Mô hình tổ chức và phương thức hoạt động của Tòa HC

báo cáo thực tập

Lời nói đầu

Theo thông lệ hàng năm sau mỗi khóa đào tạo cử nhân hành chính chính quy HVHCQG lại tổ chức cho sinh viên tham gia khóa thực tập; sinh viên khóa II chúng tôi đợc phân công về các cơ quan,

Trong công cuộc đổi mới,Toà HC đã đợc thành lập và bắt đầu hoạt động

từ 1/7/1996 để xét xử các vụ án hành chính, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợppháp cuả các cơ quan , tổ chức và cá nhân

Toà HC là cơ quan tài phán hành chính có lịch sử hình thành và pháttriển còn rất trẻ.Vì thế trong gần 10 năm hình thành và phát triển của mình ,tuy đã đạt đợc nhiều thành tựu song bên cạnh đó cũng còn tồn tại không ít v-ớng mắc bất cập về mô hình đang cần đợc tháo gỡ

Qua tìm hiểu thực tế tại Toà HC-TAND Hà Nội, tiếp xúc hỏi ý kiến vớicác cán bộ Toà và những ngời dân đến khiếu kiện , bản thân tôi thấy rằng còn

có rất nhiều hạn chế về mô hình và phơng thức hoạt động của Toà HC cần đợcnghiên cứu và hoàn thiện;nhằm làm cho Toà HC thực sự là cơ chế hữu hiệu

đảm bảo đợc quyền lợi ích hợp pháp của ngời dân và là phơng thức xây dựngnhà nớc pháp quyền XHCN vững mạnh

Với bản báo cáo nhỏ bé của mình, tôi không có tham vọng trình bày

“sâu rộng” về vấn đề này;tôi chỉ mong đợc trình bày những hiểu biết còn ít ỏicủa mình qua việc tìm hiểu tài liệu và thời gian thực tập tại Toà HC vừa qua.Sau đây tôi xin trình bày những kết quả thu nhận đợc của bản thân về

khoá thực tập này , thông qua bản báo cáo thực tập với đề tài:” Mô hình tổ

chức và phơng thức hoạt động của Toà HC”

Cùng sự giúp đỡ , tạo điều kiện thuận lợicủa các cán bộ công chức ToàHành chính-TAND TP Hà nội

Nhân dịp này tôi xin đợc bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới tất cả các thầy côgiáo của Học viện Hành chính Quốc gia đã dạy dỗ , truyền đạt kiến thức chotôi trong suốt khoá học

Mặc dù đã cố gắng rất nhiều , song bản báo cáo của tôi sẽ không tránhkhỏi những khiếm khuyết nhất định.Tôi rất mong nhận đợc những ý kiến đónggóp để bản báo cáo có chất lợng tốt hơn

đảm cho công dân có thể nêu những ý kiến, nguyện vọng, kiến nghị đối vớihoạt động của các cơ quan Nhà nớc, khiếu nại, tố cáo các hành vi vi phạmpháp luật trong các cơ quan Nhà nớc nhằm bảo vệ lợi ích của nhà nớc, của tậpthể, các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Trên cơ sở các Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng, Hiến pháp và Pháp luật củaNhà nớc, các cơ quan có thẩm quyền đã có nhiều cố gắng trong việc tiếp nhận

và giải quyết các khiếu kiện của công dân

Tuy nhiên, trong thực tế công tác này còn có nhiều tồn tại: đơn th khiếunại tồn đọng còn nhiều, việc giải quyết của các cấp, các ngành còn chậm trễ,hiệu quả giải quyết thấp, ngời dân thờng bị thiệt thòi về quyền lợi, làm ảnh h-ởng đến lòng tin của nhân dân vào các cơ quan Đảng và Nhà nớc

Tình trạng trên có nhiều nguyên nhân, nhng một trong những nguyênnhân quan trọng là từ trớc đến nay thẩm quyền giải quyết các khiếu nại hànhchính vẫn đợc giao cho các cơ quan hành chính nhà nớc

Nh chúng ta đã biết đối tợng khiếu kiện hành chính là hoạt động của cáccơ quan hành chính, điều đó dẫn đến một điểm bất hợp lý là cơ quan hànhchính nhà nớc vừa là ngời bị kiện vừa là ngời giải quyết và chính vì vậy màviệc giải quyết khó bảo đảm tính công bằng, khách quan

Ngời dân đã bị thiệt thòi về quyền lợi, khi khiếu nại chỉ biết trông chờvào thái độ tích cực hay không của cơ quan hành chính nhà nớc

Cha có một cơ quan hoàn toàn độc lập, chỉ tuân theo pháp luật có quyềnphán quyết quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan nhà nớc,bảo vệ và khôi phục quyền lợi của công dân Chính vì vậy, phù hợp với xu h -ớng cải cách nền hành chính nhà nớc với yêu cầu xây dựng nhà nớc phápquyền XHCN nhà nớc ta đã quyết định thành lập các tòa hành chính

Ngày 28/10/1995, Quốc hội nớc CHXHCN Việt Nam khóa IX, kỳ họpthứ X đã thông qua "luật sửa đổi bổ sung một số điều của luật tổ chứcTAND", trong đó quy định về sự hình thành tổ chức và hoạt động xét xử Hànhchính

Ngày 21/5/1996 UBTV Quốc hội thông qua "Pháp lệnh thủ tục giải quyếtcác vụ án hành chính" Đây là những văn bản pháp lý đầu tiên rất quan trọng

đánh dấu sự ra đời của cơ chế tài phán hành chính ở Việt Nam Kể từ đó, ngờidân có thể khởi kiện cơ quan Nhà nớc về những quyết định hay hành vi tráipháp luật trớc tòa án Do đó, một quyết định hay hành vi của cơ quan hànhchính nhà nớc có thể đợc đa ra xem xét công khai và bình đẳng trớc cơ quantài phán Đây thực sự là một bớc tiến mới trong quá trình xây dựng và hoànthiện bộ máy nhà nớc pháp quyền XHCN, một biểu hiện rõ ràng, cụ thể của sự

đổi mới trong nhận thức về quá trình dân chủ hóa xã hội, bảo vệ các quyềndân sự của công dân

Sự hình thành cơ quan tài phán hành chính và thiết lập cơ chế xét xửhành chính ở Việt Nam là cả một quá trình tìm tòi, suy nghĩ và tranh luận kéodài nhiều năm với những quan điểm, quan niệm rất khác nhau Để có thể lýgiải đợc những quy định của pháp luật liên quan đến cơ chế xét xử hành chínhhiện nay, cần thiết phải nhắc lại một cách khái quát quá trình đó

Bắt đầu từ những ý tởng về sự hiện hữu của cơ quan tài phán hành chính

Đây hoàn toàn là vấn đề không đơn giản và trên thực tế không phải nớc nàotrên thế giới cũng chấp nhận sự hiện hữu một cơ quan tài phán với chức năngxét xử hoạt động hành chính Những ý tởng đó hình thành gần nh cùng mộtlúc từ 2 cơ sở:

1 Nhu cầu thực tế của công tác giải quyết khiếu kiện hành chính

2 Sự phát triển của khoa học hành chính trớc yêu cầu của cải cách nền

HC nhà nớc ở Việt Nam đầu những năm 90 Trên cơ sở những ý tởng về sựhiện hữu của cơ quan tài phán hành chính ở Việt Nam, thanh tra Nhà nớc cơquan có trách nhiệm chủ yếu trong việc nghiên cứu những vấn đề liên quan

đến công tác xét giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân đã đề nghị chínhphủ giao nhiệm vụ nghiên cứu để thiết lập tòa hành chính ở Việt Nam

Từ tháng 5 năm 1993, Thủ tớng Chính phủ đã chính thức giao cho Thanhtra Nhà nớc(nay là Thanh tra Chính phủ) chủ trì phối hợp với Bộ t pháp, Ban

tổ chức - cán bộ Chính phủ(nay là Bộ nội vụ), TAND Tối cao nghiên cứu soạnthảo dự án luật tổ chức tòa án hành chính

Để có thêm căn cứ khoa học cho việc thực hiện nhiệm vụ khó khăn trớcmột vấn đề còn tơng đối mới mẻ này, thanh tra Nhà nớc đã triển khai nghiêncứu đề tài khoa học cấp bộ: "Cơ sở khoa học của việc thiết lập hệ thống tòa án

HC ở Việt Nam" (số đăng ký 92 - 98 - 207/ĐT) và đề tài nghiên cứu khoa học

độc lập cấp Nhà nớc: "Tòa án HC - những vấn đề lý luận và thực tiễn (số đăng

ký 95 - 98 - 406/ĐT) Cả 2 đề tài nêu trên đã đợc nghiệm thu và đánh giá đạtloại xuất sắc Trong quá trình nghiên cứu của đông đảo các nhà khoa học quản

lý, khoa học pháp lý và những ngời làm công tác thực tiễn trong lĩnh vực giảiquyết khiếu nại hành chính Qua đó, những vấn đề lý luận và thực tiễn liênquan đến sự hình thành cơ quan tài phán hành chính ngày càng sáng tỏ và đợcnhiều ngời ủng hộ

Vấn đề tài phán hành chính và sự thiết lập cơ quan tài phán hành chính ởViệt Nam cũng luôn đợc coi là một trong những nội dung quan trọng của quátrình nghiên cứu cải cách nền hành chính quốc gia Song song với quá trìnhnghiên cứu khoa học, thực hiện nhiệm vụ Chính phủ giao, Thanh tra Nhà nớc

đã chủ trì việc nghiên cứu và soạn thảo dự án luật về tổ chức tòa án hànhchính; đồng thời cũng chuẩn bị dự thảo Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ ántài chính để khi Quốc hội thông qua dự luật, Toà án HC có cơ sở pháp lý đivào hoạt động

Ngày 20/12/1994, Chính phủ đã có tờ trình UBTV Quốc hội về dự ánLuật tổ chức Viện tài phán HC (tờ trình số 7120/CP), trong đó nêu rõ sự cầnthiết phải thiết lập cơ quan tài phán HC ở Việt Nam và đề nghị phơng án tổchức cơ quan tài phán HC thành một hệ thống thuộc Thủ tớng nhng độc lậpvới cơ quan hành pháp với tên gọi là Viện tài phán HC

Phơng án này xây dựng trên quan điểm coi hành chính tài phán cùng vớihành chính quản lý là một nội dung thống nhất trong nền hành chính quốc gia.Thủ tớng là ngời đứng đầu cơ quan hành pháp, chịu trách nhiệm về toàn bộhoạt động hành pháp Các Bộ trởng và các thành viên khác của Chính phủ chịutrách nhiệm trớc Chính phủ về lĩnh vực quản lý mà mình phụ trách Tổ chức

nh vậy bảo đảm sự thống nhất của nền HC quốc gia, giúp cho Viện tài phán

HC đa ra đợc các phán quyết nhanh chóng, kịp thời, đồng thời sẽ bảo đảmhoạt động tài phán không cản trở các hoạt động quản lý Đặt cơ quan tài phánhành chính trong quyền hành pháp thuộc Thủ tớng sẽ tạo ra cơ chế kiểm soátthờng xuyên, chặt chẽ hoạt động của cơ quan quản lý, bảo đảm tính pháp chếtrong mọi hành vi của cơ quan này Thực hiện phơng án này sẽ tạo ra bớc pháttriển cao hơn trong công tác giải quyết khiếu nại HC mà từ trớc đến nay vẫn

do các cơ quan HC và cơ quan thanh tra tiến hành Hiệu lực thi hành bản án

HC đợc bảo đảm bởi quyền lực của thủ tớng chính phủ

Ngày 28/12/1994, UBTV Quốc hội họp đã xem xét và cho ý kiến bớc

đầu về dự án luật tổ chức Viện tài phán HC Trên tinh thần đó, thờng trựcChính phủ đã họp và thảo luận những ý kiến bớc đầu của UBTV quốc hội, cân

nhắc những u điểm và nhợc điểm, những khó khăn và thuận lợi của từng

ph-ơng án, và thấy rằng phph-ơng án tổ chức Tòa án HC thành một hệ thống thuộcThủ tớng là thích hợp hơn cả Vì vậy, Chính phủ tiếp tục đề nghị UBTV Quốchội xem xét phơng án tổ chức cơ quan tài phán HC thành hệ thống độc lậpthuộc Thủ tớng nh tờ trình số 7120/CP ngày 20/12/1994 của Chính phủ trìnhUBTV Quốc hội Tuy nhiên, theo phơng án này cần chỉnh lý một số điểm sau:tên gọi cơ quan tài phán hành chính là Tòa Hành chính, không gọi là Viện tàiphán Hành Chính…""

UBTV Quốc hội đã xem xét dự luật tại 2 phiên họp ngày 15 và ngày25/3/1995 Trên thực tế, cuộc tranh luận chủ yếu tập trung vào vấn đề mô hình

tổ chức Tòa án hành chính nh thế nào? Do Tòa án Hành chính là vấn đề rấtmới mẻ đối với chúng ta và quá trình thảo luận có nhiều ý kiến khác nhau nênUBTV Quốc hội đã đề nghị Chính phủ nghiên cứu, chỉnh lý và trình Quốc hộicác phơng án khác nhau về tổ chức Tòa án Hành chính để Quốc hội xem xét,quyết định

Ngày 30/3/1995 Chính phủ đã có tờ trình số 1650/CP trình Quốc hội về

Dự án Luật tổ chức Tòa án Hành chính kèm theo dự thảo các văn bản phápluật tơng ứng với từng phơng án, bao gồm:

- Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật tổ chức Tòa ánNhân dân (phơng án Tòa án Hành chính thành các phân tòa trong TAND)

- Dự thảo Luật Tổ chứcTòa Hành chính (tổ chức Tòa án Hành chínhthành hệ thống độc lập với hệ thống TAND hiện nay)

- Dự thảo Pháp lệnh tổ chức Tòa án Hành chính (Tổ chức Tòa án Hànhchính thành hệ thống nh Tòa án Dân sự)

Đồng thời với các phơng án tổ chức Tòa án Hành chính là Dự thảo Pháplệnh thủ tục giải quyết các vụ án Hành chính

Tại kỳ họp thứ VII Quốc hội khóa IX, Quốc hội đã dành nhiều thời gian

để thảo luận về dự án luật và các ý kiến vẫn chủ yếu xoay quanh việc phântích các u nhợc điểm, nhng thuận lợi và khó khăn, tính hợp lý và bất hợp lýcủa từng mô hình tổ chức Tòa án Hành chính ở Việt Nam Cuối cùng, Quốchội đã quyết định chọn phơng án tổ chức Tòa án Hành chính thành các phântòa trong hệ thống Tòa án Nhân dân và giao TAND Tối cao phối hợp với cáccơ quan hữu quan của Chính phủ soạn thảo dự thảo "Luật sửa đổi, bổ sungmột số điều của luật tổ chức Tòa án Nhân dân" cho sự thiết lập tòa Hànhchính

Ngày 28/9/1995, Quốc hội khóa IX kỳ họp thứ IX đã thông qua luật sửa

đổi, bổ sung một số điều của Luật tổ chức TAND, trong đó quy định Tòa án

có thẩm quyền xét xử các vụ án Hành chính Về mặt tổ chức, tại Tòa án Nhândân tối cao và Tòa án Nhân dân cấp tỉnh có tòa Hành chính, còn tại Tòa ánNhân dân cấp huyện có các thẩm phán xét xử hành chính

Ngày 21/5/1996, "Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính" đợcban hành (sau đó đợc sửa đổi, bổ sung ngày 25/12/1998) Sự ra đời của cơquan xét xử hành chính đánh dấu một bớc phát triển mới trong thiết chế bảo

đảm dân chủ của ngời dân, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của họ, tránh

đợc sự xâm phạm từ phía các cơ quan Nhà nớc

Có thể thấy rằng, quá trình nghiên cứu và hình thành cơ chế tài phánhành chính ở nớc ta thể hiện xu hớng tất yếu của việc dân chủ hóa đời sống xãhội và dân chủ hóa ngay trong bản thân hoạt động của bộ máy Nhà nớc Khinghiên cứu quá trình này cũng có rất nhiều nét tơng đồng với sự hình thành cơchế tài phán Hành chính ở một số nớc trên thế giới, đặc biệt là khi tìm hiểulịch sử hơn 200 năm hình thành và phát triển của Hội đồng Nhà nớc Pháp, cơquan tài phán Hành chính tối cao và hệ thống Tòa án Hành chính của Phápcũng nh quá trình tranh luận kéo dài mấy chục năm qua ở Thái Lan về sự cầnthiết và phơng án tổ chức cơ quan tài phán Hành chính ở nớc này Chính vìvậy, khi đánh giá thực trạng tổ chức và hoạt động của Tòa án Hành chính ở n -

ớc ta hiện nay, một mặt chúng ta cần tìm ra những mặt hạn chế của nó để khắcphục nhng mặt khác chúng ta cũng cần phải coi đó là quá trình phát triển tấtyếu từ không đến có, từ cha hoàn thiện đến hoàn thiện của cơ chế này

Tháng 12/1998 Quốc hội đã thông qua "Luật khiếu nại, tố cáo" thay thếcho "Pháp lệnh khiếu nại, tố cáo của công dân" năm 1991 Nh vậy, cơ chế giảiquyết khiếu kiện Hành chính đợc thực hiện theo qui định của các văn bản nàycho đến nay đã có những kết quả nhất định, đồng thời cũng bộc lộ những vấn

đề khó khăn bất cập và đã đợc Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luậtkhiếu nại tố cáo năm 2003 khắc phục

2 Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Tòa hành chính:

a Chức năng, nhiệm vụ:

Tại điều 1- Luật tổ chức tòa án nhân dân đã khẳng định:

"TAND Tối cao, các Tòa án Nhân dân địa phơng, các tòa án quân sự vàcác Tòa án khác do luật định là các cơ quan xét xử của nớc Cộng hòa Xã hộichủ nghĩa Việt Nam

Tòa án xét xử những vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình, lao

động, kinh tế, hành chính và giải quyết những viện khác theo quy định của

pháp luật.

Trong phạm vi chức năng của mình, Tòa án có nhiệm vụ bảo vệ pháp chếXHCN; bảo vệ chế độ XHCN và quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ tài sảncủa Nhà nớc, của tập thể, bảo vệ tính mạng, tài sản, tự do, danh dự và nhânphẩm của công dân

Bằng hoạt động của mình, Tòa án góp phần giáo dục công dân trungthành với tổ quốc, chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật, tôn trọng những quy tắccủa cuộc sống xã hội, ý thức đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, các viphạm pháp luật khác"

Tòa Hành chính là cơ quan xét xử, có thẩm quyền giải quyết các tranhchấp nảy sinh trong quá trình hoạt động quản lý hành chính của các cơ quanNhà nớc, đặc biệt là của các cơ quan Hành chính Nhà nớc Nói cách khác, TòaHành chính là cơ quan xét xử có thẩm quyền giải quyết các khiếu kiện củacông dân đối với quyết định hay hành vi hành chính của cơ quan Nhà nớchoặc công chức Nhà nớc khi họ cho là trái pháp luật, xâm phạm hoặc đe doạxâm phạm đến quyền lợi ích hợp pháp của họ

Nh vậy, ta thấy một điểm đặc biệt của Tòa Hành chính là cơ quan xét xử

mà đối tợng của nó là các quyết định hành chính và hành vi hành chính củacán bộ, cơ quan Nhà nớc, đặc biệt là cán bộ và cơ quan hành chính Nhà nớc.Nếu nh các tòa án khác (Tòa dân sự, kinh tế, lao động…")có trách nhiệmgiải quyết tranh chấp giữa các pháp nhân với nhau hoặc giữa pháp nhân với cánhân, giữa cá nhân với nhau…" thì ngợc lại, Tòa Hành chính có thẩm quyềnxét xử các tranh chấp giữa công dân và cán bộ, cơ quan Nhà nớc

Nói tóm lại, chức năng của tòa Hành chính là xét xử về hành chính, giảiquyết các tranh chấp phát sinh trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nớc giữacông dân, cơ quan, tổ chức với cơ quan hành chính Nhà nớc và các cơ quankhác khi thực hiện hoạt động chấp hành và điều hành của nhân viên Nhà nớctrong bộ máy đó Trong khi xét xử, Tòa Hành chính có các quyền và nghĩa vụ:kiểm tra tính hợp pháp các quyết định hành chính, các hành vi hành chính bịkhiếu kiện xét xử các vụ kiện hành chính

b Quyền hạn:

1 Thẩm quyền chung :

Pháp luật giao cho Tòa án thẩm quyền xét xử các vụ kiện hành chính đốivới quyết định và hành vi hành chính của cơ quan nhà nớc và cán bộ viên chứcnhà nớc

Tuy nhiên chúng ta biết rằng, hoạt động quản lý diễn ra hàng ngày, hànggiờ rất đa dạng và phong phú, vi phạm trong quản lý hành chính cũng có rất

nhiều cấp độ khác nhau Nếu cho phép mọi tranh chấp hành chính đều có thểkiện trớc Tòa án thì sẽ có một khối lợng rất lớn các vụ việc, Tòa án không thểgiải quyết đợc Vì vậy, pháp luật lựa chọn những loại việc thờng xảy ra nhiều

vi phạm, xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của công dân để xác định là

đối tợng xét xử của tòa án hành chính

Theo quy định của Điều 11- "Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hànhchính" Tòa án có thẩm quyền giải quyết các vụ án Hành chính sau đây:

* Khiếu kiện quyết định xử phạt vi phạm hành chính Hiện nay hầu hếtcác lĩnh vực quản lý Nhà nớc đều có quy định về xử phạt vi phạm hành chính,

cụ thể nh các lĩnh vực: giao thông, văn hóa, thơng mại, hải quan, thuế, quốcphòng, bảo vệ môi trờng, lâm nghiệp, đất đai, khoáng sản, xây dựng, bu chínhviễn thông, lao động, thủy sản, y tế, an ninh trật tự…")

* Khiếu kiện quy định hành chính, hành vi hành chính trong việc ápdụng biện pháp buộc tháo dỡ nhà ở, công trình, vật kiến trúc kiên cố khác;

* Khiếu kiện QĐHC, HVHC trong việc áp dụng hoặc thi hành biện pháp

xử lý hành chính với một trong các hình thức: giáo dục tại xã, phờng, thị trấn;

đa vào cơ sở chữa bệnh; quản chế hành chính

* Khiếu kiện quyết định kỷ luật buộc thôi việc cán bộ, công chức giữchức vụ từ vụ trởng và tơng đơng trở xuống;

* Khiếu kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh vựcquản lý đất đai

Quản lý đất đai gồm các nội dung sau đây( theo luật đất đai hiện hành):+ điều tra, khảo sát, đo dạc,đánh giá ,phân hạng đất và lập bản đồ địa chính

+ Quy hoạch và kế hoạch hóa việc sử dụng đất;

+ Ban hành các văn bản pháp luật về quản lý, sử dụng đất và tổ chức thựchiện các văn bản đó

+ Giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất

+ Đăng ký đất đai, lập và quản lý sổ địa chính, quản lý các hợp đồng sửdụng đất, thống kê, kiểm kê đất cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

+ Thanh tra việc chấp hành các chế độ, thể lệ về quản lý sử dụng đất.

+ Giải quyết tranh chấp về đất đai, giải quyết khiếu nại tố cáo các viphạm trong việc quản lý và sử dụng đất đai

* Khiếu kiện QĐHC, HVHC trong việc cấp giấy phép, thu hồi giấy phép

về xây dựng cơ bản sản xuất, kinh doanh.

* Khiếu kiện Quyết định HC, Hành chính HC trong việc trng dụng, trngmua, tịch thu tài sản

* Khiếu kiện Quyết định HC, Hành vi HC trong việc thu thuế, truy thuthuế

Theo quy định của Pháp luật hiện nay có các loại thuế sau:

+ Thuế thu nhập

+ Thuế xuất nhập khẩu

+ Thuế sử dụng đất nông nghiệp

+ Thuế tiêu thụ đặc biệt

+ Thuế chính quyền sử dụng đất

+ Thuế nhà đất

+ Thuế tài nguyên

+ Thuế môn bài

+ Thuế thu nhập doanh nghiệp

+ Thuế giá trị gia tăng

* Khiếu kiện QĐHC, HVHC trong việc thu phí, lệ phí

* Các khiếu kiện khác theo quy định của pháp luật

Nh vậy, Pháp lệnh đã liệt kê ra 9 loại việc thuộc thẩm quyền xét xử củaTòa hành chính, điều đó tạo điều kiện cho công dân có thể xác định nhữngviệc nào mình có thể khởi kiện, yêu cầu tòa án giải quyết Ngoài ra để có thể

đáp ứng kịp thời đợc tình hình khi xét thấy có một số loại việc cần thiết phảicho phép khởi kiện ra tòa án, khoản 10 Điều 11 pháp lệnh quy định: Tòa án cótoàn quyền xét xử "các khiếu kiện khác theo quy định của pháp luật" Điều đótạo ra một "quy định mở" cho việc bổ sung sau này các việc khác thuộc đối t -ợng xét xử của Tòa hành chính

2.Thẩm quyền cụ thể:

Tại Khoản 2 Điều 30-Pháp lệnh đã qui định:

"Tòa hình sự, Tòa dân sự và Tòa án hành chính, Tòa án nhân dân, tỉnh,thành phố trực thuộc Trung ơng có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây:

* Sơ thẩm những vụ án theo quy định của pháp luật tố tụng

* Phúc thẩm những vụ án mà bản án quyết định sơ thẩm cha có hiệu lựcpháp luật của Tòa án cấp dới bị kháng cáo kháng nghị theo quy định của phápluật tố tụng"

Cụ thể, Tòa án hành chính thuộc Tòa án Nhân dân Hà Nội là một phântòa thuộc Tòa án Nhân dân cấp tỉnh Do đó, Tòa hành chính Hà Nội có thẩmquyền giải quyết các vụ kiện hành chính qui định tại khoản 2 Điều 12- Pháp

lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính.

"Tòa án Nhân dân tỉnh, thành phố, trực thuộc Trung ơng (gọi chung làtòa án cấp tỉnh) giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những vụ án sau đây:

* Những khiếu kiện Quyết định hành chính, hành vi hành chính của Bộ,cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Văn phòng Chủ tịch nớc, Vănphòng quốc hội, Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm soát nhân dân tối cao vàQuyết định hành chính, hành vi hành chính của thủ trởng các cơ quan đó màngời khởi kiện có nơi c trú, nơi làm việc hoặc trụ sở trên cùng lãnh thổ

* Những khiếu kiện Quyết định HC, Hành vi HC của cơ quan chức năngthuộc một trong cơ quan nhà nớc quy định tại điểm a khoản 2 điều này vàQuyết định hành chính, hành vi hành chính của cán bộ, công chức của của cáccơ quan chức năng đó mà ngời khởi kiện có nơi c trú, nơi làm việc hoặc trụ sởtrên cùng lãnh thổ

* Những khiếu kiện Quyết định HC, Hành vi HC của cơ quan Nhà nớccấp tỉnh trên cùng lãnh thổ và của cán bộ, công chức của cơ quan Nhà nớc đó

* Những khiếu kiện Quyết định kỷ luật buộc thôi việc ngời đứng đầu cơquan, tổ chức đối với cán bộ, công chức thuộc quyền quản lý của cơ quan tổchức đó, trừ những khiếu kiện quy định tại điểm 6 khoản 2 điều này

* Trong trờng hợp cần thiết, Tòa án cấp tỉnh có thể lấy lên để giải quyếtcác vụ án thuộc thẩm quyền của Tòa án cấp huyện đối với khiếu kiện Quyết

định HC, Hành chính HC của UBND, Chủ tịch UB ND cấp huyện liên quan

đến nhiều đối tợng phức tạp hoặc trong trờng hợp các thẩm phán của tòa áncấp huyện đó đều thuộc trờng hợp phải từ chối tiến hành tố tụng hoặc bị thay

đổi"

Tòa án Nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ơng phúc thẩm những

vụ án mà bản án, quyết định sơ thẩm cha có hiệu lực pháp luật của tòa án cấpdới bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của pháp luật tố tụng

Qua tìm hiểu thực tế tại Tòa án Hành chính TAND Hà Nội (với phơngpháp hỏi ý kiến trực tiếp cán bộ trong Tòa hành chính) Tôi tìm hiểu đợc rõhơn về quyền hạn thẩm quyền của Tòa hành chính với nội dung:

Việc phân định thẩm quyền xét xử các vụ kiện hành chính giữa các cấptòa án căn cứ vào đối tợng bị kiện Thông thờng Tòa án Nhân dân cấp cóquyền xét xử đối tợng bị kiện là cấp đó trở xuống Cấp nào có quyền xét xử

đối tợng bị kiện là cấp đó trở xuống Tuy nhiên pháp luật quy định Tòa ánnhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm đối vớiQuyết định HC, Hành vi HC của cơ quan cấp bộ, cơ quan thuộc Chính phủ vì

những lý do sau đây:

1 Các bộ và cơ quan thuộc Chính phủ là những cơ quan quản lý Nhà nớc

ở cấp Trung ơng chịu trách nhiệm quản lý ngành và một lĩnh vực nào đó trênphạm vi toàn quốc Vì vậy, các cơ quan này có thể có các Quyết định HC hoặcHành vi HC tác động đến quyền và lợi ích của công dân, cơ quan, tổ chức ởbất cứ địa phơng nào Nếu quy định bắt buộc mọi khiếu kiện đối với Quyết

định HC, Hành vi HC của các cơ quan quản lý nhà nớc cấp Trung ơng đềuphải khởi kiện tại Tòa án cấp Trung ơng (Tòa án Nhân dân tối cao) thì trongnhiều trờng hợp, các đơng sự sẽ gặp khó khăn khi tiến hành khởi kiện nhất làcác đơng sự ở vùng sâu vùng xa Vì vậy, tạo điều kiện thuận lợi cho ngời khởikiện, pháp luật quy định việc khởi kiện vụ án hành chính đối với quyết địnhhành chính, hành vi hành chính của các cơ quan quản lý cấp Trung ơng đợctiến hành tại ngay Tòa án Nhân dân cấp tỉnh, nơi mà ngời khởi kiện có nơi ctrú, nơi làm việc trên trụ sở

2 Nếu quyết định mọi khởi kiện đều phải khởi kiện tại Tòa án cấp Trung

ơng thì sẽ dẫn đến tình trạng TAND Tối cao sẽ phải giải quyết rất nhiều vụ ánhành chính theo thủ tục sơ thẩm đồng thời chung thẩm Đây là điều mà chúng

ta đang cố gắng hạn chế trong quá trình cải cách t pháp và xu hớng trên thếgiới cũng đang loại trừ dần thủ tục xét xử sơ thẩm đồng thời chung thẩmkháng cáo của các tơng sự qua 2 cấp xét xử (ý kiến của phó chánh tòa hànhchính-TAND Hà nội:Bà Nguyễn Túy Hoa…")

3 Thành tựu của Toà hành chính (Tòa HC-tAND Hà nội)

a Tích cực

Kể từ khi Nhà nớc quyết định thiết lập cơ chế tài phán hành chính đếnnay đã gần 10 năm Đây thực sự là nét mới trong đời sống pháp luật của xãhội nớc ta, mang đậm tính chất dân chủ và pháp quyền

Nó vừa tạo điều kiện để công dân có thêm cơ hội bảo vệ quyền lợi của mình vừa tạo ra một cơ chế kiểm tra, giám sát hoạt động của các chính quyền Nhà nớc, trớc hết là các cơ quan hành chính Nhà nớc, những cơ quan có quan hệ trực tiếp và hàng ngày đến việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của công dân.

Qua gần 10 năm hoạt động,xét xử HC đã bớc đầu phát huy tác dụngtrong việc giải quyết các khiếu kiện của công dân và góp phần vào việc kiểm

tra tính hợp pháp của các Quyết định HC và Hành vi HC của cơ quan Nhà nớc

và cán bộ, công chức Nhà nớc Ngay từ những ngày đầu đi vào hoạt động, Tòa

án nhân dân các cấp trong đó có Tòa án Nhân dân Hà Nội với phân tòa hànhchính, đã thụ lý và giải quyết đợc một số vụ việc, góp phần bảo đảm quyền vàlợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan , tổ chức Tòa án đã tạo điều kiện đểcác bên thoả thuận và cơ quan HCcó quyết định bị khiếu kiện tự kiểm tra, thuhồi hoặc sửa đổi Quyết định HC của mình cho phù hợp và chấm dứt khiếukiện trớc khi tòa án mở phiên tòa xét xử

Ví dụ:

1 Bản án số 05/HCST (27.8.2004)

Thụ lý số: 05/HCST (22.6.2004)

Chủ tọa phiên tòa: Ông Đỗ Minh (Thẩm phán)

Hội thẩm nhân dân: Bà Đỗ Thị Minh Chi

Ông Vũ Mạnh Đam

Đại diện VKSNDTP Hà nội: Ông Trần Hng Bình (Kiểm sát viên)

Th ký phiên tòa: Bà Trần Thị Minh Thu (cán bộ Tòa án)

Ngời khởi kiện: Công ty TNHH Nippon Paint Việt Nam

Trụ sở: Lô 33 khu công nghiệp Biên Hòa II - Đồng Nai

Ngời bị kiện: Cục Sở hữu trí tuệ

Trụ sở: 384, 386 đờng Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

2 Bản án số: 08/HCST (23, 24/12/04)

Thụ lý số: 08/HCST (5/10/2004)…"

(Xem bảng thống kê số liệu…")

b Hạn chế:

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả bớc đầu đã đạt đợc, việc xét

xử hành chính còn gặp nhiều khó khăn, cha thực sự phát huy đợc vai trò của mình Theo kết quả khảo sát của các cơ quan có trách nhiệm thì kể từ khi đi vào hoạt động cho đến cuối năm 1998 TAND các cấp đã nhận đợc không dới 2.000 đơn kiện hành chính nhng hầu hết là không đủ điều kiện để thụ lý theo quy định của pháp luật Từ ngày 01/07/96 đến hết 1997 mới thụ lý 150 vụ và đa ra xét xử 97 vụ Năm 1997 chỉ có 24/61 Tòa án cấp tỉnh và 16 Tòa án huyện có xét

xử vụ hành chính Năm 1998 theo thống kê sơ bộ, TAND các cấp mới xử hơn 200 vụ án hành chính Năm 1999 tòa án giải quyết đợc

319 vụ trong số 408 vụ án hành chính đã thụ lý Năm 2000, Tòa án giải quyết đợc 419 vụ trong tổng số 503 vụ đã thụ lý Năm 2001 giải

quyết đợc 513 vụ trong số 688 vụ đã thụ lý Nhìn chung cho đến nay, tình hình xét xử hành chính vẫn cha có chuyển biến lớn mặc dù tình hình khiếu kiện hành chính nói chung vẫn diễn ra ngày một phức tạp và gay gắt.

Theo thống kê của Tòa án hành chính TAND Hà Nội (xem bảng số liệu sau).

c Nguyên nhân.

Nh vậy có thể thấy số lợng vụ mà tòa án đa ra xét xử còn ít so với số vụ việc khiếu nại mà các cơ quan hành chính tiếp nhận và quản lý Có thể nêu khái quát một số nguyên nhân của tình hình trên

nh sau:

Một là, xét xử hành chính là một công việc hoàn toàn mới mẻ, chúng tacha có kinh nghiệm, tổ chức bộ máy còn cha hoàn thiện Một số địa phơng cókhó khăn về cơ sở vật chất, đặc biệt là về nhân sự, nhất là các tỉnh miền núi,vùng sâu, vùng xa, gây tâm lý làm việc tạm, thiếu tập trung của một số cán bộ,thẩm phán

Hai là, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật nói chung và pháp luật

về tố tụng hành chính nói riêng cha đợc chú trọng đúng mức và cha thực hiệntốt trong cả nớc Nhiều ngời không biết rõ phạm vi thẩm quyền của TA trongviệc xét xử hành chính nên đã khởi kiện những vụ việc không thuộc thẩmquyền của tòa án , có vụ việc để quá thời gian khởi kiện Bên cạnh đó, có bộphận không nhỏ nhân dân không biết đến sự ra đời của cơ chế xét xử hànhchính nên khi quyền và lợi ích của mình bị vi phạm đã không biết khởi kiện đểyêu cầu Toà án giải quyết

Ba là, về mặt tâm lý xã hội, hoạt động xét xử hành chính còn là

điều khá lạ lẫm với nhiều ngời Nhiều trờng hợp, vụ việc đã có đủ

điều kiện để có thể khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết nhng ngời dân e ngại va chạm với chính quyền nên đã không khởi kiện mà chọn con đờng khiếu nại hành chính Bên cạnh đó, nhiều cán bộ trong các cơ quan quản lý Nhà nớc có tâm lý sợ mất uy tín nếu ra tòa nên đã ủy nhiệm cho cán bộ không đủ thẩm quyền để thay mặt mình tham gia phiên tòa hành chính, gây khó khăn cho tòa án trong quá trình xét xử vụ việc.

Việc phải nộp một khoản án phí cho vụ kiện hành chính cũng là mộttrong những nguyên nhân khiến ngời dân không muốn khởi kiện mà chọn con

đờng khiếu nại hành chính (không phải mất chi phí cho việc khiếu nại của

Bốn là, đội ngũ thẩm phán chuyên trách có nhiệm vụ xét xử hành chính vừa thiếu về số lợng lại vừa yếu về năng lực chuyên môn Trong khi đó, yêu cầu về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của thẩm phán hành chính lại khá cao không những phải nắm vững pháp luật mà còn cần có sự hiểu biết khá toàn diện về quản lý hành chính nhà nớc trong nhiều lĩnh vực Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến cho hoạt động xét xử hành chính của các Tòa án kém hiệu quả cha tạo đợc sự tin tởng của nhân dân Số lợng thẩm phán và cán bộ của tòa án hành chính còn hạn chế.

Năm là, hiện nay pháp luật quy định Tòa án có thẩm quyền xét xử đốivới một số vụ án hành chính nhất định Vì vậy, có rất nhiều vụ việc ngời dân

bị thiệt thòi về quyền lợi nhng cũng chỉ có thể khiếu nại tại các cơ quan hànhchính nhà nớc vì pháp luật không quy định Tòa án có thẩm quyền đối vớinhững vụ việc đó

(Theo ý kiến đóng góp của cán bộ Tòa hành chính Hà Nội)

Chơng 2

Mô hình tổ chức và phơng thức hoạt động

của Tòa hành chính

1 Mô hình của tòa hành chính.

a Cơ cấu tổ chức: ở nớc ta hiện nay Tòa hành chính không đợc

tổ chức thành hệ thống độc lập mà thành các tòa chuyên trách trong

hệ thống Tòa án nhân dân

Điều 1- Luật Tổ chức TAND quy định:

"TAND Tối cao, các TAND địa phơng, các tòa án quân sự và các tòa án khác do luật định là các cơ quan xét xử của nớc CHXH CNVN.

Toà án xét xử những vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân và gia

đình, lao động, kinh tế, hành chính và giải quyết những việc khác theo quy định của pháp luật" Nh vậy, việc giải quyết các khiếu kiện hành chính cơ bản thuộc thẩm quyền TAND các cấp.

Theo Khoản 2 Điều 18 và Khoản 1 Điều 27 của Luật tổ chức TAND cơ quan xét xử hành chính tổ chức nh sau.

Khoản 2 Điều 18: Cơ cấu tổ chức của TAND tối cao gồm có

* Hội đồng thẩm pháp tòa án nhân dân tối cao.

* Tòa án quân sự trung ơng, tòa hình sự, tòa dân sự, tòa kinh tế, tòa lao động, tòa hành chính và các tòa phúc thẩm TANDTC, trong trờng hợp cần thiết, UB thờng vụ Quốc hội quyết định thành lập các Tòa chuyên trách khác theo đề nghị của Chánh án TAND TC.

* Bộ máy giúp việc.

Khoản 1 Điều 27: "cơ cấu tổ chức của Tòa án nhân dân tỉnh thành phố trực thuộc TW gồm có;

* Uỷ ban thẩm phán.

* Tòa hình sự, tòa dân sự, tòa kinh tế, tòa lao động, tòa hành chính; trong trờng hợp cần thiết UBTV Quốc hội quyết định thành lập các tòa chuyên trách khác theo đề nghị của Chánh án TAND tối cao.

* Bộ máy giúp việc.

Tóm lại, theo quy định của pháp luật hiện hành thì cơ quan chuyên trách xét xử hành chính ở nớc ta gồm có các tòa hành chính thuộc cơ cấu tòa án nhân dân tối cao và tòa án nhân dân cấp tỉnh , ở cấp huyện có thẩm phán chuyên trách xét xử hành chính Do đó, Toà hành chính của TAND Hà nội là một toà chuyên trách của TAND

TP Hà nội.

b.cơ cấu nhân sự:

Tại khoản 1 điều 30 Pháp lệnh quy định: các tòa chuyên trách của TAND tỉnh thành phố trực thuộc trung ơng có chánh tòa, phó chánh tòa, thẩm phán, th ký tòa án.

Theo tìm hiểu tại Tòa hành chính- TAND Hà Nội chúng tôi đợc biết cơ cấu nhân sự gồm có:

Phó chánh tòa: thẩm phán - Nguyễn Thị Túy Hoa.

Hai thẩm phán: Ông Lại Vĩnh Trung.

Bà Trần Thị Phơng Nga Bốn th ký: Bà Đặng Thu Phơng.

2 Phơng thức hoạt động của Tòa hành chính.

a Điều kiện khởi kiện: tại khoản 1 điều 2 Pháp lệnh quy định

về điều kiện khởi kiện vụ án hành chính nh sau: "cá nhân, cơ quan nhà nớc, mọi tất cả các cơ quan khởi kiện vụ án hành chính đối với Quyết định HC, Hành vi HC trong các trờng hợp sau đây:

* Đã khiếu nại với ngời có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần

đầu theo quy định tại các Điều từ 19 đến Điều 25 của Luật khiếu nại

tố cáo, nhng hết thời hạn giải quyết quy định tại Điều 36 của Luật khiếu nại, tố cáo mà khiếu nại không đợc giải quyết và cũng không tiếp tục khiếu nại đến ngời có thẩm quyền giải quyết khiếu nại tiếp