CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI NHẰM CẢI THIỆN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI CỦA VIỆT NAM THỜI KỲ HẬU WTO (GIAI ĐOẠN 2007-2010).doc

CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI NHẰM CẢI THIỆN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI CỦA VIỆT NAM THỜI KỲ HẬU WTO (GIAI ĐOẠN 2007-2010)

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐỒNG THÁP

KHOA KINH TẾ

TIỂU LUẬN MÔN KINH TẾ VĨ MÔ

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI NHẰM CẢITHIỆN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI CỦA VIỆT

NAM THỜI KỲ HẬU WTO (GIAI ĐOẠN 2007-2010)

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: NGUYỄN THỊ MỸ HẰNG SINH VIÊN NGHIÊN CỨU: VÕ BẢO SIÊU VIỆT

CAO LÃNH, 03/2010

1 Lý do lựa chọn đề tài:

Trong một nền kinh tế thị trường mở, thương mại quốc tế trở thành phổ biến, việcthanh toán giữa các quốc gia với nhau phải sử dụng tiền tệ của nước này hay nướckhác Để thực hiện việc chuyển đổi tiền tệ như vậy, các quốc gia phải dựa vào tỷgiá hối đoái

Như chúng ta đã biết, tỷ giá hối đoái là một công cụ kinh tế vĩ mô chủ yếu để điềutiết cán cân thương mại quốc tế theo mục tiêu đã định trước của một quốc gia.Việc thay đổi tỷ giá sẽ ảnh hưởng đến các lĩnh vực, các doanh nghiệp có thu chingoại tệ từ đó ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế Tỷ giá hối đoái không chỉ có tácđộng đến giá cả hàng hóa trong nước, mà còn tác động rất lớn đến xuất nhập khẩuhàng hóa, cũng như đến xuất nhập khẩu vốn

Trong những năm vừa qua, Việt Nam đã nỗ lực để phát triển xuất khẩu, cải thiệncán cân thanh toán do nhập siêu vẫn còn ở mức cao, giảm gánh nặng nợ vay nướcngoài và ra sức thu hút vốn đầu tư nước ngoài dưới nhiều hình thức khác nhau

Vấn đề được đặt ra là:

Làm thế nào để nước ta phát huy hết các lợi thế trong nước nhằm nâng cao sứccạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên trường quốc tế, phát triển xuất khẩu vàngày càng hấp dẫn, thu hút vốn đầu tư nước ngoài đổ vào Việt Nam mà vẫn giữ ổnđịnh kinh tế, chính trị, xã hội? Một trong những vấn đề cần xem xét đó là chế độ tỷgiá hối đoái mà nuớc ta sẽ áp dụng khi đã là thành viên của Hiệp hội thương mạikinh tế quốc tế WTO

2 Mục tiêu nghiên cứu:

Đề tài đã đặt ra các câu hỏi nghiên cứu như sau:

• Tỷ giá và chính sách tỷ giá có quan hệ như thế nào đối với cán cân thương mạicủa một quốc gia?

• Thực tế quản lý chính sách tỷ giá và cán cân thương mại Việt Nam trong quátrình hội nhập diễn ra như thế nào?

• Việt Nam nên có những biện pháp gì về chính sách tỷ giá trong giai đoạn hộinhập để cải thiện cán cân thương mại, cũng như phòng ngừa các rủi ro trong tỷgiá?

3 Phương pháp nghiên cứu – Phạm vi nghiên cứu:

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong đề tài là phương pháp tổng hợp vàphương pháp phân tích Đề tài tiến hành phân tích thực tiễn tỷ giá hối đoái (chỉ đisâu nghiên cứu tỷ giá VND/USD) và cơ chế điều hành của Việt Nam cũng như tácđộng của nó đến cán cân thương mại của Việt Nam trong thời gian qua Đồng thời,

đề tài cũng phân tích kinh nghiệm của một số quốc gia để rút ra những bài học phùhợp với giai đoạn hậu WTO Từ đó, đề tài đưa ra một số giải pháp cho tỷ giá hốiđoái nhằm cải thiện cán cân thương mại Việt Nam thời gian tới

Do phạm trù tỷ giá và cán cân thương mại là rất rộng nên với phạm vi của đề tàichỉ tập trung vào một số vấn đề lí luận chung và thực tiễn của Việt Nam về: (1.)

Cơ chế quản lý tỷ giá hối đoái, (2.) Cán cân thương mại, (3.) Các nhân tố ảnhhưởng tới tỷ giá và cán cân thương mại, (4.) Quan hệ giữa tỷ giá và cán cânthương mại, và (5.) Các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá

4 Kết cấu đề tài:

Đề tài kết cấu gồm 5 phần:

• Phần 1: Cơ sở lý luận về tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại.

 Phần 2: Kinh nghiệm quốc tế trong việc sử dụng chính sách tỷ giá nhằm cải

thiện cán cân thương mại

• Phần 3: Mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái- Cán cân thương mại và Thực trạng

việc điều hành tỷ giá hối đoái ở Việt Nam

• Phần 4: Một số đề xuất hoàn thiện cơ chế quản lý tỷ giá nhằm cải thiện cán cân

nhiều thách thức Năm 2008, vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đổ vào Việt Nam chiếm30% tổng đầu tư, đầu tư gián tiếp qua các kênh trái phiếu chính phủ, thị trườngchứng khoán chiếm tỉ trọng khá cao (39% trái phiếu và 25% tổng mức vốn hoácủa thị trường), nhưng đã có dấu hiệu suy giảm do khủng hoảng Báo động đối vớiViệt Nam là thâm hụt cán cân thương mại đã ở mức đỉnh điểm, đặc biệt là thâmhụt thương mại với quốc gia láng giềng Trung Quốc Trong tổng mức thâm hụt 17

tỉ USD hàng hoá của Việt Nam với thế giới thì riêng thâm hụt với Trung Quốc đãlên tới 12 tỉ USD, tiếp đến là thâm hụt thương mại với các đối thủ cạnh tranh làcác nước ASEAN và Hàn Quốc, chỉ thặng dư với Hoa Kỳ và EU Như vậy, muốnduy trì tăng trưởng, Việt Nam cần kiểm soát các chính sách kinh tế vĩ mô nhằmphát huy hiệu quả của các chính sách này đến các chỉ tiêu kinh tế, đối phó vớicuộc khủng hoảng Trong bài viết này, xin tập trung nghiên cứu mối quan hệ giữa

tỷ giá và cán cân thương mại với mục đích đưa ra các giải pháp cho chính sách tỷgiá VND nhằm cải thiện cán cân thương mại trong thời kỳ khủng hoảng tài chínhtoàn cầu hậu WTO

Phần 1: Cơ sở lý luận về tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại:

I Tỷ giá hối đoái (TGHĐ):

1 Định nghĩa:

Có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về tỷ giá hối đoái, do cách tiếpcận vấn đề khác nhau, đôi khi do cách diễn đạt khác nhau Tỷ giá hối đoái là giácủa đồng tiền này được tính theo một đồng tiền khác Tỷ giá hối đoái cũng đượchiểu là tỉ lệ trao đổi giữa hai đồng tiền của hai quốc gia khác nhau Tỷ giá hối đoáixuất hiện và phát triển cùng với sự ra đời, phát triển của thương mại quốc tế, nóđược giải thích bởi một hiện tượng đơn giản, hàng hoá không có biên giới quốcgia trong khi tiền chỉ được chấp nhận trên lãnh thổ quốc gia phát hành ra nó hay:

TGHĐ được hiểu là giá của một đơn vị ngoại tệ tính theo đồng tiền trongnước Ví dụ: USD/VND hay EUR/VND Đây chính là giá cả của ngoại tệ trên thịtrường và được xác định dựa trên quan hệ cung cầu về ngoại tệ Được coi là mấuchốt trong quản lý kinh tế vĩ mô, TGHĐ có tác động ngược trở lại đến các mốiquan hệ kinh tế, lên cán cân thanh toán quốc tế, lên giá cả hàng hoá trong nước vàlưu thông tiền tệ Nhìn chung, TGHĐ được chia thành nhiều loại khác nhau tuỳvào mục đích xem xét, đánh giá mà người ta quyết định sử dụng loại tỷ giá nào

2 Phân loại:

TGHĐ danh nghĩa là giá của một đơn vị ngoại tệ tính theo đồng tiền trongnước và chưa tính đến sức mua của đồng tiền

TGHĐ thực là tỷ giá danh nghĩa đã được điều chỉnh theo giá tương đốigiữa các nước Tỷ giá này tăng lên đồng tiền trong nước được coi là bị giảm giáthực so với đồng tiền nước ngoài và khi tỷ giá này giảm thì đồng tiền trong nướcđược coi là bị tăng giá thực so với đồng tiền nước ngoài

TGHĐ hiệu quả thực là tỷ giá được điều chỉnh theo một số các tỷ giá thựccủa các nước đối tác thương mại Tỷ giá này được xem là thước đo hữu hiệu khảnăng cạnh tranh của một nước trong quan hệ thương mại với các nước khác bởi nóxét đến tỷ giá thực giữa đồng tiền của một nước với nhiều nước tham gia trao đổithương mại với nước đó

TGHĐ thực cân bằng là mức tỷ giá mà tại đó nền kinh tế đồng thời đạtcân bằng bên trong (cân bằng trên thị trường hàng hoá phi mậu dịch) và cân bằngbên ngoài (cân bằng tài khoản vãng lai) Tỷ giá thực cân bằng có mối quan hệ mậtthiết với các biến số kinh tế khác, nó thể hiện độ nhạy của các biến kinh tế đối vớichính sách kinh tế vĩ mô đặc biệt là trong ngắn và trung hạn

3 Những nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái:

Sự hình thành TGHĐ là quá trình tác động của nhiều yếu tố chủ quan vàkhách quan Nhưng nhìn chung, có bốn yếu tố chính tác động đến tỷ giá Đó làmối quan hệ cung cầu về ngoại tệ, chênh lệch về lãi suất, lạm phát giữa các nước

và tâm lý số đông

Cung cầu về ngoại tệ trên thị trường là nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến sựbiến động của tỷ giá hối đoái Cung cầu ngoại tệ lại chịu sự ảnh hưởng của nhiềuyếu tố khác nhau trong đó có cán cân thanh toán quốc tế Nếu cán cân thanh toánquốc tế dư thừa có thể dẫn đến khả năng cung ngoại tệ lớn hơn cầu ngoại tệ vàngược lại Sự cân bằng của cán cân thanh toán quốc tế lại phụ thuộc vào các nguồncung và cầu ngoại tệ cấu thành nên cán cân thanh toán quốc tế Khi nền kinh tế cómức tăng trưởng ổn định nhu cầu về hàng hoá và dịch vụ nhập khẩu sẽ tăng do đónhu cầu về ngoại tệ cho thanh toán hàng nhập khẩu tăng lên Ngược lại, khi nềnkinh tế rơi vào tình trạng suy thoái thì các hoạt động sản xuất kinh doanh và xuấtnhập khẩu bị đình trệ làm cho nguồn cung ngoại tệ giảm đi Trong khi nhu cầunhập khẩu chưa kịp thời được điều chỉnh trong ngắn hạn việc giảm cung ngoại tệ

sẽ đẩy tỷ giá lên cao

Mức chênh lệch về lãi suất giữa các nước là yếu tố thứ hai ảnh huờng đếnTGHĐ Nước nào có lãi suất tiền gửi ngắn hạn cao hơn lãi suất tiền gửi của cácnước khác thì vốn ngắn hạn sẽ chảy vào nhằm thu phần chênh lệch do tiền lãi tạo

ra, do đó sẽ làm cho cung ngoại tệ tăng lên, TGHĐ sẽ giảm xuống

Mức chênh lệch lạm phát của hai nước cũng ảnh hưởng đến sự biến độngcủa tỷ giá Giả sử trong điều kiện cạnh tranh lành mạnh, năng suất lao động củahai nước tương đương như nhau, cơ chế quản lý ngoại hối tự do, khi đó tỷ giá biếnđộng phụ thuộc vào mức chênh lệch lạm phát của hai đồng tiền Nước nào có mức

độ lạm phát lớn hơn thì đồng tiền của nước đó bị mất giá so với đồng tiền nướccòn lại

Chênh lệch lạm phát dựa vào thuyết ngang giá sức mua của đồng tiền(PPP) Theo thuyết này, mức giá của một nước tăng lên tương đối so với mức tănggiá của nước khác trong dài hạn sẽ làm cho đồng tiền của nước đó giảm giá vàngược lại Như vậy, yếu tố chênh lệch lạm phát chỉ có ảnh hưởng đến biến độngcủa tỷ giá trong dài hạn Việc nghiên cứu yếu tố này để làm cơ sở dự đoán biếnđộng của tỷ giá trong ngắn hạn sẽ đem lại kết quả không đáng tin cậy

Nhân tố cuối cùng và cũng là nhân tố quan trọng nhất tác động đến tỷ giáhối đoái đó là tâm lý số đông Người dân, các nhà đầu cơ, các ngân hàng và các tổchức kinh doanh ngoại tệ là các tác nhân trực tiếp giao dịch trên thị trường ngoạihối Hoạt động mua bán của họ tạo nên cung cầu ngoại tệ trên thị trường Các hoạtđộng đó lại bị chi phối bởi yếu tố tâm lý, các tin đồn cũng như các kỳ vọng vàotương lai Điều này giải thích tại sao, giá ngoại tệ hiện tại lại phản ánh các kỳ vọngcủa dân chúng trong tương lai Nếu mọi ngưòi kỳ vọng rằng tỷ giá hối đoái sẽ tăngtrong tương lai, mọi người đổ xô đi mua ngoại tệ thì tỷ giá sẽ tăng ngay trong hiệntại; Mặt khác, giá ngoại tệ rất nhậy cảm với thông tin cũng như các chính sách củachính phủ Nếu có tin đồn rằng Chính phủ sẽ hỗ trợ xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu

để giảm thâm hụt thương mại, mọi người sẽ đồng loạt bán ngoại tệ và tỷ giá hốiđoái sẽ giảm nhanh chóng

4 Diễn biến của tỷ giá trong thời gian qua và nguyên nhân:

Những năm qua, Ngân hàng nhà nước (NHNN) đã rất thành công trongviệc điều hành chính sách tỉ giá hối đoái Trong khi giá trị các đồng tiền so vớiĐôla Mỹ thay đổi thất thường thì tỉ giá USD/VND vẫn luôn ổn định Điều nàykhông những góp phần vào sự ổn định hệ thống tài chính trong nước mà còn tạo ra

sự ổn định môi trường kinh tế nhất là xuất khẩu

NHNN đang áp dụng chính sách tỉ giá thả nổi nhưng có sự điều tiết củaNhà nước Kể từ năm 1999, NHNN đã duy trì một biên độ biến động hàng ngày là+/-0,25% so với đồng đôla NHNN can thiệp vào thị trường chủ yếu thông qua cáchoạt động trên thị trường mở

4.1 Năm 2007

Khi mới chuyển đổi, mở cửa, hội nhập, tỷ giá VND/USD khá cao, có thờigian đã lên đến 16.000 VDN/USD (vào cuối năm 1991), năm 1992 đã giảm mạnh

và sau đó chỉ tăng, giảm nhẹ Chỉ trừ năm 1997- 1998, do tác động của cuộckhủng hoảng tài chính - tiền tệ ở khu vực mà tỷ giá tăng cao, còn các năm từ đócho đến nay chỉ tăng nhẹ

Trong mấy năm trước, tỷ giá VND/USD thường khá ổn định, biến độngthấp Nếu so tháng 12 năm nay với tháng 12 năm trước thì năm 2004 tăng 0,4%,năm 2005 tăng 0,9%, năm 2006 tăng 1%, năm 2007 giảm 0,03% - bình quân thời

Tỷ giá VND/USD do ngân hàng thương mại (Ngân hàng Ngoại thươngViệt Nam) bán ra vẫn cơ bản ổn định ở mức trên dưới 16.055 một chút và thấphơn tỷ giá do Ngân hàng Nhà nước công bố hằng ngày (tương ứng ngày26.12.2006 là 16.050, ngày 2.1.2007 là 16.051, ngày 3.1 là 16.055, ngày 4.1 là16.055)

Tỷ giá VND/USD trên thị trường tự do cũng cơ bản ổn định và chỉ caohơn không đáng kể so với tỷ giá do các ngân hàng thương mại bán ra và cũng thấphơn tỷ giá do Ngân hàng Nhà nước công bố hằng ngày (ngày 2.1.2007 là 16.070,ngày 3.1 là 16.070, ngày 4.1 là 16.070)

Như vậy, tỷ giá tháng 1 giảm 0,12%, tháng 2 giảm 0,21%, tính chung 2tháng giảm 0,33% Tháng 2/2007 so với với tháng 12/2001, giá USD chỉ tăng6,4% Trong thời gian tương ứng, giá tiêu dùng tăng 38,5%, còn giá vàng tăng144% Nếu so xa hơn, tức là tháng 2/2007 so với tháng 12/1991, trong khi giá tiêudùng tăng 161,7%, giá vàng tăng 87,3%, thì giá USD cũng chỉ tăng 10%

Tỷ giá VND/USD 6 tháng cuối năm 2007 đã diễn biến như sau: tháng 7tăng 0,22%, tháng 8 tăng 0,16%, tháng 9 tăng 0,57%, tháng 10 giảm 0,6%, tháng

11 giảm 0,28%, tháng 12 giảm 0,19% Cụ thể: Tỷ giá VND/USD tại các NHTM,Vietcombank ngày 17/12 là 16.032đ, đến ngày 20/12 là 16.038đ-16.053đ Tại

EximBank, tỷ giá ngày 17/12 là 16.035đ- 16.038đ, đến 20/12 tăng lên 16.050đ.

16.045đ-Tính chung 6 tháng cuối năm 2007, tỷ giá VND/USD đã giảm 0,12 Điều

đó có nghĩa là, dù so gần hay xa, thì giá USD vẫn tăng rất thấp so với giá tiêudùng và giá vàng Đặc biệt là giá USD lại đang trong xu thế giảm!

Lý giải tình hình trên, các chuyên gia đã đưa ra bốn nguyên nhân chủ yếu.

Thứ nhất, kinh tế Việt Nam tăng trưởng liên tục với tốc độ cao hơn là

tiền đề quan trọng để đồng tiền lên giá so với các đồng tiền khác (bình quân nămthời kỳ 1996- 2000 tăng 7%, thời kỳ 2001- 2007 tăng trên 7,6%, trong đó 2 nămnay tăng trên 8%) Khi có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao hơn thì đồng tiền lên giá

là tất yếu

Thứ hai, cùng với tăng trưởng kinh tế cao và liên tục, với chủ trương chủ

động mở cửa, hội nhập, hiện có một lượng ngoại tệ lớn chảy vào nước ta từ nhiềunguồn:

- Nguồn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) năm 2007 đã đạt kỷ lục cả vềlượng vốn đăng ký (10,2 tỷ USD, gồm đăng ký mới và bổ sung), cả về lượng vốnthực hiện (4,1 tỷ USD)

- Nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) năm 2006 cũng đạt kỷlục về lượng vốn cam kết (4,45 tỷ USD) và là năm thứ hai liên tục thực hiện vượtmức kế hoạch (1,81 tỷ USD)

- Nguồn kiều hối (bao gồm của Việt kiều và số tiền do lao động xuấtkhẩu) gửi về nước đạt mức kỷ lục (khoảng 4,7 tỷ USD)

- Chi tiêu của khách quốc tế đến Việt Nam năm nay cũng đạt kỷ lục (ướcđạt trên 2,8 tỷ USD)

- Kim ngạch xuất khẩu đạt mức kỷ lục (trên 39,6 tỷ USD)

- Lượng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài vào thị trường chứng khoán hiệncũng đạt khoảng 4 tỷ USD, chiếm khoảng 28,6% tổng giá trị vốn hoá thị trườngchứng khoán của Việt Nam

Khi có lượng ngoại tệ lớn chảy mạnh vào trong nước, thì đó vừa là kếtquả, vừa tạo tiền đề để tỷ giá khó tăng lên

3.12.5 32.6 3.22.7 4.52.9

6.8 3.3

10.2 4.1

21.3

6.6 31.6

Thứ ba, đồng USD giảm giá so với các đồng tiền chủ chốt trên thế giới,

như 1 USD hiện chỉ đổi được dưới 0,76 Eur, 0,51 Bảng Anh; giảm giá so với một

số đồng bản tệ của các nước, như 1 USD hiện chỉ đổi được 7,72 CNY (Nhân dântệ), 9,35 Won Hàn Quốc, 35,6 Baht Thái Lan,

Thứ tư, có một nguyên nhân quan trọng nhưng khá trừu tượng mà không

phải ai cũng để ý đến, đó là “cánh kéo tỷ giá” giữa tỷ giá hối đoái và tỷ giá sứcmua tương đương 1 USD tại Việt Nam có sức mua vào khoảng 4,3 USD tại Mỹ

Điều này lý giải tại sao GDP bình quân đầu người của Việt Nam năm

2007 tính theo tỷ giá hối đoái chỉ đạt 725,3 USD, nhưng nếu tính theo tỷ giá sứcmua tương đương đạt khoảng 3.118 USD Điều đó cũng giải thích tại sao nước Mỹnhập siêu lớn từ các nước đang phát triển, trong khi lại đầu tư (cả trực tiếp và giántiếp) vào các nước này

Ngoài ra, chỉ số giá cổ phiếu trên thị trường chứng khoán phi mã liên tụcđạt kỷ lục và hút một lượng vốn lớn cũng giảm áp lực tăng giá USD

Những nguyên nhân trên cũng lý giải tại sao từ đầu năm, Ngân hàng Nhànước quyết định mở rộng biên độ giao dịch USD từ 0,25% lên 0,5%, nhưng tỷ giávẫn không lên mà còn giảm

khó bán, thì trong 3 tháng sau, đặc biệt là tháng 6, người muốn mua USD cũng rấtkhó mua vì giá cao.

Hai là, chênh lệch giữa giá USD trên thị trường tự do và ở các ngân hàngthương mại lúc mang dấu âm, lúc mang dấu dương và chênh lệch khá lớn

Ba là, tỷ giá VND/USD tính theo năm thì từ tháng 1 đến tháng 4 bị giảm,tháng 5, tháng 6 tăng, đặc biệt tháng 6 tăng cao Đó là diễn biến tỷ giá VND/USDthời gian qua

Hiện tại, tỷ giá VND/USD đang có chênh lệch lớn so với nhiều nước Nội

tệ Thái Lan đã giảm giá so với USD là 16,1%, tỷ lệ tương ứng của Philippines là15,3%, trong khi đó VND tính đến 25/12/2008 chỉ mất giá 9,5%

Biên độ tỷ giá đồng Việt Nam/đô la Mỹ đã được nới rộng lên mức ±3%vào đầu tháng 11-2008 sau khi đã duy trì mức ±2% kể từ cuối tháng 6-2008 Mứcnày sau đó đã được nâng lên ±5% vào ngày 23-3-2009

Nếu quý 1/2008, trên thị trường liên ngân hàng, tỷ giá VND/USD giảm từmức 16.112 VND/USD xuống còn 15.960 đồng, thì trên thị trường tự do, mức giálúc đó chỉ còn 15.700 - 15.800 VND/USD

Nhưng đến quý 2, tỷ giá đã có lúc lên tới 19.500 VND/USD (ngày18/6/2008, cao hơn 2.600 đồng so với mức giá trần); còn trên thị trường tự do tỷgiá này cao hơn khoảng 100-150 đồng

Mặc dù phản ứng còn chậm nhưng Ngân hàng Nhà nước đã có sự canthiệp cần thiết, đẩy tỷ giá giảm mạnh xuống mức 16.400 VND/USD và đến hếtquý 3/2008, tỷ giá vẫn "loanh quanh" ở mức này

Hình 3: Tỷ giá đồng nội tệ/USD tại mỗi thời điểm)/(tỷ giá đồng nội tệ/USD tháng 1-2005 đến tháng 4-2008 (Nguồn Dragon Capital)

Thế nhưng, từ tháng 9 trở lại nay, tỷ giá VND/USD liên tục tăng cao lênmức cao nhất là 16.998 VND/USD Dù Ngân hàng Nhà nước kịp "nới" biên độ tỷgiá và can thiệp bán ra nhưng hiện tại, vẫn giao dịch theo mức giá trên 16.985VND/USD Còn trên thị trường tự do, tỷ giá đã thiết lập trên mốc 17.000VND/USD từ khá lâu

Giải thích sự biến động này, ông Nguyễn Mạnh, Giám đốc Nguồn vốn

Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) cho rằng, nếu như trong quý

1/2008, tỷ giá giảm là do lượng kiều hối dồn về nhiều từ cuối 2007 đến tháng2/2008, áp lực từ việc nhà đầu tư nước ngoài mua trái phiếu Chính phủ khoảng 1,4

tỷ USD, doanh nghiệp xuất khẩu vay USD chuyển đổi ra VND sản xuất kinh

doanh, các Ngân Hàng Thương Mại (NHTM) bán USD để trạng thái đoản, thì

đến quý 2, tỷ giá tăng là hệ quả của nhiều yếu tố khác

Trước hết, thâm hụt cán cân thương mại lớn (7,22 tỷ USD trong 3 tháng

từ tháng 4 - 6); nhu cầu mua ngoại tệ trả các khoản nợ của cả doanh nghiệp xuất

và nhập khẩu đến hạn cao; tăng nhập khẩu vàng do chênh lệch lớn giữa giá vàngtrong nước và quốc tế

Tiếp theo, nhà đầu tư nước ngoài bắt đầu rút vốn khỏi Việt Nam bằngviệc bán trái phiếu Chính phủ ròng chuyển ngoại tệ về nước Thống kê của Tổnghiên cứu của BIDV cho thấy, chỉ trong tháng 9 và 11/2008, khối đầu tư nướcngoài đã bán ròng 0,7 tỷ USD trái phiếu Chính phủ và 100 triệu USD cổ phiếu cácloại

Bên cạnh đó, nhu cầu mua USD của các ngân hàng nước ngoài vẫn cao,ước khoảng 40 triệu USD/ngày.

Ngoài ra, do tâm lý bất ổn của cả doanh nghiệp và người dân khi tỷ giátăng nhanh dẫn tới hiện tượng găm giữ ngoại tệ Mặt khác, một lý do khiến cungngoại tệ thấp là Ngân hàng Nhà nước ban hành QĐ 09/2008/QĐ, không cho phépvay để chiết khấu bộ chứng từ xuất khẩu và vay thực hiện dự án sản xuất xuấtkhẩu, giảm hiện tượng doanh nghiệp xuất khẩu vay ngoại tệ bán lại trên thị trường

Thêm vào đó, thâm hụt thương mại có dấu hiệu tăng trở lại Chỉ trong 2tháng 10 và 11/2008, thâm hụt thương mại lên tới 1,17 tỷ USD Ngoài ra, một áplực nữa làm cho cầu USD tăng là do Nhà nước không cho phép nhập khẩu vàng,khiến vàng nhập lậu ngay lập tức tăng lên, làm tăng cầu USD do USD là đồng tiềnchính để thanh toán giao dịch vàng

Sự tương tác của tỷ giá giữa thị trường tự do và Ngân Hàng Thương Mại (NHTM):

Đầu năm 2008, tỷ giá còn dao động quanh mức 16.000 – 16.200VND/USD, thì đến giữa tháng 3/2008, tỷ giá “sụt hố” xuống còn 15.400VND/USD Đột ngột, trung tuần tháng 6/2008, có thời điểm giá chợ đen lên tới19.000-19.800 VND/USD

Tuy nhiên, từ mốc 19.800VNĐ/USD, bắt đầu từ ngày 22/6/2008 đánh dấumốc tụt dốc của tỷ giá trên thị trường tự do Đến các ngày 10 và 11-7-2008 giảmxuống dưới 17.000 VND/USD, tỷ giá mua vào chỉ còn 16.850 VND/USD, mứcthấp nhất trong 2 tháng qua và giảm gần 15% so với thời điểm cao nhất Trong cácngày từ 12/7/2008 đến nay tỷ giá trên thị trường tự do thường xuyên giảm xuống đến ngày 20/7/2008 giảm tiếp xuống còn 16.640 VND/USD khi mua vào và16.700 VND/USD khi bán ra Như vậy tỷ giá trên thị trường tự do đã thấp hơn

tỷ giá của NHTM

Trong khi đó, tỷ giá của NHTM cũng giảm mạnh Giá mua vào của cácNHTM hiện nay phổ biến ở mức 16.680 – 16.735 VND/USD và bán ra chỉ còn16.750 – 16.830 VND/USD Đây là lần thứ hai kể từ đầu năm 2008 đến nay tỷ giátrên thị trường tự do xuống thấp hơn tỷ giá của NHTM Lần thứ nhất xảy ra đầutháng 3/2008, khi tỷ giá thị trường tự do chỉ có 15.400 VND, còn tỷ giá củaNHTM là hơn 15.600 VND/USD

Như vậy trước đây, giá trên thị trường tự do đã “kéo” giá trên thị trườngchính thức lên và bây giờ giá trên thị trường tự do lại có tác động “kéo” giá trênthị trường chính thức xuống Nói như thế không có nghĩa “sau cái đó là do cái đó”

mà là do các yếu tố sau đây

Thứ nhất, do sự can thiệp, chấn chỉnh và kiểm soát của Ngân hàng Nhànước đối với các đại lý thu đổi ngoại tệ, làm cho các đại lý này mang tính chuyênnghiệp và hoạt động đúng pháp luật.

Thứ hai, do cán cân thanh toán tổng thể tiếp tục thặng dư, tính thanhkhoản của quốc gia được cải thiện Nhập siêu đã có xu hướng giảm, khả năng cảnăm có thể chỉ ở mức trên dưới 20 tỷ USD, không đến mức 30 tỷ USD như dựđoán của một số tổ chức quốc tế

Lượng ngoại tệ vào nước ta từ các nguồn tiếp tục tăng mạnh FDI thựchiện 6 tháng ước 5 tỷ USD, tăng 37,5%, khả năng cả năm có thể đạt 11 tỷ USD,tăng 3 tỷ USD so với năm trước ODA giải ngân 6 tháng ước đạt 1,1 tỷ USD, khảnăng cả năm có thể đạt trên 2 tỷ USD, tăng so với năm trước

Kiều hối cả năm có thể đạt trên 8 tỷ USD, tăng khoảng 2 tỷ USD so vớinăm trước Chi tiêu của khách quốc tế đến Việt Nam 6 tháng ước đạt 1,95 tỷ USD,tăng 14% so với cùng kỳ, khả năng cả năm có thể đạt trên 4 tỷ USD, tăng gần 1 tỷUSD so với năm trước

Đầu tư gián tiếp năm trước vào mạnh (ước đạt 6,2 tỷ USD), 6 tháng đầunăm bị sút giảm mạnh, nhưng khi thị trường bất động sản bị lạnh, giá giảm mạnh,chính sách tiền tệ bị thắt chặt, nên nhiều nhà đầu tư trong nước buộc phải đẩymạnh bán ra và giá trên thị trường chứng khoán đã xuống mức quá thấp, nay códấu hiệu phục hồi, nên đã hấp dẫn các quỹ đầu tư quốc tế đưa mạnh tiền vào

4.3 Năm 2009:

Tỷ giá chính thức giữa USD và VND trong năm 2009 đã trải qua hai lầnđiều chỉnh, một lần vào tháng 3 (+2%) do tăng biên độ giao dịch từ 3% lên 5% vàlần gần nhất là vào tháng 11 (+3,4%)

Mặc dù sau mỗi lần điều chỉnh, tỷ giá chính thức đều lên kịch trần nhưng

tỷ giá trên thị trường không chính thức (tỷ giá thị trường tự do) vẫn luôn nằmngoài biên độ cho phép của Ngân hàng Nhà nước

TỈ GIÁ HỐI ĐOÁI (30/3/2009)

Ngày 24/9, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố tỷ giá giao dịch bìnhquân trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng của VND với USD là 16.991 VND.Đây là mức cao nhất từ trước tới nay, là kết quả của những mức tăng nhẹ (từ 2 – 3VND) liên tiếp từ đầu tháng 9.

Ứng với mức công bố trên, tỷ giá USD/VND của các ngân hàng thươngmại hôm nay cũng đồng loạt lên mức cao mới, đạt 17.841 VND, kịch trần biên độcho phép (+/-5%) Các ngân hàng vẫn tiếp tục áp mức giá mua vào ngang bằng vớigiá bán ra

Theo Ngân hàng Nhà nước, trong những ngày vừa qua, lượng ngoại tệ từ

tổ chức, cá nhân vẫn tiếp tục bán ra cho các ngân hàng; doanh số giao dịch trên thịtrường liên ngân hàng cũng có dấu hiệu hạ nhiệt, bình quân chỉ 342 triệuUSD/ngày, thay vì liên tục duy trì trên mức bình quân 400 triệu USD/ngày trướcđó

Theo số liệu vừa công bố của Tổng cục Thống kế, 9 tháng đầu năm, chỉ

số giá USD đã tăng 6,12% so với tháng 12/2008 và tăng 9,52% so với cùng kỳnăm 2008 Cũng theo cơ quan này, 9 tháng đầu năm Việt Nam đã nhập siêukhoảng hơn 6,5 tỷ USD

Trong hai ngày 13 và 14/10, các ngân hàng thương mại cũng điều chỉnhtăng giá USD kịch trần biên độ cho phép Trong khi đó, tỷ giá tại chợ đen lại “khábình thản” và chỉ quanh quẩn ở mức 18.230 – 18.300 đồng cho một USD (mua –bán) Tỷ giá liên ngân hàng do NHNN công bố ngày 13/10 là 17.003 đồng, trongkhi ngày 30/ 9 chỉ ở mức 16.991 đồng cho một USD Đến cuối tháng 9, tỷ giá bìnhquân liên ngân hàng đã tăng 0,08% so với cuối năm 2008

Trong ngày 14/10, tỷ giá bình quân liên ngân hàng được công bố là17.002 đồng, giá mua và bán USD tại các ngân hàng thương mại được NHNN cậpnhật là 17.852 đồng, lùi 1 đồng so với hôm 13/10 nhưng vẫn ở mức cao kỷ lục.Lần đầu tiên tỷ giá bình quân liên ngân hàng chạm mốc 17.000 đồng vào ngày10/10 vừa qua, với các mức tăng 2 – 3 đồng liên tiếp từ cuối tháng 9

Theo giới chuyên gia, xu hướng niêm yết cùng một mức giá cho cả bagiao dịch phần nào cho thấy nhu cầu mua USD của ngân hàng vẫn rất lớn Doanhnghiệp xuất khẩu chưa mạnh tay bán USD cho ngân hàng do còn lo ngại nhữngbiến động nhất định trên thị trường

Theo Hồ Hữu Hạnh, Giám đốc NHNN Chi nhánh TP.HCM, nhà xuất

khẩu đã bán USD cho ngân hàng thay vì găm giữ trên tài khoản như trước Giámua USD tại các ngân hàng đã được đẩy lên cao cũng khuyến khích doanh nghiệpbán USD Với nhà nhập khẩu, nhu cầu vay vốn bằng USD ở mức cao

Đại diện DongA Bank cho biết, dư nợ cho vay bằng USD của ngân hàngnày đạt trên 181 triệu USD, nhưng vẫn chưa đáp ứng đủ cầu Dẫu vậy, lượngngoại tệ mà các ngân hàng thu được vẫn rất hạn chế do không ít doanh nghiệp xuấtkhẩu còn kỳ vọng tỷ giá sẽ còn lên nữa mới tiếp tục bán ra.

Đây cũng là lý do được giới chuyên gia lý giải cho việc tỷ giá liên ngânhàng liên tục phải được điều chỉnh tăng Các ngân hàng thương mại có điều kiện

để nâng tỷ giá niêm yết Theo sau tỷ giá tăng, một mặt vừa hỗ trợ xuất khẩu, đồngthời khuyến khích khách hàng bán đôla cho ngân hàng Nhờ đó ngân hàng có thểđón đầu nguồn cung để đáp ứng nhu cầu ngoại tệ cuối năm của các doanh nghiệpnhập khẩu

Trên thực tế, doanh nghiệp vẫn rất thận trọng khi lựa chọn vay USD vìnhững lo ngại rủi ro biến động tỷ giá Những tháng trước, không ít doanh nghiệpnhập khẩu chọn vay tiền đồng nhờ chương trình hỗ trợ lãi suất 4%, sau đó muangoại tệ, bất chấp tỷ giá trên thị trường tự do lên các mức cao chót vót

Tuy nhiên, điều này không giúp được nhiều cho các doanh nghiệp chủyếu vẫn nhập khẩu hàng hoá, nguyên liệu nước ngoài tiêu thụ trên thị trường nộiđịa Đến nay, khi gói hỗ trợ lãi suất đang đến những chặng cuối cùng thì nhu cầuvay USD đang tăng trở lại cùng với lãi suất vay ở mức hấp dẫn Hiện lãi suất chovay USD của nhóm NHTM nhà nước phổ biến ở mức từ 3,5-5% một năm Lãi suấtcho vay ngắn hạn bằng USD của nhóm NHTM cổ phần phổ biến ở mức từ 4,5-6%một năm, trung và dài hạn từ 6-7,5% một năm

Gần đây, dư luận hướng sự quan tâm đến việc một số nước vùng Vịnhcùng với Trung Quốc, Nga, Pháp…đang bí mật bàn về việc “hất cẳng” đồng USDtrong giao dịch dầu mỏ được đăng tải trên tờ The Independent của Anh Saunhững khẳng định của giới lãnh đạo Mỹ và phản ứng của các nước về đồng USDcho thấy, đồng tiền này vẫn sẽ giữ vai trò quan trọng nhất trong thanh toán và dựtrữ quốc tế trong một thời gian dài nữa Nếu có chọn lựa khác thay thế đông USD

sẽ phải mất rất nhiều năm mới thành hiện thực Thậm chí trong dự báo về sự thoái

vị của đồng bạc xanh nếu có xảy ra cũng phải mất 60, 70 năm nữa

Tuy nhiên, thông tin về việc chấm dứt sử dụng USD trong mua bán dầulửa đã tác động mạnh đến thị trường tiền tệ, vàng, dầu mỏ, chứng khoán sau ngày6/10 Giá vàng thế giới đã nhanh chóng leo lên mức kỷ lục mới ngay đêm 7/10 vớimức đóng cửa tới 1040 USD một ounce, trong khi đó USD giảm giá thảm hại

Euro tăng 0,5% giá trị so với USD và USD cũng bị lùi bước trước đồngYên Nhật, 1 USD bị giảm 0,7% xuống còn 88,91 Yên Nhật Giá vàng đã vượt đỉnh1.032,7 USD mỗi ounce hồi tháng 3/2008 và đã lên trên 1.062 USD Tính chungtrong hai tuần, giá vàng đã tăng 5,3% và trong 6 tháng qua tăng 21,7%

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, từ nay đến cuối năm, nếu đồng USD vẫnyếu đi thì giá vàng có thể sẽ tiếp tục tăng Hơn nữa, thị trường kim loại quý cònchịu ảnh hưởng từ động thái của các quỹ đầu tư với hoạt động chốt lời và cắt lỗ.Giá vàng thường lập những đỉnh cao mới trước mùa lễ hội khi nhu cầu mua vàngtrang sức tại các nước châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ tăng cao.

4.4 Năm 2010:

Những tháng đầu năm 2010, tình hình biến động tỷ giá vẫn đang trênchiều hướng gia tăng Giá trị VND liên tục bị sụt giảm so với USD, do đó nhậpsiêu có dấu hiệu giảm nhiệt từ mức trên 2 tỷ USD xuống dưới 1 tỷ USD Tỷ giáVND/USD được điều chỉnh 2 lần trong thời gian gần đây, lên mức giá trần là19.100 VND/USD vào 11/2/2010 Với mức tỷ giá cao hơn nên các nhà nhập khẩu

sẽ phải tính toán kỹ hiệu quả Tính đến ngày 31/3, 1USD = 18.544 VND

Nguyên nhân của tình trạng căng thẳng tỷ giá hiện nay:

VND đã chịu sức ép giảm giá so với USD trong một thời gian dài So vớiđầu năm 2007, VND đã tăng giá khoảng 20% so với USD tính theo tỷ giá hiệudụng thực, trong đó nguyên nhân chính là do lạm phát (đo bằng CPI) ở Việt Namtrong hai năm 2007 và 2008 rất cao, lần lượt là 12,7% và 20%

Đáng lưu ý là trong năm 2009, mặc dù CPI ở mức thấp (6,52%) nhưngsức ép giảm giá VND vẫn được duy trì, lần này là do thâm hụt cán cân thanh toán.Nhìn vào số liệu, có thể thấy cán cân thanh toán của Việt Nam đã thặng dư lớntrong năm 2007 (+10,2 tỷ USD), tuy nhiên mức thặng dư này đã giảm mạnh trongnăm 2008 (chỉ còn + 0,5 tỷ USD), và chuyển sang thâm hụt (-5,7 tỷ USD) trong baquý đầu năm 2009

Câu hỏi cần được trả lời là những nguyên nhân nào làm cho tình trạng thâm hụt cán cân thanh toán ngày một trở nên trầm trọng?

Đầu tiên, trạng thái nhập siêu nhẹ trong quý 1/2009 đã chuyển thành nhậpsiêu nặng trong quý 2 và quý 3 khi các biện pháp kích thích kinh tế được Chínhphủ triển khai

Thực ra nguy cơ nhập siêu đã được cảnh báo từ trước khi thực hiện chínhsách kích thích, lý do là vì cả hoạt động sản xuất và tiêu dùng của Việt Nam đềuphụ thuộc rất nhiều vào nhập khẩu, thêm vào đó VND lại bị định giá cao so vớiUSD nên hệ quả tất yếu (mặc dù không mong muốn) của những biện pháp kíchthích tiền tệ và ngân sách là gia tăng nhập khẩu

Trong khi nhập khẩu tăng vọt từ mức trung bình 3,9 tỷ USD/tháng trongquý I lên 6,2 tỷ USD/tháng trong quý 3 thì xuất khẩu, kiều hối và các khoản mụckhác lại giảm khiến cán cân tài khoản vãng lai chuyển từ thặng dư nhẹ (+0,12 tỷUSD) trong quý I sang thâm hụt nặng trong hai quý tiếp theo (lần lượt là -2,4 và -3,5 tỷ USD).

Từ số liệu về cán cân thanh toán, có thế thấy rằng thâm hụt cán cân tàikhoản vãng lai có thể được bù đắp gần như hoàn toàn bởi thặng dư trong nguồnvốn chính thức và tư nhân (bao gồm FDI, FPI và tín dụng thương mại) Điều nàycũng có nghĩa là thâm hụt cán cân thanh toán của Việt Nam là do phần “không cơbản” trong cán cân tài khoản tài chính gây ra

Vấn đề nằm ở chỗ trong phần “không cơ bản” này thì “sai số và thiếu sót”lại quá lớn, khiến việc giải thích tình trạng thâm hụt của cán cân thanh toán trở nênkhó khăn Một giả thuyết khả dĩ lý giải cho tình trạng này là do sự kết hợp giữachính sách hỗ trợ lãi suất 4% của Chính phủ và kỳ vọng của thị trường

Khi doanh nghiệp được hỗ trợ lãi suất 4% thì giá vốn bằng VND đã giảmmột cách đáng kể so với USD, khiến các doanh nghiệp thỏa mãn phần lớn nhu cầuvốn lưu động ngắn hạn bằng việc đi vay VND từ các ngân hàng thương mại

Bên cạnh đó, với lãi suất USD và vàng không thấp, cộng thêm với kỳvọng giảm giá VND, tình trạng căng thẳng trên thị trường ngoại hối, và việc giávàng liên tục leo thang khiến các doanh nghiệp càng có thêm động cơ để găm giữUSD và vàng

Nói cách khác, chính sách của nhà nước cùng với tâm lý của thị trườnglàm doanh nghiệp và hộ gia đình chuyển danh mục tiền tệ từ VND sang USD vàvàng, được thể hiện rõ qua trạng thái nắm giữ VND giảm và USD tăng trong hệthống ngân hàng thương mại

II Cán cân thương mại (CCTM)

1 Định nghĩa:

Cán cân thương mại là một mục trong tài khoản vãng lai của cán cân

thanh toán quốc tế Cán cân thương mại ghi lại những thay đổi trong xuất khẩu vànhập khẩu của một quốc gia trong một khoảng thời gian nhất định (quý hoặc năm)cũng như mức chênh lệch (xuất khẩu trừ đi nhập khẩu) giữa chúng Khi mứcchênh lệch là lớn hơn 0, thì cán cân thương mại có thặng dư Ngược lại, khi mứcchênh lệch nhỏ hơn 0, thì cán cân thương mại có thâm hụt Khi mức chênh lệchđúng bằng 0, cán cân thương mại ở trạng thái cân bằng

Cán cân thương mại còn được gọi là xuất khẩu ròng hoặc thặng dư

thương mại Khi cán cân thương mại có thặng dư, xuất khẩu ròng/thặng dư

thương mại mang giá trị dương Khi cán cân thương mại có thâm hụt, xuất khẩu

ròng/thặng dư thương mại mang giá trị âm Lúc này còn có thể gọi là thâm hụt

thương mại.

2 Các yếu tố ảnh hưởng đến cán cân thương mại:

Nhập khẩu: có xu hướng tăng khi GDP tăng và thậm chí nó còn tăngnhanh hơn Sự gia tăng của nhập khẩu khi GDP tăng phụ thuộc xu hướng nhậpkhẩu biên (MPZ) MPZ là phần của GDP có thêm mà người dân muốn chi chonhập khẩu Ví dụ, MPZ bằng 0,2 nghĩa là cứ 1 đồng GDP có thêm thì người dân

có xu hướng dùng 0,2 đồng cho nhập khẩu Ngoài ra, nhập khẩu phụ thuộc giá cảtương đối giữa hàng hóa sản xuất trong nước và hàng hóa sản xuất tại nước ngoài.Nếu giá cả trong nước tăng tương đối so với giá thị trường quốc tế thì nhập khẩu

sẽ tăng lên và ngược lại Ví dụ: nếu giá xa đạp sản xuất tại Việt Nam tăng tươngđối so với giá xe đạp Nhật Bản thì người dân có xu hướng tiêu thụ nhiều xe đạp

Nhật Bản hơn dẫn đến nhập khẩu mặt hàng này cũng tăng

Xuất khẩu: chủ yếu phụ thuộc vào những gì đang diễn biến tại các quốc

gia khác vì xuất khẩu của nước này chính là nhập khẩu của nước khác Do vậy nóchủ yếu phụ thuộc vào sản lượng và thu nhập của các quốc gia bạn hàng Chính vìthế trong các mô hình kinh tế người ta thường coi xuất khẩu là yếu tố tự định

Tỷ giá hối đoái: là nhân tố rất quan trọng đối với các quốc gia vì nó ảnh

hưởng đến giá tương đối giữa hàng hóa sản xuất trong nước với hàng hóa trên thịtrường quốc tế Khi tỷ giá của đồng tiền của một quốc gia tăng lên thì giá cả củahàng hóa nhập khẩu sẽ trở nên rẻ hơn trong khi giá hàng xuất khẩu lại trở nên đắt

đỏ hơn đối với người nước ngoài Vì thế việc tỷ giá đồng nội tệ tăng lên sẽ gây bấtlợi cho xuất khẩu và thuận lợi cho nhập khẩu dẫn đến kết quả là xuất khẩu rònggiảm Ngược lại, khi tỷ giá đồng nội tệ giảm xuống, xuất khẩu sẽ có lợi thế trongkhi nhập khẩu gặp bất lợi và xuất khẩu ròng tăng lên Ví dụ, một bộ ấm chén sứHải Dương có giá 70.000 VND và một bộ ấm chén tương đương của Trung Quốc

có giá 33 CNY (Nhân dân tệ) Với tỷ giá hối đoái 2.000 VND = 1 CNY thì bộ ấmchén Trung Quốc sẽ được bán ở mức giá 66.000 VND trong khi bộ ấm chén tươngđương của Việt Nam là 70.000 VND Trong trường hợp này ấm chén nhập khẩu từTrung Quốc có lợi thế cạnh tranh hơn Nếu VND mất già và tỷ giá hối đoái thayđổi thành 2.300 VND = 1 CNY thì lúc này bộ ấm chén Trung Quốc sẽ được bánvới giá 75.900 VND và kém lợi thế cạnh tranh hơn so với ấm chén sản xuất tại

Việt Nam

3 Tình hình cán cân thương mại thời gian qua:

3.1 Năm 2007:

Trong tháng 6/2007, trị giá hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam tiếp tục đạt

kỷ lục mới với gần 4,17 tỷ USD, tăng 2,4% so với tháng trước Xuất khẩu của khuvực có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong tháng 6/2007 đạt gần 1,7 tỷ USD,tăng 3,5% so với tháng 5, nâng tổng trị giá xuất khẩu của khu vực này lên hơn8,91 tỷ USD, tăng 32,7% so với cùng kỳ năm 2006 và chiếm tới gần 39,5% tổngkim ngạch xuất khẩu của cả nước

Kim ngạch nhập khẩu hàng hóa của cả nước đạt 4,96 tỷ USD, giảm 6,1%

so với tháng trước, nâng tổng kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam 6 tháng đầunăm lên 27,19 tỷ USD, tăng 30,2% so với cùng kỳ năm trước và thực hiện được52% kế hoạch năm

Nhập khẩu của khu vực các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nướcngoài (FDI) trong tháng đạt gần 1,7 tỷ USD, giảm 10,1% so với tháng 5 Kimngạch nhập khẩu của khu vực này trong 6 tháng là 9,67 tỷ USD, tăng 27,1% so vớicùng kỳ năm 2006 và chiếm 35,6% trị giá nhập khẩu của cả nước

Giá trị xuất, nhập khẩu dịch vụ cả năm 2007 ước đạt 12,4 tỷ USD, tăng21,6% so với năm trước, trong đó giá trị xuất khẩu dịch vụ đạt 6 tỷ USD, tăng18,2% và giá trị nhập khẩu dịch vụ, gồm cả phí vận tải và bảo hiểm hàng nhậpkhẩu đạt 6,4 tỷ USD, tăng 24,9%

3.2 Năm 2008:

Theo các số liệu thống kê thì tình hình nhập siêu của nước ta trong nhiềunăm liên tiếp đều ở mức cao khoảng 5 tỷ USD nhưng con số này đã tăng đột biếntrong năm 2007 và những tháng đầu năm 2008

Cán cân thương mại, xuất khẩu và nhập khẩu

Nguồn khả năng chịu đựng thậm hụt cán cân vãng lai-TS Tấn Đức

Giá trị xuất khẩu hàng hóa quí I/2008 ước tính đạt 13,03 tỷ USD, tăng

22,7% so với cùng kỳ năm trước.Giá trị xuất khẩu của một số mặt hàng tăng chủyếu do giá xuất khẩu tăng cao như: giá dầu thô tăng 64,4%; than đá tăng 51,8%;gạo tăng 35,3%; cà phê tăng 38,4%; cao su tăng 30,3%; hạt tiêu tăng 34,3%, hạtđiều tăng 19,6%, chè tăng 37,4% Nếu tính riêng 8 mặt hàng này, thì giá trị xuấtkhẩu tăng do giá đã khoảng 1,5 tỷ USD (riêng dầu thô và than đá được lợi khoảng1,1 tỷ USD do giá xuất khẩu tăng)

Giá trị nhập khẩu hàng hóa quí I ước tính đạt gần 20,4 tỷ USD, tăng

62,5% so với cùng kỳ năm trước Nhập khẩu máy móc thiết bị, dụng cụ phụ tùng;nguyên, nhiên vật liệu (trừ lúa mỳ giảm mạnh cả lượng và giá trị) và các mặt hàngphục vụ tiêu dùng trong nước đều tăng so với cùng kỳ năm trước Một số mặt hàng

có giá trị lớn và tốc độ tăng cao như: máy móc thiết bị, dụng cụ phụ tùng đạt 3,5 tỷUSD, tăng 56,6%; xăng, dầu trên 2,8 tỷ USD, tăng 88,9%; sắt thép 2,4 tỷ USD,tăng 161,9%; điện tử, máy tính và linh kiện 906 triệu USD, tăng 50,5%; chất dẻo

684 triệu USD, tăng 29,8%; ô tô 614 triệu USD, tăng 324,6%

Nhập khẩu trong quí I tăng quá cao so với tốc độ tăng xuất khẩu (62,5% sovới 22,7%) và xu hướng ngày càng doãng ra qua các tháng đã làm gia tăng nhập siêu.Giá trị hàng hóa nhập siêu quí I/2008 là 7,4 tỷ USD, bằng 56,5% giá trị xuất khẩuhàng hóa và tăng gấp 3,5 lần so với mức nhập siêu của quí I/2007

Tính chung 6 tháng năm 2008, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa ước tínhđạt 29,7 tỷ USD, tăng 31,8% so với cùng kỳ năm trước, bao gồm: khu vực kinh tếtrong nước đạt 12,8 tỷ USD, tăng 29,1%; khu vực kinh tế có vốn đầu tư nướcngoài (không kể dầu thô) đạt 11,3 tỷ USD, tăng 27,4%; dầu thô đạt 5,6 tỷ USD,tăng 49% Kim ngạch nhập khẩu hàng hoá ước tính đạt 44,5 tỷ USD, tăng 60,3% sovới cùng kỳ năm trước, bao gồm: khu vực kinh tế trong nước đạt 30,6 tỷ USD, tăng69,9%; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đạt 13,9 tỷ USD, tăng 42,7%

Nhập siêu hàng hoá 6 tháng đầu năm 2008 ước tính đạt 14,8 tỷ USD, bằng49,8% kim ngạch xuất khẩu, tăng 184,6% so với cùng kỳ năm trước và cao hơn 0,7 tỷUSD so với mức nhập siêu của cả năm 2007 Tuy nhiên, trong những tháng gần đâynhập siêu đã giảm nhanh, từ mức nhập siêu 3,28 tỷ USD tháng 3 và 3,2 tỷ USD tháng

4 đã giảm xuống còn 1,91 tỷ USD trong tháng 5 và 1,3 tỷ USD trong tháng 6 Mặtkhác, nhập siêu chủ yếu là nhập nguyên, nhiên vật liệu từ thị trường các nước trongkhu vực, còn đối với các thị trường khác như EU, Mỹ nước ta vẫn duy trì được mứcxuất siêu Trong 5 tháng đầu năm 2008, nước ta xuất siêu sang thị trường EU 1,9 tỷUSD, tăng 26,6% so với xuất siêu 6 tháng đầu năm 2007; xuất siêu sang thị trường

Mỹ 3,3 tỷ USD, tăng 10%

Nguồn Việt nam sự thật và những câu chuyên hoang tưởng

Ngoài ra Trong cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam, những sản phẩmcông nghiệp chủ lực là dệt - may, da - giày, điện tử, chế biến gỗ, nhựa cho đếnnay hầu hết vẫn chỉ là gia công ở công đoạn cuối với giá trị gia tăng rất thấp, nênlượng ngoại tệ mang về cho nền kinh tế không nhiều và không đủ để bù đắp chophần giá trị nguyên vật liệu nhập khẩu để sản xuất hàng tiêu thụ ở thị trường nộiđịa Nguồn thu ngoại tệ lớn nhất trong những năm qua là xuất khẩu tài nguyênkhoáng sản và hàng nông, thủy sản Nhưng cán cân xuất, nhập khẩu nhiều sảnphẩm thuộc nhóm này đã thay đổi, từ thặng dư sang thâm hụt, do số lượng xuấtkhẩu liên tục giảm sút, trong khi nhập khẩu mỗi năm đều tăng do nhu cầu tiêu thụtrong nước

Các mặt xuất nhập khẩu chủ yếu của Việt Nam hết quý 2-2008 (tỷ USD)

Cơ cấu mặt hàng nhập khẩu Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu

Nguồn Tổng Cục Thống Kê

Bộ công thương cho biết, sau khi đã áp dụng hàng loạt các biên phápkiểm soát nhập siêu, giá trị nhập khẩu cả năm 2008 sẽ vào khoảng 80,2 tỷ USD,giảm 4,8 tỷ USD so với dự kiến ban đầu

Đối với mặt hang cần thiết nhập khẩu (nguyên, nhiên liệu, vật liệu và máymóc thiết bị) dự báo kim ngạch nhập khẩu cả năm 2008 có thể đạt 63 tỷ USD, tăng28,4% so với năm 2007, nhưng giảm so với dự kiến ban đầu, chủ yếu do nhu cầugiảm

3.3 Năm 2009:

Xuất khẩu

Tháng 4, kim ngạch xuất khẩu ước đạt 4,5 tỷ USD, giảm 14,4% so vớitháng 4/2008, tương đương với 759 triệu USD và giảm 15,3% so với tháng 3,trong đó, xuất khẩu của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đạt 2,21 tỷUSD, giảm 21,2%, doanh nghiệp trong nước đạt 2,29 tỷ USD, giảm 6,7% so vớicùng kỳ So với tháng 3, tháng 4 giảm do xuất khẩu vàng giảm mạnh Nếu trừ yếu

tố xuất khẩu vàng trong tháng 3 thì kim ngạch xuất khẩu tăng 6,6%, tương đương

Tính chung 4 tháng kim ngạch xuất khẩu ước đạt 18,64 tỷ USD, bằng26,31% mục tiêu kim ngạch xuất khẩu năm 2009, giảm 0,1% so với cùng kỳ;trong đó kim ngạch của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ước đạt 8,4 tỷUSD chiếm 45% kim ngạch xuất khẩu của cả nước, giảm 20,7% so với cùng kỳ;doanh nghiệp 100% vốn trong nước đạt 10,24 tỷ USD chiếm 55% kim ngạch xuấtkhẩu của cả nước, tăng 26,9% so với cùng kỳ Không kể dầu thô, kim ngạch xuấtkhẩu của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài giảm 8,5% so với cùng kỳnăm trước So với cùng kỳ, lượng xuất khẩu của nhóm nông sản tăng, điển hình nhưgạo tăng 50%, hạt tiêu tăng 56%, cà phê tăng 18,9% Tuy nhiên, do giá xuất khẩukhông bằng cùng kỳ năm ngoái nên dù lượng xuất khẩu tăng nhưng trị giá hầu hếtđều giảm (trừ mặt hàng gạo là mặt hàng đóng góp lớn vào tăng trưởng xuất khẩucủa nhóm hàng này, trị giá tăng 43,9%) Xuất khẩu của nhóm mặt hàng khoángsản giảm mạnh Lượng xuất khẩu dầu thô tăng 20,2% nhưng do giá xuất khẩugiảm 54% so với cùng kỳ nên kim ngạch xuất khẩu dầu thô giảm 44,7%, tươngứng với giảm 2,3 tỷ USD; mặt hàng than đá giảm 11,1 % về lượng và 9,5% về kim

kiện điện tử, sản phẩm gỗ, túi xách va li ô dù, trị giá đều giảm trong khoảng từ 10đến 15% so với cùng kỳ năm ngoái, trừ mặt hàng dệt may tăng 1,9%.

Tính theo thị trường xuất khẩu, 4 tháng, xuất khẩu sang các nước Châu Ágiảm 13,2% chủ yếu do trị giá xuất khẩu dầu thô và các mặt hàng công nghiệpchế biến giảm Tuy nhiên xuất khẩu gạo và hàng dệt may sang thị trường này vẫn

có tốc độ tăng trưởng tốt; Xuất khẩu sang Châu Âu tăng 64,3% do xuất khẩu nhómhàng đá quý và kim loại quý sang thị trường Thụy Sỹ tăng, còn lại hầu hết mặthàng chủ lực sang thị trường này đều giảm; Xuất khẩu sang thị trường Châu Mỹtăng 1,8% Đây là kết quả đáng mừng trong điều kiện khủng hoảng kinh tế nhưhiện nay Xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm gần 5%

tỷ USD, tăng 9,3% 6,86 tỷ USD, bằng 16,5% kim ngạch xuất khẩu

Trị giá nhập khẩu của cả nước trong tháng 9 là 48,47 tỷ USD, thấp hơn sovới cùng kỳ năm trước tới 16,1 tỷ USD Trong đó, nhập khẩu của khu vực cácdoanh nghiệp FDI trong 3 quí 2009 đạt 17,47 tỷ USD, giảm 18,3% và của cácdoanh nghiệp trong nước là 31 tỷ USD, giảm 28%

Kim ngạch nhập khẩu tháng 9 giảm mạnh ở một số nhóm hàng: xăng dầugiảm 4,87 tỷ USD (chủ yếu là do giá giảm), sắt thép giảm 2,15 tỷ USD; máy mócthiết bị giảm 1,48 tỷ USD; ô tô nguyên chiếc và linh kiện, phụ tùng giảm 502 triệuUSD; kim loại thường giảm 366 triệu USD; chất dẻo nguyên liệu giảm 332 triệuUSD…

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 9 tháng đạt 90,06 tỷ USD, giảm20,5% so với cùng kỳ năm trước (113,3 tỷ USD), trong đó xuất khẩu là 41,60 tỷUSD, giảm 14,6%; nhập khẩu là 48,47 tỷ USD, giảm 25% Cán cân thương mạihàng hóa thâm hụt

3.4 Năm 2010:

Xuất khẩu hàng hoá

Kim ngạch hàng hóa xuất khẩu tháng 3/2010 ước tính đạt 5,2 tỷ USD,tăng 37,7% so với tháng trước, nhưng giảm 3,4% so với cùng kỳ năm trước Tínhchung quý I/2010, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 14 tỷ USD, giảm 1,6% so