Các công nghệ khác nhau của biến tính gỗ đã đợc nghiên cứu và ứng dụng vào sản xuất từ lâu.. Biến tính theo phơng pháp này, sử dụng nguyên liệu chủyếu là các loại gỗ lá rộng loại mềm.. G
Trang 1Đặc biệt chúng tôi xin chân thành cảm ơn T.s Trần Văn Chứ, ngời đã tận tình trực tiếp hớng dẫn chúng tôi trong suốt thời gian thực hiện đề tài này Chúng tôi xin cảm ơn các cán bộ công nhân viên thuộc Trung tâm Công nghiệp rừng trờng Đại học Lâm Nghiệp đã tạo điều kiện về máy móc thiết bị trong thời gian thực hiện đề tài này!.
Trang 2đặt vấn đềHiện nay ở nớc ta, công nghiệp sản xuất đồ mộc ngày càngphát triển Tuy nhiên, nguồn nguyên liệu cung cấp cho ngành côngnghiệp này ngày càng khan hiếm Đặc biệt là nguyên liệu dùngcho các loại hình sản phẩm mộc nh: Ván sàn, khung cửa, cánh cửa,các chi tiết cho đồ mộc mỹ nghệ Đối với các chi tiết mộc đó, yêucầu của nguyên liệu là rất khắt khe, đó là; khả năng trơng nở, corút phải rất thấp, khả năng chống chịu môi trờng cao, khả năngchống cháy tốt, có độ bền cơ học cao, màu sắc phải đẹp, không
độc hại hoặc phải nằm trong giới hạn cho phép,
Bên cạnh đó, nh chúng ta đã biết ở nớc ta hiện nay đang và
sẽ trồng rất nhiều các loại cây gỗ mọc nhanh rừng trồng, trong đó
có cây gỗ Keo lá tràm (Acacia auriculiformis) -một trong các loài
cây của chơng trình 5 triệu ha rừng
Vì vậy nhiệm vụ của ngành Lâm nghiệp nói chung và ngànhChế biến lâm sản nói riêng là phải nghiên cứu tìm loại nguyênliệu mới hoặc phải nghiên cứu công nghệ mới để cung cấp nguyênliệu cho công nghiệp sản xuất đồ mộc - một ngành thoả mãn nhucầu thị hiếu và mang lại lợi nhuận cho quốc gia
Theo hớng tìm kiếm nguồn nguyên liệu, chúng ta đã có một
số công trình nghiên cứu nhng kết quả cha thực sự khả qua.Muốn đạt đợc yêu cầu của nguyên liệu vẫn cần qua công đoạnchế biến
Hớng thứ 2 - nghiên cứu công nghệ mới mở ra cho chúng ta mộthớng đi hết sức lý thú Công nghệ đó là công nghệ biến tính gỗ.Công nghệ này trên thế giới đã có nhiều nhà khoa học nghiên cứu
ở việt Nam hầu nh không có công trình nào nghiên cứu
Trang 3Để biến tính gỗ có rất nhiều giải pháp Tuy nhiên giải pháphiệu quả nhất vẫn là dùng hoá chất Nhng dùng hoá chất cho biếntính gỗ, chúng ta cần phải quan tâm đến một số vấn đề sau:
- Sự ảnh hởng của hoá chất đến tính chất gỗ và khả năng gỗ
có khả năng trang sức tiếp hay không?
- Gỗ sau khi biến tính có ảnh hởng xấu đến môi trờng haykhông?
- Giá thành gỗ sau biến tính có quá cao so với các loại gỗ đangdùng cho tạo sản phẩm hay không?
- Công nghệ biến tính có quá phức tạp hay không?
Để giải quyết các vấn đề trên là một công việc hết sức cầnthiết nhng rất khó khăn Trên thế giới đã có nhiều nớc dùngPolyetylen Glycol để nâng cao chất lợng gỗ theo hớng giảm sự corút giãn nở và tăng khả năng bảo quản gỗ Tuy nhiên sự ảnh hởngcủa nó đến khả năng trang sức và chống cháy của gỗ thì cha đợc
đề cập đến Mặt khác thời gian ngâm là bao nhiêu, nồng độhoá chất là bao nhiêu cũng cha có công trình nào công bố
Vì vậy, với mục đích góp phần vào việc tìm kiếm củanguyên liệu thay thế gỗ rừng tự nhiên ngày càng khan hiếm, và
đa công nghệ mới vào sản xuất ở nớc ta, chúng tôi tiến hành
nghiên cứu chuyên đề: “Nghiên cứu ảnh hởng của nồng độ
thuốc PEG (Polyetylen Glycol ) và thời gian ngâm thuốc
đến sự trơng nở và khả năng trang sức của gỗ Keo lá tràm”.
Trang 4Chơng I Những vấn đề chung
1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu:
1.1.1 Trên thế giới:
Những năm 1930, ở Liên Xô một số nhà khoa học đã nghiêncứu ép gỗ tạo ra thoi dệt và tay đập của máy dệt Sau đó, cácnhà khoa học đã sử dụng phơng pháp này để tạo ra những chitiết chịu mài mòn, chịu bôi trơn, sử dụng trong ô tô, máy nôngnghiệp Gỗ nén theo phơng pháp ép này tạo ra vật liệu không ổn
định hình dạng Để khắc phục, các nhà khoa học đã nghiên cứu
đa vào trong gỗ các hoá chất dới dạng monome hoặc polyme Năm
1936, một số nhà khoa học của Liên Xô đã đa vào trong gỗ dungdịch Bakelit 5 -10% Vào năm 1966, G.B.Klard dùng dung dịchPhuphurol Spirt tẩm vào gỗ tạo ra vật liệu có tính cơ học cao[14].Biến tính gỗ là quá trình tác động hoá học, cơ học, nhiệthọc, hoặc đồng thời làm thay đổi lại cấu trúc của gỗ mà chủ yếu
là tác động vào các nhóm hydroxil Quá trình này làm cho cáctính chất của gỗ thay đổi
Các công nghệ khác nhau của biến tính gỗ đã đợc nghiên cứu
và ứng dụng vào sản xuất từ lâu Nhng do giá thành gỗ biến tính
và đòi hỏi của môi trờng nên chỉ gần đây nó mới đợc áp dụng.Công nghệ biến tính gỗ (không độc hại) đang là một xu thế đòihỏi cần đợc nghiên cứu và áp dụng
Biến tính vật liệu gỗ có thể theo các hớng sau:
- Cải thiện các tính chất của gỗ mọc nhanh rừng trồng đểcho nó ít biến dạng và bền với môi trờng Phơng pháp có thể
là nhiệt, hoá, cơ và enzim
Trang 5- Xử lý dăm gỗ để tạo ván dăm, ván OSB (Oriented StrandBoard), MDF và HDF.
Biến tính gỗ có rất nhiều phơng pháp
Trong những năm gần đây, ở các nớc phát triển nh Mỹ, Nhật,Nga, Phần Lan đang sử dụng các phơng pháp biến tính sau:nhiệt cơ, hoá cơ, hoá học, nhiệt hóa, bức xạ hoá học Biến tính gỗtheo 2 xu hớng chủ yếu: nén chặt và không nén chặt Một số loạihình biến tính; ngâm tẩm, gỗ ép lớp, gỗ nén, gỗ tăng tỉ trọng,polyme hoá Các phơng pháp biến tính gỗ đợc mô tả nh sau:
+ Phơng pháp nhiệt cơ:
Nguyên lý của phơng pháp này là gỗ đợc gia nhiệt trớc, sau
đó đợc nén (ép) dới áp suất nhất định để tạo sản phẩm có kếtcấu chặt chẽ Gỗ đợc biến tính bằng phơng pháp ép nhiệt còngọi là gỗ ép Trớc khi ép gỗ cần hấp hoặc làm nóng gỗ, trong quátrình ép gỗ ở trong mặt phẳng vuông góc với chiều thớ gỗ sẽ xảy
ra sự thay đổi về cấu trúc thô đại của gỗ Kết quả là ta thu đợcloại sản phẩm mới có khối lợng thể tích và các tính chất cơ lý tơng
đối cao Biến tính theo phơng pháp này, sử dụng nguyên liệu chủyếu là các loại gỗ lá rộng loại mềm Gỗ ép có độ bền, độ cứng lớnhơn nhiều so với gỗ tự nhiên (0,8 - 1,35g/cm3) có khả năng chịumài mòn tốt và có khả năng thay thế một số chi tiết máy bằngkim loại màu(ống bọc, bánh răng loại nhỏ, ván sàn) Trong một sốtrờng hợp có thể tẩm thêm các chất nh: dầu, polyme để tạo ra vậtliệu có khả năng chịu mài mòn tốt Cũng có những loại gỗ đợc bóchoặc lạng mỏng, sau đó ván mỏng đợc tẩm các loại hoá chất và
đợc ép lại tạo ra gỗ ép lớn Phơng pháp này đòi hỏi máy ép có áplực rất lớn, tỷ trọng của ván rất cao, tính đàn hồi trở lại cũng lớn.{14],[15]
Trang 6Trớc tiên gỗ cần đợc tẩm hoá chất sau đó đợc dồn nén lại, cáchoá chất trong gỗ sẽ đóng rắn Xử lý hoá học gỗ sẽ làm thay đổivách tế bào, gỗ sẽ dẻo, do đó ta dễ dàng làm thay đổi hình dạngcủa gỗ Gỗ đợc hoá dẻo bằng hoá chất sẽ thấm nớc, trơng nở và
đàn hồi trở lại Gỗ ép theo phơng pháp này đợc áp dụng để sảnxuất đồ mộc, ván sàn,
Theo hớng khác, gỗ đợc tẩm các monome có khả năng kếtdính, oligome nhựa hóa học, sau đó sẽ qua giai đoạn nhiệt hoá vớimục đích tạo ra các phản ứng trùng hợp hoặc trùng ngng xảy ratrong gỗ Trong một số trờng hợp sẽ xảy ra các phản ứng hoá họccủa các chất tẩm với polyme của gỗ Các chất tẩm thông thờng làcác chất rợu, phenol, nhựa polyeste(PE) Ngoài ra để biến tính ta
có thể dùng các kim loại có nhiệt độ nóng chảy thấp Các kim loạinày là Zn, Sn, Pb, Bi, Cd biến tính gỗ bằng phơng pháp các chấtnhựa hoá học sẽ làm giảm khả năng hút ẩm, thấm nớc, hút nớc làmgiảm khả năng trơng nở, tăng độ bền, độ cứng Gỗ biến tínhtheo phơng pháp này đợc sử dụng trong xây dựng, đồ mộc giadụng
+Phơng pháp bức xạ - hoá học:
Gỗ đợc tẩm các chất metylmeta krilat, stirol và các chấtmonome khác, dới tác dụng của các tia bức xạ xảy ra phản ứng trùnghợp ở trong gỗ Gỗ đợc biến tính theo phơng pháp này sẽ tạo rasản phẩm có kích thớc ổn định, các tính chất cơ lý sử dụng t-
ơng đối cao Gỗ ép đợc sử dụng để sản xuất ra ván sàn thanh,các chi tiết máy[14]
+Phơng pháp hoá học:
Gỗ đợc tẩm các chất hoá học nh amoniac và một số chất khác.Các chất này có khả năng làm thay đổi cấu trúc và thành phần
Trang 7hoá học của gỗ Tẩm chất amoniac sẽ làm tăng khả năng biến dạngcủa gỗ, gỗ sẽ dồn nén lại trong quá trình sấy.
Gỗ có khả năng thay đổi màu Gỗ sau khi biến tính theo
ph-ơng pháp này thì tính chất cơ học có giảm đi một chút, tuy vậykhả năng hút ẩm, hút nớc, trơng nở, co giãn có giảm đi đáng kể.Vì vậy nó đợc ứng dụng làm các vật liệu có hình dạng, kích thớc
ổn định[15]
Ngoài các giải pháp biến tính trên, trên thế giới có một số giảipháp khác mà làm thay đổi tính chất của gỗ Các giải pháp nàyvẫn đợc coi là biến tính nh: các loại ván nhân tạo(ván dán, vándăm, ván LVL(Laminated Veneer Lumber))
+ Các nghiên cứu về máy và thiết bị biến tính gỗ:
Cho đến nay các máy và thiết bị biến tính gỗ đã phát triểnrất mạnh Các nớc có dây truyền biến tính gỗ là Nga, Mỹ, NhậtBản, Phần Lan ở Trung Quốc trong những năm 1985 đến naycũng đã có nhiều nhà khoa học nghiên cứu về công nghệ máymóc và thiết bị Có rất nhiều thiết bị trong dây truyền biếntính gỗ theo phơng pháp hoá cơ Tuy nhiên chủ đạo vẫn là máyngâm tẩm, thiết bị áp lực chân không (phơng pháp hoá học),máy sấy cao tần hoặc sấy đối lu (phơng pháp hóa học và nhiệt)
1.1.2 Tình hình nghiên cứu và sản xuất gỗ biến tính
ở trong nớc:
Vào những năm 1987 - 1988 ở Việt Nam ngành dệt sử dụngcác loại máy dệt thoi Các loại thoi dệt đợc mua từ Trung Quốc,Nhật Bản, ấn Độ Giá mỗi con thoi khi đó khoảng 10 - 12 USD Thờigian này ở Việt Nam rất khó khăn về kinh tế Ngành dệt đã tiếnhành nghiên cứu sử dụng gỗ Dẻ đỏ để làm thoi, thoi gỗ Dẻ đỏ dệt
đợc 300 - 350m vải trong khi đó thoi của nớc ngoài có thể dệt từ
Trang 8Viện Công nghiệp rừng tiến hành nghiên cứu sử dụng gỗ biếntính từ gỗ Mỡ, Thông nàng, Vạng trứng để sản xuất thoi dệt GỗVạng trứng(Endospermum) có khối lợng thể tích 0,52g/cm3, độbền uốn tĩnh 840KG/cm3 đợc tẩm dung dịch Phenol Spirt kết hợpvới nén - ép để tăng khối lợng thể tích Phôi gỗ có kích thớc36x5,5x7,8cm theo chiều dài, rộng, dày, độ ẩm W=12%; dungdịch tẩm có độ nhớt 30giây (cốcBZ-4 ở nhiệt độ 300C), hàm lợngkhô 33%; lợng chất biến tính tẩm vào 1 phôi tính theo lợng khô156gam; mức độ nén ép 35% tính theo thể tích ban đầu Kếtquả thu đợc phôi gỗ có khối lợng thể tích 0.88-0.90 g/cm3 Loạiphôi này đã đợc bộ khoa học công nghệ và môi trờng giúp đề tàichính để sản xuất thoi và dệt thử tại nhà máy dệt bạt19/5 Hà Nội
và nhà máy dệt Nam Định Kết quả thử thoi từ gỗ VạngTrứng(Endospermum sinesis) đạt đợc từ 500 - 600m vải
Tại ĐH Lâm Nghiệp đã có một số công trình nghiên cứu củagiáo viên và sinh viên khoa Chế biến đã nghiên cứu một số phơngpháp nh: Phơng pháp ngâm thờng, phơng pháp tẩm nóng lạnh,phơng pháp áp lực chân không để đa thuốc bảo quản vào trong
gỗ Mục tiêu nghiên cứu của các công trình đó chỉ mới dừng lại ởmức bảo quản gỗ mà cha có hớng ổn định, biến tính gỗ
Mặc dù các phơng pháp biến tính nh: nhiệt cơ, hoá cơ đểtạo ra các loại gỗ biến tính cũng đã đợc thảo luận, song do điềukiện về máy móc cha đáp ứng đợc yêu cầu của máy biến tính gỗ,
do đó chất lợng gỗ biến tính cũng cha đáp ứng theo tiêu chuẩn Qua điều tra về các công trình nghiên cứu của các nhà khoahọc trong và ngoài nớc chúng tôi thấy: Hớng nghiên cứu biến tính
gỗ ở trong nớc là hết sức cần thiết và có ý nghĩa Điều này khôngnhững nâng cao chất lợng sản phẩm, mà còn tạo công ăn việclàm, giúp chúng ta đa dạng hoá loại hình sử dụng gỗ
Trang 9Vì vậy hớng nghiên cứu của đề tài: nhằm nghiên cứu tìm ramột số giải pháp biến tính gỗ và nghiên cứu sự ảnh hởng của PEGtới các tính chất của gỗ, khả năng hạn chế nứt của gỗ và khả năngtrang sức sơn PU.
Trang 101.2.Mục tiêu nghiên cứu:
1.2.1 Mục tiêu tổng quát:
+ Nghiên cứu công nghệ mới - công nghệ biến tính gỗ nhằmgóp phần vào công việc tìm kiếm nguyên liệu thay thế gỗ rừng
tự nhiên đang ngày càng khan hiếm và áp dụng công nghệ mớivào sản xuất chế biến gỗ ở Việt Nam
+ Nâng cao khả năng sử dụng gỗ mọc nhanh rừng trồng(gỗKeo lá tràm) - một trong các loại gỗ của chơng trình 5 triệu harừng
+ Đa dạng hoá các loại hình sản phẩm từ gỗ rừng trồng
.2 12 Mục tiêu cụ thể:
+ Tạo ra một số sản phẩm mới bằng một số phơng pháp biếntính Các sản phẩm biến tính sẽ đợc dùng vào làm nguyên liệu chován sàn, các chi tiết mỹ nghệ
+ Đánh giá ảnh hởng của nồng độ PEG (Polyetylen Glycol ) vàthời gian ngâm thuốc đến sự trơng nở của gỗ Keo lá tràm
+ Đánh giá ảnh hởng của nồng độ PEG(Polyetylen Glycol) vàthời gian ngâm thuốc đến một số chỉ tiêu khác
1.3 Phạm vi nghiên cứu:
+ Đề tài sử dụng phơng pháp ngâm thờng để đa thuốc PEGvào trong gỗ với các cấp nồng độ và thời gian theo lý thuyết quyhoạch thực nghiệm bậc 2
+ Nguyên liệu sử dụng ngâm tẩm PEG là gỗ Keo lá tràm
1.4 Nội dung nghiên cứu:
+ Nghiên cứu ảnh hởng của nồng độ PEG và thời gian ngâmthuốc đến sự trơng nở của gố Keo lá tràm
Trang 11+ Nghiên cứu ảnh hởng của nồng độ PEG và thời gian ngâmthuốc đến khả năng trang sức của gỗ Keo lá tràm.
1.5 Phơng pháp nghiên cứu:
Hiện nay khi nghiên cứu về công nghệ ngời ta hay dùng
ph-ơng pháp thực nghiệm Trong chuyên đề nghiên cứu này chúngtôi cũng dùng phơng pháp thực nghiệm theo lý thuyết quy hoạchthực nghiệm cho các nghiên cứu của mình Mô hình toán học đợcchọn là kế hoạch hoá thực nghiệm bậc 2
Các bớc tiến hành thí nghiệm nh sau:
Bớc1: Kiểm tra chất lợng hoá chất và chất lợng nguyên liệu gỗ Keo
lá tràm
Bớc 2: Tiến hành xẻ gỗ theo bản đồ xẻ đã định, cắt mẫu gỗ theo
tiêu chuẩn đã định
Bớc 3: Pha hoá chất theo các nồng độ đã định Tiến hành ngâm
gỗ trong các dung dịch theo ma trận quy hoạch thực nghiệm ấn
định trớc Nồng độ PEG và thời gian ngâm đợc miêu tả ở bảng1.1 Ma trận quy hoạch thực nghiệm bậc hai có hai biến
số nồng độ PEG (N%) và thời gian tẩm (τ giờ ) đợc trình bày ởbảng 1.2
Bảng 1.1: Nồng độ PEG và thời gian ngâm
Thời gian
Bớc4: Tiến hành kiểm tra các chỉ tiêu tính chất co rút, giãn
nở của gỗ theo các tiêu chuẩn đã định Để thử mức độ co rút vàgiãn nở của gỗ chúng tôi sử dụng tiêu chuẩn TCVN 360-70 sửa đổi
và 361-70 sửa đổi Với kích thớc mẫu: 30x30x10mm
Trang 12Bớc5: Kiểm tra sự ảnh hởng của nồng độ PEG và thời gian
ngâm đến khả năng trang sức của gỗ và khả năng chống cháycủa gỗ Khả năng trang sức của gỗ kiểm tra theo tiêu chuẩn гoct
15140 - 78 Phơng pháp kiểm tra là rạch ô vuông Khả năng chốngcháy của gỗ kiểm tra theo tiêu chuẩn ASTM E69 - 70
Bảng 1.2 Ma trận quy hoạch thực nghiệm
Trang 13Chơng II thí nghiệm và kết quả thí nghiệm
2.1 Quy trình công nghệ tạo gỗ biến tính
Quy trình công nghệ biến tính gỗ theo phơng pháp ngâmthờng gỗ trong dung dịch PEG đợc miêu tả theo sơ đồ hình 2.1
ơng đối tốt, đặc biệt với vùng đất khô cằn hờ những u thế của
nó, ngời ta đa vào trồng tơng đối nhiều nhng lại cha có biệnpháp sử dụng gỗ hiệu quả mà chỉ dừng lại ở một số loại hình sảnxuất: Ván dăm, giấy, một số đồ mộc thông thờng,
Cấu tạo thô đại của Keo lá tràm :
- Nhìn trên mặt cắt ngang của cây gỗ ta thấy gỗ giác gỗ lõiphân biệt rõ ràng, gỗ giác có màu trắng, gỗ lõi có màu nâu hơi
Sấy
Sấy
Nguyên
Thuốc PEG Kiểm
Sản phẩm Kiểm tra chất l ợng gỗ
Ngâm
Trang 14vàng, gỗ có vòng tăng trởng nhng không phân biệt rõ ràng, thờng
- Tia gỗ: Từ 4-5 tia/mm, hình thon dài, xếp xen kẽ
- Tế bào mô mềm: Tiết diện hình đa giác, xếp thành từngdãy song song, tia gỗ bao quanh lỗ mạch Tế bào mô mềm có chứatinh thể hình đa giác
+ PEG tan tốt trong nớc, độ PH=7,4, khó bị rửa trôi
PEG là một loại thuốc dùng để biến tính gỗ Nó đã đợc dùng từrất sớm và khá phổ biến trên thế giới Tuy nhiên ở Việt Nam ít đợc
sử dụng do công nghệ và thiết bị cha phát triển rộng rãi, thêmnữa giá thành khá cao
+ PEG có thể tẩm bằng nhièu phơng pháp và là loại thuốc dễthấm
+ PEG dùng trong thí nghiệm là loại PÊG1000 của Trung Quốc
- Thành phần: PEG là một thành phần của nhiều loại thuốckhác nhau ở Việt Nam PEG thờng đợc dùng để ngâm tẩm cho gỗdùng để trạm khắc, thoi dệt và chủ yếu dùng trong phòng thí
Trang 152.1.2.Dụng cụ thí nghiệm:
- Cân điện tử với độ chính xác 0.1g dùng để cân thuốc;
- Tủ sấy: Nhiệt độ tối đa 3000C, độ chính xác ±10C,dùng đểsấy mẫu thêo tiêu chuẩn; ống thuỷ tinh chia vạch 1/10ml, dungtích 500±1ml, dùng pha thuốc;
- Thớc kẹp, với độ chính xác 0.1mm, dùng đo kích thớc mẫu;
- Thiết bị dùng để ngâm thờng;
- Máy đo độ ẩm;
- Súng phun sơn PU
Trang 162.1.3.2.Sấy mẫu gỗ trớc khi ngâm:
Mẫu cắt xong đợc đa vào tử sấy, để tránh các khuyết tật dosấy cho mẫu, chúng tôi đặt nhiệt độ tủ sấy ban đầuthấp:45±50C Đồng thời để tiết kiệm chi phí năng lợng, chúng tôithờng xyên theo dõi kiểm tra và tăng nhiệt độ lò cho đến khimẫu đạt độ ẩm cuối cùng 10±2%
2.1.3.3.Ngâm:
Trong thí nghiệm này chúng tôi sử dụng phơng pháp ngâmthòng Nồng độ chất PEG và thời gian ngâm đợc tiến hành theo
ma trận quy hoạch thực nghiệm ở bảng 1.2 Ngâm thờng là
ph-ơng pháp cổ điển nhất nhng lại đợc sử dụng rộng rãi ở nhiều nớc
- Ưu điểm của phơng pháp :Đơn giản, dễ áp dụng, khong đòihỏi trang thiết bị phức tạp, có thể tập trung với khối lợng lớn
- Nhợc điểm: Thời gian tẩm kéo dài, đối với một số loại gỗ khóthấm thuốc, nếu ngâm thờng khó đáp ứng đợc yêu cầu các chấtbảo quản Không áp dụng ở nơi có khối lợng gỗ tẩm nhỏ vì sẽ gâylãng phí lợng thuốc ngâm còn trong bể
2.1.3.4.Sấy mẫu sau khi ngâm:
