Xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Bắc Ninh (tt)

Việc xây dựng nông thôn mới đòi hỏi phải có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắnnông nghiệp với phát triển nh

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xây dựng nông thôn mới là một mục tiêu quan trọng trong chủ trương của Đảng Cộngsản Việt Nam về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, được xác định trong Nghị quyết số 26 -NQ/TƯ ngày 5/8/2008 của Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương khóa X Khôngthể có một nước công nghiệp nếu nông nghiệp, nông thôn lạc hậu, nông dân có đời sốngvăn hóa, vật chất thấp Việc xây dựng nông thôn mới đòi hỏi phải có kết cấu hạ tầng kinh tế

- xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắnnông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp và dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đôthị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môitrường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất, tinh thần củangười dân ngày càng được nâng cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa Muốn thực hiệnđược nội dung trên, đòi hỏi nền kinh tế - xã hội phải phát triển bền vững Một nền kinh tếphát triển bền vững là cơ sở khoa học cho việc thực hiện thành công xây dựng nông thônmới

Qua gần 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, Việt Nam đã đạtđược nhiều thành tựu kinh tế quan trọng Tuy nhiên, nông thôn hiện nay chủ yếu vẫn còn làsản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, manh mún; thu nhập thấp, đời sống nông dân còn gặp nhiềukhó khăn Thực trạng đó đang hạn chế đà tăng trưởng của ngành nông nghiệp, tình trạng ônhiễm môi trường sinh thái có chiều hướng gia tăng, nhất là ở những vùng nông thôn có tốc

độ công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh, đã tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế - xã hộinói chung, theo đó tác động tiêu cực làm chậm việc thực hiện chủ trương xây dựng nôngthôn mới Chính vì vậy, vấn đề đặt ra bức thiết hiện nay là cần phải có những nghiên cứu lýluận, khảo sát, đánh giá thực tiễn, tìm giải pháp phù hợp cho phát triển kinh tế - xã hội, tạo

cơ sở vật chất để thực hiện xây dựng nông thôn mới trên địa bàn nông thôn cả nước nóichung, tỉnh Bắc Ninh nói riêng

Với lý do trên và qua thực tiễn, kinh nghiệm công tác nhiều năm trên địa bàn

nông thôn của một tỉnh phía Bắc, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài “Xây dự ng nông

thôn mớ i trong phát triể n kinh tế - xã hộ i ở tỉ nh Bắ c Ninh” làm luận án tiến sĩ kinh

+ Phương hướng, giải pháp xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xãhội tỉnh Bắc Ninh giai đoạn đến năm 2020

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

- Đố i tư ợ ng nghiên cứ u: quá trình xây dựng nông thôn mới trong phát triển

kinh tế - xã hội ở tỉnh Bắc

- Phạ m vi nghiên cứ u

Luận án tập trung nghiên cứu quá trình xây dựng nông thôn mới trong phát triểnkinh tế - xã hội ở tỉnh Bắc Ninh, thời gian từ năm 2010 đến nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

4.1 Cơ sở lý luậ n củ a luậ n án

Luận án dựa trên những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng HồChí Minh và các văn kiện của Đảng, Nhà nước Việt Nam về xây dựng nông thôn mới vàphát triển kinh tế - xã hội; Những chủ trương, phương hướng xây dựng nông thôn mớitrong phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Bắc Ninh; Các chỉ thị, nghị quyết của Tỉnh ủy, Ủyban nhân dân tỉnh Bắc Ninh, các báo cáo tổng kết, số liệu thống kê của các cơ quan, sở,ban, ngành của Tỉnh; Các công trình khoa học liên quan đến đề tài đã được công bố;Kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội của một số địaphương tương đồng; Kết quả điều tra khảo sát nghiên cứu thực tế có liên quan

4.2 Phư ơ ng pháp nghiên cứ u củ a luậ n án

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vậtlịch sử, luận án chú trọng sử dụng các phương pháp đặc thù của kinh tế chính trị học Mác -Lên nin là phương pháp trừu tượng hoá khoa học, kết hợp lôgíc với lịch sử; kết hợp phântích với tổng hợp; thống kê so sánh… Trong đó: Phương pháp trừu tượng hóa khoa họcđược sử dụng và quán triệt trong toàn bộ luận án Trên cơ sở đưa ra những giả định khoahọc, hợp lý luận án tập trung làm rõ đối tượng nghiên cứu trong từng bối cảnh, điều kiện cụthể nhằm làm rõ thực chất và bản chất kinh tế - xã hội của quá trình xây dựng nông thônmới trong phát triển kinh tế - xã hội nói chung, ở tỉnh Bắc Ninh nói riêng; làm rõ tính tươngđồng và khác biệt của chúng với các tiến trình xây dựng nông thôn mới khác… nhằm đảmbảo tính kế thừa, phát triển, bám sát định hướng XHCN của nền kinh tế

Các phương pháp kết hợp logic với lịch sử, phân tích với tổng hợp, thống kê sosánh được sử dụng trong những nghiên cứu, đặc biệt là phân tích kinh nghiệm thực

tiễn xây dựng nông thôn mới của một số địa phương tương đồng và thực trạng xâydựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Bắc Ninh thời gian qua.

5 Những đóng góp mới về mặt khoa học của luận án

- Hệ thống hóa, làm rõ hơn một số cơ sở khoa học về nông thôn mới, xây dựngnông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương cấp tỉnh; trên cơ sở đólàm rõ những nội dung, xu hướng xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế -

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.1 Ý nghĩa lý luậ n củ a luậ n án

Luận án đã hệ thống hóa lý luận, trình bày rõ, đúng vai trò, nội dung, vị trí quan trọngcủa Chương trình xây dựng nông thôn mới và ảnh hưởng của nó đối với phát triển kinh tế -

xã hội trên địa bàn cả nước nói chung, ở tỉnh Bắc Ninh nói riêng

6.2 Ý nghĩa thự c tiễ n củ a luậ n án

Luận án đánh giá đúng thực trạng, những vấn đề đặt ra trong quá trình thực hiệnChương trình xây dựng nông thôn mới và tác động của nó đối với phát triển kinh tế - xã hộithời gian qua; từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm, đưa ra những kiến nghị phươnghướng, giải pháp cơ bản nhằm xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội ởtỉnh Bắc Ninh

7 Kết cấu của luận án

Luận án gồm: phần mở đầu; 4 chương, 11 tiết; kết luận; danh mục các công trìnhnghiên cứu của tác giả đã công bố liên quan đến đề tài luận án; danh mục tài liệutham khảo và phụ lục.

Chương 1

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Mục tiêu của chương 1, nghiên cứu các công trình liên quan đến đề tài, nhằmxác định những vấn đề lý luận, thực tiễn về xây dựng nông thôn mới trong phát triểnkinh tế - xã hội, từ đó chỉ ra những vấn đề tiếp tục nghiên cứu đối với quá trình xâydựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội nói chung, tỉnh Bắc Ninh nóiriêng

Để đảm bảo tính kế thừa và khẳng định những đóng góp của luận án, luận ánchia các công trình nghiên cứu thành 2 nhóm: 1) Những công trình khoa học có liênquan đến đề tài của các học giả nước ngoài; 2) Những công trình khoa học có liênquan đến đề tài của các học giả trong nước Các công trình khoa học trong nước vàngoài nước đã đề cập đến một số khía cạnh của vấn đề xây dựng nông thôn mới trongphát triển kinh tế - xã hội Tuy nhiên, chưa có một công trình nghiên cứu nào về xâydựng NTM trong phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Bắc Ninh Vì vậy, luận án một mặt

kế thừa, tiếp thu kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học đi trước; đồng thời, bổsung những khoảng trống các vấn đề nghiên cứu cần làm rõ hơn đó là:

- Khái niệm, đặc điểm nông thôn mới và xây dựng nông thôn mới trong pháttriển kinh tế- xã hội theo 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí Quốc gia về xây dựng nông thônmới, sự khác biệt trong đặc điểm của nông thôn mới hiện nay so với đặc điểm nôngthôn trước khi thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mớitheo 19 tiêu chí

- Những yếu tố tác động đến hoạt động xây dựng nông thôn mới, các chủ thể

trong xây dựng nông thôn mới và phát huy vai trò của nhân dân trong xây dựng nôngthôn mới hiện nay; Mối quan hệ giữa xây dựng nông thôn mới với sự phát triển kinh tế- xãhội

- Những bài học kinh nghiệm có giá trị tham khảo như thế nào đối với quá trìnhxây dựng nông thôn mới ở tỉnh Bắc Ninh

- Thực tiễn xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Bắc Ninh, những kết quả đạt được,những vấn đề tồn tại, phát sinh và nguyên nhân của những tồn tại trong quá trình triểnkhai thực hiện xây dựng nông thôn mới ở Bắc Ninh Từ đó đề xuất phương hướng vàgiải pháp cụ thể nhằm đẩy mạnh việc thực hiện xây dựng nông thôn mới ở tỉnh BắcNinh trong những năm tiếp theo

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN XÂY DỰNG

NÔNG THÔN MỚI TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI

Ở ĐỊA PHƯƠNG CẤP TỈNH

2.1 KHÁI QUÁT VỀ NÔNG THÔN MỚI

2.1.1 Quan niệm về nông thôn mới

Từ các quan điểm về phân công lao động xã hội của C.Mác và F.Ăngghen, vềnông thôn của tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO) cho thấy, nông thôn là nơisinh sống của tập hợp dân cư, trong đó có nhiều nông dân, tham gia vào các hoạtđộng kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường trong một thể chế chính trị nhất định, chịuảnh hưởng của các tổ chức khác, phân biệt với đô thị Điểm đặc thù của nông thôn

nước ta hiện nay là phân công lao động xã hội chưa cao, trình độ chuyên môn thấp,nông nghiệp chiếm tỷ lệ cao; đa dạng về điều kiện tự nhiên, môi trường sinh thái; cóquan hệ họ tộc, gia đình khá chặt chẽ với những quy định cụ thể của từng họ tộc, giađình, còn những người ngoài họ tộc cùng chung sống luôn có tinh thần điều kiện giúp

đỡ nhau tạo nên tình làng, nghĩa xóm lâu bền Trong mối quan hệ ứng xử giữa conngười với con người ở nông thôn Việt Nam, các hành vi của mỗi cá nhân thườngđược đặt trong các thiết chế xã hội (gia đình, dòng họ, làng, xóm ) làm cho vai tròcủa cộng đồng trở nên mạnh mẽ và cá nhân trở nên nhỏ bé Sức mạnh của cộng đồnglàng xã thể hiện cả trong quan hệ giữa các thành viên và những thành viên ngoài cộngđồng

Nông thôn là nơi lưu giữ và bảo tồn những di sản văn hóa quốc gia như phong tụctập quán cổ truyền về đời sống, lễ hội, sản xuất nông nghiệp, ngành nghề truyền thống,các di tích lịch sử, văn hóa, các danh lam thắng cảnh

Về nông thôn mới có nhiều cách tiếp cận khác nhau, nhưng đa số đều khá thốngnhất khi khẳng định nông thôn mới phải có kinh tế phát triển, đời sống vật chất, tinhthần của nhân dân được nâng cao, dân trí cao, bản sắc văn hóa dân tộc được gìn giữ,tái tạo

Nghị quyết 26-NQ/T.Ư của Trung ương xác định: nông thôn mới là khu vực nôngthôn có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức

tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắnphát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bảnsắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đờisống vật chất, tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hộichủ nghĩa

Như vậy, mô hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành

một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng tính tiên tiến ở 5 nội dung: thứ nhất, làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; thứ hai, sản xuất phát triển bền vững theo hướng hàng hóa; thứ ba, đời sống vật chất, tinh thần của người dân ngày

càng được nâng cao; thứ tư, bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn, phát triển; thứ năm, được quản lý tốt, dân chủ ngày càng được nâng cao.

Để xây dựng nông thôn với 05 nội dung trên, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyếtđịnh số 491/QĐ-TTg ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới bao gồm 19

tiêu chí, được khái quát thành 5 nhóm nội dung: (1)quy hoạch; (2) hạ tầng kinh tế - xã hội; (3) kinh tế và tổ chức sản xuất; (4) văn hoá - xã hội - môi trường; (5) hệ thống

chính trị

Mô hình nông thôn mới phải đáp ứng yêu cầu phát triển; có sự đổi mới về tổ chức,vận hành và cảnh quan môi trường; đạt hiệu quả cao nhất trên tất cả các mặt kinh tế,chính trị, văn hoá, xã hội; tiến bộ hơn so với mô hình cũ; chứa đựng các đặc điểm chung,

có thể phổ biến, vận dụng trên cả nước

Các nội dung trên trong cấu trúc mô hình nông thôn mới có mối liên hệ chặt chẽvới nhau Nhà nước đóng vai trò chỉ đạo, tổ chức điều hành quá trình hoạch định,thực thi chính sách, xây dựng đề án, cơ chế, tạo hành lang pháp lý, hỗ trợ vốn, kỹthuật, nguồn lực, tạo điều kiện, động viên tinh thần Nhân dân tự nguyện tham gia,chủ động trong thực thi, hoạch định chính sách Trên tinh thần đó, các chính sáchkinh tế - xã hội sẽ tạo hiệu ứng tổng thể nhằm xây dựng mô hình nông thôn mới.Ngoài ra, nông thôn mới phải đáp ứng yêu cầu thị trường hoá, công nghiệphóa, hiện đại hóa có khả năng khai thác hợp lý, nuôi dưỡng các nguồn lực, đạttăng trưởng kinh tế cao, bền vững, cơ cấu kinh tế nông thôn phát triển hài hoà, hộinhập địa phương, vùng, cả nước và quốc tế; có văn hoá phát triển, dân trí đượcnâng cao, sức lao động được giải phóng Đó chính là sức mạnh nội sinh của làng,

xã, các giá trị truyền thống được phát huy tối đa, tạo ra bầu không khí tâm lý xãhội tích cực, bảo đảm trạng thái cân bằng trong đời sống kinh tế - xã hội ở nôngthôn, giữ vững an ninh trật tự xã hội… nhằm hình thành môi trường thuận lợi cho

sự phát triển kinh tế nông thôn; dân chủ nông thôn mở rộng, đi vào thực chất Cácchủ thể nông thôn có khả năng, điều kiện, trình độ để tham gia tích cực vào các

quá trình ra quyết định về chính sách phát triển nông thôn; thông tin minh bạch,thông suốt, hiệu quả giữa các tác nhân có liên quan; phân phối công bằng.

Khái quát lại, đặc điểm nông thôn mới được thể hiện ở những điểm: Thứ nhất, nông thôn được cấu trúc trên nền tảng của làng, xã truyền thống, có đời sống vật chất, tinh thần ngày càng cao Thứ hai, bên cạnh những ngành nghề

truyền thống, những ngành nghề gắn với quá trình công nghiệp hóa đang dần

được hình thành, phát triển Thứ ba, về văn hóa - xã hội, những giá trị văn hóa

truyền thống được gìn giữ và phát huy, tạo động lực mới cho phát triển kinh

tế-xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân nông thôn Thứ tư, hệ thống kết cấu hạ tầng hiện đại, môi trường ngày càng được gìn giữ, tái tạo Thứ năm, về dân chủ cơ sở ở nông thôn ngày càng được phát huy mạnh mẽ, đi vào

thực chất, người dân là một trong những chủ thể đóng vai trò quyết định đối với

việc xây dựng nông thôn mới Thứ sáu, chương trình xây dựng nông thôn mới

hiện nay được thực hiện chủ yếu theo phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng

làm”; trong đó, dân tự làm là chính, Nhà nước chỉ hỗ trợ, nhưng phải đáp ứng

những mục tiêu của phát triển kinh tế - xã hội, bị quyết định bởi quản lý nhà

nước và sự khéo léo, linh hoạt trong tổ chức thực hiện của địa phương Thứ bảy,

việc xây dựng nông thôn mới hiện nay bị ràng buộc bởi các tiêu chí chung củanông thôn mới, nhưng mang nặng tính đặc thù của từng địa phương (xã) do bịquy định, chi phối bới đặc điểm làng xã, truyền thống, tập quán, điều kiện tựnhiên và nhiều ràng buộc khác bởi cơ chế dân chủ hóa ở cơ sở

2.1.2 Quan niệm về phát triển kinh tế - xã

Phát triển là quá trình tự đổi mới về chất Theo đó, mỗi quốc gia tùy theo quanniệm khác nhau mà lựa chọn con đường phát triển

Phát triển kinh tế được hiểu là quá trình tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế và

được khái quát ở tiêu thức: Thứ nhất, sự gia tăng tổng mức thu nhập của nền kinh tế

và mức gia tăng thu nhập bình quân trên một đầu người Thứ hai, sự biến đổi theo

đúng xu thế của cơ cấu kinh tế Thứ ba, sự biến đổi ngày càng tốt hơn trong các vấn

đề xã hội

Mục tiêu cuối cùng của sự phát triển ở mỗi quốc gia không đơn thuần là sự tăngtrưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế mà còn là việc xóa bỏ nghèo đói, khả năngtiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục, nước sạch tạo nên sự biến đổi về chất xã hội củaquá trình phát triển Như vậy, phát triển kinh tế - xã hội là một quá trình biến đổi mọimặt của kinh tế và xã hội theo hướng ngày càng tiến bộ

2.2 XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ

-XÃ HỘI

2.2.1 Khái quát về chương trình xây dựng nông thôn mới

2.2.1.1 Quan niệ m truyề n thố ng về xây dự ng nông thôn

Theo quan niệm truyền thống, phát triển nông thôn tập trung chủ yếu vào pháttriển nông nghiệp và dịch vụ do nhà nước kiểm soát, các vấn đề xã hội, môi trường ítđược chú trọng

2.2.1.2 Quan điể m xây dự ng nông thôn mớ i hiệ n nay

- Mục tiêu xây dựng nông thôn mới Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng

kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp

lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thônvới đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hoá dântộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất,tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa.Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới bao gồm 11 nội dung, được

cụ thể hóa trên 19 tiêu chí

- Nguyên tắc xây dựng nông thôn mới

+ Xây dựng nông thôn mới hướng tới thực hiện Bộ tiêu chí Quốc gia được quiđịnh tại Quyết định 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ

+ Xây dựng nông thôn mới theo phương châm phát huy vai trò chủ thể của cộngđồng dân cư địa phương là chính, Nhà nước đóng vai trò định hướng, ban hành cáctiêu chí, quy chuẩn đã đặt ra các chính sách, cơ chế hỗ trợ, hướng dẫn Các hoạt động

cụ thể do chính cộng đồng người dân ở thôn, xã bàn bạc dân chủ để quyết định và tổchức thực hiện

+ Được thực hiện trên cơ sở kế thừa, lồng ghép các Chương trình mục tiêu quốcgia, chương trình hỗ trợ có mục tiêu, các chương trình, dự án khác đang triển khai ởnông thôn, có bổ sung dự án hỗ trợ đối với các lĩnh vực cần thiết; có cơ chế, chínhsách khuyến khích mạnh mẽ đầu tư của các thành phần kinh tế; huy động đóng gópcủa các tầng lớp dân cư

+ Được thực hiện gắn với các quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội,đảm bảo an ninh, quốc phòng của mỗi địa phương (xã, huyện, tỉnh); có quy hoạch, cơchế đảm bảo cho phát triển theo quy hoạch (trên cơ sở các tiêu chuẩn kinh tế, kỹ thuật

do các bộ chuyên ngành ban hành)

+ Là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; cấp uỷ Đảng, chínhquyền đóng vai trò chỉ đạo, điều hành quá trình xây dựng quy hoạch, kế hoạch, tổ

chức thực hiện; hình thành cuộc vận động “toàn dân xây dựng nông thôn mới” doMặt trận Tổ quốc chủ trì cùng các tổ chức chính trị - xã hội vận động mọi tầng lớpnhân dân phát huy vai trò chủ thể trong việc xây dựng nông thôn mới.

- Điểm mới của Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới hiện

nay so với xây dựng nông thôn mới trước đây: Thứ nhất, xây dựng nông thôn mới theo tiêu chí chung cả nước, được định trước Thứ hai, xây dựng nông thôn địa bàn cấp xã và

trong phạm vi cả nước, không thực hiện thí điểm, nơi làm nơi không, 9.121 xã trên cả

nước cùng làm Thứ ba, cộng đồng dân cư là chủ thể của xây dựng nông thôn mới, không phải Nhà nước hay các tổ chức chính trị- xã hội, mà người dân tự xây dựng Thứ tư, đây là

một chương trình khung, bao gồm 11 chương trình mục tiêu quốc gia và 13 chương trình

có tính chất mục tiêu đang diễn ra tại nông thôn

Như vậy, xây dựng nông thôn mới chính là thực hiện chương trình phát triểntoàn diện, vững chắc nông nghiệp, nông dân, nông thôn nhằm nâng cao đời sốngngười dân và sự phát triển Đó là quá trình thay đổi toàn diện về kinh tế, văn hoá, xãhội, môi trường; trong đó, có hàm ý là tạo ra những “con người mới” có văn hoátrong môi trường nông thôn mới

2.2.2 Một số vấn đề đặt ra đối với chương trình xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội

2.2.2.1 Mố i quan hệ giữ a xây dự ng nông thôn mớ i vớ i phát triể n kinh tế - xã

hộ i đị a phư ơ ng

Nông thôn là địa bàn trọng yếu trong phát triển kinh tế - xã hội; là thị trường đầuvào và đầu ra rộng lớn, đầy tiềm năng cho phát triển kinh tế - xã hội; nông nghiệp,nông thôn tạo ra những tiền đề quan trọng cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa nềnkinh tế

Hoạt động xây dựng nông thôn mới đồng thời là hoạt động phát triển kinh tế

-xã hội Nông thôn mới được xây dựng thành công là tiền đề quan trọng thúc đẩy kinhtế- xã hội phát triển

Phát triển kinh tế - xã hội là nội hàm cơ bản của xây dựng nông thôn mới Pháttriển kinh tế - xã hội là nội dung cơ bản của xây dựng nông thôn mới Tuy nhiên,ngoài phát triển kinh tế - xã hội thì xây dựng nông thôn mới còn hướng tới những nộidung và mục tiêu khác, trên các phương diện kinh tế, văn hóa, môi trường, xây dựng

cơ sở vật chất kỹ thuật và con người

2.2.2.2 Nhữ ng yêu cầ u đặ t ra đố i vớ i chư ơ ng trình xây dự ng nông thôn mớ i trong phát triể n kinh tế - xã hộ i

Xây dựng nông thôn mới cần thực hiện tốt các yêu cầu: Một là, phải hướng tới những mục tiêu của phát triển kinh tế - xã hội địa phương Hai là, phải đảm bảo những mục tiêu phát triển nông thôn bền vững Ba là, phải được thực hiện lồng ghép

với các chương trình, hoạt động khác trong và ngoài hoạt động phát triển kinh tế - xã

hội của địa phương Bốn là, cấp xã là chủ thể và là cấp cơ sở thực hiện chương trình

nông thôn mới

2.2.2.3 Nhữ ng nhân tố ả nh hư ở ng đế n chư ơ ng trình xây dự ng nông thôn

mớ i trong phát triể n kinh tế - xã hộ i

Quá trình xây dựng nông thôn mới thường bị ảnh hưởng bởi các nhân tố đó

là: Trước hết, những nhân tố thuộc về điều kiện tự nhiên Thứ hai, quá trình công

nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn đã làm thay đổi, biến dạng, chianhỏ các đơn vị sản xuất nông nghiệp, làm giảm tỷ trọng của ngành nông nghiệp,lao động trong các ngành phi nông nghiệp ngày càng tăng lên; ngành côngnghiệp, dịch vụ đã thu hút một lượng khá lớn lao động nông thôn, làm cho bộmặt nông thôn chuyển biến nhanh chóng, đặt ra nhiều vấn đề phát sinh về kinh

tế, văn hóa, xã hội ở nông thôn Thứ ba, các chính sách của Đảng, Nhà nước đối với vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn Thứ tư, đặc điểm tâm lý và văn hóa Thứ năm, đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở cơ sở.

2.2.3 Nội dung xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội địa phương

Bộ 19 tiêu chí trong chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mớiđược cụ thể hóa trên 11 nội dung chính bao gồm:

2.2.3.1 Quy hoạ ch xây dự ng nông thôn mớ i

Bao gồm, quy hoạch sử dụng đất, hạ tầng thiết yếu; quy hoạch phát triển các khudân cư mới, chỉnh trang các khu dân cư hiện có theo hướng văn minh, bảo tồn đượcbản sắc văn hoá tốt đẹp; quy hoạch phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội, môi trườngtheo chuẩn mới

2.2.3.2 Phát triể n kế t cấ u hạ tầ ng kinh tế - xã hộ i

Những nội dung xây dựng nông thôn mới về kết cấu hạ tầng kinh tế- xã hội bao gồmtổng thể các vấn đề: giao thông, thủy lợi, hệ thống điện, các công trình phục vụ việc chuẩnhóa nhu cầu văn hóa, y tế, giáo dục, các công trình phụ trợ

2.2.3.3 Chuyể n dị ch cơ cấ u kinh tế , phát triể n kinh tế , nâng cao thu nhậ p

Bao gồm, Chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu sản xuất nông nghiệp theo hướngphát triển sản xuất hàng hoá, có hiệu quả kinh tế cao Tăng cường công tác khuyếnnông; đẩy nhanh nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông,lâm, ngư nghiệp Cơ giới hoá nông nghiệp, giảm tổn thất sau thu hoạch trong sản xuấtnông, lâm, ngư nghiệp Bảo tồn, phát triển làng nghề truyền thống theo phương châm

"mỗi làng một sản phẩm", phát triển ngành nghề theo thế mạnh của địa phương Đẩymạnh đào tạo nghề cho lao động nông thôn, thúc đẩy đưa công nghiệp vào nông thôn,giải quyết việc làm và chuyển dịch nhanh cơ cấu lao động nông thôn

2.2.3.4 Giả m nghèo và an sinh xã hộ i

Với mục tiêu cải thiện, từng bước nâng cao điều kiện sống của người nghèo nội dung này bao gồm các hoạt động thực hiện có hiệu quả chương trình giảm nghèonhanh, bền vững cho 62 huyện có tỷ lệ hộ nghèo cao (Nghị quyết 30a của Chính phủ)

theo Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới Tiếp tục triển khai Chương trình mụctiêu quốc gia về giảm nghèo Thực hiện các chương trình an sinh xã hội.

2.2.3.5 Đổ i mớ i và phát triể n các hình thứ c tổ chứ c sả n xuấ t có hiệ u quả ở nông thôn

Phát triển kinh tế hộ, trang trại, hợp tác xã; phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ởnông thôn; xây dựng cơ chế, chính sách thúc đẩy liên kết kinh tế giữa các loại hìnhkinh tế ở nông thôn Mục tiêu đến năm 2015 có 65% số xã đạt chuẩn, đến năm 2020

có 75% số xã đạt chuẩn

2.2.3.6 Phát triể n giáo dụ c - đào tạ o ở nông thôn

Phổ cập giáo dục trung học cơ sở được căn cứ theo Quyết định số BGD&ĐT ngày 05/7/2001 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo; tỷ lệ tốt nghiệp trunghọc cơ sở hàng năm từ 90% (xã đặc biệt khó khăn 70%) trở lên; tỷ lệ thanh, thiếu niên từ 15đến hết 18 tuổi có bằng tốt nghiệp trung học cơ sở cả hai hệ từ 80% (xã đặc biệt khó khăn70%) trở lên Mục tiêu đến năm 2015 có 45% số xã đạt chuẩn, đến năm 2020 có 80% số xãđạt chuẩn

26/2001/QĐ-2.2.3.7 Phát triể n y tế , chăm sóc sứ c khoẻ cư dân nông thôn

Tiếp tục thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia trong lĩnh vực y tế (Chủđộng phòng, chống một số bệnh xã hội, bệnh dịch nguy hiểm Phát hiện dịch sớm,dập tắt dịch kịp thời, không để dịch lớn xảy ra Giảm tỷ lệ mắc, tỷ lệ chết do một sốbệnh xã hội, bệnh dịch nguy hiểm, góp phần thực hiện công bằng xã hội trong chămsóc sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộc sống Hình thành hệ thống chăm sóc sứckhỏe đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở, nâng cao ý thức giữ gìn sức khỏe của nhândân, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc),đáp ứng yêu cầu Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới Mục tiêu đến năm 2015 có 50%

số xã đạt chuẩn, đến năm 2020 có 75% số xã đạt chuẩn

2.2.3.8 Xây dự ng đờ i số ng văn hoá, thông tin và truyề n thông nông thôn

Tiếp tục thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia nông thôn mới về văn hoá, đápứng yêu cầu Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới; thực hiện thông tin và truyền thôngnông thôn, đáp ứng yêu cầu Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới Mục tiêu đến năm

2015 có 30% số xã có nhà văn hoá xã, thôn và 45% số xã có bưu điện, điểm internetđạt chuẩn Đến năm 2020 có 75% số xã có nhà văn hoá xã, thôn, 70% có điểm bưuđiện, điểm internet đạt chuẩn

2.2.3.9 Cấ p nư ớ c sạ ch và vệ sinh môi trư ờ ng nông thôn

Nội dung được xác định, tiếp tục thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia vềnước sạch, vệ sinh môi trường nông thôn, nhằm cải thiện điều kiện cung cấp nước sạch,

vệ sinh, nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi vệ sinh, giảm thiểu ô nhiễm môi trường,góp phần nâng cao sức khỏe, chất lượng sống cho người dân nông thôn; xây dựng cáccông trình bảo vệ môi trường nông thôn trên địa bàn xã, thôn theo quy hoạch, gồm: xâydựng, cải tạo nâng cấp hệ thống tiêu thoát nước trong thôn, xóm; xây dựng các điểm thugom, xử lý rác thải ở các xã; chỉnh trang, cải tạo nghĩa trang; cải tạo, xây dựng các ao,

hồ sinh thái trong khu dân cư, phát triển cây xanh ở các công trình công cộng… Mụctiêu đảm bảo cung cấp đủ nước sinh hoạt sạch, hợp vệ sinh cho dân cư, trường học, trạm

y tế, công sở, các khu dịch vụ công cộng; thực hiện các yêu cầu về bảo vệ, cải thiện môitrường sinh thái trên địa bàn xã Đến năm 2015 có 35% số xã đạt chuẩn, đến năm 2020

2.2.3.11 Giữ vữ ng an ninh, trậ t tự xã hộ i nông thôn

Ban hành nội quy, quy ước làng xóm về trật tự, an ninh; phòng chống các tệ nạn

xã hội, các hủ tục lạc hậu; điều chỉnh, bổ sung chức năng, nhiệm vụ, chính sách tạođiều kiện cho lượng lực lượng an ninh xã, thôn, xóm hoàn thành nhiệm vụ đảm bảo

an ninh, trật tự xã hội trên địa bàn theo yêu cầu xây dựng nông thôn mới Mục tiêuđến 2015 có 85% số xã đạt chuẩn, năm 2020 có 95% số xã đạt chuẩn

2.2.4 Chủ thể tham gia xây dựng nông thôn mới

Hội nghị lần thứ bảy Ban chấp hành Trung ương khóa X, Đảng ta đã khẳngđịnh: “Giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn là nhiệm vụ của cả hệthống chính trị và toàn xã hội”

- Nông dân trong xây dự ng nông thôn mớ i

Vai trò chủ thể trong xây dựng nông thôn mới của nông dân thể hiện: thứ nhất,

là nguồn nhân lực quan trọng trong phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn

mới; thứ hai, là chủ thể xây dựng đời sống văn hóa tinh thần ở các vùng nông thôn; thứ ba, là người trực tiếp xây dựng, giữ gìn, bảo vệ kết cấu hạ tầng nông thôn; thứ tư,là những người trực tiếp tham gia đóng góp xây dựng Đảng, chính quyền, các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội; thứ năm, là chủ thể giữ gìn an ninh, trật tự ở các

vùng nông thôn

Như vậy, nông dân là chủ thể tích cực trong xây đựng đời sống văn hóa mới,xây dựng kết cấu hạ tầng; phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường sinh thái, làmcho mỗi người được thụ hưởng một cách tốt nhất những giá trị vật chất, tinh thần.Nông dân có vai trò quan trọng trong xây dựng nông thôn mới, cùng với các giai cấp,tầng lớp khác phấn đấu xây dựng một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa “Dân giàu,nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

- Các t ch c trong h th ng chính tr trong xây d ng nông thôn m i

Tổ chức cơ sở Đảng là hạt nhân lãnh đạo hệ thống chính trị cơ sở, bảo đảm chođường lối, chính sách của Đảng được cụ thể hóa và thực hiện thắng lợi ở cơ sở.

Chính quyền cơ sở ở nông thôn hoạt động dưới sự lãnh đạo trực tiếp của tổ chứcđảng ở cơ sở, thể hiện sinh động sự kết hợp giữa quyền lực nhà nước và quyền tựquản cộng đồng Sự kết hợp này cho phép chính quyền xã vừa phát huy được vai tròquản lý nhà nước, vừa phát huy được sức mạnh của truyền thống tự quản cộng đồng,tạo sự gắn bó giữa chính quyền với nhân dân trong thực tiễn hoạt động ở làng, xãnông thôn

Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội được tổ chức, hoạt động dưới

sự lãnh đạo của tổ chức đảng cơ sở, là cầu nối giữa Đảng, chính quyền, các tầng lớpnhân dân trong địa bàn

Như vậy, xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn

xã hội; cấp ủy đảng, chính quyền đóng vai trò chỉ đạo, điều hành quá trình xây dựngquy hoạch, đề án, kế hoạch, tổ chức thực hiện, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chínhtrị - xã hội vận động mọi tầng lớp nhân dân phát huy vai trò chủ thể trong xây dựngnông thôn mới

- Các nhà tài trợ trong xây dự ng nông thôn mớ i

Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới cần sự hỗ trợ thựchiện quy hoạch các vùng chuyên canh, sản xuất nguyên liệu, xây dựng kết cấu hạtầng phục vụ sản xuất, hỗ trợ nghiên cứu, áp dụng khoa học công nghệ, áp dụng cáctiêu chuẩn kỹ thuật, đào tạo nghề, hỗ trợ tài chính, tín dụng, tiếp thị, phát triển thịtrường, hỗ trợ các hoạt động nâng cao văn hóa tinh thần cho dân cư nông thôn để tạo

ra nếp sống mới thông qua phát triển, bảo tồn văn hóa truyền thống do đó, cần đổimới về cơ chế, hình thức tổ chức thông qua việc thu hút đầu tư doanh nghiệp trong vàngoài nước về nông thôn, phát triển liên kết cộng đồng, đẩy mạnh các hình thức kinh

tế hợp tác, xây dựng hiệp hội các ngành hàng với sự tham gia của nông dân nhằm huyđộng các nguồn lực cho xây dựng nông thôn mới