Sử dụng bản đồ, tranh ảnh trong giảng dạy Địa lí

Mặt khác thông qua việc truyền thụ tri thức cho học sinh mà giáo dục hình thành nhân cách xã hội chủ nghĩa - Môn Địa Lí là một trong các môn khoa học đợc đa vào giảng dạy trong nhà trờn

Tên đề tài:

Sử dụng bản đồ, tranh ảnh

trong giảng dạy địa lí

Cộng hoà xã hội chủ nghĩa việt Nam

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

-

aàb -Đề tài sáng kiến kinh nghiệm

Sơ yếu lí lịch

- Họ và tên: Nguyễn Đình Nhì

- Ngày tháng năm sinh: 06/3/1977

- Năm vào ngành: 1998

- Chức vụ công tác: Giáo viên trờng THCS Phú Nam An – Chơng Mỹ – Hà Nội

- Trình độ chuyên môn: Cao đẳng s phạm Hoá - Địa

- Hệ đào tạo: Chính quy

- Bộ môn giảng dạy: Hoá học - Địa Lí

- Ngoại ngữ: Bằng A Tiếng Anh

- Tin học: Chứng chỉ B

- Trình độ chính trị: Sơ cấp

- Khen thởng:

* Giải ba giáo viên dạy giỏi cấp huyện môn Hoá Học năm học 2005 – 2006

* Giải ba giáo viên dạy giỏi cấp huyện môn Địa Lí năm học 2007 – 2008

* Giải nhất giáo viên dạy giỏi cấp huyện môn Hoá Học năm học 2009 – 2010

* Giải nhì giáo viên dạy giỏi cấp huyện môn Địa Lí năm học 2010 – 2011

Tên đề tài

trong giảng dạy địa lí ”

A : lý do chọn đề tài

1: Mục tiêu giáo dục, đào tạo của nớc cộng hoà xã hội chủ

nghĩa Việt Nam là :

“Giáo dục con ngời xã hội chủ nghĩa toàn diện cả về phẩm chất năng lực ”

Trong công tác giáo dục và giảng dạy trong nhà trờng việc truyền thụ tri thức cho học sinh là điều quan trọng Mặt khác thông qua việc truyền thụ tri thức cho học sinh mà giáo dục hình thành nhân cách xã hội chủ nghĩa

- Môn Địa Lí là một trong các môn khoa học đợc đa vào giảng dạy trong nhà trờng Nhằm trang bị cho học sinh những biểu tợng, khái niệm Địa Lí quan trọng nhất Môn Địa Lí giúp các em hiểu đợc thế giới khách quan đã và đang diễn ra xung quanh chúng ta

- Trong quá trình giảng dạy môn Địa Lí việc giúp học sinh làm việc với bản

đồ, tranh ảnh và khai thác tri thức Địa Lí trong bản đồ,tranh ảnh là một việc quan trọng không thể thiếu đợc trong quá trình giảng dạy của ngời giáo viên bộ môn

Địa Lí Ví nh một nhà giáo dục học đã từng nói: “ Mọi công trình nghiên cứu…

Địa Lí phải xuất phát từ bản đồ và đi tới bản đồ ” …

(Ba- Ren- S -Kin) Thật vậy bản đồ,tranh ảnh là công cụ nghiên cứu Địa Lí ; bản đồ, tranh ảnh là cuốn sách giáo khoa thứ hai của giáo viên và học sinh nó có vai trò rất quan trọng trong quá trình dạy và học Địa Lí

-Bản đồ,tranh ảnh chứa đựng một hệ thống tri thức Địa Lí :

+Tri thức Địa Lí tự nhiên

+ Tri thức Địa Lí kinh tế –xã hội

-Bản đồ, tranh ảnh chứa đựng một hệ thống mối quan hệ gữa các đối tợng Địa

Lí (Đây lầ tri thức ẩn trong bản đồ, tranh ảnh ) ví dụ nh : Mối quan hệ về tiềm lực tự

nhiên, tiềm lực về xã hội ở những khu vực , những vùng, những n… ớc Nó có…tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống của con ngời

-Bản đồ, tranh ảnh là nguồn tri thức địa lí đa dạng phong phú giúp học sinh khai thác, củng cố, phát triển t duy, hình thành và rèn luyện kỹ năng cho quá trình học tập của học sinh Do đó phơng pháp sử dụng bản đồ, tranh ảnh trong quá trình giảng dạy Địa Lí để truyền thụ và cung cấp tri thức Địa Lí cho học sinh là một việc không thể thiếu đợc trong quá trình giảng dạy Địa Lí

- Thông qua bản đồ, tranh ảnh giúp con ngời hiểu đợc các miền tự nhiên, các mối quan hệ tự nhiên, xã hội Do vậy việc nâng cao khả năng làm việc với…bản đồ, tranh ảnh của học sinh là điều rất quan trọng và cần thiết đối với giáo viên Địa Lí

2 phạm vi và thời gian thực hiện đề tài

-Trong quá trình giảng dạy bộ môn Địa Lí trong trờng T.H.C.S Tôi nhận

thấy việc hình thành cho học sinh những biểu tợng, những khái niệm Địa Lí cơ bản là hết sức quan trọng và cần thiết vì:

+ Môn Địa Lí là một môn khoa học mới Do đó việc giúp học sinh làm quen với bộ môn, có phơng pháp học tốt là một điều giáo viên phải thực hiện

Từ đó biết cách học, lĩnh hội tri thức Địa Lí một cách chủ động hình thành những biểu tợng, khái niệm Địa Lí cho bản thân

+ Môn Địa Lí là một môn khoa học có tính thực tiễn cao Là một trong các môn thuộc “khoa học tự nhiên”, mà nhiều ngời lầm tởng là môn “khoa học xã hội” Địa Lí nghiên cứu môi trờng tự nhiên xung quanh chúng ta nh:

 Các hiện tợng trong thiên nhiên: Ma, Gió, Xâm thực, Bào mòn …

 Các khu vực địa hình, các khu vực tài nguyên, khoáng sản, các vùng kinh tế, các châu lục, các nớc trên thế giới …

+ Trong quá trình học tập môn Đia Lí do điều kiện học sinh không đợc tri giác trực tiếp các đối tợng Địa Lí ngoài thực tiễn Thì “bản đồ, tranh ảnh” có tác dụng cực kỳ quan trọng :

 Bản đồ, tranh ảnh có tác dụng tạo mốiquan hệ giữa những tri thức lý thuyết với thực tiễn bên ngoài

 Bản đồ,tranh ảnh giúp học sinh hình thành những biểu tợng, khái niệm Địa lí quan trọng một cách nhanh chóng, sâu sắc

và có tính thực tiễn cao +Trong bản đồ, tranh ảnh chứa đựng rất nhiều nguồn tri thức địa lí:Có những tri thức địa lí biểu hiện rõ nét nh: địa mạo, thổ nhỡng, sông hồ …

Có những tri thức địa lí biểu hiện ẩn trong bản đồ nh: Mối quan hệ giữa

địa hình với khí hậu, mối quan hệ giữa địa hình với việc phát triển kinh tế, mối quan hệ giữa các khu vực địa lí với nhau, mối quan hệ giữa các điều kiện tự nhiên với đời sống kinh tế của con ngời v v

- Do vậy phơng pháp sử dụng bản đồ, tranh ảnh, và việc học sinh làm việc với bản đồ, tranh ảnh trong quá trình học tập là một việc không thể thiếu với giáo viên dạy Địa Lí

II: những biện pháp thực hiện đề tài

Khi giảng dạy Địa Lí bản đồ, tranh ảnh là một phơng tiện không thể thiếu

đ-ợc Nó giúp học sinh hình dung đợc môi trờng tự nhiên, cuộc sống của con ngời ở các châu lục trên trái đất Từ đó hình thành nhân cách xã hội chủ nghĩa, tinh thần quốc tế vô sản cho học sinh Tạo đợc lòng yêu thích bộ môn, trí tìm hiểu, khám phá và ham học hỏi của các em

1) Một số phơng pháp giảng dạy chủ yếu trong giảng dạy Địa Lí

-Trong quá trình giảng dạy việc vận dụng linh hoạt các phơng pháp giảng dạy

là điều quan trọng, vì mục đích của quá trình giáo dục là hình thành cho học sinh năng lực khoa học và phẩm chất đạo đức của bản thân muốn học sinh tự giác, tích cực lĩnh hội tri thức khoa học thì giáo viên phải có những phơng pháp giảng dạy thích hợp

-Ngời giáo viên là một nghệ sĩ, để làm đợc điều đó là một việc rất khó, đòi hỏi mỗi giáo viên phải có tri thức vững vàng, lòng yêu nghề, có nghiệp vụ s phạm vững chắc và mong muốn học sinh của mình học tập tốt Có vậy mới đáp ứng đợc mục tiêu giáo dục:

“Đào tạo thế hệ trẻ cần phải có ý thức và đạo đức xã hội chủ

nghĩa, có trình độ văn hoá phổ thông, có hiểu biết về kỹ thuật, có năng lực lao

động có trí óc thẩm mỹ, có kiến thức vững Đó là cơ sở để thế hệ trẻ kế tục sự nghiệp cách mạng, xây dựng và bảo vệ tổ quốc ”

-Muốn vậy trong quá trình giảng dạy nói chung và trong quá trình giảng dạy môn

Địa Lí nói riêng Phải kết hợp chặt chẽ ba quá trình:

 Quá trình dạy học của thầy

 Hoạt động học tập của trò

 Nội dung học tập

-Giáo viên giữ vai trò hết sức quan trọng trong các nhiệm vụ quan trọng ấy Nó

đợc thể hiện trong từng hoạt động ở trên lớp biểu hiện:

 Giáo viên phải điều khiển, tổ chức quá trình nhận thức của học sinh một cách hợp lý thông qua mối quan hệ giữa “Dạy” và “Học ”

 Giáo viên phải sử dụng những phơng tiện để học sinh nắm vững khối lợng kiến thức đợc

định ra trong từng bài học.Chọn và sử dụng phơng pháp một cách hợp lý, để đạt đợc hiệu quả tối u

-Phơng pháp dạy học giữ vai trò quan trọng hiện nay là: tổ chức hoạt động nhận thức, hoạt động thực hành giúp học sinh chủ động lĩnh hội vững chắc kiến thức.Đây chính là phuơng pháp “lấy học sinh làm trung tâm ” Phơng pháp dạy học Địa Lí cũng tuân theo quy tắc đó

-Các phơng pháp giảng dạy Địa Lí hiện nay thờng đợc sử dụng là:

a): Nhóm phơng pháp dùng lời :

-Đây là phơng pháp cổ điển không thể thiếu trong mọi quá trình dạy học (nó bao gồm nói và viết) phơng pháp dùng lời có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình dạy học vì nó có khả năng truyền thụ một lợng tri thức lớn trong một thời gian ngắn Mặt khác nó lại kích thích sự hứng thú học tập cho học sinh Sự hứng thú học tập của học sinh càng đợc kích thích mạnh khi giáo viên:

b): Nhóm phơng pháp giảng dạy trực quan:

-Đợc sử dụng trong nhiều bộ môn: Toán, Lí, Hoá, Địa Với môn địa lí trực quan…

là phơng pháp đặc thù không thể thiếu vì: Các đối tợng Địa lí đợc phân bố trong khoảng không gian rộng, mà không có điều kiện cho học sinh đợc quan sát trực tiếp Do vậy sử dụng trực quan là phơng tiện hình thành biểu tợng, khái niệm Địa

lí cho học sinh

-Trực quan có nhiều giá trị đối với việc dạy và học Địa lí: Trực quan có thể chứng minh, mở rộng, kiểm tra, củng cố tri thức Địa lí Nó chứa đựng nhiều nội dung địa lí ví dụ nh: “Bản đồ là cuốn sách giáo khoa thứ hai của học sinh” ; Bản

đồ là hình ảnh thu nhỏ của:

 Bề mặt trái đất Có tính

 Một châu lục thực

 Một quốc gia tiến

 Một khu vực cao -Dụng cụ trực quan đợc phân ra làm nhiều nhóm:

c): Nhóm phơng pháp lấy học sinh làm trung tâm (Ơ-rit-s-tic ):

Nhằm mục đích để học sinh thể hiện rõ vai trò của mình, chủ động trong quá trình lĩnh hội tri thức tự lực hoàn thành nhiệm vụ học tập bằng cách phát huy năng lực bản thân dới sự chỉ đạo của giáo viên

- Phơng pháp này có thế mạnh: Tạo thuận lợi cho việc vận dụng các thao tác t duy tích cực của học sinh; tạo điều kiện vận dụng,củng cố tri thức cũ một cách sáng tạo vào những trờng hợp t duy cụ thể

-Để phơng pháp có hiệu quả cao yêu cầu đa ra đối với giáo viên và học sinh là:

 Học sinh phải phát huy tích cực, tự lực, tối đa để khai thác các tri thức Địa lí thông qua lời hớng dẫn của thầy, trong sách giáo khoa, trong các nguồn tri thức Địa lí khác: Bản đồ, bảng số liệu, các phơng tiện trực quan khác: sách, báo tranh, ảnh, phim, mô hình …

 Học sinh phải nắm vững trắc những tri thức đã học đó

là điều kiện để lĩnh hội tri thức mới

 Giáo viên phải có quá trình chuẩn bị hết sức chu đáo phải xác định kiến thức trọng tâm, hệ thống phơng pháp giảng dạy Xác định đợc những nguồn tri thức địa

lí cần khai thác để phục vụ cho bài học

*Nhóm phơng pháp lấy học sinh làm trung tâm gồm:

- Phơng pháp hình thành kỹ năng khai thác tri thức Địa lí cho học sinh

-Phơng pháp hớng dẫn học sinh khai thác các tri thức Địa lí thông qua giáo cụ trực quan

- Phơng pháp hớng dẫn học sinh khai thác tri thức Địa lí trong bản đồ

-Phơng pháp hớng dẫn học sinh khai thác tri tức Địa lí trong sách giáo khoa -Phơng pháp hớng dẫn học sinh quan sát ngoài thực tế

2: phơng pháp sử dụng bản đồ, tranh ảnh trong giảng dạy Địa Lí.

-Bản đồ,tranh ảnh có giá trị quan trọng trong quá trình giảng dạy Địa Lí qua bản đồ tự nhiên các châu, các nớc học sinh có thể suy luận về tiềm năng kinh tế của khu vực từ đó có thể hình dung đợc phần nào đời sống của con ngời ở các châu các nớc đó Mặt khác các em cũng biết đợc, hiểu đợc sự vơn lên của các quốc gia khi phải sống trong các khu vực có điều kiện tự nhiên bất lợi và đầy khó khăn mà vẫn trở thành những cờng quốc kinh tế

- Để giúp học sinh học địa lí thông qua bản đồ đợc tốt thì trớc hết ngời giáo viên phải giúp học sinh nắm rõ đợc các kí hiệu trên bản đồ

-Ngoài tri thức biểu hiện rõ trong bản đồ nh: sông, hồ, địa hình Giáo viên…còn phải hớng dẫn học sinh tìm hiểu các tri thức ẩn trong bản đồ Đó là tiềm năng kinh tế xã hội của từng khu vực Do vậy giáo viên phải hớng dẫn học sinh biết phân tích so sánh và thấy đợc các mỗi liên hệ giữa điều kiện tự nhiên bới

điều kiện kinh tế xã hội

- Quan sát và giải thích hiện tợng

- Dùng mô hình hoặc quả Địa cầu và ngọn đèn để giải thích hiện tợng ngày đêm dài ngắn theo mùa

ổn định tổ chức lớp :

kiểm tra bài cũ:

quan sát H23SGK và cho biết

Câu 1): Nêu nguyên nhân sinh ra mùa trên Trái đất ? Câu 2) :Vì sao trên bề mặt trái đất có các mùa?

Vào bài

ơ bài học trớc các em đã đợc nghiên cứu và biết đợc rằng: Khi Trái Đất chuyển

động quanh Mặt Trời theo một quỹ đạo hình E líp gần tròn, chuyển động tịnh tiến với chu vi của hình E líp là: 993 040 000 km với vận tốc trung bình là 29,8 km/s mất khoảng thời gian là 365ngày 5h 48, 56,, Đã sinh ra hệ quả các mùa trên

bề mặt Trái Đất

Chắc các em đã từng nghe câu tục ngữ:

Đêm tháng năm ch a nằm đã sáng Ngày tháng m ời cha cời đã tối

Câu tục ngữ này ccó ý nghĩa gì về mặt khoa học thiên văn Câu hỏi này xẽ đợc thầy trò chúng cta cùng giải quyết trong tiết học ngày hôm nay Đây cũng là hệ quả thứ hai của sự chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò  nội dung

Giáo viên cho học sinh quan

sát hình 23sgk

? Khi Trái Đất chuyển động

quanh Mặt Trời độ nghiêng

và hớng của trục Trái Đất có

bị thay đổi không?

Học sinh quan sát hình 23trên máy chiếu 1 Hiện tợng ngày đêm dài ngắn ở các vĩ độ

khác nhau trên Trái

Đất

?Trục của Trái Đất nghiêng

? Vì sao trục của Trái Đất

và đờng phân chia sángtối

Học sinh quan sát hình 24 trên máy chiếu

Học sinh trả lời

Vì Trái Đất có dạng hình cầu

Học sinh trả lời

Ngày 22-6 hãy so sánh về

độ dài ngày, đêm ở các địa

điểm A, B ở nửa cầu Bắcvà

A’B’ ở nửa cầu Nam ?

Giáo viên hớng dẫn học

sinh dùng thớc, và com pa

để đo và so sánh

Ngày 22-6 hãy so sánh về

độ dài ngày, đêm ở các địa

điểm A, B ở nửa cầu Bắc và

A’B’ ở nửa cầu Nam ?(Giáo

nửa cầu Bắc và A’B’ ở nửa

cầu Nam ?(Giáo viên hớng

Học sinh đo tính và trả lời

Học sinh đo tính và trả lời

Học sinh trả lời

Vào thời kỳ nóng ngày dài

đêm ngắn, vào thời kỳ lạnh ngày ngắn đêm dài

điểm C nằm trên đờng nào?

Trên đờng xích đạo có hiện

tợng ngày đêm dài ngắn

không?

Ngày 21- 3 (ngày xuân

phân )và ngày 23- 9 (ngày

thu phân )tia sáng mặt trời

chiếu thẳng góc vào nơi nào

Vào hai ngày21-3và

23-9 mội nơi trên trái đất ngày

và đêm dài bằng nhau

2 ở hai miền cực có số ngày đêm dài suốt 24 giờ thay đổi theo mùa

Vĩ tuyến 66o33’ B gọi là ờng vòng cực bắc

đ-Giáo viên giải thích thêm

về định nghĩa đờng vòng

cực là đờng giới hạn có

ngày hoặc đêm dài suốt 24h

Giáo viên cho học sinh làm

bài tập 3(30)

Vĩ tuyến 66o33’ N gọi là ờng vòng cực nam

đ-Củng Cố:

Giáo Viên Cho Học Sinh Làm Phiếu Học Tập

+Liên kết với nhau thành chùm đô thị, siêu đô thị.

+Phát triển đô thị có quy hoạch

-Học sinh nắm đợc những vấn đề nảy sinh tronh quá trình đô thị hoá

+Nạn thất nghiệp, thiếu chỗ ở và công trình công cộng

+Ô nhiễm môi trờng, ùn tắc giao thông,

Häc sinh quan s¸t h×nh 15SG §Þa lÝ 7

Bµi míi

Vµo bµi

“ Sử dụng bản đồ, tranh ảnh trong giảng dạy Địa lí ”

phố

Dân số (triệu ngời)Niu- I –

OócTô -Ki Ô

Pa Ri

21279,5

Học sinh quan sát hình 15.3và hình 3.3SGK

Hơn 70% dân c đới ôn hoà sống trong các đô thị

Các thành phố lớn dân số tăng nhanh trở thành các siêu đô thị

22

Nhật Bản Hoa Kỳ Anh

127,4 287,4 60,2

78%

75%

90%

Cñngcè : C¸c nhãm häc sinh th¶o luËn nhãm

Trờng THCS Phú Nam An

Giáo viên: Nguyễn Đình Nhì

Giáo án thi giáo viên dạy giỏi môn : địa lí 9

Tuần 15:

Vùng tây nguyên Ngày soạn: 15/11/2010

A - Mục tiêu:

1/ Kiến thức: - HS nắm đợc Tây Nguyên có vị trí quan trọng trong sự nghiệp

phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng của nớc ta

- HS thấy đợc tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên và nhân văn để phát triển kinh tế - xã hội

- HS nắm đợc Tây Nguyên là vùng sản xuất nông sản hàng hoá xuất khẩu lớn nhất cả nớc

2/ kỹ năng : - Rèn luyện kỹ năng phân tích bản đồ, bảng thống kê

- Biết kết hợp kênh chữ, kênh hình, bảng thống kê để nhận xét,

giải thích đặc điểm tự nhiên, dân c - xã hội của Tây Nguyên

3/ Thái độ: - Yêu quê hơng đất nớc

- Có ý thức học tập để xây dựng đất nớc Việt Nam giàu đẹp

- Có thái độ yêu thích bộ môn Địa Lí

B - chuẩn bị:

- Lợc đồ, t liệu, tranh ảnh …

- Máy chiếu đa năng

C - Tổ chức hoạt động:

1 –Kiểm tra bài cũ:

Hãy nhãy chuột máy tính vào đáp án mà em cho là đúng :

A Thế mạnh về xây dựng cảng biển và phát triển giao thông đờng biển.