HOẠT ĐỘNG CỦA QUỸ ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN Ở VIỆT NAM

Quỹ đầu tư là một định chế tài chính trung gian phi ngân hàng thu hút tiền nhàn rỗi từ các nguồn khác nhau để đầu tư vào các cổ phiếu, trái phiếu, tiền tệ, hay các loại tài sản khác

CHUYÊN ĐỀ:

HOẠT ĐỘNG CỦA QUỸ ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁ Ở

VIỆT NAM

I Khái niệm chung về quỹ đầu tư chứng khoán

1.1 ,Khái niệm chung

Quỹ đầu tư là một định chế tài chính trung gian phi ngân hàng thu hút tiềnnhàn rỗi từ các nguồn khác nhau để đầu tư vào các cổ phiếu, trái phiếu, tiền

tệ, hay các loại tài sản khác

Tất cả các khoản đầu tư này đều được quản lý chuyên nghiệp, chặt chẽbởi công ty quản lý quỹ, ngân hàng giám sát và cơ quan thẩm quyền khác

1.2 Khái niệm theo luật chứg khoán

Quỹ đầu tư chứng khoán là quỹ hình thành từ vốn góp của nhà đầu tưvào chứng khoán hoặc các dạng tài sản khác, kể cả bất động sản, trong đó nhàđầu tư không có quyền kiểm soát hàng ngày đối với việc ra quỹ đầu tư củaquỹ

2 Vai trò của quỹ đầu tư

Các quỹ đầu tư được quản lý một cách chuyên nghiệp đã đóng vai trò chủyếu trong việc thúc đẩy đầu tư chứng khoán Vai trò của quỹ đầu tư thườngthể hiện ở những khía cạnh sau:

- Góp phần huy động vốn cho phát triển nền kinh tế nói chung và cho sự pháttriển của thị trường sơ cấp, chuyển số vốn này từ tiết kiệm vào đầu tư

- Góp phần ổn định thị trường thứ cấp thông qua hoạt động đầu tư chuyênnghiệp với các phương pháp khoa học

- Tăng cường khả năng quản trị công ty

- Thực hiện vai trò lãnh đạo trong quá trình quốc tế hoá thị trường vốn, cụthể:

+ Các quỹ đầu tư quốc tế thúc đẩy sự phát triển của nhiều thị trường chứngkhoán mới nổi thông qua việc cải thiện tính thanh khoản và hỗ trợ cơ sở hạtầng của thị trường để đáp ứng yêu cầu của các công ty quản lý quỹ quốc tế.+ Các tổ chức đầu tư (quỹ hưu trí, các công ty bảo hiểm nhân thọ ) đã đóngvai trò chính trong sự phát triển của công nghệ quản lý quỹ đầu tư chuyênnghịêp

+ Các quỹ đầu tư là công cụ chính của các tổ chức tài chính quốc tế về: i) huyđộng các khoản vốn tư nhân lớn để đầu tư vào cổ phiếu ở các thị trường mớinổi; ii) thúc đẩy sự phát triển của các thị trường chứng khoán ở các nước đangphát triển; iii) cải thiện khả năng tiếp cận của các công ty vừa và nhỏ với tưvấn về quản lý và vốn cổ phần của nước ngoài

- Các công ty cần vốn cũng hưởng lợi nhiều từ các quỹ đầu tư qua việc giúpcác công ty cải thiện được sự tiếp cận với các nguồn vốn bên ngoài công ty,

dù là vốn cổ phần của tư nhân hoặc là của các công ty niêm yết chứng khoán

Ngoài ra, các quỹ đầu tư còn tư vấn cho các công ty về khả năng chuyên môntrong tiếp thị và lập kế hoạch tài chính - Đối với nhà đầu tư: các quỹ đầu tưlàm lợi cho họ thông qua việc:

+ Đa dạng hoá danh mục đầu tư: với số tiền ít ỏi, người đầu tư có thể thuđược lợi nhuận tối đa trong khi tối thiểu hoá rủi ro

+ Công nghệ quản lý chuyên nghiệp: Số tiền đầu tư của người đầu tư đượcgiao cho nhà quản lý chuyên nghiệp với khả năng quản lý khoa học và chi phíthấp hơn

+ Tiết kiệm về chi phí quản lý và điều hành đối với quỹ mở: phần lớn ngườiđầu tư không có kinh nghịêm và kiến thức chuyên môn để có thể phân tíchthông tin và thị trường Việc đầu tư qua quỹ đầu tư giúp người đầu tư có thểgiảm chi phí giao dịch cố định (về thu thập, phân tích thông tin), cũng nhưchi phí biến đổi với khoản đầu tư không lớn

+Dễ dàng rút vốn đầu tư và đôi khi có sự tham gia đặc quyền: phần lớn chứngkhoán của các quỹ đầu tư có thể bán lại trên thị trường tập trung một cách dễdàng, người đầu tư có thể di chuyển vốn của mình giữa các loại chứng khoántrong danh mục đầu tư mà quỹ đã lựa chọn

+ Lựa chọn rộng rãi hơn: các nhà đầu tư có thể chọn những quỹ có mục tiêuphù hợp nhất với khả năng chịu rủi ro và thời kỳ đầu tư của mình

- Đối với các công ty: các quỹ đầu tư giúp họ cải thiện việc tiếp cận đối vớicác nguồn vốn, tư vấn về quản lý, tiếp thị và tài chính, tạo nguồn thông tin tốthơn, cũng như sự tiếp cận các nguồn vốn dài hạn dễ hơn

- Đối với các Chính phủ: các quỹ đầu tư cũng mang lại nhiều lợi íchthông qua việc tăng nguồn vốn tiết kiệm trong nước, giảm sự phụ thuộc vàocác nguồn vốn không cố định, đa dạng hoá sở hữu, các kỹ năng phát triển thị

trường vốn trong nước tốt hơn, giá cổ phần cao hơn và nhờ đó thúc đẩy cáccông ty trong nước

3Tại sao nhà đầu tư sử dụng quỹ đầu tư?

Nhà đầu tư cá nhân hay pháp nhân thường quyết định đầu tư thông qua quỹbởi 05 yếu tố:

+ Giảm thiểu rủi ro nhờ đa dạng hóa danh mục đầu tư

+ Tiết kiệm chi phí nhưng vẫn đạt các yêu cầu về lợi nhuận

+ Được quản lý chuyên nghiệp

+ Giám sát chặt chẽ bởi các cơ quan thẩm quyền

+ Tính năng động của quỹ đầu tư

Mỗi nhà đầu tư tham gia đầu tư vào quỹ sẽ sở hữu một phần trong tổng danhmục đầu tư của quỹ Việc nắm giữ này được thể hiện thông qua việc sở hữucác chứng chỉ quỹ đầu tư

II Phân loại quỹ đầu tư

a Căn cứ vào nguồn vốn huy động:

* Quỹ đầu tư tập thể (quỹ công chúng)

Là quỹ huy động vốn bằng cách phát hành rộng rãi ra công chúng.Nhà đầu tư có thể là cá nhân hay pháp nhân nhưng đa phần là các nhà đầu tưriêng lẻ

* Quỹ đầu tư cá nhân (Quỹ thành viên)

Quỹ này huy động vốn bằng phương thức phát hành riêng lẻ cho mộtnhóm nhỏ các nhà đầu tư, có thể được lựa chọn trước, là các cá nhân hay cácđịnh chế tài chính hoặc các tập đoàn kinh tế lớn, do vậy tính thanh khoản củaquỹ này sẽ thấp hơn quỹ công chúng

b Căn cứ vào cấu trúc vận động vốn:

* Quỹ đóng

Đây là hình thức quỹ phát hành chứng chỉ quỹ một lần duy nhất khitiến hành huy động vốn cho quỹ và quỹ không thực hiện việc mua lại cổphiếu/chứng chỉ đầu tư khi nhà đầu tư có nhu cầu bán lại Nhằm tạo tínhthanh khoản cho loại quỹ này, sau khi kết thúc việc huy động vốn (hay đóngquỹ), các chứng chỉ quỹ sẽ được niêm yết trên thị trường chứng khoán Cácnhà đầu tư có thể mua hoặc bán để thu hồi vốn cổ phiếu hoặc chứng chỉ đầu

tư của mình thông qua thị trường thứ cấp Tổng vốn huy động của quỹ cốđịnh và không biến đổi trong suốt thời gian quỹ hoạt động Hình thức quỹđóng này mới được áp dụng tại Việt Nam, đó là Quỹ đầu tư VF1 do công tyVFM huy động vốn và quản lý

* Quỹ mở

Tổng vốn cũa quỹ mở biến động theo từng ngày giao dịch do tính chấtđặc thù của nó là nhà đầu tư được quyền bán lại chứng chỉ quỹ đầu tư choquỹ, và quỹ phải mua lại các chứng chỉ theo giá trị thuần vào thời điểm giaodịch Đối với hình thức quỹ này, các giao dịch mua bán chứng chỉ quỹ đượcthực hiện trực tiếp với công ty quản lý quỹ và các chứng chỉ quỹ không đượcniêm yết trên thị trường chứng khoán

c Căn cứ vào cơ cấu tổ chức và hoạt động của quỹ:

* Quỹ đầu tư dạng công ty: quỹ đầu tư là một pháp nhân, tức là một công tyđược hình thành theo quy định của pháp luật từng nước Cơ quan điều hànhcao nhất của quỹ là hội đồng quản trị do các cổ đông (nhà đầu tư) bầu ra, cónhiệm vụ chính là quản lý toàn bộ hoạt động của quỹ, lựa chọn công ty quản

lý quỹ và giám sát hoạt động đầu tư của công ty quản lý quỹ và có quyền thay

đổi công ty quản lý quỹ Trong mô hình này, công ty quản lý quỹ hoạt độngnhư một nhà tư vấn đầu tư, chịu trách nhiệm tiến hành phân tích đầu tư, quản

lý danh mục đầu tư và thực hiện các công việc quản trị kinh doanh khác Môhình này chưa xuất hiện ở Việt Nam bởi theo quy định của UBCKNN, quỹđầu tư không có tư cách pháp nhân

* Quỹ đầu tư dạng hợp đồng

Đây là mô hình quỹ tín thác đầu tư Khác với mô hình quỹ đầu tư dạng công

ty, mô hình này quỹ đầu tư không phải là pháp nhân Công ty quản lý quỹđứng ra thành lập quỹ, tiến hành việc huy động vốn, thực hiện việc đầu tưtheo những mục tiêu đã đề ra trong điều lệ quỹ Bên cạnh đó, ngân hàng giámsát có vai trò bảo quản vốn và các tài sản của quỹ, quan hệ giữa công ty quản

lý quỹ và ngân hàng giám sát được thể hiện bằng hợp đồng giám sát trong đóquy định quyền lợi và nghĩa vụ của hai bên trong việc thực hiện và giám sátviệc đầu tư để bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư Nhà đầu tư là nhữngngười góp vốn vào quỹ (nhưng không phải là cổ đông như mô hình quỹ đầu

tư dạng công ty) và ủy thác việc đầu tư cho công ty quản lý quỹ để bảo đảmkhả năng sinh lợi cao nhất từ khoản vốn đóng góp của họ

III

Công ty quản lý quỹ

3.1 Khái niệm về Công ty quản lý quỹ

Công ty quản lý quỹ là công ty chuyên trách thực hiện việc quản lý các quỹđầu tư Các quỹ đầu tư được tổ chức dưới dạng một công ty, phát hành cổphần Công ty đầu tư sử dụng nhà tư vấn đầu tư, hay người quản lý đầu tư đềquyết định loại chứng khoán nào sẽ đưa vào danh mục đầu tư của quỹ Ngườiquản lý quỹ đuợc toàn quyền quản lý danh mục đầu tư, mua bán chứng khóan

phù hợp với các mục tiêu đầu tư của quỹ Công ty quản lý quỹ được cấu trúcdưới hai dạng: quản lý quỹ đầu tư quỹ dạng đóng và quỹ dạng mở.

Ở Việt Nam, theo Nghị định 144/2003/NĐ-CP ban hành ngày 28/11/2003 vềchứng khoán và thị trường chứng khoán, thì công ty quản lý quỹ thực hiệnviệc quản lý quỹ đầu tư chứng khoán Quỹ đầu tư chứng khoán có thể ở dạngquỹ công chúng hoặc quỹ thành viên, và là dạng đóng

Chức năng hoạt động và các sản phẩm của công ty quản lý quỹ

Thực chất về hoạt động của công ty quản lý quỹ là thực hiện chức năng vềquản lý vốn tài sản thông qua việc đầu tư theo danh mục đầu tư hiệu quả nhấtlàm gia tăng giá trị của quỹ đầu tư

a Quản lý quỹ đầu tư (Asset management)

+ Huy động và quản lý vốn và tài sản

+| Tập trung đầu tư theo danh mục đầu tư

+ Quản lý đầu tư chuyên nghiệp

b Tư vấn đầu tư và tư vấn tài chính

+ Thực hiện việc tư vấn đầu tư và tư vấn về quản trị cho cáckhách hàng

+ Hỗ trợ khách hàng tối ưu hóa các khoản đầu tư thông qua cáccông cụ tài chính

+ Tối ưu hóa các nguồn vốn cho các nhà đầu tư

c Nghiên cứu

Thông qua việc phân tích đánh giá về thị trường, phân tích giá trị tàichính và giá trị đầu tư và hỗ trợ cho các hoạt động quản lý đầu tư và các tưvấn như đã nêu trên

3.2 Cơ chế giám sát của quỹ, công ty quản lý quỹ và các cơ quanchức năng

a Cơ quan quản lý chủ quan của công ty quản lý quỹ là Ủy banChứng khoán Nhà nước (UBCKNN), Bộ Tài Chính và Ngân hàng Nhà NướcViệt Nam giám sát toàn bộ các hoạt động của công ty quản lý quỹ, các quỹđầu tư và các ngân hàng giám sát về mặt vĩ mô

b Ngân hàng giám sát thực hiện việc bảo quản, lưu ký tài sảncủa quỹ đầu tư chứng khoán và giám sát công ty quản lý quỹ nhằm bảo vệ lợiích của người đầu tư

c Công ty quản lý quỹ thực hiện việc quản lý quỹ việc đầu tưtheo danh mục đầu tư được nêu trong cáo bạch của quỹ

d Công ty kiểm toán: thực hiện việc kiểm tra, đánh giá kháchquan và chính xác tình hình hoạt động của quỹ đầu tư, bảo đảm sự minh bạch

IV Hoạt động của quỹ đầu tư

Để cho các quỹ đầu tư hoạt động có hiệu quả thì cần có môi trường pháp lý vàquản lý tốt Đó là các chế độ pháp lý về sở hữu, về điều tiết và giải quyếttranh chấp, các quy chế về quỹ, hệ thống thuế, luật đầu tư

Hoạt động của quỹ đầu tư bao gồm nhiều nội dung:

a/ Huy động vốn

Các quỹ đầu tư thường phát hành cổ phiếu hoặc chứng chỉ quỹ đầu tư màkhông được phép phát hành trái phiếu hay sử dụng các nguồn vốn khác đểđầu tư Đối với quỹ đầu tư dạng công ty, quỹ phát hành cổ phiếu để huy độngvốn Đối với quỹ đầu tư dạng hợp đồng, thông thường lượng vốn dự kiến hìnhthành nên quỹ được chia thành các đơn vị và quỹ phát hành chững chỉ quỹ đểxác nhận số vốn mà người đầu tư góp vào quỹ

Có 2 cách thức phát hành:

- Có thể huy động vốn thông qua các đợt phát hành riêng lẻ cho nhóm nhỏ cácnhà đầu tư, có thể được lựa chọn trước, hoặc bán rộng rãi cho các nhà đầu tưlớn trên thế giới mà không thông qua trung gian

- Các quỹ niêm yết và bán công khai chứng khoán cho các nhà đầu tư riêng lẻhoặc tổ chức đầu tư thông qua người bảo lãnh Các tổ chức bảo lãnh pháthành thường giữ vai trò là người bán buôn hay người phân phối cho các đại lýbán hàng (có thể là ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán, công ty tàichính ) để họ bán thông qua mạng lưới của họ

b/ Hoạt động đầu tư

Đây là hoạt động quan trọng nhất đối với một quỹ đầu tư Các quỹ thườngđàu tư rất rộng như chứng khoán, bất động sản, các công trình cơ sở hạ tầng Quỹ đầu tư thường phải phân tích, đánh giá tình hình, năng động trong đadạng hoá danh mục tuỳ theo thị trường.

Thông thường, quy trình đầu tư của quỹ như sau:

Nghiên cứu -> Phân tích rủi ro/ lợi nhuận -> Mục tiêu đầu tư -> Phân bổ tàisản -> Lựa chọn chứng khoán -> Xây dựng danh mục đầu tư

- Nghiên cứu: Các công ty quản lý quỹ luôn có những bộ phận và chuyên gia

để nghiên cứu và phân tích tình hình, từ đó đưa ra các dự đoán Thông thườngcông việc này tập trung vào việc nghiên cứu và dự đoán các yếu tố kinh tế vĩ

mô như tỷ giá, lãi suất , dự đoán xu hướng phát tiển của thị trường nóichung, phân tích và dự đoán tương lai của các ngành kinh tế

- Phân tích rủi ro lợi nhuận liên quan đến phân tích lập phương án lập quỹ, dựđoán thu nhập và đánh gía rủi ro

- Lựa chọn mục tiêu của quỹ: Mục tiêu này phải cụ thể hoá được tỷ lệ sinh lời

kỳ vọng và rủi ro chấp nhận đối với sản phẩm đầu tư Có thể đó là một trongcác mục tiêu ban đầu như: thu nhập, lãi vốn, thu nhập và lãi vốn

Phân bổ tài sản và lựa chọn chứng khoán:

Phân bổ tài sản là sự phân chia tiền của quỹ vào các rổ đầu tư theo các mụctiêu cụ thể phù hợp với quan điểm và phán đoán đầu tư của người quản lýquỹ Đây là một việc quan trọng của quỹ Việc lựa chọn chứng khoán chodanh mục đầu tư là việc quyết định đầu tư vào từng loại chứng khoán đã đượcphân bổ cân đối với tỷ trọng vốn của quỹ

c/ Bảo quản tài sản và giám sát hoạt động của quỹ

Tài sản của quỹ do người lưu giữ (hoặc ngân hàng giám sát) kiểm soát nhằmbảo vệ những quyền lợi của người đầu tư.

d/ Định giá, phát hành và mua lại chứng chỉ

Đối với quỹ mở, do thường đầu tư vào chứng khoán niêm yết trên sở giaodịch chứng khoán nên giá trị của quỹ được xác định theo giá thị trường vàtuân thủ theo quy định của cơ quan quản lý thị trường chứng khoán Sau đó,giá trị tài sản của quỹ sẽ được chia cho số cổ phiếu hay chứng chỉ quỹ đầu tưhiện đang lưu hành để xác định giá trị hiện tại của một cổ phiếu hay chứngchỉ Giá bán cổ phiếu hoặc chứng chỉ sẽ bằng giá trị hiện tại cộng với một sốchi phí, còn giá mua lại thì bằng giá trị hiện tại trừ đi một số chi phí nhất định

e/ Cung cấp thông tin cho người đầu tư

Mục đích cung cấp thông tin cho người đầu tư là nhằm giúp họ đánh giá đúngthực trạng các khoản đầu tư, khả năng chuyên môn của những người quản lýquỹ, từ đó mà đánh giá rủi ro và lợi nhuận Việc cung cấp thông tin phải tuânthủ theo yêu cầu của cơ quan quản lý Nhà nước quy định và do Hội đồngquản trị (trong mô hình công ty) hoặc công ty quản lý quỹ (trong mô hình quỹdạng hợp đồng) thực hiện

Nội dung công bố thông tin: về các báo cáo tài chính, tình hình tài chính, cácbáo cáo của công ty quản lý quỹ

g/ Kênh phân phối

Các cổ phiếu/chứng chỉ quỹ đầu tư được phân phối tới các nhà đầu tư bằngnhiều kênh phân phối:

Thứ nhất: Bán trực tiếp từ quỹ hoặc người bảo lãnh phát hành chính của quỹ.Thứ hai: Phân phối qua bên thứ ba như ngân hàng bán lẻ, nhà bảo lãnh pháthành chính của quỹ, hoặc người môi giới độc lập

Các nhà phân phối của quỹ phải chịu các loại chi phí liên quan đến quảng cáo,phân phối bản cáo bạch, tiền công bán hàng, các chi phí chung khác Hìnhthức bù đắp các chi phí này là thu phí phân phối hoặc phí giao dịch từ quỹhoặc các nhà đầu tư; quỹ chi một phần nhỏ tài sản của quỹ để thanh toán cácchi phí phân phối.

V Sự ra đời của quỹ đầu tư chứng khoán ở Việt Nam

1, Lịch sử ra đời của Quỹ đầu tư và Công ty quản lý quỹ đầu tư trên thế giới:Quỹ đầu tư và công ty quản lý quỹ đầu tư ra đời xuất phát từ nhu cầu nội tạicủa thị trường tài chính và khi TTCK đã phát triển ở mức độ nhất định Thựctiễn đã chứng minh rằng, mặc dù TTCK đã xuất hiện từ giữa thế kỷ XVnhưng các Quỹ đầu tư, Công ty quản lý quỹ đầu tư mới chỉ bắt đầu xuất hiệnvào cuối thế kỷ XIX và phát triển mạnh mẽ từ giữa thế kỷ XX đến nay Từnăm 1990-2006, tổng tài sản do các quỹ đầu tư sở hữu trên toàn thế giới tăng

từ 2.281 tỷ USD lên 19.110 tỷ USD Số lượng quỹ đầu tư trên toàn thế giớităng thêm 6.597 quỹ (năm 1998-2005) (Nguồn: Mutual Fund Factbook, ICI),phát triển mạnh ở các nước mới nổi ở châu Âu, châu Á, châu Mỹ latinh

Quỹ đầu tư và Công ty quản lý quỹ đầu tư thường được hình thành một cáchtuần tự, từ đơn giản đến phức tạp, quy mô từ nhỏ đến lớn và mô hình tổ chức

- quản lý ngày càng hoàn thiện, phạm vi hoạt động từ quốc gia đến quốc tế.Lịch sử phát triển của các Quỹ đầu tư, Công ty quản lý quỹ đầu tư cho thấy,

mô hình khởi điểm là các Quỹ đầu tư tập thể, chưa phải là pháp nhân, sau đó

là thời kỳ phát triển của các Quỹ đầu tư dưới dạng công ty theo mô hình

“đóng” rồi mới xuất hiện và phát triển dưới mô hình “mở”

Các Quỹ đầu tư và Công ty quản lý quỹ đầu tư có những nhiệm vụ chủ yếunhư sau:

- Huy động vốn đầu tư;