Cải cách hệ thông ngân hàng thương mại Trung Quốc và những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.doc

Cải cách hệ thông ngân hàng thương mại Trung Quốc và những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Trờng đại học ngoại thơng Khoa kinh tế ngoại thơng

-*** -khoá luận tốt nghiệp

Đề tài:

cải cách hệ thống ngân hàng thơng mại Trung Quốc

và những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

I Khái quát quá trình hình thành và phát triển của hệ thống NHTMTQ

1

II Nghiên cứu mô hình cải cách của hệ thống NHTMTQ 5

1 Đối với các NHTMQD và các NHTMCP 5

1.1 Hiện trạng của các NHTMQD và các LHTMCT 5

1.1.1 Nhng nguồn vốn không tốt khó có thể đợc xoá sổ trong một thời gian ngắn 7

1.1.2 Khó khăn trong việc cắt giảm nhân viên 9

1.1.3 Chất lợng tài sản kém, tỷ lệ an vốn cũng thấp 9

1.1.4 Khó loại bỏ tận gốc sự can thiệp hành chính, các NHTMCP đang ở trong thế bị cạnh tranh không lành mạnh 11

1.1.5 Hiệu quả kinh tế của doanh nghiệp thấp 12

1.1.6 Điểm mạng của các NHTMQD khó tinh giảm , các NHTMCP chịu nhiều trói buộc 14

1.1.7 Thiếu kinh nghiệm cạnh tranh quốc tế 15

1.2 Những cải cách về chiều sâu của các NHTMQD và NHTMCP 15

1.2.1 Xử lý cấp bách nợ xấu 16

1.2.2 Tăng cờng quản lý nội bộ, tuân theo cơ chế vận hành hiện đại .18

1.2.3 Dung hòa mối quan hệ giữa chính quyền và ngân hàng, ngân hàng và các doanh nghiệp 20

1.2.4 Nâng cao trình độ quản lý và dịch vụ tín dụng 21

1.2.5 Xây dựng chiến lợc kinh doanh thị trờng 24

1.2.5.1 Xây dựng cơ chế điều tra khảo sát thị trờng 25

1.2.5.2 Lấy khách hàng làm trung tâm, lấy nghiệp vụ trung gian làm trọng điểm 26

1.2.6 Phát triển nghiệp vụ trung gian 28

1.2.6.1 Tính tất yếu của việc mở rộng nghiệp vụ trung gian 28 1.2.6.2 Các biện pháp phát triển nghiệp vụ trung gian 29

1.2.7 Phát triển quốc tế hoá nghiệp vụ 30

1.2.7.1 Tính tất yếu của việc quốc tế hoá nghiệp vụ 30

1.2.7.2 Chiến lợc quốc tế hoá nghiệp vụ 31

1.2.8 Xây dựng chiến lợc phát triển điện tử hoá 33

1.2.8.1 Xây dựng mạng liên lạc với ngân hàng nhân dân, thực hiện kết nối việc nhận tiền gửi và trả tiền thông nhau trong cả nớc 33 1.2.8.2 Xây dựng mạng lới thanh toán điện tử trong cả nớc 34

1.2.8.3 Từng bớc xây dựng hệ thống mạng lới dịch vụ khách hàng tổng hợp 34

1.2.8.4 Hoàn thiện mạng thông tin quản lý nội bộ 35

1.2.8.5 Từng bớc xây dựng mạng lới nghiệp vụ quốc tế 35

1.2.8.6 Căn cứ vào tình hình tiền vốn, từng bớc xây dựng hệ thống ngân hàng thơng mại 36

2 Đối với các NHTM có vốn đầu t nớc ngoài 36

2.1 Khái quát tình hình phát triển của các ngân hàng có vốn ĐTNN 36

2.2 Chiến lợc mở cửa cho các ngân hàng có vốn ĐTNN 38

III Những bài học kinh nghiệm rút ra từ cải cách hệ thống NHTMTQ 40 1 Về cơ cấu lại tổ chức 41

2 Về cơ chế vận hành 41

3 Về cơ cấu lại tài chính 42

4 Về cơ cấu lại hoạt động ngân hàng 44

Chơng II: Thực trạng hệ thống NHTM VN 47

I Khái quát về hệ thống NHTM VN hiện nay 47

II Hiện trạng của các NHTM VN trong bối cảnh hiện nay 48

1 Những thành tựu, kết quả đạt đợc 48

2 Những mặt còn hạn chế 53

2.1 Cơ chế quản lý và cấu trúc hệ thống còn nhiều bất cập 54

2.2 Năng lực tài chinh yếu kém quy mô vốn còn nhỏ hẹp 56

2.3 Nhu cầu cấp bách về việc giải quyết nợ xấu 58

2.4 Những bất ổn trong cơ cấu tiền tệ trớc biến động về lãi xuất và tỷ giá 60

2.5 Các loại hình kinh doanh và dịch vụ còn nghèo nàn 62

2.6 Hệ thống kế toán cha phù hợp với thông lệ quốc tế 66

2.7 Công nghệ còn lạc hậu 68

2.8 Trình độ đội ngũ lao động còn nhiều bất cập 68

2.9 Mức độ mở cửa, hội nhập còn hạn chế 69

Chơng III: Các giải pháp nhằm cải cách hệ thống NHTM VN với các bài học đúc kết từ kinh nghiệm Trung Quốc 71

I Xây dựng chiến lợc phát triển và hội nhập quốc tế về ngân hàng 71 1 Chiến lợc phát triển của ngành NHVN đến năm 2010 71

1.1 Quan điểm xây dựng chiến lợc tổng thể phát triển ngành ngân hàng Việt Nam 71

1.2 Mục tiêu tổng quát của chiến lợc tổng thể phát triển ngành NHTM VN 72

2 Chiến lợc hội nhập quốc tế của ngành ngân hàng 73

2.1 Quan điểm chiến lợc về hội nhập kinh tế quốc tế ngành ngân hàng 73 2.2 Nội dung hội nhập 74

2.3 Lộ trình hội nhập kinh tế quốc tế của ngành NHVN 75

II Các giải pháp nhằm cải cách hệ thống NHTM VN 77

1 Cải cách khuôn khổ pháp lý về hoạt động ngân hàng 77

2 Cơ cấu lại tổ chức 78

3 Cơ cấu lại tài chính 80

3.1 Mở rộng qui mô vốn, đảm bảo an toàn về vốn 80

3.2 Các biện pháp giải quyết nợ xấu 82

3.3 Giải pháp cân đối tỷ giá - lãi suất - cơ cấu tiền tệ 85

4 Cơ cấu lại hoạt động ngân hàng 86

4.1 Đa dạng hoá các nghiệp vụ kinh doanh 86

4.1.1 Huy động vốn 86

4.1.2 Tín dụng 88

4.1.3 Kinh doanh trªn thÞ trêng ngo¹i hèi 90

4.1.4 Kinh doanh trªn thÞ trêng më 93

4.2 §a d¹ng ho¸ c¸c lo¹i h×nh dÞch vô 94

4.3 N©ng cao n¨ng lùc qu¶n trÞ, ®iÒu hµnh 97

5 Nh÷ng gi¶i ph¸p cho qu¸ tr×nh héi nhËp quèc tÕ cña c¸c NHTM 98

KÕt luËn 101

Phô lôc 102

Tµi liÖu tham kh¶o 104

Lời mở đầu

Trong bối cảnh tiến trình khu vực hoá và toàn cầu hoá nền kinh tế

đang diễn ra với tốc độ ngày càng nhanh với nhiều hình thức khác nhau, khôngthể có một quốc gia nào tự tách mình ra khỏi tiến trình chung đó Nền kinh tếnớc ta có khoảng thời gian 15 năm chuyển sang nền kinh tế thị trờng theo địnhhớng XHCN và đã thu đợc những thành tựu to lớn trên nhiều mặt

Ngành ngân hàng Việt Nam mà đặc biệt là hệ thống Ngân hàng Thơng mạiViệt Nam trong bối cảnh đó, đã tiếp cận khá nhanh với các hình thức kinh

phát triển Tuy nhiên cũng còn không ít khó khăn, tồn tại, yếu kém cần phảitiếp tục chấn chỉnh, củng cố và cơ cấu lại

Cùng chung một nền tảng của chế độ kinh tế, Việt Nam và TrungQuốc có nhiều nét tơng đồng trong công cuộc cải cách nền kinh tế nói chung

và cải cách hệ thống ngân hàng thơng mại nói riêng Cuộc chuyển đổi ở cả hainớc đều đặt ra những vấn đề nan giải giống nhau, đặc biệt là trong lĩnh vựcngân hàng Trong lĩnh vực này, tuy cả hai nớc đã đạt đợc một bớc tiến khá dài

và đã có những cố gắng đáng kể để đi kịp với những bớc chuyển đổi chung,

nh-ng vẫn còn nhiều vấn đề nan giải mà cả hai nớc phải tiếp tục giải quyết, tronh-ng

đó những kinh nghiệm của Trung Quốc có thể trở thành bài học quý báu choViệt Nam

Từ những nghiên cứu của bản thân về hệ thống Ngân hàng Thơngmại Trung Quốc, về những biện pháp cải cách mà các Ngân hàng Thơng mạiTrung Quốc đang làm, trên cơ sở tìm hiểu và phân tích hệ thống Ngân hàngThơng mại Việt Nam, em xin đa ra những bài học kinh nghiệm quý báu màViệt Nam có thể tham khảo đợc từ Trung Quốc nhằm góp phần nhỏ bé củamình vào công cuộc cải cách của hệ thống Ngân hàng Thơng mại Việt Nam,nhằm phát triển các Ngân hàng Thơng mại Việt Nam trở thành những Ngânhàng Thơng mại đích thực trong cơ chế thị trờng có khả năng cạnh tranh và hộinhập với các nớc trong khu vực và trên thế giới

Chơng I: Cải cách hệ thống Ngân hàng thơng mại Trung Quốc (NHTM TQ)

I Khái quát quá trình hình thành và phát triển của hệ thống NHTM TQ

Trớc khi thành lập nớc Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa vào năm

1949, hệ thống ngân hàng Trung Quốc bao gồm ngân hàng Trung ơng

(NHTƯ), ba ngân hàng thơng mại lớn là Ngân hàng Bu điện, Ngân hàng Nôngnghiệp, Ngân hàng Trung Hoa, một số các ngân hàng và các tổ chức tài chínhnhỏ độc lập khác Năm 1949, ba NHTM lớn này đã đợc sáp nhập hoặc liên kếtvới ngân hàng Trung ơng là ngân hàng chủ đạo cung cấp phần lớn dịch vụ ngânhàng ở Trung Quốc cho tới năm 1978.

Sau năm 1978, theo chơng trình cải cách kinh tế chuyển đổi cơ chếquản lý tập trung cao độ sang cơ chế quản lý có mức tự do hoá và phân cấpquản lý cao hơn, Ngân hàng Nông nghiệp, Ngân hàng Xây Dựng và Ngân hàngTrung Hoa đợc tách riêng khỏi hoạt động của ngân hàng Trung ơng Việc táchriêng các hoạt động ngân hàng xuất phát từ ý tởng cho rằng một hệ thống phâncấp quản lý cao hơn sẽ hoạt động hiệu quả hơn Mỗi ngân hàng theo sự chỉ

định sẽ cung cấp dịch vụ cho một ngành nhất định của nền kinh tế Quan điểmnày ngăn cản sự cạnh tranh giữa các ngân hàng và buộc các khách hàng- nôngdân, các doanh nghiệp công nghiệp và các công ty thơng mại hoặc các công ty

có vốn đầu t nớc ngoài- trong từng ngành phải giao dịch với một ngân hàngchuyên doanh

Hiện nay, hệ thống ngân hàng Trung quốc bao gồm nhiều ngân hàngkhác nhau Dới Ngân hàng Nhân dân Trung Hoa (ngân hàng trung ơng) là cácngân hàng chuyên doanh lớn sau:

1 Ngân hàng Nông nghiệp Trung Quốc

Ngân hàng Nông nghiệp Trung Quốc đợc thành lập vàp năm 1955,

đóng cửa năm 1957, mở cửa lại từ năm 1963 đến năm 1965 và đợc tái lập vàonăm 1979 Trách nhiệm chính của ngân hàng này là nhận tiền gửi, cho vay các

dự án nông nghiệp và công nghiệp nông thôn, cung cấp dịch vụ thanh toán chocác doanh nghiệp công thơng nông thôn Gần đây, ngân hàng này đã đợc phéphuy động và cho vay bằng ngoại tệ và thực hiện thanh toán quốc tế Ngân hàngnày có chi nhánh ở tất cả các tỉnh, thành phố và các huyện

Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc hoạt động từ năm 1954 đến năm

1966 Ngân hàng này sáp nhập vào Ngân hàng Nhân dân Trung Hoa trong 13năm, sau đó đợc tái lập vàp năm 1979 Từ năm 1994, nghiệp vụ mang tínhchính sách trong ngân sách trớc đây do Ngân hàng Xây dựng đảm nhiệm, vídụ: những khoản vay trung và dài hạn trong xây dựng mang tính cơ bản, cải tạo

kĩ thuật, khoản vay ngoại hối lớn để xuất nhập khẩu thiết bị đồng bộ loại lớn

và tín dụng xuất khẩu, đã dần dần giao cho Ngân hàng Phát triển nhà nớc vàNgân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc Ngân hàng Xây dựng Trung Quốcchủ yếu kinh doanh nghiệp vụ tín dụng trung và dài hạn mang tính thơngnghiệp, đồng thời làm các dịch vụ uỷ thác mang tính chính sách của ngân hàngphát triển Nhà nớc, nhiệm vụ chủ yếu là dựa trên kế hoạch của nhà nớc và cácphơng châm chính sách có liên quan, huy động, phân phối và tổ chức cung ứngtiền vốn xây dựng trung và dài hạn, giám sát, quản lý việc sử dụng vốn Ngânhàng Xây dựng Trung Quốc ngoài thiết lập các cơ quan chi nhánh ở các địa ph-

ơng trên toàn quốc theo khu vực hành chính, còn thiết lập các chi nhánh ở các

địa phơng có nhiệm vụ xây dựng khá tập trung và địa phơng sở tại có hạng mụctrọng điểm

Ngân hàng Công thơng Trung Quốc đợc tách khỏi ngân hàng Trung

-ơng năm 1984 Ngân hàng Công th-ơng Trung Quốc chủ yếu kinh doanh tàichính ở thành phố, phục vụ cho doanh nghiệp công thơng, các cơ quan đoànthể và c dân thành thị, nhiệm vụ chủ yếu là hỗ trợ sản xuất công nghiệp, mởrộng lu thông hàng hoá, hỗ trợ ngành dịch vụ phát triển, thúc đẩy tiến bộ và cảitạo khoa học kĩ thuật, phục vụ cho việc xây dựng kinh tế Cùng với sự cạnhtranh đan xen về dịch vụ giữa các ngân hàng ngày càng khốc liệt, phạm vinghiệp vụ của ngân hàng Công thơng Trung Quốc mở rộng hơn nữa, theo hớngtổng hợp hoá, nh đã đảm nhiệm dịch vụ cho các doanh nghiệp ở hơng trấn,nghiệp vụ xây dựng cơ sở hạ tầng và dịch vụ ngoại hối , đồng thời thành lậpcác ngân hàng chi nhánh ở nớc ngoài

Ngân hàng Trung Quốc đợc thành lập vào năm 1908 và đã hoạt độngvới t cách là ngân hàng trung ơng của Trung Quốc trong thời gian 40 năm dớihình thức góp vốn nhà nớc và t nhân, trong đó sở hữu nhà nớc chiếm đa số Từnăm 1949, Ngân hàng Trung Hoa chủ yếu tập trung vào nghiệp vụ nhận tiềngửi, cho vay bằng ngoại tệ và thanh toán quốc tế Ngân hàng này có chi nhánh

ở tất cả các tỉnh, thành phố, huyện và hoạt động với một hệ thống chi nhánh và

đại lý trên toàn cầu

Ngân hàng Bu điện đợc tái lập vào năm 1986 sau 38 năm ngừng hoạt

động ở đại lục Là một ngân hàng cổ phần trong đó cổ đông chính là chínhquyền trung ơng và địa phơng Quy mô kinh doanh của Ngân hàng Bu điệnkhông hạn chế chỉ trong ngành thơng mại, do đó ngân hàng này đã cung cấpdich vụ tài chính trên toàn thế giới Là một Ngân hàng đa năng, Ngân hàng Bu

điện có lợi thế cạnh tranh hơn so với bốn ngân hàng chuyên doanh chỉ đợc kinhdoanh theo các chức năng đợc quy định cho tới giữa thập niên 90

Từ cuối thập niên 80, nhiều ngân hàng thơng mại địa phơng đã đợcthành lập và đặt tại các tỉnh hoặc các đặc khu kinh tế nh: Ngân hàng Phát triểnQuảng Đông, Ngân hàng Thơng mại Trung Quốc, Ngân hàng phát triển ThâmQuyến và Ngân hàng phát triển Phố Đông Gần đây, các ngân hàng nớc ngoài

đã không ngừng mở cửa chi nhánh hoạt động và văn phòng ở Trung Quốc Cácchi nhánh này đợc phép tham gia các hoạt động kinh doanh ngoại tệ ở TrungQuốc và gần đây, một số ngân hàng nớc ngoài đợc phép tham gia các hoạt

động ngân hàng liên quan tới đồng NDT Một số các ngân hàng t nhân cũng

đ-ợc phép hoạt động tại Trung Quốc Ngân hàng Dân Sinh Trung Quốc là ngânhàng t nhân đầu tiên đợc Quốc vụ viện và Ngân hàng Nhân dân Trung Hoa chophép hoạt động vào năm 1995 Các ngân hàng t nhân nhận tiền gửi với lãi suấtcao hơn so với các tổ chức tài chính lớn và họ cũng cho vay với lãi suất cao hơn

so với các ngân hàng lớn Các NHTM TQ không ngừng phát triển cả về quymô lẫn chất lợng chứng tỏ vai trò của hệ thống NHTM trong nền kinh tế đangtăng lên rất nhanh

Bớc vào thế kỉ 21, Trung Quốc đã xây dựng một hệ thống tổ chức tàichính hoàn chỉnh với Ngân hàng Trung ơng làm lãnh đạo, NHTM QD và cácNHTM khác làm nòng cốt, các hệ thống ngân hàng khác nh ngân hàng chínhsách, cơ quan tài chính ngân hàng và cơ quan tài chính ngoại tệ cùng tồn tại

II Nghiên cứu mô hình cải cách của hệ thống NHTM TQ

1 Đối với các NHTM quốc doanh (QD) và các NHTM cổ phần (CP)

1.1 Hiện trạng của các NHTM QD và các NHTM CP

Ngày 11/12/2001, Trung Quốc đã chính thức gia nhập Tổ chức

Th-ơng mại thế giới WTO Điều này đã thúc đẩy hơn nữa sự phát triển kinh tếTrung Quốc, mà đặc biệt là đẩy nhanh quá trình cải cách của hệ thống NHTM

TQ Do thực hiện công cuộc điều chỉnh cơ cấu ngân hàng trên diện rộng nênhiện nay, hệ thống NHTM TQ đã đạt đợc một số thành tựu đáng khích lệ: BốnNHTM QD lớn đã chuyển đổi thành những ngân hàng toàn năng và trở thànhhạt nhân của hệ thống tài chính, chiếm 90% tổng tài sản của cả hệ thống ngânhàng, 67% tài sản tiền gửi ngân hàng và 56% tài sản tài chính Mỗi một ngânhàng trong số 4 NHTM QD lớn có quy mô tài sản trung bình trên 400 tỷ USD,

số lao động trung bình trên 415 000 ngời và số chi nhánh vào khoảng 15 000

đến 58 000 Hơn nữa, tốc độ tăng trởng tín dụng của các NHTM QD vẫn tiếp

CP cũng không ngừng phát triển về số lợng Một loạt những ngân hàng kiểumới có cơ chế kinh doanh tự chủ, tự chịu lỗ lãi, tự gánh vác rủi ro, tự cân bằngnguồn vốn từng bớc đợc hình thành nh Ngân hàng phát triển Quảng Đông,Ngân hàng hng nghệp Phúc Kiến, Ngân hàng thực nghiệm Trung Tín, Ngânhàng Quang Đại Trung Quốc, Ngân hàng Hoa Hạ, Ngân hàng Dân Sinh TrungQuốc, Ngân hàng phát triển Hải Nam… Mặc dù những NHTM này vẫn khó có Mặc dù những NHTM này vẫn khó cóthể so sánh với NHTM QD về các mặt quy mô tiền vốn, số lợng cơ cấu và tổng

số nhân viên , nhng tốc độ tăng trởng tiền vốn và lãi suất của nó đã cao hơnNHTM QD, tốc độ tăng tiền gửi là 77% trong giai đoạn 1999-2001, tốc độ tăng

kinh doanh tơng đối mạnh, tình hình phát triển nhanh và hiệu quả kinh doanhtốt, đã trở thành một đội quân sinh lực của hệ thống NHTM Trung Quốc vàtrong sự phát triển của nền kinh tế quốc dân

Bên cạnh những thành tựu đạt đợc, hệ thống NHTM Trung Quốckhông tránh khỏi phải đối mặt với những mặt còn tồn tại và những thách thứcmới trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay Các NHTM ngoài việc phảicạnh tranh khốc liệt trên phơng diện tiền vốn, thì sự cạnh tranh trên phơng diệnphi tiền tệ cũng rất khốc liệt NHTM Trung Quốc trớc đây triển khai tơng đối ítcác dịch vụ về phơng diện phi tiền tệ, cùng với việc tăng cờng thể chế quản lý

và từng bớc pháp luật hóa ngành ngân hàng, thu lợi nhuận thông qua chênhlệch lãi suất cũng ngày càng khó khăn Vì vậy, cạnh tranh trong lĩnh vực phitiền tệ sẽ là trọng điểm cạnh tranh của NHTM Trung Quốc trong thế kỷ 21 Ví

1 Các số liệu lấy từ nguồn: Tạp chí Thông tin Kinh tế- Xã hội (Số 6/2003)

2 Các số liệu lấy từ nguồn: Tạp chí Thông tin Kinh tế- Xã hội (Số 6/2003)

dụ, về phơng diện cố vấn tài chính cho khách hàng, ngân hàng, công ty uỷthác, công ty chứng khoán và công ty quỹ tiền tệ đều có thể thực hiện đợc Xét

từ tình hình bản thân NHTM QD, NHTM CP và môi trờng kinh tế của TrungQuốc, những khó khăn chính mà NHTM QD, NHTM CP phải đối mặt trongthế kỷ 21 chủ yếu trên phơng diện sau:

1.1.1 Những nguồn vốn không tốt khó có thể đợc xoá sổ trong một thời gian ngắn

Tiền vốn không tốt do những khoản vay mang tính chính sách vàquản lý không tốt để lại đã tích luỹ trong nhiều năm khó mà xoá sổ đợc, trởthành chớng ngại quan trọng trong phát triển NHTM, bên cạnh đó tiền vốnkhông tốt mới do việc quản lý thiếu quy củ tạo ra cũng là một vấn đề không thểxem nhẹ Hiện nay, tỉ lệ trích phần trăm tiền chuẩn bị cho những khoản nợkhông đòi đợc mà Bộ tài chính quy định có sự chênh lệch rất lớn so với NHTMnớc ngoài, muốn dựa vào số tiền chuẩn bị cho những khoản nợ không đòi đợc

để xoá sổ khoản tiền không trong sạch do NHTM tích tụ trong nhiều năm làkhá khó khăn Hơn thế nữa, mặc dù rất nhiều ngân hàng Trung Quốc đang pháttriển các kỹ thuật xếp hạng tín dụng nhất quán với các nguyên tắc của NHTM,lãi suất vẫn bị NHTƯ- ngân hàng Nhân dân Trung Quốc quản lý chặt Do đócác tổ chức tài chính nội địa không thể định giá món vay theo mức độ rủi ro tíndụng Theo NHTƯ Trung Quốc thì tổng số nợ xấu của các ngân hàng TrungQuốc vào khoảng 700 tỷ USD, chiếm khoảng 50% số d nợ Chính phủ sẽ phảitốn 518 tỷ USD (khoảng 43% GDP năm 2002) và mất 8 đến 10 năm mới làmtrong sạch đợc hệ thống ngân hàng Hầu hết các khoản nợ xấu là ở các doanhnghiệp quốc hữu không có khả năng hoặc sẽ không thanh toán nợ Hàng năm,

4 NHTM QD đợc yêu cầu cho các DNNN vay 50 tỷ NDT trong giai đoạn1998-2001 Gần đây, Bắc Kinh đã nỗ lực cứu các bản cân đối của 4 NHTMquốc doanh và đóng cửa các doanh nghiệp quốc hữu làm ăn thua lỗ Năm

1998, Chính phủ đã bơm 33 tỷ USD để cải thiện tình hình tài chính Năm 1999,tổng số nợ khó đòi 169 tỷ USD của 4 ngân hàng quốc doanh (ngân hàng Côngthơng, ngân hàng Xây dựng, ngân hàng Trung Quốc, ngân hàng Nông nghiệp)

đã đợc chuyển cho 4 công ty quản lý tài sản của Chính phủ Trung Quốc(AMSc) Sau đó, bốn AMSc đã phát hành 141 tỷ USD tiền trái phiếu và bù 28

tỷ USD tiền mặt Đồng thời NHTƯ đã yêu cầu các ngân hàng lớn nhất giảm tíndụng xấu từ mức 25%- 30% tổng d nợ hiện nay xuống còn 15% vào năm

3 Các số liệu tham khảo từ: Far Eastern Economic Review 14/11/2002

The Economist 25/11/2002

Business Week 25/11/2002

Trung Quốc đã yêu cầu tất cả các ngân hàng phải đa ra những quy định hạnchế nợ xấu đến năm 2005 để tránh mối đe doạ xảy ra “khủng hoảng tài chính”

và khuyến khích các ngân hàng áp dụng tiêu chuẩn cân đối vốn quốc tế Hơnnữa, NHTƯ cũng yêu cầu các ngân hàng phải giảm tỷ lệ nợ không hoạt động(NPL) khoảng 3% mỗi năm Hiện tại, số nợ không hoạt động của 4 NHTM QDlớn là 25,37% vào thời điểm đầu năm 2002, sau khi giảm đợc 3,81% trong mộtnăm4

Bảng 1: Nợ khó đòi ở mức đỉnh tính theo tỷ lệ phần trăm tổng số nợ trong các cuộc khủng hoảng ngân hàng

1.1.2 Khó khăn trong việc cắt giảm nhân viên

Công nhân viên chức trong NHTM rất nhiều, đặc biệt là NHTM QD

tăng tối đa giá thành của ngân hàng So sánh đối chiếu giữa NHTM và ngânhàng có vốn đầu t nớc ngoài mới thành lập có rất ít công nhân viên chức, hiệuquả cao, có thể trả công nhân viên chức mức lơng khá cao, từ đó thu hút lợnglớn nhân viên có trình độ cao, điều này lại tăng cờng hơn nữa sức cạnh tranhcủa những ngân hàng này và làm suy yếu sức cạnh tranh của NHTM QD

So sánh quốc tế lại càng rõ nét hơn Ngân hàng quốc tế có quy môtiền vốn giống nh ngân hàng Công thơng Trung Quốc, số công nhân viên chứcthờng không đợc vợt quá 30 nghìn ngời, nh vậy, quy mô quản lý tài sản và tổngkim ngạch lợi nhuận bình quân đầu ngời của công nhân viên chức ở nhữngngân hàng đó lớn hơn nhiều so với ngân hàng Công thơng Trung Quốc

4 Theo Tạp chí Thị trờng tài chính tiền tệ 15/10/2003

5 Tạp chí Thông tin Kinh tế- Xã hội (Số 6/2003)

0 10 20 30 40 50 60 70 80

Indonesia 2002

Thailand 2002

China 2002

Srilanca 89-93

Malaysia 85-88

South Korea 97- 99 Japan 90s

Nguồn: Các thị tr ờng đang trỗi dậy CLSA

1.1.3 Chất lợng tài sản kém, tỷ lệ an toàn vốn thấp

Thực hiện quản lý tỉ lệ tiền vay và chất lợng tiền vốn tín dụng ngàycàng xấu đi, tỉ lệ đủ vốn thấp là bài toán khó, tồn tại phổ biến của NHTMTrung Quốc Quản lý tỉ lệ tiền vay là quản lý kinh doanh toàn diện lấy nguyêntắc đối xứng giữa tiền vốn và tiền vay làm cơ sở, từ góc độ kết hợp tiền vốn vàtiền vay Thông qua việc đặt ra hàng loạt chỉ tiêu tỉ lệ, từ khống chế duy trì sựcân đối trong kết cấu tổng lợng giữa nguồn vốn với tiền nợ nhằm quy phạmhành vi kinh doanh của cơ quan tài chính, từ đó bảo đảm sự điều tiết linh hoạt

và năng lực chi trả đầy đủ của tiền vốn, bảo đảm sự cân đối giữa tính an toàn,tính lu động và tính lợi nhuận của tiền vốn thống nhất với việc thực hiện mụctiêu và nguyên tắc cơ bản này Nó là phơng thức và biện pháp quan trọng quản

lý hiện đại hoá NHTM Nhng xét từ tình hình thực tế ở Trung Quốc trong thờigian gần đây cho thấy, việc thực hiện quản lý tỉ lệ tiền vốn và tiền vay mộtcách quy củ còn gặp rất nhiều khó khăn ở các nớc khác, tỷ lệ của vốn chovay/ tiền gửi tại các NHTM nhà nớc thờng không vợt quá 50% Nhng tại Trung

cha đợc xuống mức nh mục tiêu và nh dự kiến Ngoài ra, theo tài liệu có liênquan cho thấy, tiền vốn trong NHTM QD ở Trung Quốc thiếu một cáchnghiêm trọng Theo quy định của “Luật ngân hàng thơng mại”, tiền vốn củaNHTM nên đạt 8% tiền rủi ro Hiện nay đa số NHTM QD khó mà đạt đợc mứcnày, ngân sách nhà nớc không có tiền đầu t vào nhiều hơn nữa, làm cho tíndụng và khả năng chống lại rủi ro của ngân hàng liên tục bị suy yếu Mặc dù

đổi đôi chút tình hình thiếu tiền vốn trong 4 NHTM QD, nhng vấn đề vẫn khánghiêm trọng Hơn nữa, chất lợng tiền vốn tín dụng ngày càng kém, thêm vào

đó, tỷ lệ đủ vốn không ngừng giảm sút, làm cho chỉ tiêu lợng hoá phản ánhthành quả quản lý tiền vốn, tiền vay khó mà thực hiện đợc, khó thực hiện toàndiện và quy củ việc quản lý tỉ lệ tiền vốn và tiền nợ, càng khó hoà nhập vàoquỹ đạo của quy tắc quốc tế Trong lĩnh vực tài chính hiện đại, cho dù mộtNHTM quản lý khá tốt cũng có thể nảy sinh vấn đề, chứ đừng nói đến trongthời buổi tiền tệ dao động, khủng hoảng tiền tệ có thể xảy ra bất cứ lúc nào,gây ra cho ngân hàng những tổn thất ngoài sức tởng tợng, thậm chí dẫn đếnngân hàng phá sản Nh cuộc khủng hoảng của ngân hàng Nhật trong nhữngnăm gần đây, sự phồn vinh ảo của ngành ngân hàng do nền kinh tế bong bóngtạo ra, để lại mầm hoạ cho ngành kinh doanh ngân hàng, một khi bong bóng vỡ

6 Theo Tạp chí Ngoại thơng 1-10/5/2003

7 Theo Sách: Trung Quốc- nhìn lại một chặng đờng phát triển

sẽ xuất hiện phản ứng dây chuyền, dẫn đến nảy sinh hàng loạt vấn đề Sự sụp

đổ của mấy quỹ tín dụng lớn năm 1996, sự sụp đổ của ngân hàng Thác

Trực-Đảo Hô Cai Đô -Nhật Bản vào tháng 11 năm 1997 và sự sụp đổ của công tychứng khoán Nhật Bản lớn-Công ty chứng khoán Sơn Nhất đều là những ví dụmới nhất về rủi ro tài chính Vấn đề tài chính nghiêm trọng xuất hiện ở NHTM100% vốn nhà nớc trong thời gian gần đây đã chứng tỏ điều này Cùng với việcxây dựng cơ cấu kinh doanh mới, NHTM CP sử dụng các biện pháp có lợi, tìmmọi cách thu hồi các khoản nợ cũ, luân chuyển lợng vốn tồn đọng, tích cực

điều chỉnh kết cấu, u hoá chất lợng tiền vốn khiến cho kết cấu lâu dài và ngắnhạn của tiền vốn cho vay tín dụng cũng nh phơng hớng kết cấu ngành ngânhàng có đợc sự điều chỉnh phân bố hợp lý Nhìn từ tổng thể, thực lực kinhdoanh của NHTM còn cha đủ hùng hậu, trình độ quản lý kinh doanh hiện đạihoá cha cao, nhiệm vụ u hoá nguồn vốn còn rất nặng nề Điều đó không chỉkhông tơng xứng với địa vị của NHTM khi tham gia vào sự vận hành của thị tr-ờng, mà còn ảnh hởng đến việc phát huy u thế tổng thể, làm yếu đi chức năngdịch vụ Mặc dù NHTM đã thành lập ban ngành bảo toàn tiền vốn, nhng do vềcăn bản mà nói, mấu chốt thực sự của việc luân chuyển tiền vốn là ở chỗ cảicách thể chế, tức là làm nh thế nào để thúc đẩy sự phát triển của cải cách doanhnghiệp lại đảm bảo đợc quyền lợi hợp pháp của ngân hàng

1.1.4 Khó loại bỏ tận gốc sự can thiệp hành chính, các NHTM CP đang ở trong thế bị cạnh tranh không lành mạnh

Sự can thiệp của chính quyền các cấp tới NHTM khó mà loại bỏ đợctận gốc ở đầu thế kỉ 21 Chính quyền các cấp muốn “lập thành tích hành chính”thì phải phát triển kinh tế, nâng cao trình độ kinh tế của địa phơng mình và cảquốc gia Vậy, tiền phát triển lấy ở đâu? Hiện nay chủ yếu lấy từ ngân hàng

Đặc biệt đối với chính quyền địa phơng, dùng tiền của NHTM QD vào pháttriển kinh tế địa phơng mình, đối với địa phơng chỉ có lợi chứ hoàn toàn không

có hại Vì dù không thu về đợc khoản vay của NHTM QD, thì cũng là việc củariêng ngân hàng hay là việc của cả một quốc gia Nhng hạng mục hoặc côngtrình mà ngân hàng hỗ trợ tiền vốn xây dựng đã ở đó rồi, thờng không mất đi

đâu đợc Nếu nói do những khoản vay quá thời hạn dẫn đến sức ép về lạm phát,vậy thì sức ép này có thể truyền đến những khu vực khác, làm cho nhiều vùng

và nhiều ngời phải chịu trách nhiệm hơn; song những cái lợi do xây dựng đem

đến thì địa phơng lại này hởng hết, đây là động lực nội tại để chính quyền canthiệp vào ngân hàng

Đối với các NHTM CP, mặc dù đã trải qua nhiều năm cải cách, nhngmối quan hệ khăng khít giữa doanh nghiệp và chính phủ vẫn cha hoàn toàn bịcắt đứt, vẫn tồn tại hàng ngàn vạn mối liên hệ, thêm vào đó, một vài nhà lãnh

đạo của chính phủ còn cha nhận thức đầy đủ về tính nguy hiểm cao của ngànhtiền tệ và những ảnh hởng của sự ổn định của ngành tiền tệ đối với toàn bộ xãhội, cho nên biện pháp hành chính của chính quyền các cấp vẫn phát huy vaitrò trọng yếu ở những trình độ khác nhau trong sự phát triển kinh tế và vậnhành của thị trờng Trong điều kiện đó, tuy có những bộ luật nh “Luật ngânhàng thơng mại” để đảm bảo nhng những NHTM hiện có cũng khó có thể giảiquyết một cách thuận lợi mối quan hệ giữa ngời đầu t, ngời chi phối, ngời sửdụng và ngời kinh doanh để hợp lý hoá hành vi của ngân hàng; khó có thểtránh đợc sự can thiệp hành chính vô lý của chính quyền các địa phơng, ảnh h-ởng trực tiếp đến việc quản lý và kinh doanh của toàn bộ các NHTM

Trong hệ thống NHTM, NHTM QD vẫn chiếm trên 90% hạn ngạchthị trờng, từ đó thiếu đi sự hình thành kết cấu và cơ chế thị trờng mà thị trờngtiền tệ cạnh tranh bình đẳng, có trình tự, hiệu quả cao cần, rơi vào địa vị cạnhtranh không bình đẳng; thêm vào đó, chính sách nhà nớc và phơng thức quản lývẫn cha xem xét đầy đủ đến sự khác nhau giữa thể chế NHTM CP và thể chếvận hành nội bộ, đối xử giống nh với NHTM QD, đã hạn chế sự phát huy tính uviệt của thể chế và cơ chế của NHTM CP Ví dụ nh có một vài ngân hàngthông qua việc nâng cao lãi suất, thủ tục chi trả để lôi kéo tiền gửi, lấy cho vay

để thu hút tiền gửi; chính sách nhà nớc quy định, một vài đơn vị nào đó phải

đến gửi tiền tại NHTM QD và quy định đơn vị chỉ có thể mở một tài khoản gốctại một ngân hàng, tất cả những điều này khiến cho NHTM CP rơi vào thế cạnhtranh bất lợi

1.1.5 Hiệu quả kinh tế của doanh nghiệp thấp

Tối đa hoá lợi nhuận là động cơ và mục đích cơ bản trong kinh doanhcủa NHTM, hiệu quả kinh tế là điểm xuất phát và quy tụ trong hoạt động kinh

tế của nó Vậy nên, xuyên suốt quá trình quyết sách cho vay vốn và quá trìnhquản lý là sự vận hành tiền tệ lấy việc hạ thấp và phòng chống rủi ro cho vaylàm mục tiêu, lấy nâng cao lợi ích kinh tế làm nòng cốt, tăng cờng quản lý tíndụng nhằm bảo đảm sự chính xác và đạt hiệu quả cao, đây không chỉ là yêucầu khách quan của quy luật vận động tiền tệ tín dụng, mà còn là yêu cầu nộitại trong quá trình tồn tại và phát triển của ngân hàng Có thể nói, thiết thực hạthấp rủi ro tín dụng, nâng cao chất lợng tiền tín dụng là một bài toán khó màNHTM Trung Quốc gặp phải đầu thế kỉ 21 Theo các tài liệu thống kê có liên

quan, 1/3 lợng tiền cho vay tín dụng của NHTM QD không thu hồi lại đợc.

Ước tính rằng cần có khoảng 300-400 tỷ NDT (36- 48 tỷ USD) mỗi năm trongvòng 10 năm để tăng mức dự phòng rủi ro tín dụng lên 50%, trong đó Chínhphủ phải đóng góp khoảng 2/3, phần còn lại đợc huy động ở thị trờng chứng

bởi những nguyên nhân nh: quản lý tiền tín dụng của ngân hàng thiếu cơ chếhạn chế và ràng buộc trách nhiệm có hiệu quả, xem nhẹ quản lý, thu hồ, coitrọng cho vay; mặt khác, chịu sự quản lý của các doanh nghiệp có quan hệhuyết thống với ngân hàng Vì chất lợng tiền và hiệu quả kinh tế của doanhnghiệp ảnh hởng nghiêm trọng đến chất lợng vốn và hiệu quả kinh tế của ngânhàng, tình hình vận hành của doanh nghiệp quyết định trực tiếp tới hiệu quảvận hành của tiền tệ Mô hình sản xuất của doanh nghiệp đầu t nhiều, hiệu quảthấp, làm cho tiền tín dụng rất khó lu thông trở lại và tăng giá trị Sự xuống cấpliên tục trong hiệu quả kinh tế của doanh nghiệp lại ảnh hởng đến việc thựchiện hiệu quả kinh tế của ngân hàng Đặc biệt là trong quá trình doanh nghiệpnhà nớc cải cách xây dựng chế độ doanh nghiệp hiện đại, một số doanh nghiệpnhân cơ hội thay đổi cơ chế kinh doanh, nuốt chửng tiền vay tín dụng của ngânhàng, tìm đủ mọi cách để trốn tránh nghĩa vụ trả nợ cho ngân hàng, làm chongân hàng nhà nớc đứng trớc cuộc khủng hoảng thất thoát tiền tệ Làm thế nào

để thúc đẩy việc nâng cao chất lợng nguồn vốn và hiệu quả kinh tế của doanhnghiệp, đồng thời với việc đảm bảo cho doanh nghiệp kinh doanh bình thờng,bảo đảm an ninh tín dụng ngân hàng, tiếp đó nâng cao chất lợng hoạt động tíndụng của ngân hàng, đã trở thành một vấn đề mang tính then chốt để thực hiệncải cách thơng mại hoá ngành ngân hàng một cách thuận lợi

1.1.6 Điểm mạng của các NHTM QD khó tinh giản, các NHTM CP chịu nhiều trói buộc

Kể từ khi NHTM phi quốc hữu từng bớc phát triển trở đi, đợc

sự cố gắng giúp đỡ của Ngân hàng nhân dân, mạng lới cơ quan chi nhánh củacác ngân hàng đều đợc mở rộng tơng đối lớn Tuy nhiên, do hệ thống ngânhàng Trung Quốc vẫn thể hiện cục diện bốn NHTM QD lớn lũng đoạn thị tr-ờng, quy mô của mấy NHTM CP rất nhỏ Trong việc mở rộng thị trờng chịu sựtrói buộc của Ngân hàng nhân dân và những hạn chế của chỉ tiêu giám sátNHTM QD không chỉ khó có thể hình thành đợc sự cạnh tranh bình đẳng cóhiệu quả, mà trong việc kinh doanh cũng tồn tại những yếu kém về quy mô,

8 Theo Tạp chí Thị trờng tài chính tiền tệ 15/10/2003

một vài ngân hàng chịu ảnh hởng mang tính khu vực, trong mạng lới cơ cấucũng nh trong việc khai thác thị trờng đều chịu sự trói buộc.

Bên cạnh đó, việc ngân hàng tăng thêm điểm mạng khó có thể thốngnhất đợc với việc nâng cao hiệu quả quy mô NHTM vận hành theo quy tắc thịtrờng phải định vị và thiết lập các cơ quan chi nhánh theo xu hớng của thị trờng

và khu vực thị trờng Nhng hiện nay thể chế và biện pháp quản lý này rất khóthay đổi trong thời gian ngắn

(1) Về việc thiết lập điểm mạng Hiện nay điểm mạng cơ sở củaNHTM 100% vốn nhà nớc đều thiết lập theo khu hành chính, mang đậm sắcthái cơ quan, mặc dù mấy năm gần đây đã áp dụng nhiều biện pháp, việc cảicách cơ cấu đã đóng cửa và sáp nhập một số chi nhánh, song vẫn gặp phải cảntrở rất lớn, tình hình này càng nghiêm trọng hơn ở đầu thế kỉ 21

(2) Về vấn đề đơn vị hạch toán kế toán Lấy ngân hàng chi nhánhcấp huyện là đơn vị hạch toán độc lập là cách làm của NHTM QD trong mấychục năm nay, vấn đề lớn nhất của cách làm này là không xét đến thực lực kinh

tế, không xét đến trình độ phát triển kinh tế các khu vực khác nhau, các ngànhnghề khác nhau và sự khác biệt về môi trờng bên ngoài, bất lợi cho việc huy

động tính tích cực của ngân hàng đại diện các cấp, bất lợi cho việc nâng caohiệu quả kinh tế của toàn ngành

1.1.7 Thiếu kinh nghiệm cạnh tranh quốc tế

Cùng với việc mở cửa hơn nữa thị trờng tài chính ở Trung Quốc,NHTM Trung Quốc ngoài việc phải cạnh tranh khốc liệt với các cơ quan tàichính khác ở trong nớc, còn phải đứng trớc thách thức của các cơ quan tàichính nớc ngoài trong khi tham gia cạnh tranh quốc tế Về phơng diện này, rõràng ngân hàng thơng mại Trung Quốc ở thế yếu, chủ yếu thể hiện ở:

(1) Ngoài ngân hàng Trung Quốc (chiếm 80% khu vực tài chính hảingoại của Trung Quốc, 40% thanh toán thơng mại quốc tế và 85% thanh toán

mại 100% vốn nhà nớc khác tơng đối ngắn, thiếu kinh nghiệm làm quen vớicác ngân hàng nớc ngoài, vì vậy mà tơng đối xa lạ với thông lệ đặt giá thamkhảo trong nghiệp vụ ngân hàng, công nghệ và quản lý trên quốc tế cũng làmột cản trở đối với các NHTM QD

(2) Trình độ công nhân viên chức kém, nhân tài quản lý cao cấp thiếunghiêm trọng;

9 Theo Tạp chí Thông tin kinh tế- xã hội Số 6/2003

(3) Phơng thức thông tin và quyết toán lạc hậu.

1.2 Những cải cách về chiều sâu của các NHTM QD và NHTM CP

Từ những phân tích trên đây có thể thấy, NHTM Trung Quốc đứng

tr-ớc khó khăn rất lớn, nếu không giải quyết hoặc giải quyết cơ bản những vấn đềtrên đây trong vòng vài năm Trong quá trình ngành ngân hàng Trung Quốckhông ngừng mở cửa, NHTM cũ sẽ ngày càng suy thoái, nhng nếu nhữngNHTM mới không rút ra bài học thì cũng có thể giẫm lên vết xe đổ NHTMmuốn thoát khỏi khó khăn thì phải đi sâu cải cách, mạnh dạn khai thác, từng b-

ớc cải thiện kinh doanh, cụ thể bao gồm những phơng diện sau đây:

1.2.1 Xử lý cấp bách nợ xấu

Sau khi Trung Quốc gia nhập WTO, các ngân hàng nớc ngoài đanglập kế hoạch chiếm lĩnh thị trờng rộng lớn của Trung Quốc vào năm 2006,chính quyền Bắc Kinh đang nóng lòng làm sạch lĩnh vực ngân hàng nhằm tăngcờng khả năng cạnh tranh với những ngân hàng trên thế giới Sau nhiều nămChính phủ buộc các ngân hàng cho các doanh nghiệp quốc doanh vay theo kếhoạch phát triển kinh tế chứ không vì lợi nhuận và sự không nỗ lực tìm cáchthu hồi nợ của các ngân hàng trong quá khứ, phần lớn các NHTM QD đều chịugánh nặng lớn của món nợ không hoạt động (non-performing loan: NPL) Nếutính theo hệ thống phân loại nợ 5 cấp mới thì số nợ không hoạt động trong d nợvay của Ngân hàng Trung Quốc là 27% và Ngân hàng Công thơng Trung Quốc

chính đã thành lập 4 công ty quản lý tài sản là China Orient, China Huarong,China Cinda và China Great Wall Từ năm 1999, Nhà nớc đã mua lại 1,39 tỷNDT nợ xấu, chiếm khoảng 20% của tổng số nợ vào thời điểm đó, các khoản

nợ không hoạt động đợc chuyển cho 4 công ty quản lý tài sản, mỗi công ty liên

đới với một trong bốn ngân hàng lớn và những công ty này có khoảng 10 năm

Trung Quốc hiện nay, các ngân hàng không đợc phép cơ cấu lại các khoản vốncho vay và chuyển quyền của các chủ tín dụng sang các nhà đầu t khác Việcnày dẫn đến ngời vay vốn chỉ có hai lựa chọn: hoặc thanh toán đầy đủ cáckhoản nợ của mình, hoặc thanh toán nợ bằng cách phá sản khi đã hoàn toànkhông còn khả năng hoạt động Trong trờng hợp China Huarong, công ty này

đã giải quyết 31 tỷ NDT nợ khó đòi tính đến cuối năm 2001 Trong số tài sản

mà China Huarong phục hồi đợc có hơn 80% là thông qua việc cơ cấu lại nợ,

10 Theo Tạp chí Thị trờng tài chính tiền tệ 15/10/2003

11 Theo Tạp chí Thị trờng tài chính tiền tệ 15/10/2003

trong đó chỉ có dới 3% là thông qua phá sản12 Ngoài ra, theo báo cáo tổng tỷ lệthu hồi trong năm 2002 là khoảng 50% và tỷ lệ thu hồi bằng tiền mặt chiếmkhoảng 20% Tuy nhiên nếu so sánh với tổng các món vay thì số nợ thu hồitrong năm 2001 chỉ khoảng 5,5% (xem bảng dới), do đó việc tham gia của các

đối tác nớc ngoài là hết sức cần thiết để đẩy nhanh quá trình giải quyết cácmón nợ xấu Công ty quản lý tài sản China Orient đã bán món nợ 217 triệuUSD đầu tiên của họ cho một nhà đầu t nớc ngoài vào tháng 4- 2003, mở rakhả năng bán đấu giá các khoản nợ của Trung Quốc cho các nhà đầu t nớcngoài13

Bảng 2: Tình hình hoạt động của các công ty quản lý tài sản của cácNHTM QD Trung Quốc

Ngân hàng Nông nghiệp Tổng số nợ

Nguồn: PwC, website của các công ty quản lý tài sản trên

1.2.2 Tăng cờng quản lý nội bộ, tuân theo cơ chế vận hành hiện đại

Hiện nay, trình độ quản lý và hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng

đều có sự khác biệt khá lớn, chứng tỏ nâng cao trình độ quản lý ngân hàng và

12 Theo Tạp chí Ngoại thơng 1-10/4/2003

13 Theo Tạp chí Thị trờng tài chính tiền tệ 15/10/2003

trình độ kinh doanh vẫn có một không gian khá rộng Vì vậy việc tăng cờngcông tác tự quản lý kinh doanh là trọng điểm cải cách, thông qua việc nhập vào

và thúc đẩy các phơng thức, phơng pháp và biện pháp quản lý kinh doanh hiện

đại tiên tiến mà ngân hàng nớc ngoài áp dụng phổ biến, không ngừng đổi mớichế độ, bố trí hợp lý cơ cấu nội bộ, hạ thấp giá thành, nâng cao hiệu quả quảnlý

Trong kinh doanh NHTM, một ngân hàng phải có chính sách và môhình kinh doanh thống nhất Xét mô hình của các NHTM QD, ta các ngânhàng này thành lập chi nhánh ở mọi cấp, cơ quan chi nhánh ở mỗi cấp đều ứngvới cơ quan của chính quyền địa phơng sở tại, ngân hàng mỗi cấp đều thu hút

tiền gửi và cho vay Kết quả: một là, tiền vốn của ngân hàng vận hành phân

tán, tiền vay của vô số ngân hàng cơ sở phân tán ở muôn vàn doanh nghiệpnhỏ, làm cho việc quản lý tiền cho vay trở nên rất khó khăn, tăng cờng đầu t l-ợng lớn nhân lực, vật lực là một trong những nguồn gốc chủ yếu tạo nên hiện t-

ợng tăng giá thành của ngân hàng và nợ không đòi đợc; hai là, sự can thiệp của

chính quyền địa phơng, yêu cầu ngân hàng cho những công trình không cóhiệu quả hoặc hiệu quả không rõ rệt vay tiền, ngân hàng cơ sở không có nănglực cũng nh các biện pháp để ngăn chặn, cũng là nguyên nhân quan trọng tạothành khoản nợ không thể đòi lại

Vì vậy, đồng thời với việc thu nhỏ và điều chỉnh kết cấu, công chức,ngân hàng thu hẹp một cách thích đáng quyền cho vay tiền của ngân hàng cơ

sở lên ngân hàng cấp trên cũng có thể coi là biện pháp quan trọng hiện naynhằm giảm bớt rủi ro, nâng cao chất lợng tiền vốn trong ngân hàng Cụ thể, đểgiảm tỷ trọng của vốn cho vay không hoạt động và giảm lỗ, các NHTM QD đãtăng cờng công tác quản lý pháp nhân và một trong những biện pháp là rútquyền của các chi nhánh cấp dới trong việc mở rộng vốn cho vay Do vậy, một

bộ phân đáng kể các chi nhánh địa phơng đã cho thấy thực tế là tỷ lệ vốn chovay/ tiền gửi đã giảm mạnh Tuy nhiên, nếu tính chung trên phạm vi toàn quốcthì chênh lệch giữa vốn cho vay và tiền gửi cha phải là vấn đề đáng lo ngại.Trên thực tế nhờ vào sự phát triển của thị trờng trái khoán, thị trờng hối phiếu,các thị trờng giao ngay và mua lại liên ngân hàng, các tài sản của NHTM đã đ-

ợc đa dạng hoá và việc mở rộng chênh lệch giữa vốn cho vay và tiền gửi là một

xu hớng khó tránh khỏi

Quản lý NHTM theo cơ chế vận hành của chế độ doanh nghiệp hiện

đại, có nghĩa là xây dựng chế độ doanh nghiệp hiện đại ở các NHTM, thựchiện quyền tài sản minh bạch, quyền lợi và trách nhiệm chính xác, rõ ràng,

phân tách giữa chính quyền với doanh nghiệp, quản lý khoa học, hệ thốngquyết sách, chấp hành và quản lý giám sát kiện toàn, làm cho NHTM thực sựtrở thành thực thể pháp nhân và chủ thể thị trờng kinh doanh tự chủ, tự chịu lỗlãi Vì vậy, phải kết hợp giữa cải cách NHTM với cải tổ, cải tạo và tăng cờngquản lý, xây dựng chế độ quyền tài sản ngân hàng minh bạch, riêng đối với cácNHTM QD, sự lựa chọn lý tởng nhất là cải tạo chế độ cổ phần, hình thành cơchế vận hành NHTM QD mới, đó là:

(1) Phân tán quyền tài sản Đánh giá, thanh toán tài sản và hạch toán

tiền vốn của các NHTM QD, trên cơ sở này phân tách quyền tài sản giữa cácchủ thể khác nhau, từ đó làm cho chủ thể tiền vốn minh bạch hoá, t nhân hoá.Lấy đó làm rõ ràng trách nhiệm và quyền lợi về tiền của chủ thể quyền tài sản,làm cho họ thực sự có động lực nội tại và sức sống bên ngoài trong hoạt độngkinh doanh

(2) Tập trung hoá quyền lực Thành lập đại hội cổ đông, Hội đồng

quản trị, Hội đồng giám sát theo thông lệ của ngân hàng thơng mại cổ phầnhoá, hình thành hệ thống kết cấu tổ chức ràng buộc lẫn nhau “tam quyền phânli” (tách rời ba quyền) Bảo đảm t cách pháp nhân độc lập của ngân hàng, thựchiện ràng buộc và điều tiết cân đối của quyền sở hữu đối với quyền kinh doanh

1.2.3 Dung hoà mối quan hệ giữa chính quyền và ngân hàng, ngân hàng

và các doanh nghiệp

Lâu nay, quan hệ giữa chính quyền với ngân hàng, giữa ngân hàngvới doanh nghiệp luôn là vấn đề nhức nhối trong vận hành NHTM ở TrungQuốc Do chuyển đổi chức năng chính phủ trì trệ, đặc biệt là các NHTM QDkhó mà xây dựng đợc hệ thống quản lý, giám sát và vận hành tiền vốn nhà nớcminh bạch giữa quyền và nghĩa vụ, hành vi của NHTM QD vừa chịu sự quản lýquá sâu của chính quyền, vừa phải quan tâm đến doanh nghiệp, làm choNHTM QD thờng vì một yêu cầu đặc biệt nào đó mà phải từ bỏ lợi ích thơngmại để cho vay hoặc chi trả đệm mọi khoản, trở thành ngời gánh vác “chứcnăng mang tính chính sách”, dẫn đến chất lợng tiền vốn trong ngân hàng ngàycàng kém, tỉ lệ tiền không trong sạch tăng, hiệu quả kinh tế giảm sút Vì vậy,

sự can thiệp của chính quyền đối với ngân hàng nên thể hiện ở xu hớng chínhsách ngành và điều chỉnh kết cấu

Trớc hết, phải làm thuận lợi quan hệ giữa chính quyền với ngân hàng

Đặc biệt đối với các NHTM QD, chỉ khi ngân hàng thực sự thoát khỏi nghĩa vụmang tính xã hội mà đáng lẽ do chính quyền đảm nhận, xoá bỏ sự can thiệp

của chính quyền các cấp đối với công việc nội bộ và hoạt động kinh doanh củangân hàng, thực sự xây dựng mục tiêu kinh doanh tối đa hoá lợi nhuận ngânhàng, thì ngân hàng mới có sự chuyển biến thực chất Vì vậy, phải tập trunggiải quyết tốt những vấn đề sau:

Thứ nhất, từng bớc xoá bỏ chức năng mang tính chính sách và nghĩa

vụ mà ngân hàng phải gánh vác, làm rõ tính chất thơng mại của ngân hàng

Điều này đòi hỏi chính quyền phải nhanh chóng chuyển đổi chức năng, giảmthiểu sự quản lý trực tiếp đối với việc kinh doanh của doanh nghiệp, từ đó giảmthiểu sự can thiệp mang tính chính sách không cần thiết đối với ngân hàng

Thứ hai, làm rõ mục tiêu kinh doanh tối đa hoá lợi nhuận và trách

nhiệm bảo đảm giữ và tăng giá trị tiền vốn nhà nớc của ngời kinh doanh ngânhàng đối với các NHTM QD Chuyển mục tiêu công tác của giám đốc các ngânhàng từ chỗ chính quyền chịu trách nhiệm lãnh đạo thành ngân hàng tự chịutrách nhiệm kinh doanh, nâng cao hiệu quả kinh doanh của ngân hàng, từ đólàm cho việc theo đuổi tối đa hoá lợi nhuận không còn là một sự thúc giục củalực lợng bên ngoài mà là động lực nội tại của ngân hàng các cấp Nhằm giảmthiểu sự can thiệp hành chính vào ngân hàng, cải cách cơ chế hình thành giám

đốc ngân hàng, thay đổi tình trạng của ngân hàng nhà nớc, các ban ngành tổchức, ban ngành nhân sự cùng quản lý nhân sự ngân hàng, xoá bỏ sự phân cấphành chính trong ngân hàng, chặt đứt quan hệ huyết thống giữa ngân hàng vớicơ quan chính quyền

Tiếp đó, tạo thuận lợi cho mối quan hệ giữa ngân hàng và doanhnghiệp Tín dụng là nền tảng của quan hệ giữa ngân hàng với doanh nghiệp.Hiện nay quan niệm về tín dụng của rất nhiều doanh nghiệp trong nớc yếu,năng lực trả nợ kém, dẫn đến chất lợng vốn tín dụng của ngân hàng giảm sútnghiêm trọng, tạo nên một lợng lớn các khoản nợ khó đòi, không đòi đợc, ảnhhởng tới chuỗi tín dụng của toàn xã hội Muốn thay đổi cục diện bất lợi này,một mặt phải thúc đẩy doanh nghiệp phát triển, tăng cờng sức cạnh tranh thị tr-ờng của doanh nghiệp thông qua đi sâu cải cách, đồng thời phải tăng cờng cơchế tự ràng buộc của doanh nghiệp Chế định pháp luật, pháp quy ràng buộc vàphạt đối với những hành vi nợ dai của doanh nghiệp, tăng cờng ý thức tín dụngcủa doanh nghiệp; mặt khác, phải tạo lập đợc quan hệ bình đẳng giữa ngânhàng và doanh nghiệp, lấy quan hệ kinh tế hàng hoá làm điểm nâng đỡ, đồngthời phát triển quan hệ tín dụng nhiều tầng bao gồm cả tín dụng thơng nghiệp,tín dụng tiêu dùng, quỹ tín dụng , thiết thực cải thiện tình trạng doanhnghiệp

1.2.4 Nâng cao trình độ quản lý và dịch vụ tín dụng

Trình độ quản lý và phục vụ tín dụng phản ánh địa vị và vai trò củamột ngân hàng trong phát triển kinh tế địa phơng Trong tình hình hiện nayhiệu quả kinh tế của doanh nghiệp giảm sút, ý thức tín dụng kém, chất lợngtiền vốn xấu đi, trình độ quản lý và phục vụ tín dụng càng trở thành khâu thenchốt quyết định ngân hàng có thể phát triển ổn định hay không Do vậy,NHTM phải nỗ lực hoàn thiện cơ chế giữ và tăng giá trị tiền vốn tín dụng, nângcao đến mức tối đa hiệu quả kinh tế Vì vậy các ngân hàng tiếp tục tăng cờngcông tác trên các phơng diện sau:

- Kiên trì áp dụng các kỹ thuật xếp hạng tín dụng nhất quán với cácnguyên tắc của NHTM, lấy quản lý rủi ro làm cơ sở Với việc chấm dứt cáckhoản vay theo yêu cầu của chính phủ, các ngân hàng đang yêu cầu tài sản thếchấp cho các món vay mới và dần dần đa các hệ thống xếp hạng tín dụng của

họ vào hoạt động

- Kiên trì “nguyên tắc ba tính”: tính an toàn của tiền vay, tính lu động

và tính lợi nhuận, để chú ý lẫn nhau, ràng buộc lẫn nhau, đạt đợc cân đối.Thay đổi phơng pháp quản lý cho vay cũ lấy quản lý tính lu động làm cơ sở,thích ứng với yêu cầu về quản lý tỉ lệ tiền vốn và tiền vay, lựa chọn hớng đầu tmột cách thận trọng và tích cực, lựa chọn những khách hàng cơ bản một cách

ổn thoả và sáng suốt, nắm vững ba khâu lớn: cho vay, thu hồi và quản lý mộtcách khoa học, khiến cho mỗi khoản tiền tín dụng đều đạt đợc hiệu quả tơng

đối

Đồng thời với việc phân loại trao quyền, nên nâng cao đẳng cấpquyết sách trong kinh doanh tín dụng, tập trung quyết sách, chọn những quyếtsách tốt nhất trong những quyết sách tốt, phát huy đầy đủ hiệu quả quy mô tiền

tệ, tập trung tiền tệ u tiên hỗ trợ những khách hàng chủ yếu, thiên về nhữngkhách hàng có sức cạnh tranh mạnh, hiệu quả cao, làm cho lợng tiền vốn cóhạn đem lại hiệu quả cao nhất

- Nâng cao chất lợng phục vụ, tăng cờng năng lực cạnh tranh Chất ợng phục vụ của ngân hàng không chỉ là chất lợng phục vụ ở quầy Đơngnhiên, chất lợng phục vụ ở quầy rất quan trọng, nó là một phơng diện quantrọng nữa của nghiệp vụ bán lẻ trong ngân hàng, hơn nữa là một kênh tuyêntruyền miệng quan trọng trong toàn xã hội, nếu phục vụ không tốt, khách hàng

l-sẽ đến những ngân hàng khác Nhng, một nghiệp vụ rất quan trọng nữa củangân hàng còn là nghiệp vụ bán buôn, hơn nữa, những nghiệp vụ này đòi hỏi

chất lợng phục vụ tổng hợp của ngân hàng Ví dụ, cho khách hàng gửi lợng tiềnlớn đợc hởng lãi suất u đãi, hoặc điều kiện vay và lãi suất vay khá u đãi, cố vấncho họ về quản lý tiền thu phí thấp và cố vấn về tài chính, hoặc dựa trên yêucầu của khách hàng tập hợp tiền vốn giúp họ, tạo điều kiện thuận lợi cho họ

đầu t, thờng xuyên đến nhà thăm hỏi khách hàng v.v Vì vậy, cải thiện phục vụ

có thể nâng cao sức cạnh tranh của ngân hàng, đồng thời do sự gia tăng trongcạnh tranh, ép các ngân hàng buộc phải cải thiện dịch vụ

- Đối với các NHTM QD cần tăng cờng phục vụ doanh nghiệp nhà

n-ớc (DNNN) ở Trung Quốc, DNNN luôn là xơng sống của nền kinh tế quốcdân, dù trong tình hình sau cải cách kết cấu kinh tế quốc dân phát sinh nhữngbiến động lớn, trên các mặt: tăng giá trị, lợi nhuận, thu thuế, mức độ ảnh hởng

và mức độ điều tiết DNNN vẫn là cây trụ đá giữa dòng trong nền kinh tế TrungQuốc Nhng, hiện nay sau khi DNNN bớc vào giai đoạn đánh trận quyết địnhchuyển đổi thể chế và điều chỉnh kết cấu, khá nhiều doanh nghiệp gặp phải rấtnhiều vấn đề từ tầng sâu mang tính tổng hợp, nh cơ chế kinh doanh không linhhoạt, cải tạo kĩ thuật lạc hậu, về tổng thể thể hiện ở chỗ DNNN còn cha thíchứng đợc với những thay đổi và yêu cầu của nền kinh tế thị trờng NHTM QD,với t cách là một kênh chính cung ứng tiền tệ cho các DNNN, phát huy vai tròquan trọng trong việc nâng đỡ các DNNN tồn tại và phát triển

- Điều chỉnh các chính sách cho vay liên quan đến việc cho cácdoanh nghiệp vừa và nhỏ vay vốn Đó là, các ngân hàng đã nhấn mạnh đến tầmquan trọng trong việc thành lập các bộ phận phụ trách công tác cấp vốn vaycho các doanh nghiệp vừa và nhỏ Những biện pháp khác đợc đa ra là việc xáclập một hệ thống đánh giá độ tin cậy phù hợp với các doanh nghiệp này và quy

định quyền hạn cấp vốn lu động, tăng giới hạn của lãi suất thả nổi đối với vốncho các doanh nghiệp vừa và nhỏ vay, tạo ra cơ chế hạn chế và kích thích đểtăng cờng hoạt động marketing vốn vay, tăng hiệu quả của vốn cho vay và tăngcờng công tác đổi mới hoạt động cho vay vốn

- Tăng cờng các khoản cho vay tiêu dùng đối với khách hàng Cùngvới sự phát triển của nền kinh tế Trung Quốc, các hộ gia đình ngày càng có xuhớng vay mợn để chi tiêu xây nhà và mua sắm ô tô Các khoản vay cho chi tiêu

từ ngân hàng Thơng mại và Công nghiệp Trung Quốc- một NHTM lớn nhất

n-ớc hiện nay- đã tăng 32 lần trong vòng 4 năm qua Theo sổ nợ của các ngânhàng, ngời tiêu dùng đợc vay từ 4 NHTM QD lớn đã tăng từ 1% lên 10% kể từnăm 1999 (Xem bảng 3) Điều này cho thấy một tín hiệu khả quan đối vớibảng cân đối tài sản của các NHTM QD Có lẽ cho đến nay, ngời tiêu dùng là

những khách hàng đáng tin cậy hơn các DNNN, ngời tiêu dùng có trách nhiệmtrả các khoản nợ cho ngân hàng cao hơn các DNNN.

Bảng 3: Tỷ lệ vay tiêu dùng trong sổ nợ của 4 NHTM

Nguồn: Deustche Bank 14

1.2.5 Xây dựng chiến l-

ợc kinh doanh thị trờng

Kinh doanh thị trờng là chỉ tất cả mọi hoạt đông của doanh nghiệp từ

sản xuất hàng hoá, định giá, quảng cáo đến thăm dò ý kiến khách hàng để thoảmãn nhu cầu của ngời tiêu dùng Căn cứ vào sự thay đổi của thị trờng và nhucầu của khách hàng, nó sẽ đổi từ chế độ bán hàng lấy hàng hoá làm trung tâmsang chế độ bán hàng lấy khách hàng làm trung tâm Sự xuất hiện của xu thế

phát triển NHTM thế kỷ XXI và thời đại kinh tế tri thức đòi hỏi những nhà tiền

tệ phải đổi mới tri thức, thay đổi quan niệm, nắm bắt lấy cơ hội cha từng cónày Vì thế, trong điều kiện nền kinh tế thị trờng, chiến lợc thị trờng mục tiêuxác định phải căn cứ vào yêu cầu lợi nhuận tối đa trên cơ sở xác định cơ hộiphát triển kinh doanh thị trờng để xác định một mục tiêu chiến lợc có tính khảthi Căn cứ vào hiện trạng của NHTM Trung Quốc, cần phải xây dựng mộtchiến lợc thị trờng mục tiêu nghiêng về nghiệp vụ ngoại tệ, nghiệp vụ quốc tếlấy khách hàng làm hạt nhân, lấy việc khai thác những ngành nghề trung gianlàm trọng điểm

1.2.5.1 Xây dựng cơ chế điều tra khảo sát thị trờng

Cơ chế điều tra khảo sát thị trờng là chỉ cơ chế mạng lới điều tra thịtrờng lấy nghiên cứu thị trờng, nghiên cứu khách hàng, nghiên cứu đồng

nghiệp, nghiên cứu bản thân làm nội dung công tác NHTM tiến tới thay đổi

tình trạng không hệ thống, không rõ ràng, lý luận kinh doanh thị trờng tơng đối

14 Tạp chí Far Eastern Economic Review 16/1/2003

735

781 768 Tổng cộng(tỷ USD): 840

mỏng của điều tra thị trờng hiện nay, cải tổ hoặc xây dựng 3 tổ chức điều trathị trờng là quy hoạch phát triển, kinh doanh thị trờng và tiểu tổ t vấn, xâydựng mạng lới điều tra thị trờng 3 cấp, thông qua mạng máy tính điện tử,nghiên cứu chính sách kinh tế, chính sách ngành nghề của nhà nớc và địa ph-

ơng cũng nh xu thế phát triển của các địa phơng; nghiên cứu sự phân bố và luthông của nguồn vốn cũng nh các thị trờng nghiệp vụ, tiến hành phân chia thịtrờng; nghiên cứu vấn đề pháp luật, tìm hiểu vấn đề pháp luật nào là quan trọngnhất, đối với tình hình ảnh hởng của ngân hàng mình nên áp dụng nh thế nàonhững bộ luật này; nghiên cứu tình hình và nhu cầu của khách hàng trên cácphơng diện; tìm hiểu và nắm bắt tình hình quản lý kinh doanh của đồngnghiệp, khách hàng và thành phần thị trờng, biện pháp chính sách và phơng h-ớng phát triển của thị trờng, thế mạnh và thế yếu của mình khi so sánh với đốithủ cạnh tranh, tăng cờng nghiên cứu địa vị của mình trong điều kiện nội bộ vàmôi trờng bên ngoài, nghiên cứu thị trờng, sản phẩm và tình hình của các nhân

tố kinh doanh khác Trong điều tra khảo sát, phải có sự nghiên cứu định lợngcẩn thận đối với các yếu tố thị trờng, xây dựng mạng lới cung cấp dữ liệu thực

sự tin cậy Trên cơ sở đó, thông qua máy tính điện tử tập trung thông tin, xử lý

và phân tích quyết sách, gửi văn bản đến lãnh đạo các ngân hàng chi nhánh,ngân hàng chủ quản làm quyết sách tham khảo, một khi đã đợc phê chuẩn thìlập tức thực thi, thông qua mạng máy tính điện tử kịp thời truyền bá thông tin,quảng cáo sản phẩm

1.2.5.2 Lấy khách hàng làm trung tâm, lấy nghiệp vụ trung gian làm trọng

điểm

(1) Giai đoạn đầu thế kỷ XXI, chú trọng ổn định kinh doanh, cải cách

và thúc đẩy sản phẩm tiền tệ hiện có

Các NHTM nên chú trọng ổn định kinh doanh, tránh rủi ro đặc biệt là

đối với các NHTM CP, do quy mô nhỏ nên phạm vi kinh doanh chịu ảnh hởngcủa khu vực, khai thác sản phẩm chịu hạn chế của việc nguồn tiền vốn không

đủ Nhiều năm trở lại đây, trên phơng diện sản phẩm ngành nghề, nghiệp vụngân phiếu đều chiếm một tỷ trọng khá lớn trong ngành ngân hàng , nhng ngânphiếu cá nhân, hối phiếu thơng mại thì không đợc coi trọng Điều tra thị trờngcho thấy, nguyên nhân chủ yếu của nó là lòng tin không cao, dễ nảy sinh cáchiện tợng nh ngân phiếu không có tác dụng, ngân phiếu giả, tài khoản không

có tiền , thị trờng khó chấp nhận đợc Đối với vấn đề này, cần nỗ lực triểnkhai dịch vụ thanh toán bảo đảm của ngân hàng điện thoại ngân phiếu, nghiệp

vụ đảm bảo hoặc nghiệp vụ t vấn của ngân hàng hối phiếu thơng mại, tạo điều

kiện cho việc phổ cập ngân phiếu và hối phiếu thơng mại Bên cạnh đó, trong

sự cạnh tranh kịch liệt của ngành ngân hàng, cần phát triển những nghiệp vụkhác để thu đợc nhiều lợi nhuận hơn nữa

(2) Sử dụng phơng thức phục vụ hiện đại

Cùng với sự phát triển của ngành dịch vụ hiện đại, phần lớn cáckhách hàng t nhân lớn đều không còn thoả mãn với phơng thức phục vụ theokiểu “quầy hàng” truyền thống nữa, yêu cầu ngân hàng phải đa ra dịch vụ quản

lý tài sản tổng hợp ở trình độ cao hơn

- NHTM cần phát triển những nét đặc sắc của mình, phân chia doanhnghiệp và quần chúng ra thành nhiều đối tợng phục vụ khác nhau, tiến hành kếthợp sản phẩm tiền tệ với các hạng mục dịch vụ, nhằm đúng vào những nhu cầukhác nhau của khách hàng, cung cấp dịch vụ đặc biệt cho thị trờng mục tiêu,khiến cho yêu cầu của khách hàng ngày càng đợc thoả mãn nhiều hơn Ví dụ,cung cấp các dịch vụ thanh toán từ thông tin, ký kết hiệp định, đóng các khoảnvay cho đến thế chấp ngoại tệ xuất khẩu cho những khách hàng lớn; tổ chứccác dịch vụ mang tính toàn diện nh t vấn, giao dịch chứng khoán ; ví dụ nhviệc thanh toán của bên mua gặp khó khăn thì có thể để trả góp trong thời giandài hoặc cung cấp các công cụ tiền tệ lu thông, chuyển nhợng trên thị trờngquốc tế; hoặc cung cấp các dịch vụ đại lý nh thế chấp, đảm bảo, công chứng,bảo hiểm cho một khoản vay nào đó

- Xây dựng chế độ khách hàng Cung cấp cho khách hàng những dịch

vụ đa tầng thứ bao gồm những nghiệp vụ quản lý nguồn vốn nh nhân viênnghiệp vụ, nhân viên t vấn, nhân viên quản lý tài sản, nhân viên phục vụ, giảiquyết các vấn đề về dịch vụ tiền tệ cho khách hàng, khiến cho ngân hàng cómối liên hệ mật thiết với khách hàng, trở thành một mắt xích tìm hiểu kháchhàng và tìm hiểu thị trờng, khiến cho những khách hàng tiềm ẩn trở thànhnhững khách hàng hiện thực, thực hiện thành công việc phát triển nghiệp vụ,khai thác thị trờng kinh doanh, đa ra đúng lúc các sản phẩm tiền tệ và hạngmục dịch vụ mới, khai thác và chiếm lĩnh mục tiêu thị trờng mới của các doanhnghiệp vừa và nhỏ

- Lấy nhu cầu thị trờng làm chỉ đạo, đa ra đúng lúc các sản phẩmmới Ví dụ, căn cứ vào yêu cầu của khách hàng, đơn giản hoá thủ tục và trình

tự xử lý nghiệp vụ, tìm tòi những mô hình dịch vụ ngân hàng mới phù hợp vớinhu cầu của thời đại, ra sức tổ chức lại các dịch vụ hiện có, tiếp tục phát triểndịch vụ ngân hàng điện thoại, mạng lới dịch vụ thẻ tín dụng, khiến cho khách

hàng có thể thấy đợc u điểm của việc quản lý tài sản tổng hợp, tiếp đó sẽ lôikéo theo các loại hình dịch vụ đồng bộ mới nh tài khoản thu phí ngân phiếu,nghiệp vụ giữ tiền đầu t ngoại tệ đảm bảo, dịch vụ công chứng, dịch vụ đại lý,

ký gửi ngân hàng , thay đổi hình thức quầy tiết kiệm hiện có và sự phân chia

đối với quầy chung, sử dụng hình thức dịch vụ một cửa, tạo môi trờng kinhdoanh tốt, xoá bỏ nỗi khổ xếp hàng của khách hàng, nâng cao hiệu suất côngviệc, khiến cho hiệu suất nguồn vốn đợc phát huy đầy đủ

1.2.6 Phát triển nghiệp vụ trung gian

1.2.6.1 Tính tất yếu của việc mở rộng nghiệp vụ trung gian

Nghiệp vụ trung gian của NHTM là chỉ nghiệp vụ lấy t cách là ngờitrung gian để cung cấp cho khách hàng các loại hình dịch vụ tiền tệ, từ đó thu

đợc một mức phí thủ tục nhất định Do thao tác của nghiệp vụ trung gian không

có những rủi ro về mặt tiền tệ, tỷ lệ lãi suất và tỷ giá hối đoái, không dẫn đến

sự thay đổi của việc phụ trách nguồn vốn, chỉ dựa vào danh tiếng, kỹ thuật, tintức và lao động của ngân hàng để giành lợi nhuận nên ngày càng nhận đợc sựchú ý của giới tiền tệ trong và ngoài nớc Thu nhập rất lớn của nghiệp vụ trunggian cũng khiến ngân hàng thoát khỏi mô hình kinh doanh tín dụng đơn nhất,trở thành nguồn gốc quan trọng của lỗ lãi ngân hàng Tỷ trọng của thu nhập philợi tức trong thu nhập kinh doanh của ngành ngân hàng ở Hồng Kông đạt đến

20 - 30%, ở Đức là khoảng 60% NHTM ở Trung Quốc do chịu những hạn chếtrên các mặt mô hình kinh doanh theo quan niệm truyền thống, nhân tài, kỹthuật nên nghiệp vụ trung gian phát triển không đầy đủ Căn cứ vào số liệuthống kê cho thấy, thu nhập từ nghiệp vụ trung gian của các NHTM trong cả n-

ớc cha chiếm đến 8% trong tổng thu nhập, cá biệt có những ngân hàng cha đến

nhiên cũng phải nỗ lực phát triển

(1) Do nhu cầu quản lý rủi ro yêu cầu các ngân hàng mở dịch vụtrung gian chuyển dịch và đề phòng rủi ro

(2) Chuyển dịch thể chế buộc các ngân hàng phải cố gắng mở ranghiệp vụ trung gian Việc thực hiện chế độ doanh nghiệp hiện đại, thay đổichế độ của doanh nghiệp quốc hữu và phát triển nhảy vọt của thị trờng t bản đãphá vỡ cục diện vốn tiền tệ gián tiếp nhất thống thiên hạ, vốn tiền tệ trực tiếpphát triển nhanh chóng, không gian phát triển nghiệp vụ cho vay và gửi tiềntruyền thống bị thu hẹp, một lợng lớn các khoản vay bị lắng xuống khiến chovốn ngân hàng bị ứ đọng Một khi tiền gửi bị thâm hụt, ngân hàng sẽ xuất hiện

15 Theo sách Ngành tiền tệ Trung Quốc bớc vào Thế kỷ mới (Trung tâm nghiên cứu Trung Quốc)

nhiều nguy hiểm phải gánh vác Để thoát khỏi việc nảy sinh tình trạng này thìphải ra sức phát triển nghiệp vụ trung gian

(3) NHTƯ tăng cờng giám sát buộc các NHTM phát triển nghiệp vụtrung gian mới có thể thoả mãn đợc yêu cầu của việc giám sát của NHTƯ.Việc khai thác nghiệp vụ trung gian đã trở thành việc làm quan trọng trongviệc phát triển NHTM, là thu đợc lợi nhuận, là bớc chiến lợc để giành đợcthắng lợi trong cạnh tranh

1.2.6.2 Các biện pháp phát triển nghiệp vụ trung gian

(1) Lấy thị trờng làm định hớng, lấy khách hàng làm trung tâm, từngbớc mở ra ngành nghề, phát triển nghiệp vụ trung gian từ một khởi điểm cao.Tiến hành nghiên cứu chiến lợc đối với nghiệp vụ trung gian, lợi dụng đầy đủ

hệ thống thông tin của ban ngành kinh doanh thị trờng để tiến hành dự đoán,phát huy u thế, đặc điểm của ngân hàng mình, ngắm đúng điểm nóng của thịtrờng, nh việc cải cách thể chế vốn đầu t của nhà nớc, cải cách chế độ tài chính,cải cách chế độ y tế, nhà ở, cải cách chế độ bảo hiểm xã hội, khai thác các loạihình nghiệp vụ trung gian để thoả mãn nhu cầu của khách hàng và hớng tớilũng đoạn ngành nghề có bớc đi, có kế hoạch, ví dụ thâm nhập vào các ngànhcơ sở nh đờng sắt, hàng không, đờng thuỷ Đồng thời chú trọng đến việc bồidỡng hoặc thu hút nhân tài trong lĩnh vực này, nâng cao tố chất nhân viên, xâydựng các chế độ quy định của nghiệp vụ trung gian để có thể nhanh chóngquán triệt thực hiện nghiệp vụ mới, hình thành hiệu ứng quy mô tổng thể

(2) Căn cứ theo các khu vực, tầng thứ, giai đoạn khác nhau, triển khaimột cách thích hợp nghiệp vụ trung gian.Triển khai nghiệp vụ trung gian ápdụng khoa học kỹ thuật cao, thu lợi cao đối với các thành phố phát triển, lấykhách hàng của khu vực làm trung tâm, triển khai các loại hình giao dịch nh

đại lý phát hành, bảo hiểm; đối với những khu vực đang phát triển, triển khaimột cách có lựa chọn nghiệp vụ trung gian, dựa vào u thế của ngành tiền tệ,nắm chắc những đặc điểm của ngành tiền tệ, nghiên cứu khai thác các sảnphẩm trung cấp của nghiệp vụ trung gian nh hàng không vũ trụ, khoa học kỹthuật cao, ngành ô tô, du lịch, bất động sản, ngành quảng cáo, đại lý thu phícầu, đờng, đờng cao tốc, làm thủ tục xuất cảnh, thẻ nộp phí đại lý quá cảnh,dịch vụ hỏi đáp tự động khiến cho nghiệp vụ trung gian phát triển theo hớng

đơn giản hoá thao tác, hiện đại hoá biện pháp và khiến cho thiết bị đợc ứngdụng một cách phù hợp; đối với các khu vực lạc hậu thì trớc tiên triển khai cácloại hình nghiệp vụ trung gian sơ cấp nh đại lý thu, trả, đại lý quản lý tài sảnv.v

1.2.7 Phát triển quốc tế hoá nghiệp vụ

1.2.7.1 Tính tất yếu của việc quốc tế hoá nghiệp vụ

Cạnh tranh quốc tế hoá cần phải từ các phơng diện tăng cờng lợinhuận ngân hàng, bất kể đó là nghiệp vụ bên ngoài hay nghiệp vụ bên trong,nghiệp vụ NHTM hay là nghiệp vụ ngân hàng đầu t, nghiệp vụ bán buôn haynghiệp vụ bán lẻ Nghiệp vụ quốc tế cơ bản nhất của NHTM chủ yếu bao gồm:nghiệp vụ ngoại hối, lu thông tiền tệ và thanh toán thơng mại quốc tế, tín dụngquốc tế, đầu t quốc tế, thuê mớn quốc tế v.v… Mặc dù những NHTM này vẫn khó có Trong thực tế, hầu hết kinhnghiệm chuyên môn đợc tập trung ở Ngân hàng Trung Quốc (chiếm 80% khuvực tài chính hải ngoại của Trung Quốc, 40% thanh toán thơng mại quốc tế và

vào giai đoạn sơ cấp, lĩnh vực nghiệp vụ nhỏ hẹp, cần phải đợc mở rộng nhanhchóng Nghiệp vụ quốc tế ngân hàng Trung Quốc chỉ giới hạn ở nghiệp vụNHTM truyền thống mà không đa nghiệp vụ ngân hàng đầu t thành trọng điểmcủa phát triển Trên thực tế, cùng với sự phát triển của thị trờng tiền tệ thế giới,

và hiện thực điều chỉnh cơ cấu kinh tế, không gian phát triển của nghiệp vụNHTM rộng hơn nhiều so với nghiệp vụ của NHTM truyền thống Bởi vậy,ngân hàng Trung Quốc cần phải khai thác tốt nghiệp vụ ngân hàng đầu t

NHTM không chỉ có thể làm nghiệp vụ của ngân hàng đầu t quốc tế

ở nớc ngoài mà còn có thể dựa vào thị trờng trong nớc khai thác nghiệp vụngân hàng đầu t có tính quốc tế ở trong nớc Điều 43 Luật ngân hàng thơngmại Trung Quốc quy định, NHTM không thể làm đầu t uỷ thác và nghiệp vụ cổphiếu ở trong nớc, nhng điều này không có nghĩa là NHTM chỉ có thể làmnghiệp vụ cho vay truyền thống ở trong nớc mà không thể làm nghiệp vụ chứngkhoán nào (trừ trái phiếu nhà nớc) Trên thực tế, Luật ngân hàng Trung Quốcchỉ quy định ngân hàng không thể tiến hành đầu t uỷ thác và mua bán cổ phiếu,

và cũng không quy định ngân hàng không thể kinh doanh nghiệp vụ ngân hàng

đầu t, phạm vi của nghiệp vụ ngân hàng đầu t rộng hơn nhiều so với phạm vicủa nghiệp vụ uỷ thác và cổ phiếu Bởi vậy, ngân hàng có thể làm nghiệp vụcủa ngân hàng đầu t, trừ nghiệp vụ của hai loại trên (đầu t uỷ thác và mua bán

cổ phiếu)

1.2.7.2 Chiến lợc quốc tế hoá nghiệp vụ

Cạnh tranh quốc tế là cạnh tranh của sức hấp dẫn đối với khách hàng.Loại cạnh tranh này đòi hỏi ngân hàng cung cấp cho khách hàng những dịch vụ

đa dạng và toàn diện Đa dạng hoá nghiệp vụ có thể nâng cao năng lực chống

16 Tạp chí Thông tin Kinh tế- Xã hội Số 6/03

rủi ro của ngân hàng, làm giảm rủi ro đầu t Tuy nhiên, u thế cạnh tranh củaquốc tế hoá ngân hàng lại có thể là u thế chuyên nghiệp hoá Trong kinh doanhquốc tế hoá ngân hàng, các phơng diện có u thế so sánh nhng nguồn vốn củangân hàng lại có hạn, phân tán nguồn vốn quá mức luôn luôn là đợc ít mấtnhiều, lợi bất cập hại Bởi vậy, ngân hàng phải căn cứ vào tình hình thực tế củamình mà lựa chọn kinh doanh đa dạng hoá hay kinh doanh chuyên nghiệp.

Về phơng diện này, Trung Quốc đã học tập kinh nghiệm của quốc tế

Ví dụ, năm 1998, ngân hàng Thuỵ Sĩ và ngân hàng liên hợp Thuỵ Sĩ kết hợpvới nhau thành ngân hàng lớn nhất thế giới - ngân hàng Thuỵ Sĩ Năm 1999,ngân hàng Thuỵ Sĩ tiến hành điều chỉnh nghiệp vụ, kinh doanh nghiệp vụ tiền

tệ thơng mại, trừ bất động sản, chuyên môn làm nghiệp vụ ngân hàng đầu t

Trên thực tế, hiện nay chính phủ Trung Quốc đã cho phép hai ngânhàng lớn là Ngân hàng Trung Quốc và Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc đợc

hàng Công thơng Trung Quốc- ngân hàng lớn nhất ở Trung Quốc cũng đã công

bố ý định niêm yết trên thị trờng chứng khoán trong vòng 5 năm tới, trong khingân hàng lớn thứ 6 ở Trung Quốc- China Merchants Bank, đã phát hành số cổphiếu trị giá 10,95 tỷ NDT (tơng đơng 1,32 tỷ USD) trên thị trờng chứng khoánnội địa và trở thành ngân hàng thứ 4 của nớc này tham gia thị trờng chứng

định cho phép các NHTM đợc tiến hành kinh doanh các “công cụ tài chínhphái sinh” bao gồm các giao dịch kỳ hạn về lãi suất và ngoại tệ, giao dịch kỳhạn về tài chính, giao dịch hoán đổi (swap) đối với lãi suất và tiền tệ, giao dịch

Vì vậy, các ngân hàng Trung Quốc cần phải tiến hành phân côngnghiệp vụ thích đáng, trong chiến lợc phát triển cố gắng tìm ra đặc sắc riêng

Về phơng diện quốc tế hoá nên phát huy u thế, tránh bị đồng nhất, tìm đợc chỗ

đứng của mình trong cạnh tranh

Trải qua mời mấy năm cải cách hệ thống ngân hàng, Trung Quốc đãhình thành một hệ thống NHTM đa tầng thứ cùng nhau tồn tại nh 4 NHTM

QD, NHTM CP quy mô lớn, NHTM CP loại nhỏ, NHTM địa phơng, các điểmtín dụng ở thành thị và nông thôn Các loại hình NHTM khác nhau, đặc trngnguồn vốn, trình độ quản lý của chúng cũng khác nhau Bởi vậy, trong quá

17 Theo Tạp chí Ngoại Thơng 1-20/2/2003

18 Theo Tạp chí Thị trờng tài chính tiền tệ 15/10/2003

19 Theo Tạp chí Ngoại Thơng 1-20/2/2003

trình quốc tế hoá, ngành ngân hàng Trung Quốc không thể tìm kiếm một môhình đơn nhất.

Đối với những ngân hàng có quy mô tơng đối lớn, nguồn vốn dồidào, trình độ quản lý cao hoặc khả năng đào tạo nhân viên mạnh có thể ápdụng chiến lợc của ngân hàng có tính tổng hợp Trên cơ sở lu thông vốn và kếttoán quốc tế, khoản vay ngoại hối hiện nay, chú trọng khai thác nghiệp vụ mớiphục hồi nh vốn công trình, quản lý chứng khoán, t vấn mua quốc tế Đối vớicác ngân hàng quy mô nhỏ, nguồn vốn ít có thể phát triển trọng điểm mộtnghiệp vụ quốc tế nào đó, ví dụ chỉ làm nghiệp vụ NHTM truyền thống trongphạm vi khu vực Đối với các cơ cấu ngân hàng mới phục hồi, nếu nh nguồnvốn cha chuẩn bị đủ, thị trờng trong nớc của Trung Quốc lại rất lớn, có thể pháttriển nghiệp vụ ở một phơng diện nào đó ở trong nớc, không nhất định phảiphát triển kinh doanh quốc tế hoá

Nói tóm lại, mô hình quốc tế hoá nghiệp vụ ngân hàng Trung Quốcphát triển theo nhiều loại hình khác nhau Thị trờng Trung Quốc rộng lớn, cơhội thị trờng trong nớc cũng rất nhiều, ngân hàng lựa chọn chiến lợc kinhdoanh dựa vào thị trờng trong nớc là một sự lựa chọn đúng đắn

1.2.8 Xây dựng chiến lợc phát triển điện tử hoá

Cùng với sự phát triển của kinh tế thị trờng, nhu cầu của xã hội đốivới dịch vụ tiền tệ, đặc biệt là dịch vụ thanh toán hiện đại hoá lấy mạng máytính điện tử làm đặc trng quan trọng càng ngày càng lớn, dịch vụ mạng máytính đã trở thành xu thế tất yếu cho sự phát triển của NHTM hiện đại Ngânhàng tích cực ứng dụng kỹ thuật mạng máy tính tiên tiến, bám sát và dự đoánchiều hớng phát triển của khách hàng, nhanh chóng xây dựng hệ thống ngânhàng hiện đại hoá, cung cấp cho khách hàng dịch vụ tiền tệ thuận tiện, nhanhchóng, chất lợng cao Đẩy mạnh quản lý, phòng tránh rủi ro, đẩy nhanh tốc độphát triển, cuối cùng nâng cao hiệu suất kinh doanh tổng thể cho toàn ngànhngân hàng Để đạt đợc mục tiêu này, các NHTM đang nỗ lực tiến hành:

1.2.8.1 Xây dựng mạng liên lạc với ngân hàng nhân dân, thực hiện kết nối việc nhận tiền gửi và trả tiền thông nhau trong cả nớc

Làm tốt việc quy hoạch chỉnh thể, tăng cờng đầu t khoa học kỹ thuật,xây dựng mạng lới chi trả, quyết toán, thanh toán trong cả nớc kiện toàn hoànthiện, từng bớc xây dựng mạng lới liên kết với hệ thống chi trả của Ngân hàngNhân dân, thực hiện việc nhận tiền gửi và trả tiền thông nhau trong cả n ớc đốivới cả dịch vụ công và dịch vụ t Vì thế, vấn đề mà các NHTM phải giải quyết

trớc tiên chính là việc ngân hàng chủ quản thống nhất quy hoạch, quản lý vàgiám sát mạng lới chi trả, quyết toán, thanh toán của các ngân hàng, lợi dụng

sự linh hoạt trong kinh doanh, u thế điều chỉnh thuận tiện, khiến cho việc điện

tử hoá ngân hàng phát huy đợc công dụng của mạng lới chỉnh thể

1.2.8.2 Xây dựng mạng lới thanh toán điện tử trong cả nớc

Lấy thẻ tín dụng làm chủ chốt, xây dựng mạng lới chi trả bằng thẻ tíndụng, mạng lới trả tiền liên thông trong cả nớc bằng máy ATM, mạng lới tiêudùng toàn quốc bằng máy POS và trung tâm trao quyền tập trung, hình thànhmạng lới thanh toán toàn quốc, mạng lới trao đổi thông tin lấy thẻ làm công cụthanh toán chủ yếu, để cuối cùng xây dựng đợc điều kiện tạo mạng lới chuyểntài khoản, trao quyền bằng thẻ ngân hàng hoàn chỉnh, thống nhất trong cả nớc,cung cấp cho dịch vụ thơng mại điện tử sự đảm bảo quan trọng trong thanhtoán điện tử trên mạng, đặt nền móng cho việc hình thành mạng lới dịch vụtiền tệ t nhân và nhà nớc hiện đại hoá

1.2.8.3 Từng bớc xây dựng hệ thống mạng lới dịch vụ khách hàng tổng hợp

Hiện nay, do sự ra đời liên tục của các ngân hàng điện thoại, máy rúttiền tự động, dịch vụ ngân hàng trên mạng, nên trên thực tế, khoảng cách giữangân hàng và khách hàng càng ngày càng đợc rút ngắn, hạng mục dịch vụ củacác ngân hàng cũng theo đó mà phát triển rầm rộ, cái mà khách hàng phải đốidiện là điện thoại, máy ATM, làm thế nào để tiến hành đối thoại trực tiếp vớikhách hàng chính là vấn đề mà hệ thống mạng lới dịch vụ khách hàng tổng hợpphải giải quyết Lợi dụng hệ thống này không chỉ có thể cung cấp cho kháchhàng chức năng xử lý nghiệp vụ mà còn có thể thoả mãn nhu cầu thông tin cánhân hoá của họ Trớc tiên vận dụng định hớng liên hệ, tức định hớng thúc đẩytiêu thụ, nắm bắt những yêu cầu khác nhau của nhóm khách hàng, lợng tiềnvốn mà khách hàng có, ý tởng đầu t, sách lợc đầu t, tỷ lệ đầu t phân tán , sau

đó lợi dụng hệ thống máy tính để thiết lập chế độ khách hàng cố định, cungcấp cho khách hàng phơng án quản lý tài sản thiết kế đặc biệt, cung cấp cho họdịch vụ tiền tệ thống nhất nh thanh toán, quyết toán, thông tin

1.2.8.4 Hoàn thiện mạng thông tin quản lý nội bộ

Xây dựng hệ thống thông tin quản lý ngân hàng lấy ngân hàng chủquản làm trung tâm, liên kết các ngân hàng chi nhánh ở các thành phố, trungtâm, phổ cập các ngân hàng chi nhánh bộ phận cấp hai, đổi mới mạng lới nội

bộ, tích cực khai thác hệ thống máy tính mới Hệ thống thông tin quản lý ngânhàng giúp nâng cao hiệu suất xử lý thông tin, hỗ trợ các ban ngành quản lý chế

định, chấp hành, giám sát và quyết sách, khống chế các hành vi kinh doanh củadoanh nghiệp, thực hiện mục tiêu quy hoạch của nó Cho dù là hệ thống nghiệp

vụ chủ yếu của doanh nghiệp tiền tệ nh “nghiệp vụ lu trữ”, “nghiệp vụ thẻ tíndụng”, “nghiệp vụ quốc tế” hay là hệ thống nghiệp vụ tơng quan khác mớihình thành thì cũng đều là nguồn gốc thông tin cơ sở của mạng lới thông tinquản lý tiền tệ Ngân hàng chủ quản tiến hành thu thập, lu giữ, xử lý, truyền và

sử dụng tổng hợp nguồn thông tin của các ngân hàng chi nhánh cấp một, cấphai, phục vụ cho các cơ tầng quản lý kinh doanh của doanh nghiệp tiền tệ, tiếntới cung cấp chỗ dựa chính sách và dịch vụ cho lãnh đạo doanh nghiệp Thôngqua hệ thống chuyển tải, kịp thời tuyên truyền phơng châm, chính sách củangân hàng chủ quản cho các ngân hàng chi nhánh, đồng thời thông qua mạngtiệp nhận thông tin phản hồi về tình hình quán triệt chấp hành của cơ quan chinhánh, nâng cao một cách có hiệu quả hơn nữa trình độ quản lý kinh doanh

1.2.8.5 Từng bớc xây dựng mạng lới nghiệp vụ quốc tế

Liên tục xây dựng và kiện toàn hệ thống mạng lới giữa các ngân hàngtrong cả nớc, lấy các chi nhánh ngân hàng đóng trụ sở tại các thành phố trungtâm làm trung tâm, xây dựng hệ thống xử lý nghiệp vụ quốc tế, liên kếtSWIFT, tình bớc phát triển EDI (trao đổi dữ liệu điện tử), hình thành hệ thốngthanh toán ngoại tệ

1.2.8.6 Căn cứ vào tình hình tiền vốn, từng bớc xây dựng hệ thống ngân hàng trên mạng

Ngân hàng trên mạng nhờ vào mạng Internet và các mạng thông tincông cộng khác, liên kết ngân hàng với các đầu mối máy tính của doanhnghiệp và cá nhân, khiến cho nghiệp vụ chăm sóc khách hàng không phải chịunhững hạn chế về thời gian, không gian, nếu không đủ cửa thì có thể giải quyếtcác công việc nh chuyển khoản, mua hàng, t vấn Nó bao gồm 3 bộ phận

“ngân hàng cá nhân”, “ngân hàng doanh nghiệp” và “thanh toán trên mạng”,khách hàng có thể căn cứ vào những nhu cầu khác nhau mà tùy ý lựa chọn.Hiện nay, ngân hàng trên mạng đang ở vào giai đoạn bắt đầu bớc những bớc đi

đầu tiên Có ngân hàng sau khi lên mạng chỉ cung cấp dịch vụ thông tin tiền tệ

mà cha thật sự thực hiện việc chuyển khoản, quyết toán, gửi và cho vay trênmạng Thế kỷ XXI là thời đại của điện tử, ngân hàng phải coi trọng việc pháttriển và khai phá ngân hàng trên mạng, tổ chức nhân lực, vật lực nghiên cứu cơchế bảo hiểm và cơ chế bảo đảm an toàn của ngân hàng trên mạng, làm tốtcông tác chuẩn bị phòng tránh rủi ro, lên mạng có kế hoạch, chiếm thị trờngtrên mạng, thoả mãn yêu cầu phát triển kinh tế và của khách hàng

2 Đối với các NHTM có vốn đầu t nớc ngoài (ĐTNN)

2.1 Khái quát tình hình phát triển của các ngân hàng có vốn ĐTNN

Kể từ khi thực hiện mở cửa năm 1979, các ngân hàng có vốn ĐTNN

đã bắt đầu xâm nhập thị trờng Trung Quốc đánh dấu bằng việc Ngân hàngXuất nhập khẩu Nhật Bản đặt văn phòng đại diện ở Bắc Kinh vào tháng12/1979 Tiếp đó, tháng 9/1990, Quốc vụ viện thông qua việc cơ quan tài chính

có vốn ĐTNN có thể lập các cơ quan tài chính có tính chất kinh doanh ở ThợngHải Bốn ngân hàng chi nhánh có vốn ĐTNN ở Thợng Hải gồm Ngân hàng HốiPhong, Ngân hàng Tra Đả, Ngân hàng Đông á, Ngân hàng Hoa Kiều đựocphép đăng kí và mở rộng phạm vi kinh doanh Năm 1992, cho phép 7 thànhphố Đại Liên, Thiên Tân, Thanh Đảo, Nam Kinh, Ninh Ba, Phúc Châu vàQuảng Châu đợc thu hút các cơ quan tài chính có tính chất nh doanh nghiệp cóvốn ĐTNN và đến năm 1995 Bắc Kinh cũng đợc cho phép Tháng 3/1997, đợc

sự thông qua của Ngân hàng Nhân Dân Trung Quốc, 9 ngân hàng có vốn

ĐTNN đăng kí ở khu vực thơng mại tài chính Lục Gia Thuỷ tại phố Đông –Thợng Hải bắt đầu chính thức tiến hành thí điểm kinh doanh đồng NDT Tháng8/1998, Thâm Quyến trở thành thành phố thứ hai đợc cho phép các ngân hàng

có vốn ĐTNN kinh doanh thí điểm đồng NDT, đồng thời Ngân hàng Nhân Dâncòn đa ra 4 biện pháp nhằm hoàn thiện một số quy định có liên quan cụ thể là:(1) cho phép duyệt các dự án tăng lợng vốn hoạt động bằng NDT nhng không

đợc vợt quá 100 triệu NDT; (2) nới lỏng việc khống chế các khoản cho vay đốivới các ngân hàng khác; (3) cho phép thành lập các phiếu gửi tiền định kỳ cóthể chuyện nhợng với số tiền lớn; (4) cho phép các ngân hàng có vốn ĐTNN đ-

ợc tham gia cấp vốn, cho vay liên ngân hàng bằng đồng NDT Đến tháng8/1999, các ngân hàng có vốn ĐTNN ở Thợng Hải đợc mở rộng phục vụ cho cảkhách hàng ở hai tỉnh Giang Tô và Chiết Giang, còn các ngân hàng có vốn

ĐTNN ở Thâm Quyến đợc mở rộng phục vụ ở 3 tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây

và Hồ Nam Tháng 1/2000, thống đốc Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc chínhthức tuyên bố quyết định xoá bỏ việc hạn chế khu vực về cơ cấu của các ngânhàng có vốn ĐTNN tại Trung Quốc Sau khi gia nhập WTO, các ngân hàng cóvốn ĐTNN đợc phép kinh doanh đồng NDT với các công ty Trung Quốc sau 2năm kể từ khi gia nhập và với các cá nhân Trung Quốc sau 5 năm Đồng thời,các ngân hàng có vốn ĐTNN có thể nắm giữ 15% tỷ trọng tiền gửi là ngoạihối, 10% tiền gửi là NDT, 20-30% tiền cho vay là ngoại hối và 15% tiền cho

20 Theo Tạp chí Nghiên cứu kinh tế Số 301/2003

Nếu tính trong giai đoạn trớc khi gia nhập WTO, có 191 ngân hàngnớc ngoài hoạt động ở Trung Quốc, trong đó 92% là chi nhánh của các ngânhàng nớc ngoài, số còn lại là các ngân hàng liên doanh Tỷ lệ thâm nhập củacác ngân hàng nớc ngoài tính theo số ngân hàng hay chi nhánh là khá cao- lầnlợt là 52% và 14% trong toàn bộ ngành ngân hàng Trung Quốc Tuy nhiênchúng chỉ chiếm ít hơn 3% tài sản, 2% vốn cho vay và khoảng 0,1% tiền gửi.Mặc dù vậy, hầu hết các ngân hàng nớc ngoài đều trở nên có lãi trong vòng 12-

18 tháng kể từ khi bớc vào thị trờng Trung Quốc Phần lớn thu nhập trên tài sảncủa họ đợc giới hạn ở kinh doanh ngoại tệ - đạt 24% thị phần cho vay bằngngoại tệ và 45% trong thanh toán quốc tế và phần lớn khách hàng là liên doanhgiữa trong nớc với nớc ngoài ở dọc bờ biển Trung Quốc Chỉ có một vài ngânhàng, chủ yếu là liên doanh với những tổ chức mạnh của Hồng Kông hoặc cácnớc Châu á khác, đã phát triển chiến lợc dài hạn nhằm tới các phân đoạn thị tr-

2.2 Chiến lợc mở cửa cho các ngân hàng có vốn đầu t nớc ngoài

Trong việc thu hút, mở cửa cho các ngân hàng có vốn ĐTNN, TrungQuốc đã thận trọng xem xét các góc độ, phân tích tình hình từ nhiều khía cạnh

Đó là, việc thu hút các ngân hàng nớc ngoài phải thống nhất với chính sáchphát triển cải cách mở cửa, phải giúp cho nền tài chính, kinh tế phát triển, tạo

điều kiện cho Trung Quốc hội nhập với nền tài chính quốc tế Nhìn từ góc độ

đó, việc thu hút các ngân hàng nớc ngoài đợc thực hiện theo chiến lợc từng

b-ớc, thống nhất với chiến lợc phát triển kinh tế tài chính trong từng giai đoạn

- Trong giai đoạn thứ nhất, thời kỳ mới tiến hành cải cách và mở cửa,

mục đích chủ yếu của việc thu hút các ngân hàng nớc ngoài là thông qua cácngân hàng có vốn ĐTNN để thu hút ngoại tệ Đồng thời do nền tài chính trongnớc còn lạc hâu nên không thể cùng các ngân hàng có vốn ĐTNN cạnh tranhbình đẳng, do vậy việc giám sát quản lý và chính sách đối với các ngân hàng cóvốn ĐTNN phổ biến theo dạng bảo hộ Đó là xác định thị trờng cho các ngânhàng có vốn ĐTNN về mặt phạm vi hoạt động và quản lý kinh doanh, tiến hànhhạn chế khu vực và số lợng chi nhánh

- Trong giai đoạn thứ hai, thời kỳ cải cách thuận lợi và phát triển,

ngoài mục đích thu hút ngoại tệ thì còn có mục đích phát triển thị trờng tàichính trong nớc Vì vậy, việc quản lý giám sát và chính sách cho các ngânhàng có vốn ĐTNN đợc từng bớc nới lỏng, từng bớc thiết lập và mở rộng sựhạn chế số lợng chi nhánh và khu vực hoạt động

21 Theo Tạp chí Thông tin Kinh tế – Xã hội Số 6/2003

- Trong giai đoạn thứ ba, giai đoạn này là giai đoạn mà nền tài chính

trong nớc, nền kinh tế dần dần phát triển chín muồi, năng lực cạnh tranh củangành ngân hàng trong nớc đợc nâng cao, lúc này mở rộng hoàn toàn lĩnh vựccho các ngân hàng có vốn ĐTNN vừa có thể nâng cao hiệu suất của toàn bộnền tài chính vừa làm cho các ngân hàng trong nớc không ngừng mở rộng vàphát triển trong cạnh tranh, tạo điều kiện cho quá trình quốc tế hoá ngành ngânhàng

Sau khi Trung Quốc gia nhập WTO, chính sách của các ngân hàng cóvốn ĐTNN sẽ hớng tới giai đoạn thứ ba Sự mở cửa cho các ngân hàng có vốn

ĐTNN sẽ càng tiến thêm một bớc Các ngân hàng có vốn ĐTNN có nhiều u thếcạnh tranh so với các ngân hàng trong nớc:

Thứ nhất, u thế về quy mô kinh tế Rất nhiều ngân hàng có vốn

ĐTNN có quy mô lớn, ví dụ nh sau khi ngân hàng Hoa Kỳ sáp nhập với ngânhàng Tịnh Lữ thành tập đoàn, tổng tài sản đã đạt đến 700 tỷ USD Ngân hànghàng đầu Nhật Bản là ngân hàng Phú Sĩ sau khi sáp nhập với ngân hàng Hng

Thứ hai, u thế về phạm vi kinh doanh Những năm gần đây, các ngân

hàng quốc tế có xu hớng sáp nhập, Mỹ cũng đã chính thức thông qua dự án luậthiện đại hoá thị trờng tài chính, cho phép các ngân hàng đợc kinh doanh trênmọi phơng diện nghiệp vụ Điều này sẽ làm giảm các chi phí, hạ thấp các nguycơ tài chính, phục vụ doanh nghiệp trên mọi mặt, nảy sinh hiệu ứng kinh tếphạm vi Trong khi đó Trung Quốc sử dụng các thể chế phân nghiệp, vì thếtrong một số giai đoạn nhất định sẽ xuất hiện xu thế cạnh tranh không lànhmạnh

Thứ ba, thiết bị kỹ thuật tiên tiến, đặc biệt là điện tử hoá cao độ làm

cho các nghiệp vụ kết toán của ngân hàng nhanh chóng hơn , hiệu suất caohơn

Thứ t, về quản lý tổ chức Các cơng vị trong ngân hàng có vốn ĐTNN

thông thờng đợc phân công một cách hợp lý, trách nhiệm rõ ràng Ví dụ nh,các nghiệp vụ tín dụng bình thờng do các phòng phát triển thị trờng, phòngthẩm tra tín dụng, phòng xử lý và quản lý các vấn đề tín dụng tiến hành Cácphòng khác nhau có chức năng riêng của nó, đặc biệt các ngân hàng luôn lấylợi ích của khách hàng làm trọng , ví dụ trong việc kết toán xuất nhập khẩuthông thờng mỗi năm đều có hạn mức tín dụng cho khách hàng… Mặc dù những NHTM này vẫn khó có

22 Theo Sách: Ngành ngân hàng Trung Quốc- Những xung đột trong đầu t nớc ngoài (Trung tâm nghiên cứu Trung Quốc)

Thứ năm, về nguồn nhân lực Thông qua tiền lơng cao và các chế độ

phúc lợi xã hội tốt (ví dụ lãi suất tín dụng nhà ở thấp) nên thu hút đ ợc các cán

bộ cốt cá0n của các ngân hàng trong nớc và đội ngũ sinh viên mới tốt nghiệp utú

Tóm lại, do đờng lối cải cách và mở cửa hệ thống ngân hàng củaChính phủ, các ngân hàng có vốn ĐTNN đang ngày càng phát triển và mở rộng

ở Trung Quốc Tuy nhiên bên cạnh đó, cũng cần chú ý sử dụng các biện phápgiám sát quản lý các ngân hàng này nhằm tránh việc các ngân hàng nàychuyển rủi ro từ bên ngoài vào đồng thời tích cực hớng dẫn các ngân hàng nàytham gia vào các chiến lợc cải cách phát triển kinh tế nói chung và ngành ngânhàng Trung Quốc nói riêng

III Những bài học kinh nghiệm rút ra từ cải cách hệ thống NHTM TQ

Cùng chung một nền tảng của chế độ kinh tế, Việt Nam và TrungQuốc có nhiều nét tơng đồng trên công cuộc cải cách nền kinh tế nói chung vàcải cách hệ thống ngân hàng thơng mại nói riêng Cuộc chuyển đổi ở cả hai n-

ớc đều đặt ra những vấn đề nan giải giống nhau, đặc biệt là trong lĩnh vực ngânhàng Trong lĩnh vực này, tuy cả hai nớc đã đạt đợc một bớc tiến khá dài và đã

có những cố gắng đáng kể để đi kịp với những bớc chuyển đổi chung, nhng vẫncòn nhiều vấn đề nan giải mà cả hai nớc phải tiếp tục giải quyết, trong đónhững kinh nghiệm của Trung Quốc có thể trở thành bài học quý báu cho ViệtNam:

1 Về cơ cấu lại tổ chức

Trong hệ thống tổ chức NHTM Trung Quốc hiện nay, tỷ lệ các ngânhàng lớn, vừa và nhỏ còn cha hợp lý; việc phân bố khu vực, kết cấu quy mô củangân hàng vẫn cha thích hợp với yêu cầu của cải cách kinh tế Trớc tình hìnhnày, với tinh thần cải cách, Trung Quốc đa ra nguyên tắc “tiết kiệm, hợp lý,tinh giản, hiệu quả cao”, từng bớc giảm bớt các tầng thứ quản lý của NHTMNhà nớc và các chi nhánh Các chi nhánh cấp tỉnh từng bớc hợp nhất với chinhánh ngân hàng thành phố thủ phủ của tỉnh đó Đồng thời, tiếp tục cải cáchchế độ cổ phần của các NHTM khu vực; đẩy nhanh việc thành lập NHTMthành phố trên cơ sở hợp nhất quỹ tín dụng, hình thành các NHTM ở thành phốtrung tâm; xây dựng thêm các ngân hàng ở các huyện thị kinh tế phát triểnnhằm phục vụ tốt hơn cho việc phát triển của các địa phơng Hơn nữa, nhanhchóng xoá bỏ chức năng mang tính chính sách và nghĩa vụ mà ngân hàng phảigánh vác, làm rõ tính chất thơng mại của ngân hàng Điều này đòi hỏi chính

quyền phải nhanh chóng chuyển đổi chức năng, giảm thiểu sự quản lý trực tiếp

đối với việc kinh doanh của doanh nghiệp, từ đó giảm thiểu sự can thiệp mangtính chính sách không cần thiết đối với ngân hàng Nhà nớc hỗ trợ giúp đỡ cácNHTM QD chuyển từ thành lập các ngân hàng chi nhánh theo khu vực hànhchính sang thành lập ngân hàng chi nhánh theo yêu cầu của thị trờng, tích cựcgiúp đỡ ngân hàng thực hiện chiến lợc tập trung, nâng cao quyền tự quyết củacác ngân hàng

2 Về cơ chế vận hành

Trớc hết, tăng cờng quản lý rủi ro và tính lu động thống nhất củaNHTM NHTM là một pháp nhân đơn nhất, do vây đòi hỏi ngành này cần phải

có tính lu động thống nhất Trong cơ chế vận hành hiện nay, khó khăn lớn nhất

mà Trung Quốc phải đơng đầu là cơ chế điều khiển bên trong của những ngânhàng này không kiện toàn, nhiều năm nay thể chế pháp nhân thống nhất đãkhông tồn tại Trớc tình hình đó Trung Quốc xác định, điều quan trọng trongcải cách từ nay về sau là kiên quyết quán triệt “Luật Ngân hàng thơng mại”từng bớc đảm bảo quản lý kinh doanh theo luật, xây dựng cơ chế quản lý kinhdoanh trong đó quyền hạn và trách nhiệm rõ ràng, lãnh đạo từ trên xuống dới,thống nhất điều chỉnh, tập trung quản lý, phân cấp kinh doanh, kiểm tra theotháng Để tăng cờng quản lý thống nhất pháp nhân NHTM, Trung Quốc đặt raphải điều chỉnh các chi nhánh ngân hàng theo nguyên tắc hiệu quả và lợi ích,cho phép các ngân hàng thua lỗ kéo dài sáp nhập hay phá sản

3 Về cơ cấu lại tài chính

Hoàn thiện việc quản lý tỷ lệ trả nợ và một loạt hệ thống chỉ tiêu củaNHTM Trung Quốc dựa vào thông lệ quốc tế từng bớc bổ sung tiền vốn chocác NHTM nhất là các ngân hàng của Nhà nớc, tăng mức đầy đủ số vốn cầnthiết, tăng cờng khả năng trấn áp rủi ro cho nó

Tiếp theo là thực hiện các biện pháp hữu hiệu giải quyết vấn đề tài

sản Hiện nay, số lợng tài sản không chính đáng của NHTM tăng lên hàngnăm, bắt buộc Trung Quốc phải tiến hành giải quyết Nguyên nhân hình thành

số tài sản không chính đáng này thì có nhiều nên việc giải quyết đòi hỏi phải

có sự nỗ lực từ nhiều phía, đặc biệt là ba đơn vị ngân hàng, tài chính và doanhnghiệp Nhằm ngăn chặn tình trạng vốn ngân hàng bị “treo” khi doanh nghiệpphá sản, ngân hàng bắt buộc phải tham gia vào ban thanh toán nợ nần, đồngthời phải làm cho khả năng quản lý rủi ro bên trong ngân hàng mạnh lên Căn

cứ vào “Quy tắc thông thờng về khoản vay”, ngân hàng xác định rõ ràng điều

kiện cho vay, mở rộng việc bảo lãnh cho vay, đặt cọc khoản vay Bất cứ đơn

vị hay cá nhân nào đều không đợc can thiệp vào quyền tự chủ của ngân hàng.Việc giải quyết căn bản vấn đề tài sản không chính đáng của ngân hàng phụthuộc nhiều vào sự cải cách thành công của các doanh nghiệp nhất là cácdoanh nghiệp Nhà nớc Mục tiêu tới năm 2006, Trung Quốc sẽ cải cách 4NHTM QD theo hớng đa các ngân hàng này trở thành các NHTM hiện đại cỡlớn, hoạt động lành mạnh trên thị trờng Trong đó, biện pháp chính mà TrungQuốc đa ra đó là chuyển các NHTM 100% vốn Nhà nớc thành các ngân hàng

cổ phần trong đó Nhà nớc nắm cổ phần chi phối Hơn nữa, để làm giảm nhẹcác khoản cho vay xấu, việc thành lập các công ty quản lý tài sản với đầy đủquyền giải quyết tình hình nợ khó đòi Các công ty này hiện đang chịu tráchnhiệm trớc hết đối với việc mua các khoản nợ khó đòi từ 4 NHTM QD theo giátrị sổ sách, điều đó đã tạo ra cho các ngân hàng này nguồn trợ cấp để làm sạchdanh mục vốn cho vay của mình Hoạt động kiểm toán các khoản nợ khó đòi đ-

ợc tiến hành khá thành công, và đa ra cơ hội cho cả các nhà đầu t trong vàngoài nớc- những ai muốn nắm cơ hội đối với các nguồn tài sản này

Về việc thực hiện công tác thanh lý toàn diện tài sản tiền tệ trên toànquốc Để triển khai công tác này, Trung Quốc yêu cầu các ngân hàng trớc hếtcần thanh lý thực sự, tìm rõ con số, truy thu theo pháp luật, duy trì quyền nợ,xây dựng những quy định, quản lý quy phạm, xác định rõ ràng nhiệm vụ,nghiêm khắc kiểm tra Tham khảo các kinh nghiệm và kĩ thuật tiên tiến quản lýchất lợng vốn của các ngân hàng quốc tế, trên cơ sở thí nghiệm từng bớc, cácngân hàng triển khai các biện pháp kiểm tra và phân loại 5 cấp chất lợng tàisản Lâu nay, Trung Quốc chia các khoản vay thành hai loại bình thờng vàkhông chính đáng, sau đó lại phân thành ba loại quá kỳ, nợ đọng và không chitrả Cùng với sự đi sâu cải cách thể chế tiền tệ, những hình thức phân chia này

đã lạc hậu không thể phản ánh kịp thời ảnh hởng đối với rủi ro cho vay củangân hàng khi doanh nghiệp thay đổi sản xuất kinh doanh Bởi vậy, nhằm kịpthời phân tích hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và chất lợng khoản tiềncho vay, căn cứ vào thông lệ quốc tế, Trung Quốc đã áp dụng phân loại nămcấp chất lợng khoản vay là: bình thờng (pass), đặc biệt chú ý (special mention),dới tiêu chuẩn (substandard), nghi ngờ (doubtful) và coi nh mất (loss) với cácmức dự phòng khác nhau cho mỗi loại: từ 1% cho nợ bình thờng đến 50% cho

nợ nghi ngờ và 100% cho loại nợ coi nh mất Phơng pháp này tơng đối kháchquan, nó có thể kịp thời phản ánh tài sản chân thực của doanh nghiệp tiền tệ, cólợi cho việc chủ động phòng ngừa rủi ro cho vay Nó đợc thí điểm đầu tiên ởtỉnh Quảng Đông sau đó mở rộng thực thi trên toàn quốc