BÀI BÁO CÁO THỰC TẬPVai trò của pháp luật trong quá trình xây dựng nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng XHCN có sự quản lý của nhà nước ở Việtj Nam hiện nay

Từ những tác động của pháp luật đối với kinh tế em xin lựa chọn đề tài : "Vai trò của pháp luật trong quá trình xây dựng nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng XHCN có sự

MỤC LỤC

Mở đầu ………

2

Nội dung………

3

A Phạm vi nghiên cứu……….

3

B Kết cấu tiểu luận………

3 C.Nội dung từng phần

I Một số định nghĩa………

3

II Vai trò của pháp luật trong quá trình xây đựng

nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần định

III Sự tác động trở lại của kinh tế đối với pháp

IV Một số giải pháp đề xuất kiến nghị………

13 Kết luận………

15

LỜI MỞ ĐẦU

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, đường lối để phát triển nền kinh tế quốc dân Trong đó việc phát triển nền kinh tế hàng hoá là nhiệm vụ cơ bản nhất Nước ta là một nước nông nghiệp lạc hậu, kinh tế đi lên chủ yếu là sản xuất nhỏ, tự cung, tự cấp ở một số vùng núi còn mang đậm dấu ấn của kinh tế tự nhiên Lại trải qua nhiều năm chiến tranh, nền kinh tế nước ta không thể vươn dậy nổi một cách vững chắc, hàng hoá sản xuất ra không đủ phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng của người dân Hơn thế nữa kinh tế hàng hoá ở nước ta lại có một thời gian dài hoạt động theo cơ chế của nền kinh tế tập trung chỉ huy Do vậy việc xây dựng một quan hệ sản xuất mới tạo điều kiện cho lực lượng sản xuất phát triển nhằm thúc đẩy nền kinh tế hàng hoá phát triển là một việc làm tối quan trọng của Đảng và Nhà nước ta trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Tuy nhiên, trong quá trình phát triển đã nảy sinh

một số vấn đề tiêu cực như lạm phát, thất nghiệp, khủng hoảng và tệ nạn xã hội khiến kinh tế không thể phát triển ổn định, bền vững Từ đó đặt ra yêu cầu phải xây dựng khung khổ pháp lý, hệ thống pháp luật cho hoạt động sản xuất kinh doanh diễn ra hiệu quả

Từ những tác động của pháp luật đối với kinh tế em xin lựa

chọn đề tài : "Vai trò của pháp luật trong quá trình xây dựng

nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng XHCN

có sự quản lý của nhà nước ở Việtj Nam hiện nay".

NỘI DUNG

A Phạm vi nghiên cứu đề tài

Trong đề tài này chúng em tập trung nghiên cứu về các vấn đề cơ bản về pháp luật, kinh tế hàng hóa nhiều thành phần định hướng XHCN vai trò quản lý của nhà nước và pháp luật đối với nền kinh tế, trên cơ sở đó đua ra các giải pháp nhằm thúc đẩy nền kinh tế ở nước ta phát triển

B Kết cấu tiểu luận gồm các nội dung sau

I Một số định nghĩa

II Vai trò của pháp luật trong quá trình xây đựng nền kinh

tế hàng hóa nhiều thành phần định hướng XHCN

III Sự tác động trở lại của kinh tế đối với pháp luật

IV Một số giải pháp, đề xuất, kiến nghị

C Nội dung từng phần

I Một số định nghĩa

1 Pháp Luật

 Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận và đảm bảo thực hiện, thể hiện ý chí của giai cấp thống trị trong xã hội, là yếu tố điều chỉnh các quan hệ xã hội nhằm tạo ra trật tự và ổn định trong xã hội

 Đặc điểm của pháp luật

- Pháp luật có tính quy phạm phổ biến

- Quy phạm pháp luật có tính xác định chặt chẽ về mặt hình thức

- Được nhà nước đảm bảo thực hiện để bảo vệ quyền lợi giai cấp thống trị và đảm bảo trật tự an toàn xã hội

2 Kinh tế hàng hóa

 Kinh tế hàng hóa là kiểu tổ chức kinh tế- xã hội mà sản phẩm sản xuất ra để bán, trao đổi trên thị trường Trong kiểu tổ chức mà toàn bộ quá trình sản xuất- phân phối, trao đổi- tiêu dung sản xuất ra cái gì, cho ai đều thông qua mua bán và hệ thống thị trường và do thị trường quyết định

 Đặc điểm nền kinh tế hàng hóa ở nước ta

- Nền kinh tế hàng hóa nước ta là nền kinh tế hàng hóa kém phát triển mang tính tự cung tự cấp đang

chuyển dần sang nền kinh tế hàng hóa phát triển từ thấp lên cao

- Nền kinh tế hàng hóa nước ta là nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần mang tính quá độ

- Nền kinh tế hàng hóa nước ta phát triển theo định hướng XHCN với vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước

và sự quản lý vĩ mô của nhà nước

II Vai trò của pháp luật trong quá trình xây đựng

nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần định

hướng XHCN

Sự tác động của pháp luật đến các hoạt động kinh tế được thực hiện thông qua một cơ chế phức tạp Hoạt động sản xuất – kinh doanh được tiến hành thông qua hoạt động có

ý thức của con người và phải tuân theo những quy luật kinh tế khách quan Pháp luật không đặt ra các quy luật

mà chỉ tác động đến hành vi của người kinh doanh, đặt ra các tiêu chuẩn cho con người tuân thủ, chấp hành Đồng thời pháp luật còn thể hiện yêu cầu của nhà nước đối với các đơn vị kinh tế dưới dạng quyền và nghĩa vụ của chủ thể Do vậy, pháp luật đã trở thành một công cụ vô cùng quan trọng giúp nhà nước quản lý kinh tế Hơn nữa quản lý kinh tế bằng pháp luật là một cách quản lý vô cùng khoa học, vì có tính dự báo nên nó có khả năng (dù không hoàn toàn) theo kịp được sự phát triển của kinh tế nước ta Vai trò của pháp luật đối với nền kinh tế nước ta được thể hiện

ở những mặt sau:

1 Trước hết, pháp luật xác lập và điều chỉnh các quan

hệ sở hữu.

Quan hệ sở hữu là quan hệ kinh tế cơ bản của xã hội nên quyền sở hữu là một trong các quyền cơ bản của công dân và đã được nhiều học giả quan niệm đó là một quyền tựnhiên, thiêng liêng và bất khả xâm phạm của con người

Ở Việt Nam, pháp luật xác định rõ chế độ và hình thức sở hữu, vai trò của từng hình thức cũng như việc xác lập và bảo vệ quyền sở hữu Thậm chí quan hệ sở hữu kinh tế đã

được đưa vào Hiến pháp – văn bản có hiệu lực pháp lý cao nhất

Nếu như theo tinh thần Điều 18 Hiến pháp 1980 là thành phần kinh tế quốc doanh thuộc sở hữu toàn dân giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân thì đến Hiến pháp 1992, theo tinh thần của công cuộc đổi mới năm

1986, tại Điều 15 Hiến pháp 1992 đã ghi nhận: “Nhà nước phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa Cơ cấu kinh tế nhiều thành phần với các hinh thức tổ chức sản xuất, kinh doanh đa dạng dựa trên chế độ sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân, trong đó sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể là nền tảng”

Hiến pháp còn quy định các cơ sở sản xuất kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ đối với Nhà nước, bình đẳng trước pháp luật Công dân có quyền sở hữu về thu nhập hợp pháp, của cải

để dành, nhà ở, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất, vốn và tài sản khác trong doanh nghiệp hoặc trong các tổ chức khác Nhà nước bảo hộ quyền sở hữu hợp pháp của các chủ thể Các quy định trên của Hiến pháp cũng được cụ thể hóa trong bộ luật dân sự và các văn bản pháp luật khác

Nhằm đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế thị trường là nền kinh tế có rất nhiều chủ thể tham gia sản xuất kinh doanh, sử dụng tư liệu sản xuất theo nhiều cách khác nhau để thu được lợi ích kinh tế, bộ luật dân sự (năm 2005) đã thể hiện quan điểm về sở hữu rộng hơn so với trước Bộ luật đề cập đến những nội dung pháp lý cơ bản như: Đối tượng của quyền sở hữu là các tài sản có thực, có thể là hữu hình (tiền, hiện vật,…) hoặc vô hình (quyền sở hữu trí tuệ, quyền đòi nợ,…) (Điều 163) Hay như Điều 164 quy định về quyền sở hữu: “Quyền sở hữu bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu theo quy định của pháp luật Chủ sở hữu là cá nhân, pháp nhân, chủ thể khác có đủ ba quyền là quyền chiếm hữu, quyền sử dụng, quyền định đoạt tài sản” Chủ

sở hữu được thực hiện mọi hành vi theo ý chí của mình đối với tài sản nhưng không được gây thiệt hại hoặc làm ảnh hưởng đến lợi ích của nhà nước, lợi ích công cộng, quyền, lợi ích hợp pháp của người khác (Điều 165) Bên cạnh

quyền, chủ sở hữu còn có nghĩa vụ trong một số trường hợp nhất định như trong việc xảy ra những tình trạng cấp thiết, trong việc bảo vệ môi trường, trong việc tôn trọng, đảm bảo trật tự an toàn xã hội

Ngoài ra, pháp luật còn quy định khá nhiều biện pháp

để bảo vệ quyền sở hữu, từ các biện pháp dân sự như quyền khiếu kiện đòi lại tài sản hợp pháp; quyền yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại của chủ sở hữu, người chiếm hữu hợp pháp, đến các biện pháp hành chính, hình sự

2 Thứ hai, pháp luật đóng vai trò tích cực vào việc tổ chức, quản lý và điều tiết kinh tế.

Pháp luật xác định rõ chế độ kinh tế, các thành phần kinh tế, các hình thức sở hữu, chính sách tài chính, thuế, tiền tệ, giá cả đầu tư, thu nhập, cơ chế kinh tê, các

phương pháp quản lý kinh tế qua đó tác động tới cơ cấu,

sự tăng trưởng à sự ổn định của nền kinh tế

Pháp luật thể chế hóa các chính sách kinh tế của hà nước, điều chỉnh các hợp đồng kinh tế, quy định trình tự thủ tục ký kết hợp đồng kinh tế, trình tự và thủ tục giải quyết tranh chấp kinh tế bảo vệ lợi ích kinh tế chính đáng của các chủ thể

Để điều tiết kinh tế, nhà nước sử dụng nhiều công cụ khác nhau, trong đó pháp luật là công cụ quan trọng nhất

và có tác động lớn nhất Vai trò này của pháp luật được thể hiện thông qua việc thể chế hóa chiến lược, chính sách

và kế hoạch phát triển đất nước trong từng giai đoạn để triển khai thực hiện Pháp luật thừa nhận sự tồn tại và bình đẳng của các thành phần kinh tế, các hình thức sở hữu, tạo điều kiện cho chúng phát triển và bảo vệ chúng, quy định quyền và nghĩa vụ pháp lý của các chủ thể sản xuất kinh doanh nhằm điều chỉnh các quan hệ kinh tế theo hướng mà Nhà nước mong muốn Thông qua các quy định

về thuế, tài chính, tiền tệ, giá cả, đầu tư, pháp luật góp phần cơ cấu lại các ngành kinh tế nhằm cải biến nền kinh

tế nước ta từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu trở thành nền kinh tế công nghiệp hiện đại đồng thời điều tiết nền kinh tế theo hướng vừa đảm bảo sự tăng trưởng của kinh tế, vừa đảm bảo sự ổn định kinh tế, nhất là trong thời điểm lạm phát tăng cao như thế này Trước năm 1986,

nhà nước ta thực hiện chính sách bao cấp về kinh tế, không cho phép những doanh nghiệp tư nhân và những doanh nghiệp có vốn nước ngoài đầu tư vào Việt Nam Nhưng từ sau công cuộc đổi mới năm 1986, đất nước ta bắt đầu “cởi trói” nền kinh tế bằng nhiều chính sách Ví dụ

để mở rộng hợp tác kinh tế với nước ngoài, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa, phát triển kinh tế quốc dân trên cơ sở khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của đất nước; Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã thông qua “Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam” trong kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa IX ngày

12 tháng 11 năm 1996 Đây là bộ luật nhằm khuyến khích đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, ngay khi ra đời, bộ luật này đã phát huy được vai trò to lớn của nó đối với nền kinh

tế nước ta Chẳng hạn như Điều 21 trong luật này đã quy định: “Trong quá trình đầu tư vào Việt Nam, vốn và tài sản hợp pháp khác của các nhà đầu tư nước ngoài không bị trưng dụng hoặc tịch thu bằng biện pháp hành chính, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài không bị quốc hữu hóa Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp, bảo đảm lợi ích hợp pháp của các nhà đầu tư nước ngoài trong hoạt động chuyển giao công nghệ tại Việt Nam Trong trường hợp do thay đổi quy định của pháp luật Việt Nam mà làm thiệt hại đến lợi ích của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và các bên tham gia hợp đồng hợp tác kinh doanh đã được cấp giấy phép, thì nhà nước có biện pháp giải quyết thỏa đáng đối với quyền lợi của nhà đầu tư” Ngoài ra, trong “Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam” năm 1996 còn rất nhiều những quy định khác để đảm bảo quyền lợi của doanh nghiệp nước ngoài khi tham gia và nền kinh tế Việt Nam, khuyến khích đầu tư như: Điều 31, Điều 32, Điều 39 Ngoài ra để đảm bảo sự ổn định kinh tế, thông qua pháp luật, các pháp lệnh, nhà nước ta còn đặt ra các quy định về giá và việc mua thóc, cà phê hiện nay; về giá điện, ga; mức trần lãi suất tiết kiệm (đối với năm 2011 là 14%), tỉ giá hối đoái,

Pháp luật góp phần thiết lập cơ chế quản lý kinh tế mới với sự kết hợp nhiều biện pháp quản lý khác nhau,

trong đó các biện pháp kinh tế là chủ yếu Thông qua việc tác động trực tiếp đến lợi ích kinh tế của các chủ thể sản xuất kinh doanh, bằng việc quy định các biện pháp thưởng tiền, khuyến khích vật chất, phạt tiền, bồi thường thiệt hại, pháp luật có thể điều chỉnh các hoạt động sản xuất kinh doanh theo hướng mà Nhà nước mong muốn Pháp luật còn có thể góp phần cơ cấu lại các ngành kinh tế thông qua việc quy định những mặt hàng cấm xuất nhập khẩu,

hỗ trợ giá, tỉ lệ đầu tư trực tiếp Những quy định trên có thể khuyến kích sự phát triển của ngành này cũng như kìm hãm sự phát triển của ngành khác theo mong muốn của nhà nước Ví dụ như khi giá xăng dầu thế giới lên cao, để đảm bảo lợi ích cho người tiêu dùng và các doanh nghệp kinh doanh xăng dầu, Nhà nước đã đưa ra chính sách trợ giá đối với mặt hàng này giúp cho người tiêu dùng vẫn được mua xăng dầu với mức giá hợp lý mà doanh nghiệp cũng không bị thiệt hại Bên cạnh đó, với những mặt hàng

mà Nhà nước muốn kìm hãm việc nhập khẩu nó thì thông qua pháp luật Nhà nước lại đánh những mức thuế cao đối với những mặt hàng đó như thuốc lá (60% giá bán); bia, rượu nhập khẩu (45%); Nhưng với việc Việt Nam gia nhập WTO (2007) thì những quy định của pháp luật trong việc trợ giá cũng như quy định các loại thuế đều không được vi phạm cam kết Việt Nam đã ký

3 Thứ ba, pháp luật còn là công cụ điều tiết lợi ích của các chủ thể khi tham gia thị trường

Lợi ích kinh tế là vấn đề đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế thị trường bởi lẽ lợi nhuận vừa là mục tiêu, vừa

là động lực của chủ thể sản xuất kinh doanh Để đạt được lợi nhuận tối đa, các chủ thể sản xuất kinh doanh sẵn sàng

áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật, tìm kiếm thị trường, tìm kiếm các biện pháp sản xuất kinh doanh có hiệu quả, nhưng đồng thời họ cũng sẵn sàng sử dụng các biện pháp tiêu cực như: cạnh tranh không lành mạnh, trốn thuế, lừa đảo, Do vậy, pháp luật là công cụ không thể thiếu để điều tiết lợi ích các chủ thể

Pháp luật quy định khuôn khổ cạnh tranh để khuyến khích hành vi đúng, thúc đẩy sự tăng trưởng của kinh tế; đồng thời quy định những biện pháp xử lý những hành vi cạnh tranh không lành mạnh nhằm bảo vệ lợi ích của

người sản xuất, người lao động và đặc biệt là người tiêu dùng Tại Điều 4 Luật Cạnh tranh năm 2004 có quy định

về nguyên tắc cạnh tranh trong lĩnh vực kinh tế như sau:

“1 Doanh nghiệp được tự do cạnh tranh trong khuôn khổ pháp luật Nhà nước bảo hộ quyền cạnh tranh hợp pháp trong kinh doanh

Việc cạnh tranh phải được thực hiện theo nguyên tắc trung thực, không xâm phạm đến lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, của người tiêu dùng và phải tuân theo các quy định của Luật này”

Cũng trong bộ luật này tại Điều 13 có quy định cụ thể

về “Các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường bị cấm”: “Cấm doanh nghiệp, nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường thực hiện các hành vi sau đây:

- Bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn

bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh;

- Áp đặt giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ bất hợp lý hoặc ấn định giá bán lại tối thiểu gây thiệt hại cho khách hàng;

- Hạn chế sản xuất, phân phối hàng hoá, dịch vụ, giới hạn thị trường, cản trở sự phát triển kỹ thuật, công nghệ gây thiệt hại cho khách hàng;

- Áp đặt điều kiện thương mại khác nhau trong giao dịch như nhau nhằm tạo bất bình đẳng trong cạnh tranh;

- Áp đặt điều kiện cho doanh nghiệp khác ký kết hợp đồng mua, bán hàng hoá, dịch vụ hoặc buộc doanh nghiệp khác chấp nhận các nghĩa vụ không liên quan trực tiếp đến đối tượng của hợp đồng;

- Ngăn cản việc tham gia thị trường của những đối thủ cạnh tranh mới”

Những quy định của pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng quy đinh trách nhiệm, nghĩa vụ của người sản xuất, kinh doanh đối với các loại hàng hóa, dịch vụ gây tổn hại đến quyền lợi của người tiêu dùng, đặc biệt là những loại hàng hóa ảnh hưởng đến sức khỏe và sự an toàn của con người, xác định những chế tài cho hành vi làm hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng Pháp luật thiết lập cơ chế hữu hiệu để giải quyết nhanh chóng và hiệu quả các khiếu nại của người tiêu dùng Hiện tại, quyền lợi của người tiêu dùng được bảo vệ bởi các quy định trong các