ yếu nào và đứng trên quan điểm của sự phát triển đó để xem xét hiện nay nó đã trở thành như thế nào? Nắm vững quan điểm này giúp ta hiểu được tư tưởng Hồ Chí Minh in đậm dấu ấn của quá trình phát triển lịch sử, quá trình phát triển sáng tạo, đổi mới

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống toàn diện sâu sắc, có quan hệ thống nhất biện chứng nội tại của nó Một yêu cầu cơ bản trong khi nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh là phải luôn luôn quán triệt mối liên hệ qua lại giữa các yếu tố, các bộ phận khác nhau trong sự gắn kết tất yếu của hệ thống tư tưởng đó quanh hạt nhân cốt lõi là

tư tưởng độc lập tự do Lênin từng viết: “Muốn thực sự hiểu được sự vật cần phải nhìn bao quát và nghiên cứu tất cả các mặt, tất cả các mối liên hệ và “quan hệ gián tiếp” của sự vật đó”4

Hồ Chí Minh là một nhà lý luận - thực tiễn Người xây dựng lý luận, vạch đường lối cách mạng và tổ chức thực hiện Từ thực tiễn Người tổng kết, bổ sung, phát triển, hoàn chỉnh lý luận Nhờ vậy tư tưởng Hồ Chí Minh mang tính năng động, sáng

3 HCM toàn tập, tập 1 NXB Chính Trị Quốc Gia Hà Nội 2000, tr.465

tạo Vì trong nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh phải nắm vững mối liên hệ giữa lý luận và thực tiễn, nắm vững bản chất, quan điểm lý luận cách mạng trong các bài viết, các tác phẩm của Người HỒ Chí Minh trình bày quan điểm lý luận cách mạng không theo lối kinh viện, hàn lâm mà nguợc lại rất ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ đi vào lòng người, dễ hành động Chúng ta cần đặc biệt chú trọng hoạt động thực tiễn của Người

để thấy rõ giá trị khoa học cách mạng về chỉ đạo hành động của tư tưởng Hồ Chí Minh Hành động thực tiễn, chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong chiến đấu và xây dựng của nhân dân Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh cũng chính là lời giải thích

rõ ràng giá trị khoa học của tư tưởng Hồ Chí Minh

- Hồ Chí Minh đã đào tạo một đội ngũ chiến sĩ cách mạng, dẫn dắt họ đi theo con đường mà Người đã trải qua Nhiều học trò của Người đã trở thành những người lãnh đạo cách mạng Việt Nam Vì vậy việc nghiên cứu các tác phẩm, bài viết của các đồng chí Trường Chinh, Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp về cách mạng Việt Nam sẽ giúp chúng ta hiểu sâu hơn tư tưởng Hồ Chí Minh

2 Các phương pháp cụ thể

Vận dụng phương pháp lịch sử (nghiên cứu sự vật và hiện tượng theo trình tự thời gian, quá trình diễn biến đi từ phát sinh, phát triển đến hệ quả của nó) và phương pháp logic (nghiên cứu một cách tổng quát nhằm tìm ra được cái bản chất vốn có của

sự vật, hiện tượng và khái quát thành lý luận) Phương pháp lịch sử sẽ giúp chúng ta nhận thức về mặt lịch sử quá trình tư duy của Hồ Chí Minh Nếu thiếu quá trình đó, chúng ta sẽ không nhận thức được logic của vấn đề - tính quy luật của tư duy Người nghiên cứu sẽ không tìm ra cốt lõi của tư duy và hướng phát triển cho tiến trình lịch

sử mà tư duy đã nhận thức

Vận dụng phương pháp liên ngành, tư tưởng Hồ Chí Minh bao quát nhiều lĩnh

vực: tư tưởng triết học, kinh tế, chính trị, quân sự, văn hóa – đạo đức vì vậy cần áp dụng các phương pháp liên ngành khoa học xã hội – nhân văn, lý luận chính trị để nghiên cứu toàn bộ hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh

Vận dụng các phương pháp phân tích tổng hợp so sánh đối chiếu thống kê, văn bản học, phỏng vấn nhân chứng lịch sử mỗi phương pháp này khi vận dụng vào nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh có những đặc điểm và đặt ra các yêu cầu khác nhau Việc vận dụng các phương pháp và kết hợp các phương pháp cụ thể phải căn cứ vào nội dung nghiên cứu

III Ý NGHĨA CỦA VIỆC HỌC TẬP MÔN HỌC ĐỐI VỚI SINH VIÊN

1 Nâng cao năng lực tư duy lý luận và phương pháp công tác

Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho Đảng và nhân dân Việt Nam trên con đường thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh

Vì vậy phải học tập tư tưởng Hồ Chí Minh để nâng cao tư duy lý luận, rèn luyện bản lĩnh chính trị, nâng cao đạo đức cách mạng, năng lực công tác, thực hiện tốt các nhiệm vụ cách mạng của Đảng, của Nhà nước ta trên con đường quá độ lên chủ nghĩa

Trên cơ sở kiến thức đã được học sinh viên vận dụng vào cuộc sống, tu dưỡng, rèn luyện bản thân, hoàn thành tốt các chức trách của mình, đóng góp thiết thực và hiệu quả cho sự nghiệp cách mạng và con đường cách mạng mà Hồ Chí Minh

và Đảng ta đã lựa chọn

VẤN ĐỀ II

CƠ SỞ, QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

I Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

1 Cơ sở khách quan

Tư tưởng Hồ Chí Minh là sản phẩm tất yếu của cách mạng Việt Nam, ra đời trong những điều kiện lịch sử xã hội cụ thể của dân tộc và thời đại mà Người đã sống

và hoạt động

a Bối cảnh lịch sử hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

- Bối cảnh lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

Giữa thế kỷ XIX, Việt Nam từ một quốc gia phong kiến độc lập đã bị chủ nghĩa tư bản Pháp xâm lược, trở thành một nước thuộc địa nửa phong kiến Sự xâm nhập của chủ nghĩa tư bản Pháp đã làm nảy sinh trong xã hội Việt Nam hai giai cấp mới: giai cấp vô sản và giai cấp tư sản Dưới ách thống trị của thực dân Pháp, bị mất độc lập tự do, nhân dân ta với truyền thống yêu nước không ngừng nổi lên chống lại chúng

Kể từ khi triều đình nhà Nguyễn ký Hiệp ước Patơnôt (6-6-1884) chịu sự bảo

hộ của đế quốc Pháp, trừ một số ít người cam tâm làm tay sai cho giặc, còn lại đa số nhân dân vẫn nung nấu ý chí căm thù và chờ thời cơ vùng lên giải phóng, lớp lớp sĩ phu và đồng bào yêu nước đã liên tục đứng lên chiến đấu giành độc lập Song, những kinh nghiệm lịch sử chống ngoại xâm trước đây không phát huy được tác dụng trước một kẻ thù mới - chủ nghĩa đế quốc Các phong trào kháng chiến đều bị dìm trong máu, lửa Sau thất bại của phong trào Cần Vương và các phong trào cứu nước theo hệ

tư tưởng tư sản, đất nước ta lâm vào tình trạng khủng hoảng đường lối Cả dân tộc chìm đắm trong đêm dài nô lệ, tưởng chừng như không có đường ra Phong trào cứu nước của nhân dân ta muốn giành được thắng lợi phải đi theo một con đường mới

- Bối cảnh quốc tế

Vào nửa cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản đã phát triển từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, đã xác lập được sự thống trị của chúng trên phạm vi thế giới Chủ nghĩa đế quốc là một hiện tượng quốc tế, một hệ thống thế giới, chúng vừa tranh giành, xâu xé thuộc địa, vừa vào hùa với nhau để nô dịch các dân tộc nhỏ yếu trong vòng kìm kẹp thuộc địa của chúng

Vì vậy, cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc sang thế kỷ XX không còn là hành động riêng rẽ của nước này chống lại sự xâm lược và thống trị của nước khác như trước kia, mà đã trở thành cuộc đấu tranh chung của các dân tộc thuộc địa chống chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa thực dân gắn liền với cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản quốc tế

Trong điều kiện chủ nghĩa đế quốc, Lênin đã phát triển chủ nghĩa Mác thành chủ nghĩa Mac-Lênin Sự xuất hiện chủ nghĩa Lênin là một nhân tố đặc biệt quan trọng đối với việc ra đời và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh

Chủ nghĩa đế quốc và sự tranh chấp thuộc địa giữa chúng là nguyên nhân gây ra cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1914 – 1918) Cuộc chiến tranh hao người tốn của ấy đã khơi sâu, làm gay gắt thêm mâu thuẫn giữa các nước tư bản chủ nghĩa, làm cho chủ nghĩa tư bản thế giới suy yếu, tạo điều kiện cho cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mười Nga giành được thắng lợi Cách Mạng Tháng Mười thắng lợi, mở ra thời đại mới của lịch sử loài người - thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới

Từ sau Cách mạng Tháng Mười Nga với sự ra đời của Quốc tế cộng sản 1919), phong trào công nhân trong các nước phương Tây và phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa phương Đông cùng có quan hệ mật thiết với nhau hơn trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù chung là chủ nghĩa đế quốc

(3-Những nhân tố quốc tế nêu trên đã tạo những tiền đề và điều kiện cơ bản thúc đẩy phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới, trong đó có Việt Nam phát triển với

xu hướng và tính chất mới

b Những tiền đề tư tưởng – lý luận

- Giá trị truyền thông dân tộc

Tư tưởng Hồ Chí Minh bắt nguồn từ truyền thống cần cù lao động, anh dũng chiến đấu trong dựng nước và giữ nước, truyền thống đoàn kết, sống có tình, có nghĩa, nhân ái Việt Nam Trong những truyền thống tốt đẹp của dân tộc thì chủ nghĩa yêu nước là dòng chủ lưu xuyên suốt lịch sử dân tộc Chủ nghĩa yêu nước trở thành động lực, sức mạnh truyền thống, niềm tự hào kiêu hãnh của mọi thế hệ người Việt Nam, vừa là niềm tin bất diệt vào sức mạnh vô địch của nhân dân, của dân tộc trước mọi kẻ thù cướp nước và bán nước Truyền thống vô cùng quý báu đó đã được Hồ Chí Minh

kế thừa và phát huy trong suốt cuộc đời của Người và đã được Người tổng kết tại Đại

hội Đảng lần thứ II (1960) như một chân lý vĩ đại của lịch sử dân tộc: “Dân ta có một

lòng nồng nàn yêu nước Đó là truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi

tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước”

Hồ Chí Minh ra đi tìm đường cứu nước với hành trang là chủ nghĩa yêu nước Việt Nam Chính đó là động lực tinh thần chủ yếu nhất đã dẫn dắt Người đến với chủ

nghĩa Mác Lênin, đến với một chân lý lớn nhất của thời đại Độc lập dân tộc gắn liền

với chủ nghĩa xã hội Đúng như Người tự nhiện xét “lúc đầu, chính là chủ nghĩa yêu

nước, chứ chưa phải chủ nghĩa cộng sản đã đưa tôi tin theo Lênin, tin theo Quốc tế thứ ba”(1)

- Tinh hoa văn hoá nhân loại

Từ nhỏ, Hồ Chí Minh đã được tiếp thu văn hoá phương Đông, lớn lên Người bôn ba khắp thế giới, đặc biệt ở các nước phương Tây Trí tuệ mẫn tiệp, ham học hỏi nên ở Người đã có vốn hiểu biết văn hoá Đông – Tây kim cổ uyên bác Sdd,t.10,tr.128

* Tư tưởng văn hoá phương Đông

Về Nho giáo: Hồ Chí Minh từ nhỏ đã học chữ Hán và chịu nhiều ảnh hưởng

của nho học từ người cha và nhiều nhà nho yêu nước ở quê hương Người nhận xét về

Khổng Tử, người sáng lập ra Nho giáo tuy là phong kiến nhưng cụ có những cái hay thì phải học lấy Cái phong kiến lạc hậu của Nho giáo là duy tâm, đẳng cấp nặng nề, khinh thường lao động chân tay, coi khinh phụ nữ, … thì Hồ Chí Minh phê phán triệt

để Nhưng những yếu tố tích cực của Nho giáo như triết lý hành động, tư tưởng nhập

thế, hành đạo, giúp đỡ, lý tưởng về một xã hội bình trị, một “thế giới đại đồng”, triết

lý nhân sinh, tu thân dưỡng tính BS từ thiện, tư tưởng đề cao văn hoá, truyền thống hiếu học… đã được Hồ Chí Minh khai thác để phục vụ cho sự nghiệp cách mạng

Về Phật giáo: Hồ Chí Minh đã tiếp thu tư tưởng vị tha, từ bi, bác ái, cứu khổ,

cứu nạn, thương người như thể thương thân, coi trọng tinh thần bình đẳng, chống phân biệt đẳng cấp, chăm lo làm điều thiện, đề cao lao động, chống lười biếng v.v…

Về chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn: Hồ Chí Minh tìm thấy những

điều thích hợp với điều kiện nước ta đó là Dân tộc độc lập, dân quyền tự do và dân sinh hạnh phúc Hồ Chí Minh coi Tôn Trung Sơn là “người cha của cách mạng Trung Quốc” Và trên thực tế, đã có một thời diễn ra mối quan hệ tích cực giữa Hồ Chí Minh với Quốc dân đảng khi lãnh tụ Tôn Trung Sơn còn sống với chính sách đối nội - đối ngoại mang tính cách mạng “thân Nga, liên cộng, phù trợ công nông”

* Tư tưởng và văn hoá phương Tây:

Ngay khi còn học ở trong nước, Nguyễn Tất Thành đã làm quen với văn hoá Pháp, với khẩu hiệu “TỰ DO – BÌNH ĐẲNG – BÁC ÁI” Ba mươi năm liên tục ở nước ngoài, sống chủ yếu ở Châu Âu, nên Nguyễn Ái Quốc cũng chịu ảnh hưởng rất sâu rộng của nền văn hoá dân chủ và cách mạng của phương Tây Về tư tưởng dân chủ của cách mạng Pháp, Hồ Chí Minh đã tiếp thu tư tưởng của các nhà khai sáng: Vonte, Rutxô, Môngterxkiơ Đặc biệt Người chịu ảnh hưởng sâu sắc về tư tưởng tự

do, bình đẳng của Tuyên Ngôn nhân quyền và từ BS “Thiên tử” đến “thứ dân”, triết lý

về giáo dục, trồng người dân quyền năm 1791 của Đại Cách mạng Pháp Về tư tưởng dân chủ của cách mạng Mỹ, Người đã tiếp thu giá trị về quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc của Tuyên ngôn độc lập năm 1776, quyền của nhân dân kiểm soát chính phủ

* Chủ nghĩa Mac-Lênin

Chủ nghĩa Mac-Lênin là nguồn gốc lý luận trực tiếp, quyết định bản chất tư tưởng Hồ Chí Minh Hồ Chí Minh khẳng định: “Chủ nghĩa Lênin đối với chúng ta, những người cách mạng và nhân dân Việt Nam, không những là cái “Cẩm nang” thần

kỳ, không những là cái kim chỉ nam, mà còn là mặt trời soi sáng con đường chúng ta

đi tới thắng lợi cuối cùng, đi tới chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản”.(1)

Thế giới quan và phương pháp luận Mac-Lênin đã giúp Hồ Chí Minh nhìn nhận, đánh giá, phân tích, tổng kết các học thuyết, tư tưởng, đường lối các cuộc cách mạng một cách khoa học, cùng với kinh nghiệm hoạt động thực tiễn của mình để đề ra con đường cách mạng giải phóng dân tộc đúng đắn

Đặc biệt Hồ Chí Minh học được ở chủ nghĩa Mac-Lênin “Cách làm việc biện chứng” để giải quyết tốt các vấn đề thực tiễn của cách mạng Việt Nam

2 Nhân tố chủ quan

Tư tưởng bao giờ cũng là sản phẩm của con người, do con người sáng tạo và khái quát hoá trên cơ sở nhận thức nhân tố khách quan Do đó, tư tưởng, lý luận hay đường lối cách mạng bao giờ cũng phụ thuộc vào con người đã sinh ra tư tưởng đó Vào đầu thế kỷ XX đã có hàng trăm người Việt Nam sang Pháp cũng đã có một số người tham gia Đảng Xã Hội Pháp Thế nhưng trong số những người Việt Nam yêu nước sống ở Pháp vào năm 20 duy nhất chỉ có Hồ Chí Minh là người tìm thấy con đường cứu nước, giải phóng dân tộc Rõ ràng yếu tố chủ quan ở Hồ Chí Minh có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành tư tưởng của Người Trước hết, ở Hồ Chí Minh có một tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo cộng với đầu óc phê phán tinh tường sáng suốt trong việc nghiên cứu, tìm hiểu những tinh hoa tư tưởng, văn hoá và cách mạng cả trên thế giới và trong nước

Hai là, sự khổ công học tập nhằm chiếm lĩnh vốn tri thức phong phú của thời đại, vốn kinh nghiệm đấu tranh của phong trào giải phóng dân tộc, phong trào công nhân quốc tế để có thể tiếp cận với chủ nghĩa Mac-Lênin khoa học về cách mạng của giai cấp vô sản quốc tế

Ba là, Hồ Chí Minh có tâm hồn của một nhà yêu nước, một chiến sĩ cộng sản nhiệt thành cách mạng, một trái tim yêu nước thương dân, thương yêu những người cùng khổ, sẵn sàng chịu đựng những hy sinh cao nhất vì độc lập của Tổ quốc, vì tự

do, hạnh phúc của đồng bào

Chính những phẩm chất cá nhân hiếm có đó đã giúp Hồ Chí Minh tiếp nhận, chọn lọc, chuyển hoá phát triển tinh hoa dân tộc và thời đại thành tư tưởng đặc sắc của mình

II Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh

1 Thời kỳ hình thành tư tưởng yêu nước và chí hướng cứu nước (trước năm 1911)

Tuổi trẻ của Hồ Chí Minh đã được nuôi dưỡng bằng truyền thống nhân ái yêu lao động, ham mê học tập, yêu nước của gia đình, quê hương và dân tộc, đặc biệt là truyền thống tốt đẹp của quê hương xứ Nghệ (1890-1896)

Được cha dạy bảo và được học ở các trường như Tiểu học ở Vinh (1905), tiểu học Đông Ba ở Huế (1906), Quốc học Huế (1907 - 1908) Nhờ đó Hồ Chí Minh đã sớm tiếp thu vốn văn hóa Quốc học, Hán học và bước đầu tìm hiểu văn hóa phương Tây những năm tháng ở Huế đã gợi mở cho Người ý tưởng và hướng đi mới tìm đường cứu nước không giống như các nhà yêu nước tiền bối và đương thời Đây cũng chính là thời kỳ mà các phong trào yêu nước ở Việt Nam đầu thế kỷ đều lần lượt thất bại và bị đàn áp dã man Bi kịch đó càng thôi thúc Hồ Chí Minh phải khai phá một con đường mới để cứu nước, cứu dân

2 Thời kỳ xác định con đường cứu nước, giải phóng dân tộc

Cuộc hành trình lịch sử có một không hai để đi tìm con đường cứu nước đã đưa

Hồ Chí Minh tới các sào huyệt của chủ nghĩa đế quốc cùng với các thuộc địa của chúng ở các châu lục khác nhau Nhờ thực tiễn đó mà Người nhận ra rằng trên đời này chỉ có hai loại người: loại người bóc lột và người bị bóc lột, và chỉ có tình hữu ái duy nhất là tình hữu ái giai cấp giữa tất cả những người lao động

Những năm cuối của giai đoạn này với hàng loạt các sự kiện có ý nghĩa bước ngoặt đã trực tiếp quyết định sự trưởng thành vượt bậc về tư tưởng của Hồ Chí Minh

từ lập trường yêu nước vươn lên chủ nghĩa Mác - Lênin, chủ nghĩa quốc tế vô sản, từ một người yêu nước đầy nhiệt huyết trở thành một người động sản chân chính Đó là chuỗi các sự kiện:

- Cách mạng Tháng Mười Nga vĩ đại năm 1917 thành công mở ra thời đại mới quá độ lên chủ nghĩa xã hội trên quy mô toàn thế giới

- Hồ Chí Minh trở lại Paris năm 1917 và tham gia các hoạt động chính trị sôi nổi (đưa Yêu sách 8 điểm của nhân dân An Nam đến Hội nghị Vécxây; tham gia Đảng Xã hội Pháp (1919), tham gia sinh hoạt với các câu lạc bộ của giới trí thức và công nhân Pháp

- Đặc biệt, Hồ Chí Minh đã đọc sơ thảo lần thứ nhất “Luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa” của Lênin trên báo Nhân Đạo (7/1920) của Đảng Xã hội Pháp Tại Đại hội Tua (12/1920), Người đã quyết định bỏ phiếu tán thành Quốc tế III theo lập trường cách mạng triệt để của Lênin, đánh dấu sự khởi đầu của tư tưởng Hồ Chí Minh bằng việc kết hợp hữu cơ sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc với sự nghiệp cách mạng vô sản toàn thế giới

3 Thời kỳ hình thành cơ bản tư tưởng về cách mạng Việt Nam (1921-1930)

Đây là thời kỳ hoạt động thực tiễn và lý luận sôi nổi, khẩn trương của Hồ Chí Minh để chuẩn bị về tư tưởng, chính trị và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam

- Từ năm 1921 đến mùa hè 1923, Hồ Chí Minh phụ trách Tiểu ban Đông Dương trong Ban nghiên cứu thuộc địa của đảng Cộng sản Pháp Tháng 4/1922, Người sáng lập báo “Người cùng khổ” với mục đích là đấu tranh để giải phóng con người Điều

đó chứng tỏ rằng sự nghiệp giải phóng dân tộc của Hồ Chí Minh gắn chặt với sự nghiệp giải phóng xã hội, giải phóng con người

- Từ mùa hè 1923 đến cuối năm 1924, Hồ Chí Minh đến Liên Xô tham gia hoạt động trong Quốc tế Cộng sản

- Các ý kiến của Hồ Chí Minh được phát biểu tại các diễn đàn của Quốc tế Cộng sản trong thời gian này (Hội nghị Quốc tế nông dân, Đại hội V Quốc tế Cộng sản, Đại hội Quốc tế thanh niên, Đại hội Quốc tế đỏ, Đai hội Quốc tế công hội đỏ ) đều tỏ rõ lập trường cách mạng triệt để của Hồ Chí Minh quanh vấn đề dân tộc - thuộc địa, đấu tranh không khoan nhượng đối với mọi biểu hiện hữu khuynh lẫn “tả” khuynh trong phong trào cộng sản về vấn đề dân tộc - thuộc địa

Trong thời gian nghiên cứu và hoạt động hơn một năm ở Liên Xô, Hồ Chí Minh

đã trực tiếp chứng kiến tính ưu việt của chính sách Kinh tế mới của Lênin (NEP) Người đã viết “Nhật ký chìm tàu” để ca ngợi chế độ mới đang xây dựng ở Liên Xô Thời gian ở Liên Xô này đã giúp Người đạt được trình độ lý luận mácxit căn bản của một lãnh tụ cách mạng chân chính

- Đặc biệt vào đầu năm 1924, Người đã viết “Báo cáo về Bắc kỳ, Trung kỳ, Nam

kỳ”, khẳng định “chủ nghĩa dân tộc là động lực lớn của đất nước” và kêu gọi "Phát động chủ nghĩa dân tộc bản xứ, nhân danh Quốc tế Cộng sản”

- Tháng 11/1924, Hồ Chí Minh về Quảng Châu (Trung Quốc) lập ra tổ chức Việt Nam Cách mạng Thanh niên” là tiền thân của Đảng ta sau này, ra báo Thanh Niên,

mở nhiều lớp đào tạo cán bộ tương lai của Đảng

- Năm 1925, tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp” của Người được xuất bản

ở Paris nội dung tác phẩm vạch trần tội ác của chế độ thực dân Pháp, đồng thời vạch

ra con đường cách mạng chân chính của các dân tộc bị áp bức chỉ có thể là con đường cách mạng vô sản

- Năm 1927, các bài giảng của Hồ Chí Minh ở các lớp huấn luyện tại Quảng Châu - Trung Quốc được tập hợp và xuất bản trong tác phẩm “Đường cách mệnh”, khẳng định sự hình thành về cơ bản hệ thống các quan điểm tư tưởng Hồ Chí Minh về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam

- Sự kiện Hồ Chí Minh quyết định thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam ngày

3/2/1930 cùng với các văn kiện vắn tắt do Người trình bày đã khẳng định sự trưởng

thành chín muồi của tư tưởng Hồ Chí Minh, đánh dấu sự trưởng thành của giai cấp

công nhân Việt Nam với Đội tiền phong của mình là Đảng Cộng sản Việt Nam

4 Thời kỳ vượt qua thử thách, kiên trì con đường đã chọn cho cách mạng

Việt Nam (1930 – 1945)

Một vấn đề nổi bật trong giai đoạn này là có những bất đồng giữa tư tưởng Hồ

Chí Minh với một số quan điểm của Quốc tế Cộng sản trong vấn đề cách mạng thuộc

địa

Quốc tế Cộng sản do thiếu thông tin về phương Đông, về thuộc địa nói chung,

về Đông Dương và An Nam nói riêng, nên đã chỉ trích và phê phán đường lối của

Nguyễn Ái Quốc vạch ra trong Hội nghị hợp nhất Đảng Cộng sản Việt Nam

Trước nguy cơ chủ nghĩa phát xít và chiến tranh thế giới thứ hai đang đến gần,

Đại hội VII (1935) của Quốc tế cộng sản đã tự phê bình về sai lầm “tả” khuynh, “biệt

phái”, “hẹp hòi”, và chủ trương lập Mặt trận nhân dân rộng rãi để chống phát xít

Năm 1936, Đảng ta đề ra “chiến sách mới” nhằm phê phán tư tưởng “tả”

khuynh, cô độc, biệt phái Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ 6 (tháng 11/1939) khẳng định: “Đứng trên lập trường giải phóng dân tộc, lấy quyền lợi dân tộc

làm tối cao, tất cả vấn đề của cách mệnh, cả vấn đề điền địa cũng phải nhằm vào các

mục đích ấy mà giải quyết Như vậy vấn đề phân hóa kẻ thù, tranh thủ lực lượng của

toàn dân tộc là trở về với quan điểm của chính cương sách lược vắn tắt

Điều đó phản ánh đúng quy luật của cách mạng Việt Nam, giá trị và sức sống

của tư tưởng Hồ Chí Minh

Năm 1945 cách mạng Tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân Chủ Cộng

Hoà ra đời Trong Tuyên ngôn độc lập ngày 2-9-1945 Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh các

quyền cơ bản của các dân tộc trên thế giới, trong đó có Việt Nam Bản tuyên ngôn nêu

rõ: “Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền

sống, quyền sung sướng và quyền tự do”, “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do độc lập và thật sự đã trở thành một nước tự do, độc lập Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy

Tuyên ngôn độc lập là một văn kiện lịch sử có giá trị to lớn, trong đó độc lập, tự

do gắn với phương pháp phát triển lên chủ nghĩa xã hội là tư tưởng chính trị cốt lõi, vốn đã được Hồ Chí Minh phác thảo lần đầu tiên trong cương lĩnh của Đảng năm

1930, nay trở thành hiện thực cách mạng, đồng thời trở thành chân lý của sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng xã hội mới ở nước ta

5 Thời kỳ tiếp tục bổ sung, phát triển tư tưởng về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội (1945-1969)

- Đây là thời kỳ nhân dân ta tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954)

Để đánh thắng một tên đế quốc mạnh hơn ta về vật chất - kỹ thuật phải có một đường lối đúng đắn Đường lối đó bắt nguồn từ tư tưởng lớn của Hồ Chí Minh: Phát động một cuộc chiến tranh nhân dân (toàn dân, toàn diện, trường kỳ, dựa vào sức mình là chính) Đường lối đúng đắn đó đã dẫn tới chiến thắng vĩ đại Điện Biên Phủ, tới Hiệp định Giơnevơ và nửa đất nước được giải phóng

- Từ 1954 đến 1969, chủ tịch Hồ Chí Minh cùng với TW Đảng lãnh đạo đất nước thực hiện cùng một lúc hai chiến lược cách mạng khác nhau: cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc và cách mạng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước Trong hoàn cảnh mới, tư tưởng Hồ Chí Minh được bổ sung, phát triển và hoàn thiện trên một loạt những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam như:

- Xây dựng Đảng với tư cách là một đảng cầm quyền

- Xây dựng nhà nước dân chủ nhân dân

- Về công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, giải phóng miền Nam thống nhất đất nước

- Về cách mạng xã hội chủ nghĩa ở một nước vốn là thuộc địa, đang trong thời

kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội không qua giai đoạn phát triển chủ nghĩa tư bản, trong điều kiện có chiến tranh và đất nước bị chia cắt

- Về củng cố và tăng cường sự đoàn kết nhất trí trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế… (1) Sđd: Tập 4 tr1

Trước khi qua đời, Hồ Chí Minh đã để lại cho toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta bản Di chúc thiêng liêng Trong Di chúc, Người đã nói lên niềm tin tất thắng vào sự nghiệp chống Mỹ cứu nước Tổng kết sâu sắc những bài học đấu tranh và thắng lợi của cách mạng Việt Nam Đồng thời đề ra những phương sách lớn để xây dựng lại đất

nước sau chiến tranh nhằm thực hiện mục tiêu: “Xây dựng một nước Việt Nam hoà

bình, thống nhất, độc lập dân chủ và giàu mạnh và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới”

Tóm lại, tư tưởng Hồ Chí Min trải qua hơn nửa thế kỷ hình thành và phát triển,

là sản phẩm tất yếu của cách mạng Việt Nam trong thời đại mới, là ngọn cờ thắng lợi của dân tộc ta trong cuộc đấu tranh vì độc lập, tự do, vì giải phóng dân tộc và chủ nghĩa xã hội

III GIÁ TRỊ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

1 Tư tưởng Hồ Chí Minh soi sáng con đường giải phóng và phát triển dân tộc

a Tài sản tinh thần vô giá của dân tộc Việt Nam

Tư tưởng Hồ Chí Minh là sản phẩm của thời đại, nó trường tồn, bất diệt, là tài sản vô giá của dân tộc ta

Sở dĩ như vậy là vì tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ tiếp thu, kế thừa những giá trị tinh hoa văn hoá của loài người, trong đó chủ yếu là chủ nghĩa Mac-Lênin, mà còn đáp ứng nhiều vấn đề của thời đại, của sự nghiệp cách mạng Việt Nam và thế giới

Nét đặc sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh là những vấn đề xung quanh việc giải phóng dân tộc và định hướng cho sự phát triển của dân tộc Tư tưởng của Người gắn liền với chủ nghĩa Mac-Lênin và thực tiễn cách mạng nước ta

Tư tưởng Hồ Chí Minh đã được thực tiễn cách mạng Việt Nam kiểm nghiệm Ngày nay tư tưởng đó đang tiếp tục soi sáng cho chúng ta trong sự nghiệp xây dựng đất nước “xây dựng một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh”

b Nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của cách mạng Việt Nam

Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho Đảng và nhân dân ta trên con đường thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Trong suốt chặng đường hơn nửa thế kỷ, tư tưởng Hồ Chí Minh đã trở thành ngọn cờ dẫn dắt cách mạng nước ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác

Trong bối cảnh của thế giới ngày nay, tư tưởng Hồ Chí Minh giúp chúng ta nhận thức đúng những vấn đề lớn có liên quan đến việc bảo vệ nền độc lập dân tộc, phát triển xã hội và bảo đảm quyền con người; đề ra lý luận về sự phát triển của các dân tộc giành được độc lập tiến lên chủ nghĩa xã hội và luôn luôn quan tâm đến lợi ích con người Tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng vững chắc để Đảng ta vạch ra đường lối cách mạng đúng đắn, là sợi chỉ đỏ dẫn đường cho toàn Đảng, toàn dân, toàn quân

ta đi đến thắng lợi Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII đã khẳng định: “Đảng lấy chủ nghĩa Mac-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động” Điều đó đảm bảo cho sự thắng lợi của cách mạng Việt Nam, đảm bảo cho tương lai, tiền đồ của dân tộc Việt Nam

2 Tư tưởng Hồ Chí Minh đối với sự phát triển của thế giới

a Phản ánh khát vọng thời đại

Các Mác khái quát: “Mỗi thời đại xã hội đều cần có những con người vĩ đại của

nó và nếu không có những con người vĩ đại như thế thì thời đại sẽ sáng tạo ra những con người như thế”(1).Mác,Anghen,tuyển tập,Tập 1,Nxb Sự thật,1962tr.284

Đúng như vậy, Hồ Chí Minh là nhân vật lịch sử vĩ đại, không chỉ là sản phẩm của dân tộc, của giai cấp công nhân Việt Nam, mà còn là sản phẩm của thời đại, của nhân loại tiến bộ

Ngay trong những năm 20 của thế kỷ trước, Hồ Chí Minh đã có những cống hiến xuất sắc về lý luận cách mạng giải phóng dân tộc thuộc địa dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mac-Lênin: Giành độc lập dân tộc để tiến lên chủ nghĩa xã hội Người có những nhận thức sâu sắc và độc đáo về mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong cách mạng giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản; về mối quan hệ giữa cách mạng giải phóng dân tộc thuộc địa với cách mạng vô sản ở chính quốc và về khả năng cách mạng giải phóng dân tộc thuộc địa nổ ra và thắng lợi trước cách mạng vô sản chính quốc

Từ nghiên cứu lý luận, vận dụng sáng tạo vào điều kiện cụ thể ở Việt Nam, Hồ Chí Minh đã hình thành một hệ thống các luận điểm chính xác và đúng đắn về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa, góp phần làm phong phú thêm kho tàng lý luận chủ nghĩa Mac-Lênin

Việc xác định đúng đắn những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam trong tư tưởng Hồ Chí Minh, trong đó có cả các vấn đề về chủ nghĩa xã hội và xây dựng chủ nghĩa xã hội, về hoà bình, hợp tác, hữu nghị giữa các dân tộc Có giá trị to lớn về mặt

lý luận và đang trở thành hiện thực của nhiều vấn đề quốc tế ngày nay

b Tìm ra các giải pháp đấu tranh giải phóng loài người

Đóng góp lớn nhất của Hồ Chí Minh đối với thời đại là từ việc xác định con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc đến việc xác định được một con đường cách mạng, mỗi hướng đi và tiếp tục theo đó là một phương pháp để thức tỉnh hàng trăm triệu con người bị áp bức trong các nước thuộc địa lạc hậu

Hồ Chí Minh đã giải quyết đúng đắn vấn đề “làm thế nào để giải phóng các dân tộc thuộc địa”.(1) Mác, Ănghen, Tuyển tập, Tập 1 NXB Sự thật Hà Nội, 1962, Tr.289 Người đã xác định chủ nghĩa đế quốc là kẻ thù lớn nhất của các dân tộc bị áp bức và

để chiến thắng chủ nghĩa đế quốc, cần phải thực hiện “đại đoàn kết”, “đại hoà hợp” Đây là một đóng góp to lớn của Hồ Chí Minh

Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với thế giới còn là ở chỗ ngay từ rất sớm, Người đã nhận thức đúng sự biến chuyển của thời đại Trên cơ sở nắm vững đặc điểm thời đại, Hồ Chí Minh đã hoạt động không mệt mỏi để gắn cách mạng Việt Nam với cách mạng thế giới Người đưa cách mạng giải phóng dân tộc thuộc địa vào phạm trù cách mạng vô sản; Người cương quyết bảo vệ và phát triển quan điểm của V.I.Lênin

về khả năng to lớn và vai trò chiến lược của cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa đối với cách mạng vô sản

Với việc nắm bắt chính xác xu thế phát triển của thời đại, Hồ Chí Minh đã đề ra đường lối chiến lược, sách lược và phương pháp cách mạng đúng đắn cho sự nghiệp cứu nước, giải phóng dân tộc Rồi chính từ kinh nghiệm của cách mạng Việt Nam, Người đi đến khẳng định: “Trong thời đại đế quốc chủ nghĩa, ở một nước thuộc địa nhỏ, với sự lãnh đạo của giai cấp vô sản và đảng của nó, dựa vào quần chúng nhân dân rộng rãi trước hết là nông dân và đoàn kết được mọi tầng lớp nhân dân yêu nước trong mặt trận thống nhất, với sự đồng tình ủng hộ của phong trào cách mạng thế giới, trước hết là của phe xã hội chủ nghĩa hùng mạnh, nhân dân nước đó nhất định thắng lợi

Những tư tưởng trên đây của Hồ Chí Minh đã, đang và sẽ mãi mãi là chân lý sáng ngời, góp phần vào sự kiến tạo và phát triển của nhân loại Đó là một sự thật lịch

sử Thế giới còn đổi thay, nhưng chủ nghĩa Mac-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh còn sống mãi

* Câu hỏi thảo luận:

1 Thông qua việc nghiên cứu các giai đoạn hình thành và phát triển tư tưởng

Hồ Chí Minh, anh (chị) hãy rút ra ý nghĩa thực tiễn đối với CMVN và với hoạt động của bản thân?

Câu hỏi liên quan:

- Theo bạn trong các giai đoạn hình thành và phát triển TTHCM giai đoạn nào có

ý nghĩa vạch đường đi cho cách mạng việt nam? vì sao?

- Trong các nguồn gốc hình thành TTHCM nguồn gốc nào quan trọng nhất quyết định bản chất TTHCM?

- Bạn hãy cho biết nội dung cốt lõi trong TTHCM là gì?

- Theo bạn vì lý do gì năm 1930 HCM về Quảng Châu (TQ) hợp nhất 3 tổ chức lại không chấp hành chỉ thị của Quốc Tế Cộng Sản đặt tên Đảng Cộng Sản Đông Dương mà lại đổi tên là Đảng Cộng Sản Việt Nam?

VẤN ĐỀ III

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC

VÀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

I TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC

1 Vấn đề dân tộc thuộc địa

a Thực chất của vấn đề dân tộc thuộc địa

- Đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, giải phóng dân tộc

Vấn đề dân tộc trong tư tưởng Hồ Chí Minh là vấn đề dân tộc thuộc địa chứ không phải là vấn đề dân tộc nói chung Thực chất là vấn đề đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, giải phóng các dân tộc thuộc địa, giành độc lập dân tộc và đi lên chủ nghĩa xã hội

Hồ Chí Minh viết nhiều tác phẩm như Tâm địa thực dân, Bình đẳng, Vực thẳm địa ngục, Công cuộc khai hóa giết người… tố cáo chủ nghĩa thực dân, vạch trần cái gọi là

“khai hóa văn minh” của chúng Người lên án mạnh mẽ chế độ cai trị hà khắc, sự bóc lột tàn bạo của thực dân Pháp ở Đông Dương trên mọi lĩnh vực Người chỉ rõ mâu thuẫn chủ yếu ở các nước thuộc địa, đó là mâu thuẫn không thể điều hòa giữa các dân tộc bị áp bức với chủ nghĩa đế quốc, thực dân

- Lựa chọn con đường phát triển của dân tộc

Từ thực tiễn phong trào cứu nước của ông cha ta và lịch sử nhân loại, Hồ Chí Minh khẳng định phương hướng phát triển của dân tộc trong bối cảnh thời đại mới là chủ nghĩa

xã hội Trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam, Hồ Chí Minh

viết: “làm tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng để đi đến xã hội cộng sản” Con đường đó xét về thực chất chính là con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa

xã hội, nó phù hợp với hoàn cảnh cụ thể ở các nước thuộc địa Đó cũng là nét độc đáo, khác biệt với con đường phát triển của các dân tộc đã phát triển lên chủ nghĩa tư bản ở phương Tây

b Độc lập dân tộc, nội dung cốt lõi của vấn đề dân tộc thuộc địa

- Cách tiếp cận từ quyền con người

Hồ Chí Minh hết sức trân trọng quyền con người được nêu trong Tuyên ngôn độc lập 1776 của nước Mỹ, Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền 1791 của cách mạng Pháp, như quyền bình đẳng, quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc Người khẳng định “Đó là những lẽ phải không ai chối cải được”

Từ quyền con người, Hồ chí Minh đã khái quát và nâng lên thành quyền dân tộc:

“Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do”

- Nội dung của độc lập dân tộc

Lịch sử Việt Nam là lịch sử không ngừng đấu tranh dựng nước và giữ nước Đối với người dân mất nước, bị thực dân đế quốc đè đầu cưỡi cổ, tinh thần yêu nước luôn đứng ở hàng đầu của bảng giá trị tinh thần truyền thống dân tộc Việt Nam, thì độc lập, tự do là khát vọng lớn nhất của các dân tộc thuộc địa Hồ Chí Minh nói: “Tự do cho đồng bào tôi, độc lập cho tổ quốc tôi, đấy là tất cả những điều tôi muốn; đấy là tất cả những điều tôi hiểu”(2) Đầu 1930, Nguyễn Ái Quốc soạn thảo Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng, tư

tưởng cốt lõi vẫn là độc lập, tự do cho dân tộc Cách mạng Tháng Tám thành công, Hồ chí

Minh đọc Tuyên ngôn độc lập, long trọng khẳng định trước toàn thế giới: “Nước Việt Nam

có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã trở thành một nước tự do độc lập Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do độc lập ấy”.

Trong các thư và điện văn gửi tới Liên hợp quốc và chính phủ các nước sau cách

mạng Tháng Tám, Hồ Chí Minh trịnh trọng tuyên bố: “Nhân dân chúng tôi thành thật

mong muốn hòa bình Nhưng nhân dân chúng tôi cũng kiên quyết chiến đấu đến cùng để bảo vệ những quyền thiêng liêng nhất: toàn vẹn lãnh thổ cho Tổ quốc và độc lập cho đất nước”.

Độc lập tự do là mục tiêu, là nguồn sức mạnh làm nên chiến thắng của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XX, một tư tưởng lớn trong thời đại giải phóng dân tộc :Không có gì

quý hơn độc lập tự do” là khẩu hiệu hành động của dân tộc Việt Nam đồng thời cũng là nguồn cổ vũ các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới đang đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân Vì thế, Hồ Chí Minh không chỉ là Anh hùng giải phóng dân tộc của Việt Nam mà còn

là “người khởi xướng cuộc đấu tranh giải phóng của các dân tộc thuộc địa trong thế kỷ XX”

2 Mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp

a.Vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp có quan hệ chặt chẽ với nhau

Hồ Chí Minh rất coi trọng vấn đề dân tộc, đề cao sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước, nhưng Người luôn đứng trên quan điểm giai cấp để giải quyết vấn đề dân tộc, bởi lẽ ở thời đại nào cũng vậy, vấn đề dân tộc luôn được nhận thức và giải quyết trên lập trường quan điểm của một giai cấp nhất định sự kết hợp đó thể hiện : Khẳng định vai trò lịch sử của giai cấp công nhân và quyền lãnh đạo duy nhất của Đảng Cộng sản trong quá trình cách mạng Việt Nam; chủ trương đại đoàn kết dân tộc rộng rãi trên nền tảng liên minh công, nông, trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng; sử dụng bạo lực cách mạng của quần chúng chống lại bạo lực phản cách mạng; thiết lập chính quyền nhà nước của dân, do dân, vì dân; gắn kết mục tiêu độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội…

b Giải phóng dân tộc là vấn đề trên hết, trước hết; độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội

Hồ Chí Minh rất coi trọng vấn đề dân tộc, đề cao sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước, nhưng Người luôn đứng trên quan điểm giai cấp để giải quyết vấn đề dân tộc, bởi lẽ ở thời đại nào cũng vậy, vấn đề dân tộc luôn được nhận thức và giải quyết trên lập trường quan điểm của một giai cấp nhất định sự kết hợp đó thể hiện: Khẳng định vai trò lịch sử của giai cấp công nhân và quyền lãnh đạo duy nhất của Đảng Cộng sản trong quá trình cách mạng Việt Nam; chủ trương đại đoàn kết dân tộc rộng rãi trên nền tảng liên minh công, nông, trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng; sử dụng bạo lực cách mạng của quần chúng chống lại bạo lực phản cách mạng; thiết lập chính quyền nhà nước của dân, do dân, vì dân; gắn kết mục tiêu độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội…

c Giải phóng dân tộc tạo tiền đề để giải phóng giai cấp

Hồ Chí Minh giải quyết vấn đề dân tộc theo quan điểm giai cấp, nhưng do điều kiện lịch sử của một nước thuộc địa, Hồ Chí Minh cũng đặt vấn đề giai cấp trong sự vận động của dân tộc Trước hết phải giải phóng dân tộc khỏi ách thống trị của chủ nghĩa thực dân là điều kiện tiên quyết để giải phóng giai cấp Vì thế, lợi ích của giai cấp phải phục tùng lợi ích của dân tộc

Tháng 5-1941, Người khẳng định:“Trong lúc này quyền lợi của bộ phận, của giai

cấp phải đặt dưới sự sinh tử, tồn vong của quốc gia dân tộc Trong lúc này nếu không giải quyết được vấn đề dân tộc giải phóng, không đòi được độc lập, tự do cho toàn thể dân tộc, thì chẳng những toàn thể quốc gia dân tộc còn chịu mãi kiếp trâu ngựa, mà quyền lợi của

bộ phận, của giai cấp đến vạn năm cũng không đòi lại được”.

d Đấu tranh cho độc lập của dân tộc mình, đồng thời tôn trọng độc lập của các dân tộc khác

Theo Hồ Chí Minh, quyền tự do, độc lập là quyền bất khả xâm phạm của mọi dân tộc trên thế giới “Dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do”

Là một chiến sĩ quốc tế chân chính, Hồ Chí Minh thể hiện sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa dân tộc và giai cấp, chủ nghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa quốc tế trong sáng Người không chỉ đấu tranh cho độc lập của dân tộc Việt Nam, mà còn đấu tranh cho độc lập của tất cả các dân tộc bị áp bức Người nhiệt liệt ủng hộ cuộc kháng chiến chống Nhật của nhân dân Trung Quốc, các cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ xâm lược của

nhân dân Lào và Campuchia, Người đề ra khẩu hiệu “giúp bạn là tự giúp mình” Người

chủ trương phải bằng thắng lợi của cách mạng mỗi nước mà đóng góp vào thắng lợi chung của cách mạng thế giới

II.TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

1 Mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc

a Tính chất và nhiệm vụ của cách mạng ở thuộc địa

- Sự phân hóa của xã hội thuộc địa

Hồ Chí Minh nhận thấy sự phân hóa giai cấp ở các nước thuộc địa phương Đông

không giống như các nước tư bản phương Tây Các giai cấp ở các nước thuộc địa có sự

khác nhau ít nhiều, nhưng đều có chung số phận mất nước, giữa họ vẫn có sự tương đồng lớn: Dù là địa chủ hay nông dân, họ đều chịu chung số phận là người nô lệ mất nước

- Mâu thuẫn chủ yếu trong xã hội thuộc địa

Dưới tác động của chính sách bóc lột tô thuế và cướp đoạt ruộng đất, cùng với chính sách cai trị của chủ nghĩa đế quốc, mỗi giai cấp xã hội thuộc địa có địa vị kinh tế, thái độ chính trị khác nhau, thậm chí có lợi ích ngược chiều nhau, nhưng nổi lên mâu thuẫn cơ bản

và chủ yếu là mâu thuẫn giữa dân tộc bị áp bức với đế quốc xâm lược và tay sai của chúng Nếu như ở các nước tư bản phải tiến hành cuộc đấu tranh giai cấp, thì ở các nước thuộc địa trước hết phải tiến hành cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

- Đối tượng của cách mạng ở các nước thuộc địa không phải là giai cấp tư sản bản xứ,

cũng không phải giai cấp địa chủ nói chung, mà là chủ nghĩa thực dân và tay sai phản động Do đó cách mạng ở thuộc địa trước hết phải “lật đổ ách thống trị của chủ nghĩa đế quốc”, chứ chưa phải là là cuộc cách mạng xóa bỏ sự tư hữu và áp bức bóc lột nói chung

Mặt khác, Hồ Chí Minh luôn phân biệt rõ bọn thực dân xâm lược với nhân dân các nước tư bản chủ nghĩa Người kêu gọi nhân dân các nước phản đối chiến tranh xâm lược thuộc địa, ủng hộ cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc của nhân dân Việt Nam

- Yêu cầu bức thiết của nhân dân các nước thuộc địa là độc lập dân tộc Trong phong

trào cộng sản quốc tế, có quan điểm cho rằng “vấn đề cơ bản của cách mạng thuộc địa là vấn đề nông dân”, và chủ trương nhấn mạng vấn đề ruộng đất, nhấn mạnh đấu tranh giai cấp

Ở các nước thuộc địa, nông dân là lực lượng đông đảo, chiếm hơn 90% trong lực lượng toàn dân tộc Thực dân Pháp thống trị và bóc lột nhân dân Việt Nam, chủ yếu là thống trị, bóc lột nông dân Họ là nạn nhân chính của chính sách khai thác thuộc địa, bóc lột tô thuế và cướp đoạt ruộng đất Vì thế, kẻ thù số một của nông dân là bọn đế quốc thực

dân Họ có hai yêu cầu: độc lập dân tộc và ruộng đất, nhưng họ luôn đặt yêu cầu độc lập dân tộc cao hơn so với yêu cầu ruộng đất

Cùng với nông dân, tất cả các giai cấp và tầng lớp khác nhau đều có nguyện vọng chung là “cứu giống nòi” ra khỏi cảnh “nước sôi lửa bỏng” Việc cứu nước là việc chung của cả dân tộc bị áp bức

- Tính chất, nhiệm vụ của cách mạng ở thuộc địa

Vận dụng chủ nghĩa Mác Lênin vào Việt Nam, trong tác phẩm Đường cách mệnh,

Nguyễn Ái Quốc phân biệt ba loại cách mạng: cách mạng tư sản, cách mạng vô sản và cách mạng giải phóng dân tộc; Người nhấn mạnh tính chất và nhiệm vụ của cách mạng Việt

Nam là cách mạng giải phóng dân tộc Người giải thích: nông dân là bộ phận có số lượng

lớn nhất trong dân tộc, nên giải phóng dân tộc chủ yếu là giải phóng nông dân Họ có yêu cầu về ruộng đất, nhưng nhiệm vụ ruộng đất cần tiến hành từng bước thích hợp Khi đánh

đổ ách thống trị của chủ nghĩa đế quốc, yêu cầu đó sẽ được đáp ứng một phần, vì ruộng đất của bọn đế quốc và tay sai sẽ thuộc về nông dân

b Mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc

Mục tiêu cấp thiết của cách mạng ở thuộc địa chưa phải là giành quyền lợi riêng biệt cho mỗi giai cấp, mà là quyền lợi chung của toàn dân tộc Đó là mục tiêu phù hợp với xu thế của thời đại chống đế quốc, giải phóng dân tộc, đáp ứng nguyện vọng độc lập, tự do của quần chúng nhân dân Trong hội nghị lần thứ VIII Ban chấp hành trung ương Đảng (5-1941) Hồ Chí Minh khẳng định dứt khoát: “Cuộc cách mạng Đông Dương hiện tại không phải là cuộc cách mạng tư sản dân quyền, cuộc cách mạng phải giải quyết hai vấn đề: phản

đế và điền địa nữa, mà là cuộc cách mạng phải giải quyết một vấn đề cần kíp “ dân tộc giải phóng”, vậy thì cuộc cách mạng Đông Dương trong giai đoạn hiện tại là một cuộc cách mạng giải phóng”. Hội nghị chủ trương tạm gác khẩu hiệu “cách mạng ruộng đất”, chỉ chia lại công điền và ruộng đất “tịch thu của Việt gian phản quốc” cho dân cày nghèo chứ không tịch thu ruộng đất của giai cấp địa chủ nói chung

Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám 1945 cũng như ba mươi năm cách mạng Việt Nam 1945-1975 trước hết là thắng lợi của đường lối cách mạng giải phóng dân tộc đúng đắn và tư tưởng độc lập, tự do của Hồ Chí Minh

2.Cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng lợi phải đi theo con đường cách mạng vô sản

a Bài học từ sự thất bại của các con đường cứu nước trước đó:

Để giải phóng dân tộc khỏi ách thống trị của thực dân Pháp, ông cha ta đã sử dụng nhiều con đường gắn với khuynh hướng chính trị khác nhau, với những hệ tư tưởng khác nhau

Tất cả các phong trào cứu nước của ông cha ta, dù đã diễn ra vô cùng anh dũng, nhưng rốt cuộc đều bị thực dân Pháp dìm trong biển máu Đất nước lâm vào “tình hình đen tối tưởng như không có đường ra” Đó là tình trạng khủng hoảng về đường lối cứu nước ở Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX Nó đặt ra yêu cầu bức thiết phải tìm ra một con đường cứu nước mới

Lớn lên trong một đất nước bị biến thành thuộc địa, được chứng kiến các phong trào cứu nước của ông cha ta, Hồ Chí Minh nhận thấy con đường của Phan Bội Châu chẳng khác gì “đuổi hổ cửa trước, rước beo cửa sau”, con đường của Phan Chu Trinh chẳng khác

gì “xin giặc rủ lòng thương” Con đường Hoàng Hoa Thám tuy có phần thực tế hơn, nhưng vẫn mang nặng cốt cách phong kiến Chính từ thực tế, dù khâm phục tinh thần cứu nước đó nhưng Hồ Chí Minh không tán thành các con đường của họ, mà quyết tâm đi tìm một con đường mới

b Cách mạng tư sản là không triệt để

Trong khoảng 10 năm (1911-1920) Nguyễn Ái Quốc đã vượt qua ba đại dương, bốn châu lục để khảo sát cuộc sống của nhân dân các dân tộc bị áp bức ở nhiều nước thuộc địa cũng như tìm hiểu các cuộc cách mạng lớn trên thế giới

Bằng một sự nhạy cảm và từ thực tiễn mách bảo, Nguyễn Ái Quốc đã sớm hoài nghi những khẩu hiệu “tự do- bình đẳng- bác ái”, về cái gọi là “văn minh khai sáng” của chủ

nghĩa tư sản Khi trực tiếp chứng kiến cuộc sống bần cùng, lam lũ của nhân dân lao động ở thuộc địa cũng như chính quốc, nó đối lập với một cuộc sống khác xa hoa, phù phiếm của bọn chủ tư bản, Người nhận ra sự thật đó từ bản chất

1912, Nguyễn Ái Quốc có nhận xét về cách mạng tư sản Mĩ:“…tuy cách mệnh thành công hơn 150 năm nay, nhưng công nông vẫn cứ cực khổ, vẫn cứ lo tính toán cách mệnh lần hai Ấy là vì cách mệnh Mỹ là cách mệnh tư bản, mà cách mệnh tư bản là chưa phải cách mệnh đến nơi”

Cuối 1917, Nguyễn Ái Quốc hoạt động ở Pháp, Người có nhận xét về cách mạng tư sản Pháp như sau: “cách mệnh Pháp cũng như cách mệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tư bản, cách mệnh chưa đến nơi Tiếng là cộng hòa và dân chủ, kỳ thực trong thì nó tước đoạt công nông, ngoài thì nó áp bức thuộc địa” cũng chính từ những lí do đó, trong sự lựa chọn con đường cứu nước cho dân tộc Người đã không lựa chọn con đường cách mạng tư sản

c Con đường giải phóng dân tộc

Hồ Chí Minh thấy được Cách mạng tháng Mười không chỉ là một cuộc cách mạng

vô sản, mà còn là cuộc cách mạng giải phóng dân tộc Nó nêu tấm gương sáng về sự giải phóng các dân tộc thuộc địa và “mở ra trước mắt họ thời đại cách mạng chống đế quốc,

thời đại giải phóng dân tộc”.

Người “hoàn toàn tin theo Lênin và Quốc tế ba” chính vì Lênin và Quốc tế ba đã

“bênh vực cho các dân tộc bị áp bức” Người thấy trong lí luận của Lênin một phương

hướng mới để giải phóng dân tộc, Người khẳng định, “muốn cứu nước và giải phóng dân

tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản”

3 Cách mạng giải phóng dân tộc trong thời đại mới phải do Đảng Cộng sản lãnh đạo

muốn giải phóng dân tộc thành công “trước hết phải có đảng cách mệnh” Người chỉ rõ

“cách mệnh trước hết phải làm cho dân giác ngộ…Cách mệnh phải giảng giải lý luận và chủ nghĩa cho dân hiểu…Cách mạng phải hiểu phong triều thế giới, phải bày sách lược cho dân…Vậy nên sức cách mệnh phải tập trung, muốn tập trung phải có đảng cách mệnh”.

Tuy nhiên đảng cách mạng phải được tổ chức theo nguyên tắc đảng kiểu mới của giai cấp công nhân, được vũ trang bằng lý luận Mác-Lênin, Người khẳng định: “phải có đảng cách mệnh…Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt…Đảng mà không

có chủ nghĩa thì cũng như người không có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam”.

b Đảng cộng sản Việt Nam là người lãnh đạo duy nhất

Đầu 1930, Nguyễn Ái Quốc sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam, lấy chủ nghĩa Mác-Lênin “làm cốt”, có tổ chức chặt chẽ, kỹ luật nghiêm minh và mật thiết liên lạc với quần chúng

Theo Hồ Chí Minh, Đảng Cộng sản Việt Nam là đảng của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam

Khẳng định Đảng Cộng sản Việt Nam là đảng của giai cấp công nhân đồng thời cũng là đảng của dân tộc, Hồ Chí Minh đã nêu một luận điểm quan trọng bổ sung cho lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin về Đảng Cộng sản Đồng thời nó định hướng cho việc xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam thành một đảng gắn bó chặt chẽ với giai cấp công nhân và nhân dân lao động và cả dân tộc trong mọi thời kỳ của cách mạng

Nhờ đó, ngay từ khi mới ra đời, Đảng đã quy tụ được lực lượng và sức mạnh của toàn bộ giai cấp công nhân và cả dân tộc Việt Nam, đảng đã là ngọn cờ đầu lãnh đạo duy nhất đối với cách mạng Việt Nam và trở thành nhân tố đảm bảo cho cách mạng Việt Nam

đi đến thắng lợi

4 Lực lượng của cách mạng giải phóng dân tộc bao gồm toàn dân tộc

a Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng bị áp bức

Năm 1924, Hồ Chí Minh đã nghĩ đến một cuộc khởi nghĩa vũ trang toàn dân Người cho rằng: “để có cơ thắng lợi, một cuộc vũ trang ở Đông Dương … phải có tính chất một cuộc khởi nghĩa quần chúng chứ không phải một cuộc nổi loạn Cuộc khởi nghĩa phải được chuẩn bị trong quần chúng”. Người nghiêm khắc phê phán việc lấy ám sát cá nhân và bạo động non làm phương thức hành động, “ hoặc xúi dân bạo động mà không bày cách tổ chức” Người khẳng định “cách mệnh là việc chung của dân chúng chứ không phải việc của một hai người”.

Trong Cách mạng tháng Tám 1945 cũng như hai cuộc kháng chiến chống Pháp và

Mỹ, Hồ Chí Minh lấy nhân dân làm nguồn sức mạnh Quan điểm “lấy dân làm gốc” xuyên suốt quá trình chỉ đạo chiến tranh của Người “Có dân là có tất cả”, “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong” Khi còn hoạt động ở nước ngoài Hồ Chí

Minh nói: “đối với tôi, câu trả lời đã rõ ràng: trở về nước đi vào quần chúng, thức tỉnh họ,

tổ chức họ, đoàn kết họ, huấn luyện họ, đưa họ ra đấu tranh giành tự do, độc lập”.

b Lực lượng của cách mạng giải phóng dân tộc

Dưới chế độ cai trị của thực dân Pháp, dù là tư sản dân tộc, hay một bộ phân địa chủ vừa và nhỏ, trong quan hệ với thực dân Pháp, họ cũng chỉ là người Việt Nam chịu nỗi nhục mất nước, nên họ có khả năng tham gia phong trào giải phóng dân tộc Hồ Chí Minh chỉ rõ:

“Dân tộc cách mệnh thì chưa phân giai cấp, nghĩa là sĩ, công, nông, thương đều nhất trí chống lại cường quyền”

Trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng, Người xác định lực lượng cách mạng

bao gồm cả dân tộc, trong đó, Hồ Chí Minh nhấn mạnh vai trò động lực cách mạng của công nhân và nông dân Người khẳng định: công nông “là gốc cách mệnh”, bởi lẽ họ có số

lương đông nhất, lại bị áp bức bóc lột nặng nề nhất, nên “lòng cách mệnh càng bền, chí cách mệnh càng quyết” Đây là vấn đề hết sức mới mẻ so với nhận thức của những nhà yêu nước trước đó

Mặt khác, Hồ Chí Minh không coi nhẹ khả năng tham gia sự nghiệp giải phóng dân tộc của các giai cấp tầng lớp khác Người coi tiểu tư sản, tư sản dân tộc và một bộ phận giai cấp địa chủ là bạn đồng minh của cách mạng

5 Cách mạng giải phóng dân tộc cần được tiến hành chủ động, sáng tạo và có khả năng giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc

a Cách mạng giải phóng dân tộc cần được tiến hành chủ động, sáng tạo

Khi chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc, nền kinh tế hàng hóa phát triển đặt ra yêu cầu bức thiết về thị trường Đó là nguyên nhân sâu xa dẫn tới những cuộc chiến tranh xâm lược thuộc địa, một trong những nguồn sống của chủ nghĩa đế quốc.Nguyễn Ái Quốc khẳng định “tất cả sinh lực của chủ nghĩa tư bản đế quốc đều lấy ở các xứ thuộc địa Đó là nơi chủ nghĩa đế quốc lấy nguyên liệu cho các nhà máy của nó, nơi

nó đầu tư, tiêu thụ hàng, mộ nhân công rẻ mạt cho đạo quân lao động của nó, và nhất là tuyển những binh lính bản xứ cho các đạo quân phản cách mạng của nó”.

Trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân đế quốc, cách mạng thuộc địa có tầm quan trọng đặc biệt Do bị áp bức bóc lột nặng nề nên nhân dân các dân tộc thuộc địa

có khả năng cách mạng to lớn Theo Hồ Chí Minh, phải “làm cho các dân tộc thuộc địa, từ

trước đến nay vẫn cách biệt nhau, hiểu biết nhau hơn và đoàn kết lại để đặt cơ sở cho một liên minh phương Đông tương lai, khối liên minh này sẽ là một trong những cái cánh của cách mạng vô sản”.

Trong khi yêu cầu Quốc tế Cộng sản và các Đảng Cộng sản khác quan tâm đến cách mạng thuộc địa, Hồ Chí Minh vẫn khẳng định công cuộc giải phóng nhân dân thuộc địa chỉ

có thể thực hiện được bằng sự nỗ lực tự giải phóng Người chủ trương phát huy nỗ lực chủ

quan của dân tộc, tránh tư tưởng bị động trông chờ vào sự giúp đỡ bên ngoài Tháng

8-1945, khi thời cơ đến, Người kêu gọi: “Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy, đem sức ta mà

giải phóng cho ta”

b.Quan hệ của cách mạng thuộc địa với cách mạng vô sản ở chính quốc

Trong phong trào công sản quốc tế đã từng tồn tại quan điểm xem thắng lợi của cách mạng thuộc địa phụ thuộc vào thắng lợi của cách mạng vô sản chính quốc Quan điểm này

đã làm giảm tính chủ động, sáng tạo của phong trào cách mạng thuộc địa

Theo Hồ Chí Minh, giữa cách mạng giải phóng dân tộc thuộc địa và cách mạng vô sản chính quốc, có mối quan hệ mật thiết nhau, tác động qua lại lẫn nhau trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù là chủ nghĩa đế quốc Đó là mối quan hệ bình đẳng chứ không phải là mối quan hệ lệ thuộc, hoặc quan hệ chính-phụ

Nhận thức đúng vị trí chiến lược của cách mạng thuộc địa, ngay từ 1924, Hồ Chí Minh chỉ rõ: chỉ có thể bằng chủ động nỗ lực vượt bực của các dân tộc thuộc địa, thì cách mạng thuộc địa không phụ thuộc vào cách mạng vô sản chính quốc mà nó có thể giành thắng lợi trước cách mạng vô sản chính quốc Mặt khác cách mạng thuộc địa còn có thể giúp đỡ những người anh em mình ở phương Tây trong nhiệm vụ giải phóng hoàn toàn

Đây là một luận điểm sáng tạo, có giá trị lý luận và thực tiễn to lớn; một cống hiến quan trọng của Hồ Chí Minh vào kho tàng lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin

6 Cách mạng giải phóng dân tộc phải được tiến hành bằng con đường cách mạng bạo lực

a Tính tất yếu bạo lực cách mạng

Việc sử dụng bạo lực cách mạng hay không, điều đó tùy thuộc vào thái độ, đối sách của kẻ thù.Ngay từ đầu, các thế lực đế quốc luôn sử dụng bạo lực để xâm lược, đàn áp các nước thuộc địa.Vì vậy, con đường để giành độc lập dân tộc chỉ có thể là con đường cách mạng bạo lực

Đánh giá đúng bản chất phải động của bọn đế quốc tay sai, Hồ Chí Minh vạch rõ

tính tất yếu của bạo lực cách mạng : “Trong cuộc đấu tranh gian khổ chống kẻ thù giai cấp

và dân tộc, cần dùng bạo lực cách mạng chống lại bạo lự phản cách mạng, giành lấy chính

quyền và bảo vệ chính quyền”

Hồ Chí Minh coi sự nghiệp cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, nên bạo lực cách mạng cũng là bạo lực của quần chúng Hình thức bạo lực cách mạng gồm cả đấu tranh

chính trị và đấu tranh vũ trang, tùy tình hình cụ thể mà quyết định những hình thức đấu tranh cách mạng thích hợp

Trong chiến tranh cách mạng, lực lượng vũ trang và đấu tranh vũ trang giữ vị trí quyết định trong việc tiêu diệt lực lượng quân sự địch, nhưng đấu tranh vũ trang không tách biệt với đấu tranh chính trị Theo Hồ Chí Minh, các đoàn thể cách mạng càng phát triển, quần chúng đấu tranh chính trị càng mạnh thì càng có cơ sở vững chắc để tổ chức lực lượng vũ trang và đấu tranh vũ trang

b.Tư tưởng bao lực cách mạng gắn bó hữu cơ với tư tưởng nhân đạo hòa bình

Tư tưởng bạo lực cách mạng và tư tưởng nhân đạo hòa bình thống nhất biện chứng với nhau trong tư tưởng Hồ Chí Minh Khác hẳn tư tưởng hiếu chiến của các thế lực đế quốc xâm lược, xuất phát từ tình yêu thương con người, quý trọng sinh mạng con người,

Hồ Chí Minh luôn chủ trương tranh thủ khả năng giành và giữ chính quyền ít đổ máu nhất Người tìm mọi cách ngăn chặn xung đột vũ trang, tận dụng mọi khả năng giải quyết xung đột bằng mọi biện pháp hòa bình, chủ động đàm phán, thương lượng, chấp nhận những nhượng bộ có nguyên tắc Việc tiến hành chiến tranh chỉ là biện pháp bắt buộc cuối cùng khi không còn khả năng hòa hoãn

Đánh thắng giặc không phải là tiêu diệt hết lực lượng, mà chủ yếu là đánh bại ý chí xâm lược của chúng, kết hợp giành thắng lợi về quân sự với giải pháp ngoại giao để kết thúc chiến tranh

làm nòng cốt, đấu tranh toàn diện với kẻ thù Hồ Chí Minh nói: “Không dùng toàn lực của

nhân dân về đủ mọi mặt để ứng phó thì không thể nào thắng lợi được” . Đấu tranh toàn diện thể hiện cụ thể:

- Đấu tranh “quân sự là việc chủ chốt”, nhưng đồng thời phải kết hợp chặt chẽ với đấu tranh chính trị “Thắng lợi quân sự đem lại thắng lợi chính trị, thắng lợi chính trị sẽ làm cho thắng lợi quân sự to lớn hơn”

- Đấu tranh ngoại giao có ý nghĩa chiến lược, thêm bạn bớt thù, phân hóa và cô lập kẻ thù, phát huy yếu tố chính nghĩa của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ tổ quốc, tranh thủ đồng tình ủng hộ của quốc tế

- Đấu tranh kinh tế là ra sức tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, phát triển kinh tế của ta, phá hoại kinh tế của địch Người coi “ ruộng rẫy là chiến trường, cuốc cày là vũ khí, nhà nông là chiến sĩ”

- Trước những kẻ thù lớn mạnh, Hồ Chí Minh chủ trương sử dụng phương châm chiến lược đánh lâu dài

Tự lực cánh sinh cũng là phương châm chiến lược rất quan trọng Mặt dù rất coi

trọng sự giúp đỡ quốc tế, nhưng Hồ Chí Minh luôn đề cao sức mạnh bên trong, phát huy đến mức cao nhất mọi nổ lực của dân tộc, đề cao tinh thần tự chủ, tránh tư tưởng bị động trông chờ vào sự giúp đỡ bên ngoài

Yêu cầu khách quan của cách mạng ở thuộc địa là đặt vấn đề dân tộc lên hàng đầu, xác định đúng mục tiêu trước mắt là giành độc lập dân tộc Từ đó thực hiện mục tiêu lâu dài là xóa bỏ triệt để áp bức dân tộc, áp bức giai cấp và áp bức con người, sự nghiệp đó chỉ

có thể đi theo con đường cách mạng vô sản Đây là quan điểm đúng đắn và sáng tạo của

Hồ Chí Minh Phải trải qua thực tiễn nhiều năm, phải vượt qua nhiều thử thách, tư tưởng ấy của Người mới được thừa nhận và đánh giá đúng đắn

Khác hẳn với quan điểm của Đảng Cộng sản ở Châu Âu, căn cứ vào điều kiện lịch

sử của một nước thuộc địa, Hồ Chí Minh xác định: cách mạng thuộc địa không được thụ động ngồi chờ mà có thể nổ ra và thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc Lịch sử

đã xác nhận phát kiến đó của Người là hoàn toàn đúng đắn

- Ý nghĩa của việc học tập

Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc bao gồm một hệ thống quan điểm, đường lối, chiến lược, sách lược, phương pháp tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa Có nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh mới thấy rõ vai trò to lớn của Người trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, đem lại cho đất nước độc lập tự do như ngày nay Từ đó mới thấy được chân lý vĩ đại mà cả cuộc đời Người

tranh đấu cho dân tộc: không có gì quý hơn độc lập tự do

Thông qua tư tưởng Hồ Chí Minh về dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc, cho thấy một dân tộc dù nghèo khó, lạc hậu nhưng cuối cùng chiến thắng những tên đế quốc to

là Pháp, Mỹ Qua tầm nhìn của Hồ Chí Minh, Người thấy sức mạnh của dân tộc Việt Nam không chỉ ở khía cạnh vật chất mà cả ở tinh thần, sức mạnh không chỉ ở kinh tế, quân sự

mà còn cả ở trong chính trị và văn hóa… không chỉ thấy sức mạnh trong hiện tại mà còn thấy sức mạnh trong quá khứ truyền thống và sức mạnh cả ở tương lai

Có nghiên cứu vấn đề dân tộc, giúp chúng ta có nhận thức đúng về sức mạnh dân tộc mình, từ đó củng cố niềm tự hào, tự tôn dân tộc, có những đóng góp thiết thực, hiệu quả trong xây dựng, phát triển dân tộc giàu mạnh phồn vinh

* Câu hỏi thảo luận: Phân tích quan điểm Hồ Chí Minh về cách mạng giải

phóng dân tộc? Làm rõ sự vận dụng của Đảng trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam?

Câu hỏi liên quan:

- Theo bạn khát vọng lớn nhất của các dân tộc thuộc địa lúc bấy giờ là gi?

- Theo bạn vấn đề bạo lực cách mạng hiện nay còn tồn tại ở Việt Nam hay không? Cho ví dụ minh hóa?

- Theo bạn mối quan hệ giữa vấn đề giai cấp và dân tộc có còn tồn tại nữa không? Hãy cho 1 ví dụ biểu hiện không thống nhất giữa vấn đề dân tộc và giai cấp trong giai đoạn hiện nay?

- Từ tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề độc lập dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc, hãy làm rõ vì sao trong giai đoạn hiện nay càng phải cần thiết nhận thức và giải quyết chủ quyền của Việt Nam tại Hoàng Sa và Trường Sa trên lập trường của Đảng Cộng sản Việt Nam?

VẤN ĐỀ 4

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ CON ĐƯỜNG ĐI

LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM

I TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM 1.Tính tất yếu của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Tiếp thu, vận dụng sáng tạo lý luận về học thuyết hình thái kinh tế - xã hội của chủ nghĩa Mác Lênin, Hồ Chí Minh đã khẳng định: Tiến lên chủ nghĩa xã hội là bước phát triển tất yếu của cách mạng Việt Nam sau khi giành được độc lập dân tộc

Theo Hồ Chí Minh, cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam phải đi theo con đường cách mạng vô sản có nghĩa là làm cho dân tộc Việt Nam hoàn toàn độc lập, chính quyền về tay nhân dân, nhân dân được hưởng cuộc sống ấm no, hạnh phúc Vì vậy, sau khi cách mạng giải phóng dân tộc thắng lợi, nhân dân ta sẽ xây dựng một xã hội mới, xã hội xã hội chủ nghĩa

Hồ Chí Minh khẳng định: “Chỉ có chủ nghĩa cộng sản mới cứu nhân loại, đem

lại cho mọi người không phân biệt chủng tộc và nguồn gốc sự tự do, bình đẳng, bác