góp phần đổi mới PPDH
Trang 1Xin chân thành cảm ơn, những bạn đồng nghiệp dạy lớp 2A, 2B,2C
và (Ban giám hiệu trờng tiểu học Lĩnh Nam những ngời bạn khác đã tạo
điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành khoá luận của mình)
Lần đầu tiên thực hiện đề tài, chắc chắn em không tránh khỏi nhữngthiếu sót và hạn chế Em rất mong nhận đợc sự góp ý của các thầy cô để đềtài đợc hoàn thiện hơn
Hà Nội ngày 10 tháng 1 năm 2005
Ngời thực hiện
Lu Thu Điệp
Trang 2Thông thờng, môn toán nói chung và toán lớp 2 nói riêng là một mônhọc khô nhng nếu biết cách khai thác, học tập sẽ vô cùng lý thú Đặc biệt,
đặc điểm của học sinh tiểu học là t duy chóng mệt mỏi khi phải ngồi nghecác thầy, cô giáo giảng bài một cách đơn điệu Các em thích đợc hoạt động
đợc vui chơi xen kẽ với học tập Mặt khác, tuổi thiếu niên luôn thích tò mò,tìm tòi những điều mới lạ, những bài toán có nội dung vui, lời giải độc đáo
sẽ gây cho các em sự hứng thú và say mê môn toán hơn Vì vậy, các giáoviên tiểu học ngày nay rất quan tâm đến việc đa các trò chơi câu đố vui vàotrong các tiết toán trên lớp cũng nh trong các buổi học ngoại khoá toán đểkích thích hứng thú học tập của các em học sinh
Hiện nay, sách viết về trò chơi toán học cũng cha có nhiều, đặc biệt
là sách viết về"trò chơi ngoại khoá môn toán lớp 2" Mà hầu hết các trờngtiểu học ở Thành Phố Hà Nội đều có câu lạc bộ toán, lớp luyện học sinhgiỏi toán để khuyến khích các em học sinh học toán, yêu thích môn toán
Với tất cả những lý do trên, tôi đã chọn đề tài "tìm hiểu nội dung và
thiết kế một số trò chơi, buổi ngoại khoá môn toán lớp 2, để góp một phần nhỏ trong việc đổi mới PPDH" (phơng pháp dạy học) tìm ra ph-
ơng pháp (PP) dạy phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi tiểu học (TH) lớp 2.
Tuy nhiên, với trình độ và thời gian có hạn, tôi còn rất nhiều thiếu sótkhi làm khoá luận này Kính mong các thầy cô giáo và các bạn góp ý để đềtài đợc tốt hơn Tôi xin chân thành cảm ơn
II Mục đích nghiên cứu:
Tìm hiểu nội dung dạy học môn toán lớp 2 chơng trình mới để bảnthân mình nắm rõ kiến thức hơn về môn toán Và các bạn đồng nghiệp
Giúp học sinh học toán thông qua các trò chơi là một trong những ớng đổi mới phơng pháp dạy học toán ở tiểu học Đặc biệt với học sinh,
Trang 3h-những trò chơi học tập là h-những phơng tiện dạy học và giáo dục phong phú,giúp các em tránh lối học vẹt, t duy thụ động, dập khuôn…
- Tìm hiểu nội dung và phơng pháp dạy học toán ở học sinh lớp 2 từ
đó thiết kế những trò chơi ngoại khoá toán có mục đích rõ rệt Nó sẽ lànhững ấn tợng khó quên trong tâm hồn trẻ và là nguồn động viên thôi thúctrẻ học tốt hơn, phát triển tốt hơn
III Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến dạy học toán
- Nghiên cứu SGK, SGV và những sách tham khảo khác để tìm hiểunội dung và phơng pháp dạy học Từ đó, lựa chọn và thiết kế những trò chơiphù hợp
2 Dạy thực nghiệm
Dạy thực nghiệm để kiểm chứng kết quả đạt đợc của đề tài:
IV Phơng pháp nghiên cứu
1 Phơng pháp nghiên cứu tài liệu: Nghiên cứu các tài liệu về việc dạy học toán lớp 2 chơng trình mới, các tài liệu về trò chơi và ngoại khoá toán.
2 Phơng pháp điều tra thực trạng.
Điều tra một số giáo viên và học sinh về thực trạng học toán (lớp 2)hiện nay từ đó tìm ra phơng pháp dạy cho phù hợp
3 Phơng pháp thực nghiệm
Dạy thực nghiệm ở một số lớp (2A, 2B, 2C) để kiểm chứng kết quả
đạt đợc và những thiếu sót cần sửa chữa
Trang 4đó trẻ đợc học Trò chơi học tập có tác dụng cả về mặt rèn luyện trí tuệ lẫnthể chất và phẩm chất đạo đức.
- Trò chơi học là trò chơi mà trong đó chứa đựng 1 số yếu tố toán họcnào đó Nó có thể là trò chơi tập thể hoặc cá nhân, thờng là kết hợp cả vận
động lẫn trí tuệ Đối với các em HS tiểu học, trò chơi toán học nặng về vận
động nhiều hơn
- Trong nhà trờng, trò chơi toán học có thể tổ chức nh một hoạt độngdạy toán Cơ sở tâm lý và sinh lý khẳng định hoạt động dạy học toán dớidạng trò chơi toán học rất phù hợp với lứa tuổi tiểu học Đặc biệt, thực tếcho thấy hình thức tổ chức của trò chơi toán học rất dễ đợc học sinh hởngứng và tích cực tham gia
- Xét về mục đích phục vụ dạy học nói chung, trồ chơi toán học cóthể là:
+ Trò chơi nhằm dẫn dắt hình thành tri thức mới
+ Trò chơi nhằm củng cố kiến thức, luyện tập kỹ năng
+ Trò chơi nhằm ôn tập, rèn luyện t duy trong giờ học ngoại khoá
- Nếu phân loại theo các mạch kiến thức của toán học ta có thể nóitới chẳng hạn
+ Trò chơi tính toán
+ Trò chơi hình học
+ Trò chơi gán với hoạt động đo đại lợng…
+ Trò chơi về giải toán, giải đố…
+ Trò chơi về rèn trí thông minh…
2 Chuẩn bị và tổ chức một trò chơi toán học:
Căn cứ nội dung kiến thức, trình độ học sinh và điều kiện có, giáoviên có thể lựa chọn trò chơi Các bớc chuẩn bị và tiến hành trò chơi nh sau:
Trang 5* Chuẩn bị:Giáo viên chuẩn bị các dụng cụ cần cần thiết ,có thể chohọc sinh chuẩn bịnhững dụng cun dễ tìm hoặc dễ làm.
*Công bố luật (hoặc cách) chơi: GV giải thích cách chơi trong đónêu rõ những ai chơi trực tiếp ,ai cổ động, lai đánh giá (ngời đánh giákhông nhất thiết là giáo viên) ;chơi nh thế nào, đánh giá nh thế nào,chơitrong bao lâu, phần thởng… Hình thức công bố ngắn gọn, rõ ràng, tạohứng thú cho học sinh
*Tiến hành: Dù trực tiếp hay gián tiếp, tất ca học sinh lớp phải thamgia trò chơi, giáo viên theo dõi và giúp học sinh tháo gỡ vớng mắc nếu cần
*Nhận xét:Giáo viên nhận xét, khuyến khích học sinh
3.Thế nào là ngoại khoá môn Toán
Hiện nay, khái niệm ngoại khoá Toán ở tiểu học cha đợc đề cậpnhiều nhng theo cách hiểu thông thờng, ngoại khoá Toán là sự tổng hợpcủa các trò chơi học tập môn Toán diễn ra trong một thời gian nhất địnhnhăm ôn tập, củng cố cho học sinh những kiến thức Toán học cần thiết vàtạo cho các em lòng yêu thích, sự say mê môn toán Giờ học ngoại khoámôn Toán có thể diễn ra trong lớp hoặc trên sân trờng….nhằm thu hút họcsinh vào hoạt động và phát huy sự tích cực của các em
4.Tác dụng của trò chơi học tập&ngoại khoá môn toán đối với học sinh:
-Thông qua trò chơi&ngoại khoá ,học sinh tiếp thu kiến thức tự giác
và tích cực hơn trong những hoạt động đa dạng, phong phú.Học sinh thấyvui hơn, thoải mái và dễ chịu hơn
-Giúp học sinh củng cố tiếp thu kiến thức đồng thời phát triển vốnkinh nghiệm mà các em đã đợc tích luỹ thông qua hoạt động chơi
-Rèn kỹ năng, kỹ xảo, thúc đẩy hoạt động trí tuệ Nhờ sử dụng tròchơi học tập và ngoại khoá toán mà quá trình dạy và học trở thành một hoạt
động vui và hấp dẫn hơn, có cơ hội học tập đa dạng hơn
-Đối với học sinh không có phơng tiện nào giúp các em phát triển 1cách tự nhiên, có hiệu quả, rèn tính tự chủ bằng trò chơi học tập vì:
+Qua trò chơi, học sinh biết tự kiềm chế, đợc tham gia hoạt
động tích cực Trò chơi không chỉ là phơng tiện, mà còn là phơng pháp giáodục
+Trò chơi giúp các em trao đổi kinh nghiệm, tơng tác lẫnnhau, từ đó giúp các em tiếp thu kiến thức một cách dễ dàng
Trang 65.Tâm lý của học sinh khi tham gia vào trò chơi và ngoại khoá:
Thông thờng, khi tham gia chơi, các em học sinh thờng có nhữngphản ứng tích cực nh:
+Hăng say chơi hết mình, ý thức trách nhiệm cá nhân cao
+Dễ bỏ qua sai lầm của bạn
+Tôn trọng kỷ luật, tôn trọng luật chơi
+Giúp đỡ đồng đội, đoàn kết trong nhóm chơi
+Tích cực hoạt động và dam hi sinh vì danh dự chiến thắng của độimình…
Tuy nhiên, bên cạnh những phản ứng tích cực là những phản ứng tiêucực của các em nh:
+Ngời mạnh lấn át ngời yếu
+Sẵn sàng trừng phàt ngời thua
+Gian lận khi chơi để giành chiến thắng
+Dễ ganh tị dẫn đến ghét nhau
+Chơi quá đà không giới hạn
+Chia bè, nhóm
+Nghe lời bạn chỉ huy, tuyệt đối…
Vì vậy, ngời giáo viên khi tổ chức chơi cần lu ý tránh cho học sinhnhững phản ứng tiêu cực và nếu có xảy ra thì kịp thời sửa chữa, khuyếnkhích, động viên khen thờng kịp thời để học sinh có những phản ứng tíchcực
B: Tìm hiểu về nội dung cơ bản của chơng trình toán lớp 2:
1- Mục tiêu của chơng trình toán 2:
1-1: Kiến thức:
Cung cấp cho học sinh;
- Phép cộng, phép trừ có nhớ trong phạm vi 100
- Phép nhân, phép chia và bảng nhân 2,3,4,5; bảng chia 2,3,4,5;
- Tên gọi các thành phần, tìm thành phần cha biết của phép tính
- Mối liên hệ giữa phép cộng và phép trừ, liên hẹ giữa phép nhân vàphép chia
Trang 7- Các số đến 1000, đọc, viết, so sánh các số, phép cộng, trừ khôngnhớ.
- Các phần bằng nhau(của một hình)
- Các đơn vị đo: đơn vị độ dài, thời gian, khối lơng, dung tích
- Nhận biết một số hình học(hình chữ nhật, hình tứ giác, đờng thẳng,
đờng gấp khúc, chu vi tam giác, tứ giác)
- Giải bài toán có lời văn có một phép tính(cộng, trừ, nhân, chia)
- Giải đợc các bài toán tìm và (tìm thành phần cha biết của phéptính)
- Tính giá trị biểu thức số đơn giản
- Biết đo độ dài, khối lợng, dung tích, ớc lợng độ dài
- Nhận biết và vẽ đợc hình tứ giác, chữ nhật, hình vuông, đờng thẳng,
đờng gấp khúc, tính đợc độ dài đờng gấp khúc chu vi tam giác, tức giác
- Giải đợc các bài toán đơn có phép tính cộng, trừ nhân, chia, biết ra
đề toán đơn giản theo điều kiện cho trớc
2 Nội dung chơng trình toán lớp 2.
2.1 Số học:
a Phép cộng và phép trừ có nhớ trong phạm vi 100
* Mức độ yêu cầu:
- HS biết dùng các chữ số (0,1….9) để ghi đợc các số từ 0 đến 100(đếm từ 0 đến 100), nhận biết đợc số bé nhất có 1 chữ số, 2 chữ số, số lớnnhất có 1 chữ số, 2 chữ số Viết các số có 2 chữ số thành tổng các đơn vịhàng, gọi tên đợc các thành phần của phép cộng, phép trừ, đặt tính rồi tính,lập đợc bảng cộng, bảng trừ trong phạm vi 20 (kỹ thuật cộng có nhớ)
-Thuộc bảng cộng trong phạm vi 10 để tính nhẩm biết cộng trừ qua 10
Trang 8- Thực hiện đợc các phép tính cộng, trừ có nhớ trong phạm vi 100bằng tính viết.
- Tính giá trị biểu thức số có đến hai dấu phép tính cộng, trừ, giải bàitập dạng tìm x biết a +x =b; x -a = b; a -x = b
b Các số đến 1000, phép cộng và phép trừ trong phạm vi 1000
* Mức độ yêu cầu:
- HS phải nắm đợc mối quan hệ: 10 đơn vị làm thành 1 chục; 10 chụclàm thành 100; 10 trăm làm thành 1 nghìn; đọc, viết thành thạo các số từ 0 -1000; các số tròn trăm, biết so sánh các số tròn trăm, nắm đợc các số trònchục từ 110 - 1000… biết đọc, viết, so sánh các số, viết số thành tổng các
đơn vị hàng (trăm, chục, đơn vị); biết cộng; trừ không nhớ trong phạm vi
1000 (tính nhẩm và đặt tính viết) biết giá trị các biểu thức số có đến 2 dấuphép tính cộng, trừ không có ngoặc
- Nắm đợc vai trò số 0 số 1 trong phép chia
- Biết cách tìm giá trị biểu thức
- Biết tìm một thành phần của phép nhân, phép chia trong các dạngbài tập tìm x
- Nhận biết một phần mấy của một hình
2.2 Đại lợng và đo đại lợng.
* Mức độ yêu cầu:
- HS cần biết đơn vị đo đại lợng, đọc, viết đơn vị đo
- Biết đổi các đơn vị đo (chủ yếu các đơn vị độ dài nh: 1dm = 10; 1m
= 100cm; 1m = 1000mm 1km = 1000m)
- Biết thực hiện các phép tính cộng và trừ với các số đo theo đơn vị
đo, đo và ớc lợng đơn vị đo
- Xem lịch, đồng hồ, nhận biết về tiền Việt Nam
2.3 Yếu tố hình học.
Trang 9* Mục đích yêu cầu:
- HS nhận biết về hình dạng hình học, gọi đúng tên một số hình đơngiản (hình, tam giác, hình tứ giác, hình chữ nhật, đờng thẳng, đờng gấpkhúc)
- Bớc đầu thực hành đo độ dài đoạn thẳng, vẽ hình (theo mẫu, theo ôvuông,) xếp ghép hình đơn giản (theo mẫu)
- Tính độ dài đờng gấp khúc, tính chu vi các hình
2.4 Giải toán có lời văn:
* Mục đích yêu cầu:
HS cần biết:
- Giải bài toán về thêm, bớt (cộng, trừ có nhớ trong phạm vi 100);giải bài toán về nhiều hơn ít hơn (hơn, kém, nặng hơn, nhẹ hơn, cao hơn,dài hơn, ngắn hơn….) Giải bài toán vận dụng trực tiếp về ý nghĩa của phépnhận (phép chia trong phạm vi 5)
- Nắm đợc các thao tác khi giải toán: đọc kỹ đề toán, bài toán cho cáigì? hỏi cái gì? tóm tắt bài toán (bằng lời hoặc hình vẽ), đề ra cách giải, trìnhbày bài giải
- Tự đặt đề toán theo điều kiện cho trớc
C Thiết kế trò chơi
I Những trò chơi có nội dung số học
1 Trò chơi số 1"Bắc cầu thông đờng"
- Mục đích: Học sinh biết ghép hình theo mẫu hoặc điền số theo quyluật của dãy
Trang 10+ "Một que dò " đầu que kẹp phấn đổ
Hai em đứng cách bảng độ 2m Em B đứng tại chỗ, em A cầm que dùbớc lên theo lời chỉ dẫn của em B Chỉ đợc chỉ dẫn bằng các lệnh "lên"
"xuống" "sang phải" "sang trái" "dừng lại" để A chỉ đúng que dò vào mộtnửa ngôi nhà nào đấy sau đó lại chỉ đúng vào nửa còn lại là đợc
Trong một khoảng thời gian hạn định, cặp nào "tìm đúng" và "lắp
đúng" nhà thì đợc 2 bông hoa Tổ nào đợc nhiều hoa hơn thì thắng
3 Trò chơi số 3: Điền số vào các ô trống:…
Trang 11- Cách chơi.
Các tổ cùng chơi, dới sự điều khiển của giáo viên Mỗi tổ cử ra một
đội 4 em, mỗi em trong đội phân công nhau ghi trên một tổ giấy một trongbốn bảng vuông trên
Yêu cầu của trò chơi là phải điền vào các ô trống của mỗi bảng nhng
số thích hợp sao cho đối với;
+ Bảng a; Tổng các số của mỗi hàng (đọc, ngang, chéo, bằng 24).+ Bảng b; Tổng các số của mỗi hàng (dọc, ngang, chéo, bằng 27).+ Bảng c; Tổng các số của mỗi hàng (dọc, ngang, chéo bằng 45)+ Bảng d; Tổng các số của mỗi hàng (dọc, ngang, chéo bằng 60).Sau khi dại diện của các tổ đã ghi xong các bảng trên đây, giáo viênquy định thời gian để các em điền số vào bảng theo yêu cầu đã đề ra (VD:
5 phút) hết giờ, các em nộp các kết quả tính toán Giáo viên cùng cả lớpnhận xét phân thắng thua và khen đội thắng
đeo, con số đoán ra số ở sau lng mình Sau đó đổi ngợc lại Em nào dùng ítcâu hỏi mà vẫn đủ điều kiện để bạn đoán ra số ở lng là em đó thắng
Cô giáo và cả lớp là trọng tài
5 Trò chơi số 5: Tìm con đờng đến toà thành số học.
- Mục đích: luyện trí thông minh, khả năng tính toán nhanh nhẹn choHS
- Chuẩn bị: Một bảng phụ (tấm bìa lớn) vẽ vòng thành nh hình vẽ
- Cách chơi:
Trang 12Toà thành có 6 vòng, mỗi vòng thành có 4 cửa vào đợc đánh số nhhình vẽ 4 học sinh sẽ chọn những con đờng vào thành qua 6 cửa sao chotổng các số trên các cửa khi vào đến nơi là 100.
Em nào chọn đợc đờng đến thành nhanh và đúng nhất thì em đóthắng và đợc thởng
7 Trò chơi số 7: "Truyền diện tích nhân"
- Mục đích: Giúp học sinh thuộc bảng nhân
- Chuẩn bị:
Khoảng sân vừa đủ xếp thành một vòng tròn
- Cách chơi:
Các em HS ngồi (hoặc đứng) thành một vòng Bắt đầu từ một em nào
đó, ví dụ em A Em A xuống to một số trong phạm vi 10, chẳng hạn: "năm,
và cầm tay em B" (ở bên phải A) để truyền điện Lúc này em B nói tiếp,chẳng hạn "nhân 3" rồi cầm tay em C (ở bên phải B) để "truyền điện" Thế
là em C phải nói tiếp: Bằng 15,
Nếu C nói đúng thì c đợc quyền xớng to một số nh A, chẳng hạn:
"bảy" và năm tay bạn liền bên phải đề 'tryền điện, tiếp…
Cứ làm nh vậy… Nếu bạn nào nói sai hoặc làm tính sai thì bị phạt "đikiểu ngời lùn" (Hình vẽ) một vòng Sau khi bị phạt bạn đó đợc hởng quyềnxớng to một số để lại tiếp tục chơi
Lu ý: Trò này có thể choi trong lớp màng trên "truyền điện"
8 Trò chơi số 8: Bác đa th.
- Mục đích:
Trang 13Giúp học sinh thuộc lòng bảng "Nhận 2" và bảng "chia cho 2" Kếthợp rèn thói quen nói: Cảm ơn khi đợc ngời khác giúp một việc gì đó.
Đọc đến câu cuối cùng, đúng số nhà của em nào thì em đó giơ số nhàcủa mình để nhận th
Lúc này "Bác đa th" phải tính cho nhanh để chọn đúng lá th có phéptính mà kết quả là số nhà tơng ứng giao cho chủ nhà Chủ nhà phải nói
Ví dụ:
Nhóm nào xếp nhanh, đẹp nhất thì thắng Sau đó lại cho các nhómkhác thi với nhau
Trang 14VD: Xếp trái cây (cam) vào gian hàng bên trái của cửa hàng số 1.Xếp bàn ghế vào gian bên phải
Giáo viên chỉ nêu tên mặt hàng trong hai gian hàng Các gian còn lại,học sinh tự phải xếp sao cho đúng các quy tắc đã học (Hình vẽ trên là mặthàng "cửa hàng" đã "bày hàng" đúng)
Sau khi các nhóm đã "bày hàng" xong thì một em "sao hàng" Ví dụ:
"Ai mua cam không?" Các em khác đáp lại, chẳng hạn: "Không, tôi mua ôtô cơ" "Xin mời bác vào gian hàng ô tô"
Khi học sinh đã chơi thành thạo, giáo viên cho các em chơi theonhóm 3, một em chỉ dẫn, một em chọn hàng, một em bán hàng
II Những trò chơi có nội dung "đại lợng và đo đại ợng".
l-1- Trò chơi số 11: Đồng hồ nào chạy đúng
- Mục đích: Củng cố về cách xem đồng hồ
- Chuẩn bị:
Mỗi học sinh có một mô hình đồng hồ (trong bộ đồ dùng để học toán 2)
- Cách chơi: (Cả lớp đều chơi)
Giáo viên (hoặc bạn chủ trò) hò VD "9 giờ 30 phút, thì học sinh phảiquay kim dài chỉ đúng số 6, kim ngắn chỉ vào chính giữa, khoảng cách từ số
9 đến số 10" (hình a)
Giáo viên hô"16 giờ 15 phút, thì học sinh phải quay kim dài chỉ đúng
số 3, kim ngắn chỉ vào 1/4 khoảng cách từ số 4 đến 5 (hình b.)"
Trang 152 Trò chơi số 12 "Em" tập mua bán:
- Mục đích:
Củng cố về tiền Việt Nam (không quá 1000đồng) tập đổi tiền, trả lạitiền thừa khi mua bán
- Chuẩn bị
Một số món đồ chơi có giá trị không quá 100 đồng nh: bút chì, bút
bị, tem, tẩy, rau, hành…
b Một số tờ giấy bạc 1000 đồng, 500 đồng, 200 đồng 100 đồng
c Bàn ghế xếp thành quầy bán hàng
- Cách chơi:
Một em làm ngời bán hàng
Một số em khác giả làm ngời mua hàng
Các em sẽ mua bán, trao đổi
Ví dụ: Khách hàng: "bán cho tôi 1 chiếc bút chì"
Giáo viên chuẩn bị 2 bảng giấy (khổ A1) ghi sẵn
Điền đúng(Đ) hay (S) vào ô trống