BÁO CÁO THỰC TẬP-BÁO CÁO CÁC TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU TÁI CHẾ RÁC THẢI HỮU CƠ TẠI TỈNH BÌNH ĐỊNH

Chính vì vậy, phân hủy yếm khí và ủ phân compost được coi là con đường khả quan trong việc xử lý các phần có thể phân hủy sinh học của chất thải rắn đô thị, và việc sử dụng chúng được mo

PHỤ LỤC 2

BÁO CÁO CÁC TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU TÁI CHẾ RÁC THẢI HỮU CƠ TẠI TỈNH BÌNH ĐỊNH Lời nói đầu

Tại Việt Nam, chi phí cho bãi rác ngày càng tăng cao một cách nhanh chóng Đó là các chi phí cho phần đất đai, phàn nàn của dân cư và quang cảnh thành phố Các công nghệ tái chế khác nhau, như ủ phân compost hay phân hủy yếm khí, cho thấy một vài dấu hiệu tiềm năng cho việc tái chế giá trị rác hữu cơ bằng cách sản xuất phân sinh học bổ sung đất và biogas trong trường hợp phân hủy yếm khí

Chính vì vậy, phân hủy yếm khí và ủ phân compost được coi là con đường khả quan trong việc xử lý các phần có thể phân hủy sinh học của chất thải rắn đô thị, và việc sử dụng chúng được mong đợi sẽ nhân rộng trong những năm tới Đây là một việc rất phổ biến ở nhiều quốc gia nhưng đặc tính rác thải đô thị ở Việt Nam lại rất khác biệt Rác thải đô thị không được phân loại làm cho việc phân hủy sinh học hay ủ compost trở nên khó khăn

Việc lựa chọn danh sách các trường hợp phục vụ nghiên cứu khả thi tái chế rác hữu cơ tại Bình Định được thực hiện theo phân tích trên, đây là các trường hợp thực tiễn trong việc tái chế và quản lý rác hữu cơ tại Việt Nam Báo cáo này có thể được coi là minh chứng rằng vẫn còn cơ hội cho việc sản xuất phân ủ compost, tái sử dụng làm thức ăn chăn nuôi, phân hủy rác hữu cơ đô thị phù hợp với kế hoạch chiến lược của tỉnh/vùng/quốc gia

Bảng 1 cho thấy một cái nhìn tổng thể về các kỹ thuật hiện đang được áp dụng để tái chế rác hữu cơ đô thị tại các trường hợp lựa chọn Rác thải từ bếp, nhà hàng, căng tin được miêu tả ở các mô hình còn lại cho thấy chúng được sử dụng làm thức ăn chăn nuôi, còn chất thải gia súc được tái chế để ủ phân hoặc để nuôi trùn

Bảng 1: Tổng quan các phương pháp xử lý rác của các trường hợp nghiên cứu

Phương pháp xử lý hiện tại ở nhàmáy/khu vực

Phân loại Nghiền Ép Đánh

tơi

Sàng Trộn

với phụ gia

Ủ hiếu khí

Thông gió cưỡng bức

Đảo , trộn

Tái sử dụng nước rỉ

Ủ hiếm khí

Đốt Tại

nguồn Tại nhà

máy

Việt Trì 1 TP Việt

Trì

4 Hồng Ky 1

5 PHT2

Huế 6 Thùy

Phương

0.0006 Có Không Không Không Không Có Có Không Có Có Không Không

1 Phú Thọ

Ngày 9-11/11/2010, Việt Trì, Phú Thọ, Hà Nội, Việt Nam

Thành phần: Thủy, Hà, Dũng

Địa điểm: Công ty Xử lý và Chế biến chất thải Phú Thọ, TP Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

Họp với Ông Trần Xuân Tạo (Trưởng phòng kinh doanh) và Ông Bùi Thưởng (Giám đốc)

Công ty URENCO Việt Trì chỉ đạo Công ty Xử lý và Chế biến chất thải Phú Thọ xử lý toàn

bộ chất thải rắn trong thành phố Nhà máy được thành lập từ năm 1998 với công suất 60 tấn/ngày và hiện tại đang xử lý 120 tấn chất thải đô thị /ngày

Rác tươi được phân loại bằng tay (xem hình ảnh), ẩm độ/nhiệt độ và thông gió cưỡng bức được kiểm soát bởi nhiệt độ bên trong của compost, hệ thống sàng cơ khí và cộng thêm chế phẩm E.M (vi sinh vật hữu hiệu)

Hình 1 Phân loại rác đô thị tươi tại nhà máy60% rác được thu gom và vận chuyển đến nhà máy là rác hữu cơ có thể dùng để ủ compost Mỗi ngày nhà máy sản xuất được khoảng 30 tấn phân compost với 3 mức chất lượng khác nhau, giá dao động từ 80.000đ đến 300.000đ/tấn Có 80 nhân công làm việc trong nhà máy, trong đó có 60 người là lao động trực tiếp Với mỗi tấn rác tươi, nhà máy phải chi trả 100.000đ để xử lý (bao gồm tiền điện để phun nước, nước rỉ, thông gió cưỡng bức…)

Quy trình thực hiện được thể hiện trong sơ đồ sau Toàn bộ quá trình kiểm soát tự động về nhiệt độ, thông gió cưỡng bức và phun nước hoặc nước rỉ tiêu thụ hết 30.000 đến 40.000kW điện mỗi tháng

Hình 2 Xử lý rác thải hữu cơ tại Công ty Xử lý và Chế biến chất thải Phú Thọ

Hình 3 Sàng trước khi đóng góiMặc dù có một khối lượng lớn compost bị lưu kho, nhưng Giám đốc nhà máy chia sẻ với nhóm chuyên gia rằng chỉ có dưới 10% rác vô cơ phải thải ra bãi rác Chất lượng phân tích compost cho thấy phần trăm Ntổng, P2O5, K2O lần lượt là 2,0%, 0,4%, 1,3%, là mức chất lượng compost chấp nhận được (CoFQ số 11, 2009) Những phần compost kém chất lượng (bị lẫn cát, thô, to) được bán cho doanh trại quân đội để rải làm sân nền và để cải tạo đất trong doanh trại Công ty có kế hoạch gia tăng giá trị cho compost hiện tại để tăng chất dinh dưỡng Một

mô hình quản lý tốt về sản xuất/công nghệ và marketing sẽ mang đến lợi nhuận cao cho công

ty, đồng thời giúp nông dân trồng trọt sản xuất sản phẩm tốt hơn

Rác hỗn hợp Phân loại bằng tay (ngoài trời) Rác vô cơ để đốt

Rác hữu cơ đưa vào các bể ủ compost (20 bể * 130-180m 3

) (trộn với chế phẩm E.M, kiểm soát độ ẩm và nhiệt độ (50-53 0

C))

Đảo trộn mỗi tuần/lần + phun nước rỉ lên compost để tái sử dụng chất dinh dưỡng

Thông khí cưỡng bức từ dưới sàn 25-30 ngày

Ủ chín (30 ngày), chuyển sang dùng máy đánh tơi

Phân loại sau ủ (sàng) Phần mịn Phần thô Đóng gói Bãi rác (ngay tại nhà máy)

Nguồn thu: URENCO (10USD/tấn), tái chế (hạt nhựa, gạch), compost (50,000 đến 300,000VND/tấn)

=

Chi phí: Điện hoạt động (20 triệu đồng/tháng), nước, nhân công (85 người * 1,5 triệu đồng/tháng)

Vào thời điểm này, compost chưa được coi là tài sản Nhà máy đã từng bán compost cho khu vực cao nguyên Tây Nam thông qua một trung gian ở Nam Định Tuy nhiên, hợp đồng đã kết thúc do bên trung gian không còn hoạt động nữa Điều này cho thấy, chiến lược marketing tốt là một yếu tố rất quan trọng cho doanh nghiệp Tuy nhiên, một hợp đồng mới đã được ký đem lại một viễn cảnh mới (1.000 tấn cho năm 2011) Hợp đồng của năm 2011 đang được thực hiện với chiến lược mới là bán cho khu vực miền núi phái Bắc

Một lưu ý quan trọng cho trường hợp này là nhận thức về giá trị compost của những người trực tiếp thực hiện chưa đủ cao để có thể cố gắng hơn và đầu tư thêm để sản xuất ra compost chât lượng cao dễ bán hơn

Mô hình quản lý chất thải tổng hợp này phù hợp với 70% nông hộ chăn nuôi ở Việt Nam Việc xử lý chất thải của trang trại (gồm chất thải của vật nuôi và chất thải từ bếp) sẽ giúp tiết kiệm chi phí cho việc xử lý chất thải tại nhà máy (giảm chi phí thu gom, vận chuyển và xử lý) Ngoài ra, chất thải nông hộ nếu thải ra môi trường sẽ gây ô nhiễm nguồn nước (bề mặt nước và nguồn nước ngầm)

Một điều rất quan trọng đến môi trường cần phải cân nhắc:

 Nếu một mắt xích trong chuỗi quản lý chất thải hữu cơ ở nông hộ bị hỏng (ví dụ

như hệ thống biogas không hoạt động do vấn đề bảo trì như đã thấy trong chuyến

thăm quan), cần phải có phương án dự phòng để tận dụng phân từ bò và ngựa, ví

dụ như có một hệ thống phân hủy sinh học dự trữ mà các đường ống dùng để thu

gom phân có thể dễ dàng chuyển từ hệ thống biogas này sang hệ thống biogas

khác

 Đối với việc cân bằng chất dinh dưỡng cho đất, lượng chất thải lỏng dùng để tưới

cỏ cần được kiểm soát, để đạt đúng mức dinh dưỡng cần thiết chứ không bị dư

thừa

Hình 1 Chuồng bò và bể chứa phân trước khi đưa vào hệ thống biogas Tại trang trại này, chất thải hữu cơ có được từ các hoạt động hàng ngày của nông hộ có thể đưa thêm vào việc nuôi trùn (sau khi đã được nghiền nhỏ)

2.2 Tái chế phần hữu cơ trong phân gia súc để nuôi trùn quế quy mô nhỏ: Trại nuôi trùn quế PHT (Sóc Sơn, Hà Nội, Việt Nam) www.traigiunquePHT.com.vn Đây là một hệ thống đơn giản rộng 400m2, nuôi trùn trong các hố nuôi bằng xi măng Nguồn thức ăn nuôi trùn là phân gia súc mua lại từ người thu gom Khoảng cách thu gom đến trại từ 3,4 km đến 20km

Với một thực tế là phần lớn các nông hộ của Việt Nam là quy mô nhỏ, đặc biệt là ở tỉnh Bình Định, mô hình này đưa ra một giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả về chi phí để xử lý chất thải hữu cơ từ chăn nuôi từ đó giúp tăng thu nhập của nông hộ

Phân (bò, lợn)

↓ Người thu gom/Nông dân

↓ Pha nước (ủ từ 4 đến 24 tiếng) + phun chế phẩm E.M

↓ Nền xi măng (cao 20cm, chiều dài tùy chọn), rải nền bằng lá, rơm +

bã trùn còn lại Mái che bằng lá dừa, tấm phủ nhựa

↓ Tưới phân đã pha nước trên lớp trùn

↓ Thu gom

↓ Trùn Phân trùn Bã trùn

↓ Trùn tươi (rùa, ếch) Trùn sấy khô (bổ sung chất dinh dưỡng cho con người)

Phân trùn (phân bón)

Bã trùn (làm nền trùn mới, phân bón)

2.3 Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp và Môi trường xã Cổ Bi, Gia Lâm, Hà Nội, Việt Nam HTX có 1.200 hộ gia đình, trong đó có 700 hộ làm nông nghiệp Rác được một nhóm gồm 10 người của HTX thu gom Rác hữu cơ được thu gom vào các ngày thứ 2, 4, 6, Chủ nhật, rác vô

cơ được thu gom vào các ngày còn lại Thu nhập của họ bao gồm phí thu gom 2.000đ/người/tháng, lương do nhà nước trả và tiền thu được do bán các phần tái chế và phân compost Đầu ra có phần rác thu gom, rác tái phân loại và phân compost Phần rác còn lại không tái chế được sẽ chuyển đến Urenco (98.000đ/tấn)

Hinh 5 Phân compost sau 1 tháng và Biomix, hỗn hợp của E.M (dạng bột) và enzyme Phần rác này sau đó sẽ được đổ ra bãi rác Gia Lâm Các hộ dân chịu trách nhiệm phân loại rác hữu cơ, tuy nhiên, người thu gom cũng rất chịu khó phân loại lại Lý do thu gom rác 2 ngày khác nhau là để tránh việc làm lẫn rác trong quá trình thu gom và vận chuyển Xe thu gom rác cũng được đánh dấu bằng 2 màu khác biệt Mô hình tổ chức được miêu tả trong sơ đồ dưới đây:

Với 100m đất, nông hộ nuôi trùn có thể có:

1 250 – 300kg trùn tươi → 30kg trùn sấy khô (400,000VND/kg)

2 3 tấn bã trùn/tháng (1.200đ/kg) Đầu tư:

1 Đất

2 Nhân công (4 người * 2 triệu/tháng)

3 Phân gia súc * 7.000đ/bao 30kg

4 Chế phẩm E.M (2.000đ/lít)

Ông Thưởng, Chủ nhiệm HTX, cho biết một vài nhược điểm của quy trình này: chất lượng phân loại thấp do nhận thức của người dân và thái độ của người thu gom kém, (họ chỉ muốn làm càng nhanh càng tốt, không chú trọng vào việc tăng cường nhận thức và không có chế tài thưởng/phạt)

Giải pháp cho chất lượng phân loại được thực hiện tại điểm thu gom gần nhà máy sản xuất phân compost Nếu rác bị lẫn thì người thu gom sẽ bị cảnh cáo, nếu vi phạm lặp lại sẽ bị phạt Theo chủ nhiệm HTX, điều này không những giúp người thu gom năng động nhiệt tình hơn

mà còn giúp họ tăng cường nhận thức

Không phải rác hữu cơ lúc nào cũng được sản xuất tại nhà máy của HTX do bị ảnh hưởng bởi

mùa gieo trồng Tại những thời điểm mà cây trồng không cần dùng đến phân compost (như

mùa mưa), việc phân loại được chuyển giao cho Nhà máy xử lý rác thuộc Urenco Gia Lâm

2.4 Xử lý rác đô thị - Nhà máy sản xuất compost của Urenco Gia Lam, xã Kiêu Kị, Gia Lâm,

Hà Nội, Việt Nam Nhà máy (bao gồm cả bãi rác) rộng 14ha, trong đó 7ha dùng để xử lý rác thải và ủ phân compost, phần còn lại là bãi rác được trang bị thiết bị vệ sinh Nhà máy sản xuất compost đi vào hoạt động từ năm 2007-2008, gồm 22 bể chứa dung tích 200m3/bể Tổng đầu tư là 20 tỷ, phần cơ khí được sản xuất hoàn toàn bởi các nhà máy của Việt Nam Rác được thu gom lần lượt từ các xã, rác hữu cơ được gom bằng xe tải 4 lần/tuần (Thứ 2, 4, 6, Chủ Nhật)

1,200 hộ dân (trả tiền thu gom rác 2.000đ/người/tháng)

↓ Rác

↓ Hữu cơ Vô cơ

↓ ↓ Thu gom vào Thứ 2, 4, 6, CN Thu gom vào Thứ 3, 5, 7 (phương tiện và thiết bị thu gom được UBND Gia Lâm trang bị)

↓ ↓ Nhà máy phân compost Điểm thu gom rác

↓ ↓ Phun Biomix đã pha với nước (1kg/1 tấn rác) Urenco (98.000đ/tấn)

Trộn đều (1 lần/tuần) (60ngày)

↓ Phân compost (thành viên HTX sử dụng)

Hình 6 Hình ảnh từ trên xuống dưới, từ trái sang phải: rác hữu cơ tươi được phân loại (đang chờ để ủ compost, những đợt rác được phân loại tốt sẽ cho sản phẩm compost chất lượng cao), dây chuyền phân loại tại nhà máy, xe tải khác màu cho rác hữu

cơ và rác vô cơ, hệ thống thông khí cưỡng bức, bể ủ compost, sản phẩm compost làm từ rác không được phân loại, sản phẩm

cuối cùng trước khi đóng gói, hệ thống yếm khí xử lý nước rỉ từ bãi rác, bãi rác gần nhà máy compost

Trung bình có 8 đến 10 tấn rác hữu cơ được thu gom mỗi ca Bên cạnh đó, rác tập trung ở nhà máy còn có cả rác hỗn hợp (khoảng 70 tấn/ngày), phần rác này sẽ được đưa vào dây chuyền phân loại bằng tay do công nhân nhà máy thực hiện Nhà máy có 18 công nhân (bao gồm cả công nhân trực tiếp) Ngoài phần rác hữu cơ (chiếm 55%) và phần tái chế được, phần rác không thể phân hủy sinh học được đổ ra bãi rác gần đó, chiếm khoảng 50-60%

Trong một cố gắng giảm đến tối đa lượng hữu cơ bị đổ ra bãi rác tạo ra nước rỉ, tất cả rác được thu gom (sau khi phân loại nhanh bằng cách loại đi các phần rác kích thước lớn, và rác đặc biệt gom từ các làng nghề mà 100% là không phân hủy được) được ủ compost Phương pháp này giúp giảm việc phân loại bằng tay ban đầu, giảm được rất nhiều nước rỉ ở bãi rác, tạo ra compost có độ mùn rất cao, tuy nhiên, lượng rác quá lớn đã vượt qua công suất của nhà máy

Đối với trường hợp của Gia Lâm, Hà Nội, biểu đồ sau thể hiện mô hình quản lý rác:

Rác hữu cơ đã được phân loại Rác tổng hợp do công nhân

thu gom từ các xã Urenco thu gom

↓ Cân ↓ Dây chuyền phân loại thứ nhất

↓ Sàng dạng trống (5cm2)

↓ Phân loại rác hữu cơ lần 2 (cỡ lớn)

↓

Bể ủ compost (21 – 25ngày) (phun chế phẩm E.M, nước rỉ, thông gió cưỡng bức, đảo trộn)

↓

Ủ chín (19ngày), đảo trộn

↓ Sàng (2mm2)

↓ Đóng gói

3 Huế: Nhà máy xử lý rác đô thị và sản xuất phân compost Thùy Phương, Công ty Tâm Sinh Nghĩa

Được chuyển giao từ Urenco Huế năm 2006, nhà máy đã cải tiến và áp dụng các công nghệ mới sản xuất trong nước Nhà máy có trách nhiệm xử lý rác đô thị của thành phố Huế (200 tấn/ngày), tuy nhiên, có khoảng 30-50% rác chưa được thu gom Tất cả rác đổ vào nhà máy đều chưa được phân loại tại nguồn Tộng lượng rác hữu cơ chiếm khoảng 60-65%, trong đó, sản phẩm compost chiếm 20-25%

Hoạt động của nhà máy gồm 3 công đoạn: phân loại, tái chế và ủ phân, có 180 nhân công (bao gồm cả nhân viên văn phòng) Tại thời điểm này, nhà máy đã ngừng sản xuất ống nhựa từ rác nhựa tái chế, nhân công làm việc này đã được chuyển sang làm bộ phận khác

Trang thiết bị của nhà máy bao gồm dây chuyền phân loại, trục lăn nam châm (để hút kim loại), đĩa sàng, trống sàng, máy thổi rác nhựa và nhẹ, lò đốt rác, hệ thống sấy, bể ủ, máy giữ

ẩm (để điều chỉnh độ ẩm của sản phẩm compost cuối cùng), đóng gói Quy trình thổi khí cưỡng bức hoạt động 24/7 với bộ thông gió hoạt động 4 tiếng chạy 4 tiếng ngưng

Vào cuối chu trình xử lý, rác thải ra bãi rác chỉ còn dưới 10% Hệ thống đồng nhất này giúp nhà máy sản xuất ra compost có kích thước nhỏ (2mm2) với độ mùn cao

Hình 7.Hình ảnh từ trên xuống dưới, từ trái sang phải: dây chuyền phân loại bằng tay, sàng trống, lồng chứa làm bằng lưới để chứa túi nhựa bị thổi vào đó, ống lăn nam châm dùng phân loại kim loại, rác đã phân loại để vào bể ủ, lò đốt với lò sấy kế bên, ngăn chứa sản phẩm cuối cùng, hệ thống bổ sung ẩm độ cho sản phẩm cuối cùng, sản phẩm đã được đóng gói

Lò đốt rác thải quá nhiều nhiệt và bụi ra môi

trường

Lò đố rác – hệ thống sấy: lò đốt rác hoạt động qua

2 giai đoạn, rác cho vào lò được đốt ở nhiệt độ từ 700-8000C, không khí nóng và bụi được lọc (ống lớn hình trục, than, nước), khí nóng đi qua trống sấy để sấy 100 tấn bán compost hàng ngày Theo thông tin từ chi nhánh của công ty Tâm Sinh Nghĩa chuyên về marketing, các sản phẩm compost sản xuất tại nhà máy hiện đang được bán rất tốt cho các trang trại cây trồng và cây công nghiệp vùng cao nguyên Tây Nam , tuy nhiên, hoạt động kinh doanh vẫn đang bị thua

lỗ Điều này cho thấy cần có một chiến lược quảng bá cho nông dân trồng trọt để sử dụng compost như một loại sản phẩm giúp cải tạo đất Trong thời gian tới (năm 2011), giá compost

sẽ tăng Hiện tại, giá là 1.000đ/kg, nhưng vì thị trường chính là ở khu vực cao nguyên Tây Nam nên khi vận chuyển đến nơi thì giá tăng lên 2.000đ/kg

Ban Giám đốc nhà máy dự định thành lập công ty sản xuất phân bón, mua lại compost từ các nhà máy khác, chế biến compost này để cải thiện chất lượng, cho thêm phụ gia để sản xuất phân bón hữu cơ chất lượng cao, phân bón compost mới này có thể sản xuất dưới dạng viên

Rác hỗn hợp được Urenco Huế thu gom

↓ Phân loại bằng tay

↓ Nghiền nhỏ thành kích thước 10cm 2

↓

Bể ủ tĩnh thông gió (15 bể, kích thước: 6m*18m*2,5m cao) Trộn thêm với chế phẩm E.M, rỉ mật, và N (trong vòng 30 ngày, đảo trộn 10 ngày/lần, thông gió cưỡng bức)

Vào lúc cuối, compost sẽ đạt độ ẩm từ 30-35%

↓ Sàng mùn (vẫn bị lẫn loại kích thước lớn)

↓ Sấy khô bằng cách sử dụng nhiệt của lò đốt (công suất của máy sấy là 100 tấn/ngày)

↓

Ủ chín (60 ngày) (7 bể, kích thước 6m*18m*2,5m cao) Tại giai đoạn này, kích thước của compost khoảng 20mm 2

↓ Sàng để lấy loại kích thước 3mm 2 Tại giai đoạn này, compost đạt độ ẩm 17%

↓ Chế biến compost để tăng chất lượng (thêm chất phụ gia, ure, độ ẩm)

↓ Đóng gói

Hình 8 Ban Giám đốc và nhóm chuyên gia nhận thấy các điểm hạn chế và một vài giải pháp tiềm năng

Nước rỉ hiện đang được xử lý bằng cách pha với nước/hóa chất/chế phẩm E.M và thải ra môi trường (sau khi đã phần nào được sử dụng làm tăng độ ẩm cho compost) Để giải quyết vấn đề này, chuyên gia quốc tế khuyên, trong quá trình sản xuất nên trộn thêm một phần compost để tăng vật chất khô và để giảm nước rỉ Phó Giám đốc nhà máy đã ghi nhận lời khuyên này

Để cải thiện hệ thống giúp giảm mùi và bụi, ban giám đốc và nhóm chuyên gia đã bàn đến việc sử dụng tấm phủ/thùng ủ compost Hai bên vẫn còn tiếp tục trao đổi thêm sau này

4 UBND Hội An, phân loại và ủ rác cơ bản tại hộ gia đình, TP Hội An

4.1 Đảo Tân Hiệp Phân loại - ủ tại hộ gia đình Kế hoạch thăm quan đảo Tân Hiệp bị hủy do biển động ảnh hưởng đến giao thông đường biển (đảo cách đất liền 20km) Thay vào đó, chúng tôi đã có một buổi họp rất có ý nghĩa với Phòng môi trường của UBND TP Hội An Hình thành vào năm 2005, dự án phân loại rác tại nguồn trên đảo Tân Hiệp được thực hiện ở làng Cẩm Hương (có 94 hộ dân) Các hộ dân ủ rác bằng thùng sau khi phân loại ngay tại nhà Tuy nhiên, do diện tích đất sử dụng trên đảo có hạn, chỉ có 3 thùng (dung tích 40 lít) được đặt

ở 3 điểm công cộng Với dung tích nhỏ như vậy, việc ủ không đáp ứng được hết phần rác thải

ra Dự án đã thất bại và nhanh chóng kết thúc Hiện tại mỗi ngày có 2 tấn rác được phân loại (rác xây dựng còn dư trên đảo), toàn bộ rác không được phân loại được vận chuyển bằng thuyền (do UBND Hội An tài trợ) và đổ ra bãi rác của thành phố (bãi rác Cẩm Hà)

Hình 9 Nguyên nhân thất bại của UBND TP Hội An về Dự án Tân Hiệp Sau bài học đó, tại đảo Cù Lao Chàm (Vùng sinh quyển thế giới) (bao gồm cả đảo Tân Hiệp), Chính phủ Đan Mạc đã tài trợ thành lập một nhà máy chế biến rác, nhà máy compost và bãi rác Dự án trị giá 9 tỷ đồng Mục tiêu của nhà máy là xử lý rác của 660 hộ dân (khoảng 3.000 người) và rác du lịch (khoảng 10 tấn/ngày)

Sau khi nhà máy được xây dựng xong, tất cả các sản phẩm compost sẽ được dùng để cày 10ha đất trên đảo (hiện tại, do du lịch phát triển quá nhanh, hầu hết diện tích đất trồng lúa đã được chuyển sang để trồng rau)

4.2 TP Hội An hiện đang có một dự án phân loại rác và sản xuất compost tại nguồn Có 30 hộ dân tham gia vào giai đoạn 1, mỗi hộ đều được tham gia vào hội thảo khởi động, được giới thiệu mô hình kỹ thuật ủ và được cấp 3 thùng ủ (chất liệu hỗn hợp, 300.000đ/thùng, 3 màu khác nhau thể hiện 3 giai đoạn ủ khác nhau) Giai đoạn 2 của dự án sẽ có 400 hộ tham gia Giai đoạn ban đầu đã thực hiện xong và đang triển khai giai đoạn 2

Thùng ủ được làm từ chất liệu tổng hợp, khối lượng 40 lít (mỗi hộ có trung bình 5 người * 1,35kg rác hữu cơ thải ra mỗi ngày * 30 ngày) Ở dưới đáy thùng có 4 lỗ, đường kính 0,5cm

để thoát nước rỉ Trên mặt thùng được che phủ để bảo vệ thùng và rác bên trong tránh trời mưa, nắng và chuột Có thể sử dụng các chất liệu khác như sứ, đất sét để làm thùng nhưng cần phải tuân thủ thiết kế thùng

Chuẩn bị ủ: rải lên trên nền thùng một lớp lá, bùn, đất, tro, cao bằng 1/8 độ cao thùng Rác cho vào cần được đảo trộn hàng ngày Để giảm độ ẩm cho thêm lá (khô), tro, bùn khô; và để giảm độ khô thì tưới thêm nước

Compost trong mỗi thùng cần được giữ trong vòng 1 tháng, sau đó, compost được ủ chín Tổng cộng cần 3 tháng để có được sản phẩm cuối cùng

Hình 10 Hình ảnh từ trên xuống dưới, từ trái sang phải: 3 thùng ủ compost tại nhà do UBND TP Hội An cung cấp, người sử dụng compost (vườn rau hữu cơ), tảo biển do nông dân gom được miễn phí, chuẩn bị đất, dùng tảo biển làm nền

Nhóm chuyên gia nhận thấy nông dân trong vùng dùng tảo biển để bón đất khi trồng rau hữu

cơ Nông dân không phải trả tiền cho tảo biển, họ rải một lớp tảo biển rồi một lớp đất mỏng lên trên trước khi cấy Xét trên khía cạnh quản lý rác hữu cơ, đây là một phương pháp tốt tận dụng phần hữu cơ tự nhiên để sản xuất Có một vấn đề là nếu tảo biển bị lẫn với kim loại nặng

mà không phát hiện ra thì phần kim loại nặng này sẽ phá hủy rau hữu cơ

Trong chuyến thăm làng rau hữu cơ Trà Quế, bất chấp việc

tham gia vào dự án ủ bằng 3 thùng ủ cho chất lượng compost

như nhau, một hộ nông dân trồng rau cho biết, ông muốn

quay lại phương thức ủ “cổ điển” ở sân nhà, ủ đống tĩnh thông

gió Lý do chính là phương thức này cho ông compost chất

lượng phù hợp với nhu cầu trồng rau theo mùa vụ

Bên cạnh đó, hộ nông dân cũng nhắc tới việc bón rau hữu cơ

bằng tảo biển Rác bếp được các hộ chăn nuôi thu gom.

5 Bình Định

5.1 Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp và Môi trường Nhơn Phú, TP Quy Nhơn, tỉnh Bình Định Mô hình tổ chức được thể hiện như sau:

Được khởi xướng từ một dự án của Pháp, nhà máy sản xuất compost được thành lập vào năm

2005 với 50% vốn của Pháp và 50% vốn của UBND TP Quy Nhơn Hoạt động của dự án bao gồm 1) tăng cường nhận thức, 2) tăng cường năng lực và 3) ủ phân compost từ rác hộ gia đình tại một nhà máy nhỏ Từ năm 2007, HTX tiếp quản trang thiết bị và hoạt động khá độc lập

Rác được thu gom 3 lần/tuần (từ 2h đến 5h sáng) từ 600 hộ dân, 1 trường học, 1 công ty và 1 bệnh viện Rác thải từ bệnh viện là phần rác không gây nguy hại Rác được chuyên chở bằng xe thô sơ gắn máy đến nhà máy Điểm xử lý được đặt tại khu vực trung tâm của khu vực thu gom

Hình 11 Xe ba bánh dùng để thu gom rác đô thị trong khoảng cách 2km, khối lượng 1,5 tấn/ngày, rác được thu gom tại nhà

máy và phân loại bằng tay

Ban quản lý Hợp tác xã Nhơn Phú

 Thu gom rác chưa phân loại từ

600 hộ dân, 1 bệnh viện, 1 công

ty và 1 căn tin trường học (3 lần/tuần)

 Vận chuyển đến nhà máy compost

 Phân loại tại nhà máy

 Ủ compost

Hình 12 Mô hình hoạt động dịch vụ môi trường tại HTX Nhơn Phú Tại nhà máy, sau khi loại ra các phần có thể tái chế (một nguồn thu nhập tăng thêm cho nhân công trực tiếp) và phần không thể phân hủy sinh học (Urenco chuyển đi), rác hữu cơ được phân loại và trộn với chế phẩm E.M (pha 1 lít E.M với 50 lít nước) theo nguyên tắc tĩnh thông gió tại các bể ủ (8 bể * 10m3/bể) Dọc theo phần trung tâm của các bể ủ, khoảng 4 đến 5 ống nhựa đục lỗ (đường kính lỗ 0,2cm) được cắm vào đống ủ Do nhiệt sinh ra trong quá trình ủ, khí nóng thoát ra theo lỗ của ống tạo điều kiện nhiệt tối ưu trên đống ủ Không khí tự nhiên len vào ống theo các khe tường gạch của bể ủ Quá trình kết thúc sau 40 đến 45 ngày, phân compost sau đó được chuyển ra khu vực mở để đạo trộn trước khi sử dụng

Hình 13 Rác hữu cơ tươi trong bể ủ, ống nhựa có lỗ thông khí cắm vào giữa đống ủ tạo độ lưu thông không khí trong đống ủ

Điểm thu gom

Phân loại bằng tay

Ủ đống tĩnh thông gió

EM + lọc

Hữu cơ

Vô cơ

lý hàng ngày Trong điều kiện lý tưởng, nhiệt độ tăng từ 300C ban đầu lên khoảng 700

C trong quá trình ủ Khi nhiệt độ giảm lại xuống 300C (quá trình ủ kết thúc), sản phẩm cuối cùng sẽ được sấy khô từ 10-15 ngày, trong thời gian này sẽ liên tục được đảo trộn Sau đó, compost được sàng lọc để phân loại phần mùn nhỏ với mùn to Phần nhỏ sẽ được đóng gói và đem bán

Hình 14 Đường ống dẫn nước rỉ đến bể chưa dưới đất

Sản lượng sản xuất khoảng 3 tấn/tháng, giá compost 7.000đ/kg bán chủ yếu cho thành viên HTX

Hình 15 Sản phẩm cuối cùng

Các loại rác không phân hủy được sẽ do Urenco chở ra bãi rác Long Mỹ, 300.000đ/xe 7m3

Hiện nay, UBND TP Quy Nhơn đang hỗ trợ 7 xe (mỗi tuần nhà máy cho chở đi 2-3 xe rác vô cơ)

Khả năng cải thiện:

 Nên sử dụng máy nghiền để nghiền nhỏ rác hữu cơ (ủ nhanh hơn và tạo sản lượng cao hơn)

 Xem xét lại việc sử dụng chế phẩm E.M

 Cho thêm chất dinh dưỡng vào compost để tăng giá trị phân bón và giá trị kinh tế

 Giảm mùi bằng cách sử dụng tấm phủ lên mặt bể ủ mà không làm ảnh hưởng đến các ống tĩnh thông gió