Chính sách lãi suất của Ngân hàng Nhà nước và những tác động đến hệ thống Ngân hàng thương mại giai đoạn từ năm 2008 đến nay.doc

Chính sách lãi suất của Ngân hàng Nhà nước và những tác động đến hệ thống Ngân hàng thương mại giai đoạn từ năm 2008 đến nay

MỤC LỤC

1.1 Khái niệm và tác động của chính sách lãi suất đến nền kinh tế 3

1.1.1 Chính sách lãi suất 3

1.1.2 Tác động của chính sách lãi suất đến nền kinh tế 4

1.2 Cơ sơ điều hành lãi suất của Ngân hàng Nhà nước 4

1.2.1 Lãi suất cơ bản 4

1.2.2 Lãi suất tái chiết khấu 6

1.2.3 Lãi suất tái cấp vốn 7

Phần II: CHÍNH SÁCH LÃI SUẤT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG ĐẾN HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 7 2.1 Khủng hoảng tài chính năm 2008 và thực trạng nền kinh tế Việt Nam 8

2.1.1 Nguyên nhân của cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 8

2.1.2 Thực trạng nền kinh tế Việt Nam từ cuộc khủng hoảng đến nay 9

2.1.2.1 Đối với tốc độ tăng trưởng kinh tế 9

2.1.2.2 Đối với hệ thống tài chính – ngân hàng 10

2.1.2.3 Đối với hoạt động xuất khẩu 10

2.1.2.4 Đối với vốn đầu tư nước ngoài 11

2.2 Chính sách lãi suất của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 15

2.3 Tác động của chính sách lãi suất đến hệ thống Ngân hàng thương mại 18

2.4 Kết quả hoạt động của các Ngân hàng 21

Phần III: NHỮNG VẤN ĐỀ GẶP PHẢI VÀ MỘT VÀI ĐỀ XUẤT CHO THỜI GIAN TỚI 24

3.1 Những vấn đề gặp phải: 24

3.2 Một số đề xuất 27

KẾT LUẬN 31

Xuất phát từ những vấn đề mang tính thời sự trên, em mạnh dạn trình bày đề

tài: “Chính sách lãi suất của Ngân hàng Nhà nước và những tác động đến hệ thống

Ngân hàng thương mại giai đoạn từ năm 2008 đến nay”.

Đến đây, em xin chân thành cảm ơn giáo viên hướng dẫn Th.S Bùi Thị Thanh Ngân, gia đình cùng nhiều bạn bè khác đã giúp em hoàn thành đề án này.

Kết cấu đề án gồm 3 phần:

 Phần I: Lý luận chung.

 Phần II: Chính sách lãi suất của Ngân hàng Nhà nước và những tác động đến hệ thống Ngân hàng thương mại giai đoạn từ 2008 đến nay.

 Phần III:Những vấn đề gặp phải và một số đề xuất trong thời gian tới

Do giới hạn về trình độ, kinh nghiệm cũng như thời gian tìm hiểu thực tế nên đề

án khó lòng tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế Em rất mong nhận được sự góp ý, giúp đỡ của giáo viên hướng để bài viết được hoàn thiện hơn

Quy Nhơn, ngày tháng 11 năm 2010.

Sinh viên thực hiện:

Trương Thị Thúy Bình

Phần I: LÝ LUẬN CHUNG

1.1 Khái niệm và tác động của chính sách lãi suất đến nền kinh tế

1.1.1 Chính sách lãi suất

Chính sách lãi suất là một trong những công cụ chính của chính sách tiền

tệ Tuỳ thuộc vào từng mục tiêu của chính sách tiền tệ, ngân hàng Nhà nước ápdụng cơ chế điều hành lãi suất phù hợp, nhằm ổn định và phát triển thịtrường tiền tệ, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động ngân hàng và sự phân bổ cóhiệu quả các nguồn vốn trong nền kinh tế

1.1.2 Tác động của chính sách lãi suất đến nền kinh tế

- Chính sách lãi suất là một trong những sách lược vĩ mô quan trọng

của mỗi quốc gia Sự tác động của chính sách lãi suất ở mỗi quốc gia là khácnhau bởi nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thực trạng của nền kinh tế, mức pháttriển của thị trường tiền tệ

- Một chính sách lãi suất phù hợp sẽ làm ổn định thị trường tiền tệ,góp phần kiềm chế được tình trạng lạm phát, kinh tế vĩ mô được điều tiết hợp lý,hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp trong đó có các ngân hàng thương mạiđược đảm bảo thông qua việc đưa lãi suất huy động của các NHTM trở về mứchợp lý hơn trong mối tương quan giữa tỷ lệ lãi suất và cơ cấu kì hạn, phản ánhđúng quan hệ cung cầu vốn của thị trường, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa ngườigửi, ngân hàng thương mại và doanh nghiệp vay vốn Ngược lại, một chính sáchlãi suất không phù hợp sẽ làm cho nền kinh tế đi ngược lại với các mục tiêu màNhà nước đã định, gây nguy hại đến thị trường tiền tệ và làm cho lợi ích của các

cá nhân, tổ chức trong nền kinh tế bị xâm phạm Bên cạnh đó còn gây khó khăncho các NHTM trong hoạt động kinh doanh của mình, đặc biệt là các ngân hàngquy mô nhỏ

1.2 Cơ sơ điều hành lãi suất của Ngân hàng Nhà nước

Lãi suất là công cụ có ý nghĩa khi thực hiện chính sách tiền tệ, NHTW sẽcăn cứ vào thực trạng của nền kinh tế để quy định một số chỉ tiêu lãi suất áp

dụng trong toàn hệ thống ngân hàng Thông thường, người ta quy định ba chỉtiêu cơ bản là lãi suất tái chiết khấu, lãi suất cơ bản và lãi suất tái cấp vốn.

1.2.1 Lãi suất cơ bản

Lãi suất cơ bản là lãi suất có tác dụng chi phối tất cả các loại lãi suất kháchình thành trong nền kinh tế thị trường Đó là loại lãi suất chiếm vị trí quan trọngtrong cơ chế thị trường

Lãi suất cơ bản do NHTW xác định và công bố trên cơ sở tình hình thực tếcủa thị trường và mục tiêu của chính sách tiền tệ quốc gia

Lãi suất cơ bản có một số chức năng nhất định Nó là công cụ để điềuhành chính sách tiền tệ quốc gia Qua lãi suất cơ bản, NHTW tác động vào thịtrường tiền tệ, thúc đẩy, mở rộng hay thu hẹp tín dụng, giữ mức tương quan cầnthiết giữa tổng cung và tổng cầu tiền tệ Mặc khác, lãi suất cơ bản là giá cả sửdụng vốn trong hoạt động tín dụng, là cơ sở hình thành lãi suất thị trường, tức làlãi suất kinh doanh tiền tệ Nó là điểm dung hòa một cách tự nhiên lợi ích củangười gửi tiền, của người vay tiền và của tổ chức tín dụng

Lãi suất cơ bản được xác định một cách trực tiếp dưới nhiều góc độ Nếuđứng trên giác độ bảo vệ lợi ích của khách hàng (người gửi tiền và người vayvốn) người ta quy định lãi suất tiền gửi tối thiểu và lãi suất cho vay tối đa Điềunày có nghĩa là, vì lợi ích của người gửi tiền, các tổ chức tín dụng không được hạlãi suất một cách tùy tiện và vì yêu cầu phát triển sản xuất, các tổ chức tín dụngkhông được tăng lãi suất cho vay quá mức Nếu đứng trên giác độ bảo vệ lợi íchcủa các tổ chức tín dụng, tạo khuôn khổ cạnh tranh lành mạnh, đảm bảo an toàn

hệ thống các TCTD, người ta quy định lãi suất cơ bản theo chiều hướng ngượclại đó là quy định lãi suất tiền gửi tối đa và lãi suất cho vay tối thiểu Tuy nhiên

vì muốn tạo lợi thế trong cạnh tranh mà nâng lãi suất huy động quá cao hoặc chovay theo lãi suất quá thấp sẽ gây thiệt hại chung cho toàn hệ thống các tổ chứctín dụng

Khi xác định lãi suất cơ bản phải tính đến tổng thể quan hệ cung cầu vốnthông qua hàng loạt các yếu tố trong hoạt động kinh doanh tiền tệ thông thường

Đó là tỷ suất lợi nhuận bình quân, mức tăng trưởng kinh tế, chỉ số lạm phát dựkiến, lãi suất thực dương cho người gửi tiền, bù đắp chi phí và có lãi cho TCTD,

yêu cầu điều hành chính sách tiền tệ từng thời kì, rủi ro trong hoạt động tín dụng,mức độ dự trữ bắt buộc, lãi suất hình thành trên thị trường tiền tệ nói chung, mốitương quan giữa lãi suất nội tệ và lãi suất ngoại tệ, mối tương quan giữa lãi suất

và tỷ giá hối đoái…

Có rất nhiều cách hiểu khác nhau về lãi suất cơ bản, cách thức xác định vàđiều hành lãi suất cơ bản Có thể lấy lãi suất cơ bản là lãi suất tiền gửi tối đa, lãisuất cho vay tối đa, lãi suất tái chiết khấu của NHTW đối với các tổ chức tíndụng hoặc lãi suất trên thị trường liên ngân hàng

Lãi suất cơ bản là lãi suất tái chiết khấu: đây là phương pháp phổ biếnđược NHTW các nước áp dụng Do lãi suất này được chủ động công bố và đượcxem xét, tính toán tương đối thường xuyên nên thực sự đóng vai trò quyết địnhđối với các mức lãi suất kinh doanh cũng như cung cầu vốn của các TCTD.Nhưng lại mang nặng tính chất điều hành chính sách tiền tệ

Lãi suất cơ bản là lãi suất tiền gửi tối đa: Thực chất của lãi suất cơ bản loạinày là NHTW công bố và kiểm soát lãi suất tiền gửi tối đa và tự do hóa lãi suấtcho vay Các tổ chức tín dụng sẽ ấn định các mức lãi suất tiền gửi trong phạm vikhống chế lãi suất tiền gửi tối đa và ấn định các mức lãi suất cho vay cụ thể phùhợp với cung cầu về vốn

Lãi suất cơ bản là lãi suất cho vay tối đa: NHTW công bố một mức lãi suấttrần nhưng có thể quy định biên độ phù hợp vời từng loại hình TCTD, thời hạnkhác nhau

Lãi suất cơ bản là lãi suất trên thị trường liên ngân hàng: Lãi suất liênngân hàng là lãi suất cho vay giữa các NHTM Lãi suất liên ngân hàng được hìnhthành trên cở sở thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia và quan hệ cung cầu vốntrong nền kinh tế Do vậy, lãi suất liên ngân hàng gắn liền với thị trường nhiềuhơn và dễ biến động hơn Thông thường, lãi suất cơ bản bằng lãi suất liên ngânhàng cộng với một biên độ gồm chi phí quản lý món vay, chi phí rủi ro…

Sử dụng lãi suất cơ bản phải linh hoạt tùy vào từng thời điểm như: hạn chếtăng trưởng tín dụng bằng cách tăng lãi suất tiền vay và tăng lãi suất tiền gửi.Biện pháp tăng lãi suất tiền vay nhằm khống chế tình trạng đồng vốn vay được

sử dụng tự do trên thị trường Tăng lãi suất tiền gửi để thu hút một lượng tiền

nhàn rỗi trong lưu thông Hai biện pháp này sẽ hỗ trợ cho nhau giúp NHNN chủđộng “cầm nắm” được thị trường tiền tệ Nhờ vậy mà góp phần kiềm chế đượctình trạng lạm phát, kinh tế vĩ mô được điều tiết hợp lý, hiệu quả hoạt động củacác doanh nghiệp trong đó các ngân hàng thương mại được đảm bảo.

1.2.2 Lãi suất tái chiết khấu

Khi nền kinh tế phát triển cả chiều rộng lẫn chiều sâu, NHTW chuyểnsang điều hành lãi suất một cách gián tiếp, mang nặng yếu tố kinh tế Đó là lãisuất tái chiết khấu của NHTW Lãi suất tái chiết khấu tác động và có ý nghĩahướng dẫn lãi suất thị trường một cách gián tiếp, tức là tác động đến lãi suất kinhdoanh của các tổ chức tín dụng

Lãi suất chiết khấu chủ yếu tác động đến cung tiền tệ bằng cách ảnhhưởng đến khối lượng cho vay chiết khấu và cơ số tiền tệ Một sự giảm xuốngcho vay chiết khấu sẽ làm giảm bớt cơ số tiền tệ và thu hẹp cung ứng tiền tệ Cònmột sự tăng lên trong cho vay chiết khấu sẽ làm tăng cơ số tiền tệ và tăng cungứng tiền tệ

Ngoài việc sử dụng làm công cụ để tác động đến cơ số tiền tệ và cung ứngtiền tệ, lãi suất chiết khấu còn được sử dụng để giúp cho việc tránh khỏi nhữngcơn sụp đổ tài chính vì NHTW đóng vai trò là người cho vay cuối cùng NHTWcung cấp hệ thống dự trữ cho hệ thống ngân hàng khi các ngân hàng bị đe dọaphá sản, do đó ngăn chặn những cơn sụp đổ tài chính

Như vậy, lãi suất chiết khấu chính là một công cụ điều hành lãi suất củaNHTW sao cho phù hợp với mục tiêu của chính sách tiền tệ quốc gia

1.2.3 Lãi suất tái cấp vốn

Tái cấp vốn là hình thức cấp tín dụng của NHTW đối với các NHTM Khitái cấp vốn cho NHTM, NHTW đã tăng lượng tiền cung ứng, đồng thời tạo cơ sơcho NHTM tạo bút tệ và khai thông khả năng thanh toán cho họ

NHTW điều chỉnh tăng, giảm lãi suất tái cấp vốn phù hợp với mục tiêuthắt chặt hay mở rộng tiền tệ, từ đó làm giảm hay tăng lượng tiền trong lưuthông NHTW cũng sử dụng hạn mức tái cấp vốn để tác động trực tiếp về mặtlượng đối với dự trữ của hệ thống NHTM

Phần II: CHÍNH SÁCH LÃI SUẤT CỦA NGÂN HÀNG

NHÀ NƯỚC VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG ĐẾN HỆ THỐNG

NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI (GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 2008 ĐẾN NAY)

2.1 Khủng hoảng tài chính năm 2008 và thực trạng nền kinh tế Việt Nam

2.1.1 Nguyên nhân của cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008

Cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính Mỹ cũng đã qua nhưng cho đến nay

dư âm và tác động của nó vẫn còn Năm 2008, khủng hoảng tài chính bùng pháttại Mỹ và lan rộng toàn cầu, kéo theo sự sụp đổ đồng loạt của nhiều định chế tàichính khổng lồ, thị trường chứng khoán khuynh đảo Nguyên nhân sâu xa củacơn địa chấn tài chính bắt nguồn từ khủng hoảng tín dụng và nhà đất tại Mỹ.Bong bóng bất động sản càng lúc càng phình to đã đặt thị trường nhà đất và tiếp

đó là tín dụng tại Mỹ cũng như nhiều quốc gia châu Âu vào thế nguy hiểm Chovay dưới chuẩn tăng mạnh là khởi điểm cho quả bong bóng tại thị trường nhàđất Các ngân hàng cho vay cầm cố bất động sản mà không quan tâm tới khảnăng chi trả của khách Dư nợ trong mảng này nhảy từ 160 tỷ USD của năm

2001 lên 540 tỷ vào năm 2004 và bùng nổ thành 1.300 tỷ vào năm 2007 Vàocuối quý III năm 2008, hơn một nửa giá trị thị trường nhà đất Mỹ là tiền đi vayvới một phần ba các khoản này là nợ khó đòi Trước đó, để đối phó với lạm phát,FED đã liên tiếp tăng lãi suất từ 1% vào giữa năm 2004 lên 5,25% vào giữa năm

2006 khiến lãi vay phải trả trở thành áp lực quá lớn với người mua nhà Thịtrường bất động sản thời điểm này bắt đầu có dấu hiệu đóng băng và sụt giảm

Trước tình hình trên, các ngân hàng, công ty bảo hiểm, tổ chức tài chính

đã mua lại các hợp đồng thế chấp và biến chúng thành tài sản đảm bảo để pháthành trái phiếu ra thị trường Loại sản phẩm phái sinh này được đánh giá cao bởicác tổ chức định giá tín dụng, nên thanh khoản tốt Không chỉ dừng lại ở đó,nhiều công ty bảo hiểm, trong đó có AIG, còn sẵn sàng bảo lãnh cho những hợp

đồng hoán đổi này Chiến lược trên được đưa ra với mục đích giảm rủi ro chonhững khoản vay bất động sản Tuy nhiên, trái lại nó tạo ra hiệu ứng sụp đổ dâychuyền và khiến rủi ro bị đẩy lên cao hơn Những bất ổn từ hoạt động cho vaydưới chuẩn khiến giá nhà sụt giảm mạnh, thị trường nhà đất đóng băng Cuộckhủng hoảng từ đó lan từ thị trường bất động sản sang thị trường tín dụng vàcuối cùng dẫn đến khủng hoảng tài chính tại Mỹ và tràn sang nhiều nước châu

Âu, khiến nhiều công ty lớn phá sản

2.1.2 Thực trạng nền kinh tế Việt Nam từ cuộc khủng hoảng đến nay

Biến cố kinh tế thế giới tác động rõ nét tới độ ổn định và tốc độ tăngtrưởng của nền kinh tế Việt Nam Năm 2008 đã đi qua với lãi suất cao và vấn đềthanh khoản của hệ thống tín dụng, những cơn sốt giá lương thực và năng lượng,sụt giảm của TTCK đang tiếp diễn…

2.1.2.1 Tốc độ tăng trưởng kinh tế

Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và suy thoái kinh tế đã làm chậm tốc

độ phát triển của kinh tế Việt Nam Kế hoạch đầu năm 2008, tăng trưởng GDP

dự kiến từ 8,5 – 9% Tháng 5 năm 2008 Quốc hội đã điều chỉnh tỷ lệ tăng trưởngGDP xuống 7%, nhưng đến tháng 10 năm 2008 tỷ lệ tăng trưởng GDP thực tếchỉ là 6,52%

Tổng cục Thống kê cho biết, theo đà suy giảm kinh tế những tháng cuốinăm 2008, tốc độ tăng tổng sản phẩm trong nước quý 1/2009 chỉ đạt 3,14%, làquý có tốc độ thấp nhất trong nhiều năm gần đây; nhưng quý 2, quý 3 và quý 4của năm nay đã nâng dần lên, lần lượt là 4,46%, 6,04% và 6,9% Và tính chung

cả năm tổng sản phẩm trong nước tăng 5,32%, vượt mục tiêu kế hoạch là 5% đãđiều chỉnh trước đó

Tính theo khu vực kinh tế, năm 2009, khu vực nông lâm nghiệp và thủysản có tốc độ tăng trưởng 1,83%; công nghiệp và xây dựng tăng 5,52%; khu vựcdịch vụ tăng 6,63%

Theo đánh giá của Tổng cục Thống kê, tốc độ tăng trưởng GDP năm 2009vẫn thấp hơn tốc độ tăng 6,18% của năm 2008 nhưng đã vượt mục tiêu 5% của

kế hoạch đề ra trong bối cảnh kinh tế thế giới suy thoái, nhiều nền kinh tế tăng

trưởng âm, và kết quả trên là một thành công lớn.

Mặt khác, tốc độ tăng trưởng GDP quý 1 và 2 của năm 2009 thấp hơn quý

1 và 2 của năm 2008, nhưng quý 3/2009 đã tăng cao hơn tốc độ của quý 3/2008(6,04% so với 5,98%); tương tự quý 4/2009 cũng tăng cao hơn quý 4/2008 (6,9%

so với 5,89%)

“Điều này cho thấy kinh tế nước ta đã vượt qua thời kỳ suy giảm tăngtrưởng, chứng tỏ các giải pháp ngắn chặn suy giảm kinh tế triển khai trong nămqua đã phù hợp với tình hình thực thế, đã và đang phát huy hiệu quả tích cực”,Tổng cục Thống kê nhận định

2.1.2.2 Hệ thống tài chính – ngân hàng

Khủng hoảng làm mức độ liên thông giữa hệ thống ngân hàng Việt Namvới thị trường tài chính bên ngoài và với ngân hàng Mỹ gặp khó khăn Khả nănggiao dịch ngân hàng, tài chính quốc tế giảm, ảnh hưởng đến nợ vay ngắn hạn củaViệt Nam tại các ngân hàng và doanh nghiệp

Trong ngắn hạn, do tác động trực tiếp của khủng hoảng tài chính, lợinhuận của nhiều ngân hàng giảm, thậm chí một số ngân hàng nhỏ bị thua lỗ; nợxấu tăng lên; nên hệ thống ngân hàng tài chính Việt Nam cho đến nay vẫn còndấu hiệu của sự ảnh hưởng Cụ thể, sau một giai đoạn thắt chặt trong năm 2008

để giải quyết tình trạng quá nóng, chính sách tiền tệ đã được nới lỏng đáng kểnhằm hỗ trợ nhu cầu nội địa Ngân hàng Nhà nước đã cắt giảm một nửa lãi suấtvới các khoản vay chính sách xuống còn 7% từ giữa năm 2008 đến tháng 2/2009.Cắt giảm lãi suất đối với vay chính sách và hỗ trợ lãi suất đã thúc đẩy tăngtrưởng tín dụng của ngân hàng Chỉ số định lượng về chất lượng danh mục đầu

tư của ngân hàng (dựa trên thời gian thiếu nợ và nợ lũy tiến) đã cho thấy nợ xấutăng Do lãi suất cho vay không được phép cao hơn lãi suất đối với vay chínhsách quá 50%, nên mức chênh lệch lãi suất của các Ngân hàng thương mại bị thuhẹp đáng kể Lãi suất thấp còn gây khó khăn cho chính phủ trong việc phát hànhtrái phiếu và gây ra tâm lý lưỡng lự của các nhà xuất khẩu khi bán ngoại hối.Nhận ra các nguy cơ đang nổi lên từ chính sách nới lỏng tiền tệ, Ngân hàng Nhànước gần đây đã yêu cầu các Ngân hàng thương mại lớn phải giữ tốc độ tăng

trưởng tín dụng ở mức 25% trong năm 2009

2.1.2.3 Hoạt động xuất khẩu

Hiện nay, Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam chiếm khoảng20% đến 21% kim ngạch xuất khẩu Khủng hoảng tài chính đã tác động đến tốc

độ tăng trưởng xuất khẩu vào thị trường Mỹ do cầu tiêu dùng tại thị trường Mỹđang trên đà giảm mạnh Việc suy giảm tốc độ tăng trưởng xuất khẩu vào thịtrường Mỹ đã ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng xuất khẩu chung của Việt Namtrong năm 2008 và cả năm 2009

Khủng hoảng tài chính Mỹ còn tác động tiêu cực tới nhiều nền kinh tếkhác trên thế giới, đặc biệt là EU và Nhật Bản – đây là hai thị trường xuất khẩuquan trọng của Việt Nam Do tác động của khủng hoảng, người dân tại các thịtrường này cũng phải cắt giảm chi tiêu, các nhà nhập khẩu không có khả năngthanh toán do khó khăn về tài chính, theo đó nhập khẩu đối với hàng hoá xuấtkhẩu của Việt Nam có xu hướng giảm Thực tế những tháng gần đây, với tácđộng tiêu cực của khủng hoảng tài chính, xuất khẩu của Việt nam đã bắt đầu cóbiểu hiện giảm sút, kim ngạch xuất khẩu tháng 11 đã tiếp tục giảm và xuốngdưới ngưỡng 5 tỷ USD/tháng Đây là tháng thứ ba kim ngạch xuất khẩu suygiảm Tháng 11 năm 2008 kim ngạch xuất khẩu cả nước chỉ còn 4,8 tỷ USDgiảm so với mức 5,044 tỷ USD của tháng 10 Trong đó: Dệt may giữ được kimngạch ở mức 780 triệu USD, giày dép tăng nhẹ lên 400 triệu USD so với 396triệu USD của tháng 10/2008 Một số mặt hàng khác cũng suy giảm trong đó đặcbiệt là dầu thô giảm mạnh do giá dầu đã giảm 60% so với mức tháng 7/2008.Khủng hoảng tài chính dẫn đến suy thoái kinh tế, nhiều mặt hàng thế mạnh củaViệt Nam giảm giá tác động trực tiếp đến kim ngạch xuất khẩu

2.1.2.4 Vốn đầu tư nước ngoài

Khủng hoảng làm chi phí vốn trở nên đắt đỏ hơn, thị trường xuất khẩu bịthu hẹp nên dòng vốn chảy vào Việt Nam giảm sút Thêm vào đó, hầu hết các dự

án đầu tư nói chung và FDI nói riêng, phần vốn vay thường chiếm tỷ trọng lớntrong tổng số vốn đầu tư, nên khi các tổ chức tài chính, các ngân hàng gặp khókhăn đã làm cho nhiều hợp đồng vay vốn không được ký kết hoặc không thể giải

ngân được Mặc dù vậy, nhưng lượng vốn FDI cam kết dành cho Việt Nam vẫntăng cao kỷ lục Theo Tổng cục Thống kê, trong 11 tháng của năm 2008, 1059

dự án FDI được đăng ký mới với qui mô vốn cam kết vượt trên 60 tỷ USD Đây

là con số rất ấn tượng, gấp hơn 3 lần năm 2007 và hơn 8 lần so với năm 2005.Giải ngân vốn FDI năm 2008 cũng lập một kỷ lục với 10,1 tỷ USD cho đến hếttháng 11/2008, tăng 44,2% so với cùng kỳ năm 2007, nhưng cho đến nay tỷ lệvốn giải ngân mới chỉ bằng 17% con số đăng ký

Theo số liệu do Bộ Kế hoạch và Đầu tư công bố hôm qua, trong năm

2009, Việt Nam chỉ thu hút được tổng cộng khoảng hơn 21 tỷ đôla đầu tư, vượtqua chỉ tiêu đề ra cho năm nay là 20 tỷ đôla Tuy nhiên, số vốn đầu tư trực tiếpnước ngoài chỉ bằng 30% so với năm ngoái Cũng theo các số liệu của Bộ Kếhoạch và đầu tư, số vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) được sử dụng chỉ đạtkhoảng từ 9-10 tỷ đôla, thấp hơn mức 11,5 tỷ đôla của năm ngoái Trong nămtới, theo dự báo đầu tư nước ngoài cũng sẽ không khá gì hơn, nhất là vì tại ViệtNam còn nhiều cản lực đặc biệt là cơ sở hạ tầng yếu kém và nạn quan liêu thamnhũng

Cùng với nguồn tiền cho người Việt ở nước ngoài gởi về vẫn là nguồnngoại tệ chủ yếu để Việt Nam giảm bớt thâm thủng mậu dịch Vào tuần trước,thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tuyên bố là kinh tế Việt Nam sẽ đạt mức tăngtrưởng trong năm nay, nhưng mức tăng trưởng này chưa thật sự ổn định do mứcthâm thủng mậu dịch tăng cao trong khi lượng ngoại tệ dự trữ sụt giảm, do hậuquả của việc sụt giảm đồng loạt vốn đầu tư nước ngoài, kim ngạch xuất khẩu vàtiền gởi của Việt kiều

2.1.2.5 Hoạt động của thị trường chứng khoán

Khủng hoảng tài chính ảnh hưởng rộng trên thị trường tài chính thế giới,theo đó các nhà đầu tư và các quỹ đầu tư nước ngoài gặp khó khăn hơn trongviệc huy động vốn, họ có xu hướng thận trọng hơn trong quyết định đầu tư khicác thị trường lớn của họ đang gặp khó

Do tác động của khủng hoảng tài chính, các doanh nghiệp đang niêm yếttrên thị trường chứng khoán chịu những tác động xấu, đặc biệt là doanh nghiệpxuất khẩu, theo đó giá cổ phiếu sụt giảm Đến cuối năm 2008, giá trị các chỉ sốchứng khoán giảm tới 70% so với đầu năm Ngay một số cổ phiếu thuộc nhóm

“blue-chip” còn có mức sụt giảm lớn hơn nhiều, như SSI 84%) và FPT 78%) Khủng hoảng tài chính còn tác động mạnh mẽ đến tâm lý của các nhà đầu

(-tư chứng khoán Việt Nam, do đó TTCK cũng bị tác động xấu Nửa đầu năm

2008, chỉ số chứng khoán tụt dốc nhanh chóng Đầu tháng 1/2008, VNIndex còntrên 900 điểm Tới đầu tháng 6/2008, hàn thử biểu kinh tế lần đầu rơi xuống dướingưỡng 400 điểm Thị trường tiếp tục giằng co trong quí III/2008 Từ sau tháng10/2008, TTCK liên tục giảm điểm Tới ngày 11/12/2008, VNIndex chỉ còn 288điểm Tại Hà Nội, HaSTC-Index còn 101 điểm Trước đó, thị trường Hà Nộithậm chí còn lùi về sau vạch xuất phát, tụt xuống 97,61 điểm vào kết thúc phiêngiao dịch ngày 27/11/2008

Năm 2009 là năm nền kinh tế nước ta gặp nhiều khó khăn do tác động củakhủng hoảng tài chính toàn cầu Tuy nhiên, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng,Chính phủ, nền kinh tế Việt Nam đã vượt qua được khủng hoảng và tiếp tục đàtăng trưởng, cùng với sự hồi phục của nền kinh tế, thị trường chứng khoánViệtNam đã có dấu hiệu hồi phục, tạo đà cho các bước tăng trưởng của những nămtiếp theo Trong năm 2009 hoạt động của các công ty chứng khoán (CtyCK)được thể hiện trên các mặt sau:

Thứ nhất, mạng lưới, quy mô hoạt động của CtyCK ngày càng được mởrộng, với 80 chi nhánh, 42 phòng giao dịch đang hoạt động tập trung ở nhiềutỉnh, thành phố lớn như Hà Nội, T.p Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Nha Trang, CầnThơ, Hải Phòng Cùng với sự phát triển mạng lưới hoạt động, số lượng tài khoảngiao dịch tại các CtyCK cũng tăng mạnh với tổng số tài khoản trên 800.000 tàikhoản, tăng 1,5 lần so với năm 2008

Thứ hai, Cùng với sự gia tăng khối lượng giao dịch, các CtyCK đã thựchiện trên 5.000 hợp đồng tư vấn và bảo lãnh phát hành Tính đến cuối năm 2009

đã có gần 80 CtyCK hoạt động có lãi trong năm 2009 Quy mô vốn hoạt động

của các CtyCK ngày càng được nâng cao Tính đến cuối năm 2009, tổng số vốnđiều lệ của các CtyCK là 24.855 tỷ đồng, tăng 9,4% so với năm 2008.

Thứ ba, Số lượng người hành nghề kinh doanh chứng khoán ngày càngtăng Tính đến nay, UBCKNN đã cấp chứng chỉ người hành nghề chứng khoáncho 2.744 nhân viên Nhiều CtyCK đã tuyển dụng được nhân viên có trình độ,chuyên môn cao trong lĩnh vực tài chính, chứng khoán, góp phần nâng cao nănglực quản lý trong hoạt động Các CtyCK đã chú trọng đầu tư, hiện đại hóa, hệthống công nghệ thông tin trong cung cấp dịch vụ chứng khoán Hoạt động giaodịch phục vụ khách hàng diễn ra suôn sẻ và ngày một tốt hơn

2.1.2.6 Thị trường bất động sản

Hầu hết các doanh nghiệp kinh doanh BĐS của Việt Nam tiềm lực tàichính khá hạn hẹp mà phần lớn phụ thuộc vào nguồn vốn bên ngoài chủ yếu làvốn vay của các ngân hàng và tổ chức tín dụng Đây là một khó khăn của doanhnghiệp kinh doanh BĐS trong điều kiện khủng hoảng Cuối năm 2007 tình trạngđầu cơ BĐS đã đẩy giá BĐS ở Việt Nam lên quá cao so với giá trị thực Thịtrường đã lên cơn sốt ảo, cầu ảo tăng cao Bước sang năm 2008 nền kinh tế ViệtNam gặp khó khăn do ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế, lạm phát tăng caobuộc người dân phải giảm chi tiêu, thị trường BĐS đóng băng, giá BĐS đã giảmđến 40%, các doanh nghiệp kinh doanh BĐS rơi vào khó khăn, không bán đượcsản phẩm lại phải chịu lãi suất cao do chính sách thắt chặt tiền tệ làm lãi suấtngân hàng tăng cao Đến nay thị trường cũng chưa có dấu hiệu phục hồi GiáBĐS giảm kéo theo tài sản ngân hàng cũng giảm theo, nợ xấu tăng lên làm cho

cơ cấu vốn của ngân hàng thương mại rơi vào tình thế bất lợi

Nếu nhìn vào diễn biến cả năm, thì thị trường này nhìn chung ế ẩm, hoặcchỉ tăng cục bộ ở một số phân khúc Khảo sát thực tế cho thấy, tại nhiều dự án ởTP.HCM, giá đã tăng khoảng 20% so với cùng kỳ năm 2008 Ở Hà Nội, cáchnay khoảng một tháng, người dân đổ xô đi mua chung cư và nhà dự án đã đẩygiá phân khúc thị trường này tăng lên chóng mặt Ở một số dự án chung cư caocấp, giá tăng đến 10 – 15 triệu đồng/m2 so với giá gốc Đất nền dự án tại không

ít dự án cũng bị đẩy lên từ 10 – 20% so với trước đó Sau đó ít lâu, giá nhà đất tựdưng tuột dốc nhanh chóng Một loạt dự án đình đám trở thành tâm điểm của thịtrường đã bắt đầu chững lại và giảm giá.

Mặc dù chịu sức ép của cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008 nhưng thịtrường bất động sản vẫn được đánh giá khá hấp dẫn, đặc biệt hai thành phố lớn

Hà Nội và TP HCM Năm 2009 là năm được mùa của các dự án bất động sản

trong đó chủ đầu tư lớn đã liên tiếp tung ra hàng loạt dự án lớn Một loạt dự ánmới được khởi công và chào bán ra thị trường tạo một nguồn cung lớn

2.1.2.7 Thị trường hàng hóa dịch vụ

Sức cầu giảm cả trong sản xuất và tiêu dùng Tình hình kinh tế thế giớisuy thoái, tình hình kinh tế vĩ mô của Việt Nam mặc dầu đã được cải thiệnnhưng nói chung vẫn còn nhiều khó khăn Trong thời gian qua nhiều doanhnghiệp đã cắt giảm kế hoạch sản xuất kinh doanh, thu hẹp quy mô do chi phí sảnxuất tăng, đặc biệt là lãi vay ngân hàng Một số hoạt động dịch vụ bị thu hẹptrong đó có du lịch

Tổng cục Thống kê cho biết, hoạt động thương mại và dịch vụ sôi độnghơn trong những tháng cuối năm 2009 do sản xuất trong nước phục hồi, nhu cầutiêu dùng tăng lên và giá cả hàng hoá, dịch vụ tương đối ổn định Tổng mức bán

lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá thực tế cả năm ước tính đạt1197,5 nghìn tỷ đồng, tăng 18,6%; nếu loại trừ yếu tố giá thì mức tăng đạt 11%

so với năm 2008

Trong mức tăng của tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêudùng năm 2009, khu vực kinh tế cá thể tăng 20,3%; kinh tế tư nhân tăng 22,9%;kinh tế Nhà nước tăng 1,4%; kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tăng 9,5%, kinh tếtập thể tăng 18,8%

Xét theo ngành kinh doanh thì kinh doanh thương nghiệp tăng 18,6%;khách sạn, nhà hàng tăng 18,4%; dịch vụ tăng 20,3%; du lịch tăng 1,9%

2.2 Chính sách lãi suất của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Sơ đồ 2.1:

Lãi suất chủ đạo của NHNN Việt Nam năm 2008 và 2009

(Nguồn: Số liệu công bố của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam)

Trong những thập kỷ gần đây, thị trường tài chính tiền tệ thế giới có sựphát triển vượt bậc cả về quy mô lẫn chiều sâu, cơ chế điều hành lãi suất củaNHTW các nước thay đổi theo hướng tự do hóa Tuy nhiên, ở mỗi nước, NHTWcăn cứ vào luật định, điều kiện và bối cảnh phát triển kinh tế xã hội, thị trườngtài chính tiền tệ cũng như địa vị pháp lý của NHTW, mục tiêu của chính sáchtiền tệ (lạm phát hoặc đa mục tiêu) để áp dụng cơ chế điều hành lãi suất phù hợptrong từng thời kì nhằm ổn định và phát triển thị trường tiền tệ, tạo điều kiệnthuận lợi cho hoạt động ngân hàng và sự phân bổ có hiệu quả các nguồn vốntrong nền kinh tế